Verslag van de 25° Algemeene Vergadering.

Lijst der leden

Bijgekomen boeken .

Inhoud van ontvangen Tijdschriften SRO

De inlandsche Hemipteren 2° stuk, door SNELLEN van VOLLEN -

HOVEN (met 2 platen) RA CAINO

Mededeeling omtrent de kweeking van Bombyx Jama-mayu

in Beijeren, door Barter ERICE

Nog iets over Noord-Americaansche Diptera door van vex Wurr.

Mededeeling betreffende de Carabici der Verzameling door

N. H. DE Graar pe TN ae

Nieuwe naamlijst van Nederlandsche Hymenoptera, door

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN (met eene plaat)

lets over het dooden en zuiver bewaren van insekten, voor-

namelijk van vlinders, door Mr. pe Roo van Wesrmaas

Description d'une espèce nouvelle de Paederus par M. Ars.

Fauvez (met 1 figuur) . Prick oe

Dipterologische aanteekeningen door F. M, van DER Werp

(met gene plant); un es

Nederlandsche Diptera in metamorphose en levenswijze

beschreven door H. Wevenserc Jr. (met 2 platen) .

Aanteekening over Chloantha Hyperici W.V. door P. C. T.

SNELLEN . ARIA IN SL IE AO TEE D

Aanteekening omtrent de inlandsche Dipters door G. A. Six.

Verslag van de wetenschappelijke Vergadering, gehouden

Zaturdag 19 December 1868. u

Zwerm van Musca corvina, waargenomen te Haarlem, door

H. WevENbER6H Jr. . . . . .

. 128

Microlepidoptera, nieuw voor de Fauna, door H. W. pe

Graar en P. C. T. SNELLEN PR A . 205

‘ Drie Membraciden uit Suriname, door wijlen H. J. ScneLLER

(met 5 platen) RIE AI AS EEE N

Lepidopterologische aanteekeningen door P. C. T. SNELLEN . 294

Prodromus en algemeene beschouwing der fossiele insecten

van Beijeren, door H. Weyenseren Jr. 250

Description d’un parasite de l’éléphant par E. Pracer (met

eene plaat). À re 249

Description de six espèces nouvelles de Hémiptères Hétér.

par SNELLEN VAN VOLLENHOVEN (met eene plaat) 253

DRUKFOUT.

Bladz, 185, regel 4 staat: 1867, lees: 1868.

VERSLAG

VAN DE

DRIE-EN-TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING DER NEDERLANDSCHE

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN

te Nijmegen, den 25sten Julij 1868.

Tegenwoordig zijn de heeren: Mr. S. C. Snellen van Vollen-

hoven, President, Dr. M. C. Verloren, Vice-President, Mr. H. W.

de Graaf, Secretaris, N. H. de Graaf, Conservator, Dr. van

Hasselt, Hartogh Heys van de Lier, van der Wulp, Gordon,

Veth, Ritsema Cz., G. M. de Graaf, P. C. T. Snellen, Baron

Lewe van Middelstum, Heylaerts Jr., Mr. J. Herman Albarda.

Van de heeren Mr. W. Albarda, Dr. Burgersdijk en Mr.

Maurissen is schriftelijk kennisgeving ontvangen dat zij tot hun

leedwezen verhinderd worden de vergadering bij te wonen.

Dr. A. W. M. van Hasselt, aan wien als presiderend lid de

leiding der werkzaamheden is opgedragen, opent de Vergade-

ring met de volgende toespraak:

M. H.!

Toen in den vorigen zomer, uwe welwillende keuze voor de

betrekking van presiderend lid op mij viel, heb ik dien lastigen

eerepost, of wilt ge liever, eervollen last-post, — niet willen

afwijzen.

VERSLAG.

Ik was daartoe te zeer doordrongen van het gevoel onzer

aller verpligting als leden, om, ieder op zijne beurt, iets te

moeten bijdragen tot verligting van den arbeid van ons «eminent »

Hoofd, van onzen eigenlijken voorzitter.

Boven eigen neiging tot het «dolce far niente» stelde ik het

gemeenschappelijk belang, en rigte ik mij naar den wensch

eener Vereeniging, wier sympathie ik op hoogen prijs stel, en

wier bloei mij na aan het harte ligt.

Maar die ook U na aan het harte gaat, — getuige onze

jongste Wintervergadering te Leyden.

Bleek niet daaruit op nieuw, -dat het uwe innige begeerte is, niet

alleen om van elkander te vernemen , welke schoonheden , doch ook

welke wetenschappelijke leeringen onze lievelings-studie aanbiedt ?

Sneeuw- en stormvlagen zijn niet ontzien geworden, om

slechts eenige uren te zamen werkzaam te kunnen zijn.

Geeft het Verslag in het Tijdschrift voldoende op, wat daar

verhandeld werd, — ik mag niet zwijgen van het, trouwens

niet officiele, intermezzo, waarvan dat Verslag niet spreekt.

Immers reeds dit alleen loonde den togt naar Leyden, dat

ware brandpunt der entomologie in ons Vaderland.

Welk een rijkdom, wat een pracht, maar ook wat eene orde

en regelmaat werd aan ons, die de natuur-kunstbeschouwing in

's Rijks Museum bijwoonden, te genieten gegeven.

Nogmaals zij ook hier onzen dank gebragt aan den heer van

Vollenhoven, zoo voor den ijver en zorg waarmede hij voor ons

die schatkamers ontsloot, als voor het talent, waarmede hij

voor ieder onzer die laden expliceerde, tot welke men zich in

het bijzonder aangetrokken gevoelde.

Hoe opgewekt ook, bleek het jaargetijde niet bijzonder ge-

schikt om ons allen warm genoeg te houden ook ter algemeene

Vereeniging aan éénen vriendschappelijken disch.

Of was daarvan de ongewoonte oorzaak bij deze eerste bijeen-

komst in den winter ?

Ik weet het niet, maar betreur het, dat daaraan iets heeft

ontbroken wat deze onze «aloude» Zomer-reunies zoo gezellig

maakt, — de gemeenschappelijke maaltijd.

WER ALA 5

Trouwens er bestond, — voor dien éénen dag, — gebrek

aan tijd. Hadden wij daarvan slechts enkele uren tot feestvie-

ring afgezonderd, zoo waren er voorzeker voor de wetenschap-

pelijke avondvergadering niet veel meer dan eenige minuten

overgebleven.

Laat ons dus op het goede alleen dier eerste proeve terug-

zien; — laat ons niet slechts heden maar ook morgen onze ten

dezen geleden schade dubbel inhalen, in een meer liefelijk

saizoen, dat tot een’ welligt rijke en vreemde jagt- tevens uit-

noodigt.

En waar ter plaatse zoude wij daartoe beter in de gelegen-

heid zijn dan in het zoo bekoorlijk gelegen Neomagum, een

der meest geliefkoosde lustoorden reeds van Karel den Groote?

Van dien beroemden Vorst, wien het trouwens niet alleen om

natuur-schoon, maar ook om natuur-kennis te doen was, voor-

stander en begunstiger als hij zich toonde van alle Scientiae

et artes liberales !

Doch deze ontboezeming doet eene reeds dikwerf bij mij op-

gewelde gedachte op nieuw levendig worden.

Waar zijn toch de oude voorstanders en begunstigers der

entomologie in Nederland gebleven? Waar zijn de Maecenaten

van onzen tijd?

Zij doen zich niet meer voor, dan als enkele lofwaardige

uitzonderingen, als rariora van een geslacht, dat weldra dreigt

uit te sterven.

Bij de toenemende stoffelijke rigting onzer eeuw, blijkt de

Gods-verheerlijking door de voortdurende beschouwing zijner

Scheppings-wonderen geene behoefte meer te zijn, gelijk zulks

bij ons voorheen in eenvoud des harten, zoo zeer algemeen het

geval was. |

Maar zou die sympathie niet weder zijn aan te wakkeren?

Niet dat onze tegenwoordige toestand zulks onmisbaar noodig

heeft, maar toch omdat iedere tak van kennis, die miel tot

de regtstreeks lucratieve behoort, op den duur steun behoeft,

zou dit mij wel wenschelijk voorkomen.

Zou inderdaad onze Entomologische Vereeniging niet meer

4 VERISTUANG

begunstigers verdienen dan ons edel viertal en het hooggeéerd

Bestuur der Stichting van Teyler?

Naar mijn oordeel moet daartoe de groote hefboom onzer

hedendaagsche maatschappij, de publiciteit, meer nog dienstbaar

worden gemaakt.

Het zou mijn wensch: zijn, dat voortaan in de Dagbladen

niet alleen werd aangekondigd: dat wij vergaderen, maar ook

wat er verhandeld werd; — dat jaarlijks werd gegeven een

kort verslag van den toestand onzer Vereeniging, onder publi-

catie van het getal onzer leden en van de namen onzer begun-

stigers, — onder bijvoeging: wat onder dien laatsten eerenaam

wordt verstaan.

Maar ik wil U niet langer van den arbeid afhouden. Met

den wensch alzoo, dat onze bijeenkomst te Nijmegen zich on-

derscheiden moge door steeds toenemende zucht naar meerdere

kennis, — en in het vertrouwen, dat zij dan vruchtbaar

zal worden voor onze ontwikkeling en veredeling, — en ten

slotte met een vriendschapsgroet aan de oude leden en een

«hartelijk welkom!» aan de nieuwe, — open ik onze 295“

Algemeene Vergadering.

De notulen der vorige zomervergadering worden goedgekeurd

en geteekend.

Mr. Snellen van Vollenhoven brengt als president van het

Bestuur het volgende verslag uit omtrent den toestand der

Vereeniging :

M. H.!

Gelijk een reiziger, die verlangt met vrucht te reizen en

later zijne meest belangrijke waarnemingen in het licht te geven

en aan anderen mede te deelen, trouw iederen avond zijn

dagboek openslaat en daarin de voorvallen van den afgeloopen

dag en zijn oordeel over de personen, die hij heeft leeren

kennen, opteekent, zoo ook handelt het Bestuur uwer Vereeni-

ging, wanneer het jaarlijks volgens de wet verslag uitbrengt

VERSLA& 5

over het goede en kwade dat het verloopen maatschappelijke

jaar heeft opgeleverd.

Wanneer wij dit nu doen over het tijdperk, ingesloten tus-

schen onze 22ste algemeene vergadering en den dag van heden,

dan is het eerste wat ons aller herinnering terstond als met

den vinger aanwijst, de overeenkomst met het voorgaande

blad van ons reisverhaal ten opzigte van het verlies onder onze

leden door den dood te weeg gebragt. Hadden wij toen het

verlies van onzen hooggeachten Claas Mulder te betreuren,

heden herdenken wij dat de uitstekende geleerde Prof. J. van

der Hoeven uit ons midden is weggenomen. Ik zal mij niet

vermeten eene parallel te trekken tusschen deze twee geleer-

den; munte de een boven den ander misschien in streng weten-

schappelijken zin uit, dit werd door meer affabiliteit en grooter

gemak van omgang voor ons vergoed. Zelfs, M. H., zal ik

geen levensschets geven van het medelid dat ons ontviel. Zeer

vele dagbladen en tijdschriften hebben korter of langer tijd na

den 10den Maart, den dag van zijn overlijden, dit gedaan; ons

medelid, Prof. Salverda, gaf zoodanige schets in het Ned. Tijd-

schrift voor Geneeskunde, ik zelf in den Ned. Spectator. Ik

mag dus vertrouwen dat ieder uwer een dezer opstellen gelezen

heeft en vermijd herhaling.

°t Zij mij evenwel, als geheel analoog aan de onderwerpen

onzer discussien, vergund u te herinneren wat Prof. van der

Hoeven in den kring der entomologische wetenschap geleverd

heeft. Hij begon met de mededeeling aan het publiek eener

ontdekking, waarschijnlijk van hemzelven, waardoor de classifi-

catie der Libelluliden gemakkelijker werd gemaakt, die van het

driehoekje in de Libellenvleugels; korten tijd daarna volgden

zijne onderzoekingen over het vleugelhaakje bij de avond- en

nachtvlinders; later die over het lichten van Elater noctilucus,

waarvan hij een levend voorwerp bezat, hier te lande aange-

troffen in een pakhuis met campèche-hout. Ofschoon hij niet

veel ophad met los daarheen gestrooide beschrijvingen van nieuwe

diersoorten, zoo beschreef hij toch in zijn tijdschrift, ter wille

van zijnen vriend Dr. Dalen, eenige novae species van diens

6 VEEERSStEa AS GY

uitmuntend en rijk kabinet. In hetzelfde tijdschrift vindt gij

zijn opstel over Monstrositeit bij Carabus. Eindelijk behoef ik

u, leden dezer Vereeniging, wel niet te herinneren, dat hij ook

in ons tijdschrift, waarvan hij gedurende jaren lid der redactie

was, eenige belangrijke opstellen in het licht gaf, als: « Quel-

ques mots sur le cri que fait entendre le Sphinx Atropos»,

«Over Cecrops en Laemargus», Over Acarus erudilus» en

« Over een klein Hemipterum, dat op de bladen van Acer cam-

pestris leeft ».

Dit alles, M. H., strekke ten levendigen bewijze, dat van

der Hoeven , ofschoon door de hem van Staatswege opgedragene

vakken van onderwijs telkens van de entomologie afgetrokken,

en die wetenschap slechts in groote omtrekken behoevende te

kennen en te doceren, toch ook gaarne in bijzonderheden en

tot de studie van nieuwe soorten afdaalde en dus ook belang

stelde in hetgeen door de leden onzer Vereeniging werd verrigt.

Moge hij, door de zeldzaamheid zijner tegenwoordigheid in onze

bijeenkomsten, voor velen onzer eene ster zijn geweest die meer

blonk dan zij wel verwarmde, zijne herinnering zal bij ons

levendig blijven zoo lang onze Vereeniging zal bestaan.

Evenmin zal de naam in vergetelheid geraken van een ander

lid, ons in dit jaar door den dood ontvallen, den heer Sepp,

wiens vader wi) hier meermalen naast den grijzen Backer zagen

aanzitten. Met hem gaat de firma J. G. Sepp en Zoon, die

zooveel heeft gedaan voor onze wetenschap, te niet. Wij vragen

ons af, welk zal het lot zijn van het insectenwerk, om zijne

eerste platen wereldberoemd , en dat gewoonlijk eenvoudig met

den naam «het werk van Sepp» bestempeld wordt?

Buiten deze twee offers aan den dood, verloor de Vereeniging

drie leden, die hun lidmaatschap hebben opgezegd , de heeren

Mr. J. P. van Wickevoort Crommelin, F. ter Meer en M. G. van

Woerden, van welken de laatste naar de Westkust van Midden-

Africa is vertrokken. Moge hij van die onbekende of weinig

bekende streken heerlijke zoologische schatten naar het vader-

land overzenden.

Tegenover deze verliezen staat de aanwinst van drie gewone

VIER! SLA, 7

leden, de heeren C. Ritsema Cz., Mr. H. Hartogh Heys van Zoute-

veen en J. J. M. Gordon, van een buitenlandsch lid, den heer

Vicomte de Bonvouloir, en van twee begunstigers, de heeren

Francois Pollen en 3. Kneppelhout.

De heer de Bonvouloir is de eerste onzer buitenlandsche

leden , en, zoo wij hopen , de voorganger eener groote schare.

Uit de mededeelingen van onzen Secretaris is mij gebleken, dat

hij ook gebruik heeft gemaakt van het voorregt, bij ons regle-

ment ook aan buitenlandsche leden toegekend, om het tijdschrift

voor verminderden prijs te verkrijgen.

Onze betrekkingen met het buitenland zijn overigens dezelfde

gebleven, met inbegrip der uitvoering van het op de laatste

vergadering genomen besfuit, dat is te zeggen: op 29 Julij 67

zijn door den Secretaris missiven gezonden aan de heeren

Prof. P. C. Zeller, W. Mink, Prof Dr. C. Boheman en Dr. Gust.

L. Mayr, houdende kennisgeving dat de Vereeniging hen respec-

tivelijk had benoemd, de beide eersten tot corresponderende

leden, de beide laatsten tot eereleden, en verzoekende hun

aannemend antwoord. Dit is van al de heeren ontvangen en

daarop hun door den Secretaris het diploma toegezonden.

Ook is de ruil van ons tijdschrift, gelijk in vorige jaren, ge-

regeld voortgezet en zijn eenige boekgeschenken van vreemden

ontvangen. Een aanzoek van Prof. Schiödte uit Denemarken,

om ruil van zijne anatomische en systematische opstellen in

Kröyer’s Tidskrift tegen onze publicatien , is door toevallige om-

standigheden aan eenige vertraging van antwoord onderhevig

geweest, zoodat deze zaak nog hangende is gebleven.

Onder de van onze leden ontvangen boekgeschenken moet in

de eerste plaats vermeld worden het werk van den heer Snellen,

«de Vlinders van Nederland, Macrolepidoptera », een boekdeel

van grooten omvang, getuigenis afleggende van de uitmuntende

studie en den volhardenden ijver van ons medelid, die daarmede

de gordijn voor het tooneel der entomologische Fauna van ons

vaderland voor een gedeelte heeft opgetrokken. Eene andere,

tot heden veel minder omvattende poging tot bereiking van

hetzelfde doel, is het opstel in ons tijdschrift, behelzende de

8 VIER (SUL (AG;

beschrijving en afbeelding der Nederl. Schildwantsen, door den

Voorzitter van uw Bestuur, die voornemens is op die wijze de

geheele orde te behandelen.

Aan de leden is overigens toegezonden een exemplaar van

de «Schetsen der Ichneumoniden » , door denzelfden teekenaar,

ten behoeve van welker uitgaaf door u op onze wintervergade-

ring een derde gedeelte van het legaat van Eyndhoven is toe-

gestaan. Het is mij niet mogelijk u iets omtrent het debiet

dier schetsen mede te deelen, zijnde het tijdsverloop sedert die

uitgaaf nog te kort, maar aangenaam is het mij, u de mede-

deeling te kunnen doen, dat de teekeningen der Braconiden

op eenige weinigen na gereed liggen, en derhalve slechts op

het berigt van eenige niet al te zwakke réussite harer voorgang-

sters liggen te wachten.

Wat het werk van den heer Snellen betreft, is na van hem ontvan-

gen opgave betreffende de kosten der uitgaaf, op den 12den Maart

dezes jaars door het Bestuur aan bem uitgekeerd de som van f 290.

Onder de geschenken , door ons genootschap ontvangen , is

er een, dat zeer zeker dikwijls door allen, en niet uitsluitend

door de entomologen van een bijzonder vak zal worden be-

schouwd en doorbladerd. Ik bedoel, gelijk gij ligtelijk zult

vermoeden, het album, ons door de welwillendheid van den

heer Hartogh Heys van de Lier geschonken. Sierlijk en prachtig

van uiterlijk, zal ons dit album het wel te waarderen genoegen

schenken, van ons allen (of nagenoeg allen) te vertoonen, die

aan onze vanen hebben trouw gezworen, en bovendien dat van

kennis te maken met de gelaatstrekken van hen, die door al

te verren woonplaats-afstand of andere minder overwegende

redenen weerhouden worden om onze vergaderingen bij te wonen.

De uitgaaf van ons tijdschrift is geregeld voortgezel; aan

heeren Bestuurders van Teyler’s tweede Stichting is volgens ge-

woonte een prachtig gebonden exemplaar van het laatst voltooide

deel toegezonden. De 4de afl. van het loopende deel wordt

dezer dagen uitgegeven; voor de volgende, is de text voor-

handen, en daaronder een verslag over het werk van Snellen,

uit de pen van ons medelid de Roo van Westmaas.

WAE UIA Gi 9

De toestand onzer kas is zeer bevredigend te noemen , gelijk

u uit de rekening van onzen naauwkeurigen Secretaris blijken zal.

Evenzeer zal uit het verslag van onzen wakkeren bibliothecaris

blijken , dat de toestand der collectie niet minder is dan hij

was in het jaar 1867. Uwe scherpzinnigheid bemerkt echter

dadelijk dat dit eene parlementaire phrase is en vermoedt dat

dit beteekent, dat de verzameling in het afgeloopen jaar niet

bijzonder sterk is toegenomen. Het zal altijd eene bezwaarlijke

opgaaf blijven, haar tot eene standaart-collectie voor de Nederl.

Entomologische Fauna te verheffen, daar dit eene bijna onmogelijke

belangeloosheid bij de leden , uitmuntende plaatsing der kasten

en onafgebroken oplettendheid bij den amanuensis veronderstelt;

doeh voortdurend blijft er evenwel, vooruitgang bij te bespeuren,

en wel zoodanig, dat het getal voorwerpen niet alleen toeneemt,

maar ook dat der soorten en genera. Het groote bezwaar is

voor het tegenwoordige oogenblik daarin gelegen , dat sommige

orden wegens de betrekkelijk al te kleine disponible ruimte

moeten worden verschikt, daaronder bijv. die der Coleoptera

en Neuroptera. Een nieuw loket van 6 laden zal daartoe dienen.

Voorts zou het wel noodzakelijk wezen, lijsten van Desideraten

te laten drukken, indien ten minste de algemeene geest der

leden de hoop kon laten voeden, dat de tijd en kosten, daar-

aan besteed , niet vruchteloos besteed zouden zijn.

En hiermede Mijne heeren, eindig ik dit verslag, vertrou-

wende u een naauwkeurig, doch niet al te minutieus beeld van

den toestand onzer Vereeniging te hebben voor oogen gehouden.

Het gesprokene geeft den Voorzitter aanleiding om het ge-

schenk van den heer Hartogh Heys van de Lier, hetwelk door

den Secretaris is medegebragt, ter tafel te brengen. Al de

leden bezigtigen dit inderdaad prachtige album met veel be-

langstelling en met gevoelens van erkentelijkheid jegen den

milden gever.

Het verslag van den conservator bevat,’ wat de insecten-

verzameling betreft, in hoofdzaak hetzelfde dat reeds door den

10 VERS ALAN:

Voorzitter van het Bestuur is medegedeeld. De bibliotheek

neemt voortdurend in uitgebreidheid toe, zoodat eene vierde

kast noodig is geworden. Met het inbinden der boeken wordt

geregeld voortgegaan. Uit de lijst, die achter dit verslag zal

worden geplaatst, blijkt welke aanwinsten in het afgeloopen jaar

zijn verkregen.

Op voorstel van den conservator besluit de vergadering bij

acclamatie , na vooraf inlichting ‘te hebben ontvangen omtrent

den staat der kas:

1°. Het Bestuur te magtigen eene vierde boekenkast te laten

maken; en

20, Het Bestuur te magtigen uit de kas een maximum van

f 150 te besteden tot aankoop van boeken op de binnen kort

verwacht wordende verkooping der bibliotheek van wijlen Prof.

van der Hoeven. De keuze der boekwerken wordt door de

vergadering aan het Bestuur overgelaten.

De Secretaris doet verslag van den staat der kas:

De ontvangsten hebben over het maatschappelijk jaar 1867/68

bedragen. Siene e Die. EO

DE, UNBaVEN AO ed TTI NE OET due A0 rl NEN

Zoodat de rekening sluit met een batig saldo van f 599.75

Van het legaat van Eyndhoven is nog over f 200.00

Ranlen told Juli; vent aus 28

De Voorzitter benoemt de heeren Hartogh Heys van de Lier

en Heylaerts om, ingevolge art. 25 der wet, de rekening en

verantwoording van den Secretaris na te zien.

Die heeren brengen na eenigen tijd verslag uit, dat zij de

rekening nagezien, met de bescheiden vergeleken, conform be-

vonden en goedgekeurd hebben.

De Voorzitter bedankt de commissie voor haar onderzoek en

verslag en den Secretaris voor zijn gehouden beheer.

WBR & Li A: Gi 11

De Voorzitter stelt aan de orde het eerste punt van beschrij-

ving, opgenomen in den brief waarbij de leden ter vergadering

werden opgeroepen. Het luidt: «Verkiezing van een secretaris

«(zie Verslag van de 22“ Algemeene Vergadering, gehouden te

« Utrecht, 15 Julij 1867, pag. 9 en 10) en van een conservator,

«daar de heer N. H. de Graaf aan de beurt van aftreding is.»

De heer H. W. de Graaf refereert zich aan hetgeen door hem

in de laatste algemeene vergadering ten opzigte van zijnen wensch

om als secretaris vervangen te worden gezegd is, en ook de

heer N. H. de Graaf geeft zijn verlangen te kennen om bij de

te doene keuze niet weder als conservator in aanmerking te komen.

De stemming heeft plaats met gesloten briefjes.

De uitslag is dat de heer H. W. de Graaf als seeretaris en

de heer N. H. de Graaf als conservator worden herkozen; beiden

met 11 van de 15 uitgebragte stemmen.

De Voorzitter vraagt de benoemden of zij kunnen besluiten

zich de op hen uitgebragte keuzen te laten welgevallen.

Beide heeren antwoorden dat zij gevoelig zijn voor het ver-

nieuwd bewijs van onderscheiding, hetwelk zij van hunne mede-

leden mogten ontvangen: maar toch, zi) blijven bezwaar maken

op nieuw het lidmaatschap van het Bestuur te aanvaarden voor

den tijd bij de wet bepaald. Mr. de Graaf ontvouwt de redenen

en zegt in hoofdzaak het volgende: Naar het voorschrift van

art. 15 is men lid van het Bestuur voor den tijd van vier jaren,

want elk jaar treedt een lid af, dat evenwel dadelijk weder

verkiesbaar is. In de laatste jaren heeft men van het regt om

de aftredende leden te herkiezen een getrouw gebruik gemaakt,

zoodat nu reeds sedert 1857 in het Bestuur geene verandering

is gekomen. In den boezem van het Bestuur is echter de vraag

gerezen of het wenschelijk zij mede te werken om dien toestand

te bestendigen en of het belang der Vereeniging niet veeleer

medebrengt dat hare bestuurders afwisselen. Het is eene vraag,

die men aan de gezette overweging der vergadering wenscht te

onderwerpen. Spreker is niet bevreesd tegenspraak te zullen

ontmoeten, indien hij zegt dat de tegenwoordige leden van het

Bestuur getoond hebben hart te hebben voor de Vereeniging,

19 VIELBAKSTLURATG:

want drie hunner, waaronder hij zelf, hebben reeds zitting

sedert 1852. Zijn verlangen om alsnu plaats te nemen onder

de gewone leden komt hem niet onbillijk voor. Ook de ver-

deeling der werzaamheden onder de gewone leden van het Be-

stuur, zoo als die bij de wet geregeld is, draagt er toe bij om

hem minder opgewektheid te geven nog voor drie jaren het

secretariaat op zich te nemen. Die verdeeling moge vroeger

geene, of althans mindere bezwaren hebben opgeleverd; zeker

is het, dat zij dit wel heeft gedaan naarmate de Vereeniging

in groei en bloei is toegenomen. De wet belast den secretaris

met het voeren der correspondentie, ook die welke de biblio-

theek aangaat. Maar volgens dezelfde wet berust de bibliotheek

onder den conservator en nu is de secretaris telkens wanneer zijne

correspondentie de bibliotheek raakt (en dit gebeurt meestal) ver-

pligt eerst de noodige inlichtingen van den conservator in te wach-

ten, voor dat hij zijnen brief kan opstellen. Dat dit uitermate

omslagtig en tijdrovend is, behoeft niet te worden gezegd. De

secretaris is ook volgens de wet tevens penningmeester en als zoo-

danig belast met het incasseren der contributien ; eene bemoeijing

die elk jaar terugkeert. In de meeste zuster-vereenigingen zijn

beide betrekkingen geplitst. Doch al ware dit zoo niet, toch

zou Spreker het, ook met het oog op alle latere bestuurders,

veel beter achten, indien de wet de verdeeling der werkzaam-

heden van de leden van het Bestuur onderling aan het Bestuur

zelf overliet. Die verdeeling zou dan ieder jaar, naar omstan-

digheden, kunnen plaats hebben met het oog op hetgeen aan

ieder lid het best paste. Zoolang de wet evenwel niet veranderd

is, blijft men aan hare voorschriften gebonden. Maar , geheel

afgescheiden van de tegenwoordige leden van het Bestuur, komt

het hem wenschelijk voor dat de wet met de behoeften en ver-

anderde toestanden, die zich sedert haar ontstaan hebben voor-

gedaan, gelijken tred houde. Nu eene wetsverandering voor te

stellen kan niet in Sprekers bedoeling liggen. Hij heeft alleen

zijne bezwaren willen motiveren.

Mr. Snellen van Vollenhoven als president van het Bestuur

spreekt in gelijken geest. Hij is in het volgende jaar aan de

WER Sì Las @ 15

beurt van aftreding. Het zou voorbarig zijn en ongepast, vooruit

te loopen op hetgeen de Vergadering alsdan doen zal. Maar

toch, dit wil hij zeggen, dat ook hij niet afkeerig is van het

denkbeeld om in het volgend jaar aan de leden te verzoeken

hem niet als president te herkiezen. Gaarne zal hij alsdan ver-

vangen worden. Nieuwe Bestuurders hebben andere inzigten.

De Vereeniging kan daarbij winnen. leder Bestuur, dat te lang

regeert, krijgt iets autocratisch. In dien geest hebben de leden

van het Bestuur met elkander gesproken en toen is goedgevon-

den aan de leden in deze Vergadering opening van zaken te

doen en den wensch van het Bestuur kenbaar te maken om

met het volgende maatschappelijke jaar af te treden.

Uit de hierop volgende gedachten wisseling blijkt, dat de leden

vele van de opgeworpen bezwaren moesten billijken, doch allen

zijn tegen het denkbeeld gestemd om het geheele Bestuur te

zien aftreden. Ook Mr. J. Herman Albarda komt daartegen op

en stelt ten slotte voor aan het Bestuur een onderzoek op te

dragen, of er verandering moet worden gebragt in de inrigting

van het Bestuur en in de verdeeling der werkzaamheden onderling.

Dit voorstel wordt aangenomen. Het Bestuur verklaart zich

bereid aan dit besluit gevolg te geven en in de volgende ver-

gadering verslag uit te brengen. De heeren N. H. de Graaf en

Mr. H. W. de Graaf zullen tot dien tijd respectivelijk de be-

trekkingen van Conservator en Secretaris blijven waarnemen ,

doch zij verklaren overigens omtrent hun alsdan te nemen be-

sluit geheel in hun geheel te willen blijven.

De Voorzitter stelt alsnu aan de orde het tweede punt van

beschrijving , zijnde een voorstel van het Bestuur om in de wet

de volgende bepaling op te nemen:

« Art. 40bis. Jaarlijks zal, in een der vier wintermaanden,

«te Leiden eene bijeenkomst der leden plaats hebben, uitslui-

«tend gewijd aan het doen van wetenschappelijke mededeelingen.

«Die vergadering zal gehouden worden op een Zaturdag,

«des avonds. De Secretaris zal aan al de leden eene maand

«te voren kennis geven van dag en plaats der bijeenkomst ,

«door het Bestuur te bepalen. »

14 VIRNRISILHATG:

Dit voorstel wordt deor den President van het Bestuur toe-

gelicht. De bijeenkomst in December 1867, bij wijze van proef-

neming te Leiden gehouden, heeft bij uitnemendheid aan het

beoogde doel beantwoord. Het komt daarom wenschelijk voor

bij de wet te bepalen, dat voortaan eene dergelijke zamenkomst

jaarlijks zal plaats hebben.

Nadat enkele leden eenige inlichtingen hebben gevraagd ,

wordt het voorstel in rondvraag gebragt en aangenomen met

algemeene stemmen.

De Conservator noodigt de leden, die de wintervergadering

zullen bezoeken , uit, bij bun verblijf in Leiden een half uurtje

af te zonderen, ten einde ten zijnen huize de bibliotheek te

komen bezigtigen.

Ter voldoening aan art. 55 draagt het Bestuur twee dubbel-

tallen voor, opdat uit ieder dubbeltal een lid worde gekozen

voor de redactie van het tijdschrift.

Eerste dubbeltal: de heeren Dr. A. W. M. van Hasselt en

Mr. E. A. de Roo van Westmaas.

Tweede dubbeltal: Mr. J. Herman Albarda en F. M. van der

Wulp.

De uitslag is, dat de heer van Hasselt met 14 en de heer

van der Wulp met 9 van de 15 uitgebragte stemmen als leden

der redactie van het tijdschrift zijn gekozen. |

Beide heeren verklaren zich bereid die benoeming aan te

nemen.

Met 11 tegen 4 stemmen wordt besloten, dat de vierentwin-

tigste algemeene vergadering zal gehouden worden te Zwolle,

op een tijdstip nader door het Bestuur te bepalen, in overleg

met den te benoemen Voorzitter van die vergadering.

De leiding dier vergadering wordt door de leden met alge-

meene stemmen opgedragen aan Mr. J. Herman Albarda, die

zich deze keuze welwillend laat welgevallen.

Op voorstel van het Bestuur benoemt de Vergadering met

algemeene stemmen tot corresponderend lid den heer M. G.

van Woerden, vroeger lid der Vereeniging, doch thans verblijf

houdende te Loango, aan de Zuid-westkust van Afrika.

VERSLAG. 15

De werkzaamheden worden voor eenigen tijd geschorst.

Na de hervatting deelt de heer Hartogh Heys van de Lier

mede, dat hij het genoegen heeft als begunstigster der Ver-

eeniging voor te stellen zijne echtgenoote, mevrouw Hartogh

Heys van de Lier, geboren Snoeck (Levendige teekenen van bijval.)

De Voorzitter vat het woord op om den geachten voorsteller

dank te zeggen voor deze aangename mededeeling, en hem te

verzoeken bij mevrouw zijne echtgenoote de tolk te willen zijn

van de vergadering, die met zooveel belangstelling van haar

besluit had kennis genomen, en hoopte dat zij later de vol-

doening zou smaken haar voorbeeld door vele Nederlandsche

vrouwen gevolgd te zien.

Mr. J. Herman Albarda opent de wetenschappelijke mede-

deelingen. Hij heeft eenige opmerkingen gemaakt omtrent

Trochilia apiformis Clerk, waarvan de vlinders dit jaar in de

nabijheid van Leeuwarden in groot aantal verschenen. Het heeft

o. a. zijne aandacht getrokken, dat hij de 25 individuen, welke

hij in het laatst van Junij, in weinige dagen, des voormiddags

tusschen 8 en 10 uur, op de stammen van Populus canadensis

vond, allen, op eene uitzondering na, in copula aantrof. De

vlinders hadden de bruine schubjes nog op de vleugels en had-

den dus niet gevlogen, en telkens vond hij aan den voet van

iederen stam, waarop een paar dezer vlinders zat, ook juist

twee ledige poppen.

Het verdient zijns inziens allezins de aandacht , dat van een

insect, hetwelk bijna twee jaren in den staat van rups leeft,,

op denzelfden dag, ja op hetzelfde uur en op dezelfde plaats,

juist van iedere sexe een individu als vlinder uitkomt.

Dezelfde spreker vertoont 5 exemplaren van Botys stachytalis

Zinck., op 16 Junij Il. te Oldebercoop door hem gevangen.

Deze soort is nieuw voor de Nederlandsche Fauna. Hij laat die

voorwerpen. ter bezigliging rondgaan, te gelijk met eenige

exemplaren van Bolys sambucalis W. V., waarmede de soort

veel overeenkomst heeft en ligt kan verwisseld worden, en

maakt op het verschil tusschen beide opmerkzaam. Op de plaats

waar dit insect vloog , een vochtig bosch, groeide noch Parie-

16 VUE AR IS YLHANG:

taria noch Stachis sylvatica; daarentegen Valeriana officinalis

in menigte. Nu heeft spreker in het najaar van 1867 op laatst-

genoemde plant eene hem onbekende Botys-rups gevonden, die

in een lang wit spinsel onveranderd overwinterde, doch in het

voorjaar is gestorven. Het komt hem daarom niet onwaarschijn-

lijk voor, dat de rups van Botys stachytalis ook op die plant

leeft.

Ten slotte zegt de heer Albarda, dat hij eene lijst heeft laten

drukken ter ruiling van Nederlandsche Microlepidoptera, als

vervolg op die, welke indertijd door de heeren Lodeesen c. s.

met hetzelfde doel van de Macrolepidoptera bezorgd is. Spreker

legt een 50tal exemplaren zijner lijst over aan den Secretaris,

ten einde die aan de leden rond te deelen.

De Voorzitter zegt den geachten gever dank voor dit geschenk

en de Secretaris verklaart zich volgaarne bereid daarmede te

handelen overeenkomstig de bedoeling van den heer Albarda.

In den loop der vergadering worden aan de leden, die het

verlangen , exemplaren dier lijst uitgereikt *.

De heer Snellen van Vollenhoven biedt voor de bibliotheek

een exemplaar aan van zijne derde Monographie ter vermeerde-

ring der keunis van de Indische Fauna en wijst een paar bij-

zonderheden aan, in dit werk vermeld.

Hij spreekt vervolgens over de vele aanwinsten onzer inland-

sche Fauna gedurende het afgeloopen jaar, voornamelijk met

betrekking tot de beide orden der Hemiptera en der Hymeno-

ptera. Onder anderen had spreker van de heeren Heylaerts,

Maurissen, Ritsema en Six een zeer groot aantal insecten onder

de oogen gehad, die na determinatie vele soorten, nieuw voor

onze Fauna bleken te behelzen. Voornamelijk was daaraan rijk

eene verbazend groote bezending van den heer Six, bevattende

meer dan 500 soorten zeer kleine insecten. Nu en dan werden

in die toezendingen ook soorten aangetroffen, van welke met

+ Later zijn er ook toegezonden aan de Lepidopterologen , leden der Vereeniging.

De Secretaris zal verder op aanvrage der leden exemplaren toezenden, zoo lang de

voorraad strekt,

CEE AG: aa

volkomen zekerheid de verklaring af te leggen was, dat zij

onbeschreven waren. Spreker staafde dit met een voorbeeld.

De heer Ritsema had hem onlangs eene nieuwe soort van Cephus

toegezonden, van welke eene ongekleurde afbeelding vertoond

en eene korte beschrijving gegeven werd. Den 27°” Mei was

dit dier, dat een wijfje was, gevangen aan de Vogelenzang.

Bij naauwkeurige beschrijving zou aan deze soort de naam van

den vinder worden toegekend en zij voorts in de naamlijsten

vermeld als Cephus Ritsemae.

Uit een brief van Prof. Haupt te Bamberg deelde voorts het-

zelfde lid mede dat de teelt van Yama-mayu-rupsen in Beijeren

nog steeds levendig gedreven wordt en dat zekere mevrouw

Baumann te Bamberg nog meer dan 500 geheel gezonde, uit-

muntende rupsen bezat, afkomstig van de eijeren, die Prof.

Haupt haar eenige jaren geleden uit den voorraad van Prof.

Hoffmann had medegedeeld. De ziekte, waaraan de derde

generatie dier zijwormen hier te lande uitgestorven was, had

derhalve in Beijeren niet of ten minste niet in zoo felle mate

gewoed.

Eindelijk sprak de heer van Vollenhoven nog over een zeer

merkwaardig netvleugelig insect, dat hij voor eenigen tijd in

eene doos met voorwerpen van Noordelijk Indië en de Himalaya

aangetroffen, of liever ontdekt had. Dit dier schijnt tot die

familie te behooren, welke de geslachten Nemoptera en Asca-

laphus omvat, en moet als nieuw geslacht tusschen deze twee

geplaatst worden. Nemoptera of Nematoptera behoort volgens

Klug (Monogr. in Abhandl. der Kön. Academie der Wissensch.

Phys. klasse 1856) tot de Hemerobiden. Het kenmerk van dit

geslacht wordt aldus opgegeven: os rostratum; alae inaequales,

posteriores lineares. De palpen hebben 5 leedjes; die der

onderkaken 2 langere en 5 zeer korte, die der onderlip hebben

een lang basaal lid. Deze karakteristiek komt die van het

Himalayaansch inseet zeer nabij, doch de snavel van Nemoptera

is verticaal naar beneden gerigt, terwijl die van het nieuwe

insect horizontaal naar voren staat; bovendien komt de aderloop

in de voorvleugels bij dit veel meer overeen met Ascalaphus

— >

18 VE RIS LIA

dan met Nemoptera. De achtervleugels van Nem. zijn wel zoo-

genaamd lineair, doch toch altijd nog eenigermate breed en

meestal aan het einde verbreed; Nem. aristata uit Ambukohl

en een paar andere Africaansche soorten hebben alleen achter-

vleugels, die tegen het einde niet verbreed zijn. De costa,

subeosta en radius vereenigen zich voor het pterostigma; deze

drie aderen zijn duidelijk te bespeuren in de achtervleugels van

Nemoptera, doeh in de achtervleugels der nieuwe soort ziet

men slechts 2 aderen en een huidvlies daartusschen tot op 4 der

lengte; deze aderen schijnen mij toe de subcosta én radius te

zijn. Spreker liet eene potloodschets van het zeldzame dier be-

zigtigen en legde de volgende beschrijving er van over:

NEUROPTERON VAN DE HIMALAYA.

Lengte van het lijf . . . . . 8 millimeter.

» van een voorvleugel . . 10 ”

n van een achtervleugel . . 25 7

Kleur op kop en borststuk zeer licht grauw, bijna wit, op het

abdomen zeer licht grijs, pooten doorschijnend glasachtig , oogen

groenachtig grijs.

De kop naar voren in een langen regtvooruitstekenden snuit

verlengd, die van onder open en hol schijnt te zijn en aan de

uiterste tip twee fijne roodbruine draadachtige deelen doorlaat.

Sprieten niet veel langer dan die snuit, slank, draadvormig

met twee dikke basaalleedjes. Prothorax zeer lang. Vleugels

doorschijnend met bruingekleurde aderen aan den voorrand en

een eerst lichbruin, daarna dofwit stigma. 12 dwarsaderen

tusschen costaal en subcostaal ader. Achtervleugels met zwart

geringeld , tot aan de lengte van het abdomen, dan nog eenige

millimeters aan beide zijden harig, verder spierwit en lineair,

en dus volkomen borstelvormig.

Tarsen van 4 of 5 leedjes.

De heer Veth deelt mede dat Liparis V nigrum door den

heer Brants te Bentheim is gevangen, en geeft zijn vermoeden

te kennen, dat die soort ook wel in ons land zal worden aan-

VERSLAEG 19

getroffen. De heer Lewe van Middelstum voegt er bij, dat hij

de rups dier soort in het Reichswald bij Cleve heeft gevonden

en dat zich daaruit een mannelijke vlinder ontwikkeld heeft.

Ook vertoont de heer Veth een exemplaar van Cucullia Ab-

synthii L. en van Mlarus ochroleuca W. V., beide door hem te

Sint-Oedenrode bij ’s Hertogenbosch gevangen. C. Absynthii

was nog niet als inlandsch bekend.

De heer Ritsema deelt voorloopig eenige waarnemingen mede,

die hij omtrent Periphyllus Testudo v. d. Hoev. gedaan heeft

en die het voor hem waarschijnlijk maken , dat dit diertje de

tweede generatie is van eene bladluis. Hij hoopt echter later

op dit onderwerp terug te komen.

De heer Hartogh Heys van de Lier vraagt namens den heer

J. Backer Sr. te Oosterbeek, of er nog leden van de Vereeniging

zijn, die zich onledig houden met de kweeking van Yama-mayu,

daar de heer Backer zijnen wensch heeft te kennen gegeven om

zich met de zoodanigen in verbinding te stellen.

De vergadering vindt goed dat dit verlangen van den heer

Backer, door opname in het verslag, meer algemeen bekend

zal worden gemaakt.

De heer Snellen leest eenen brief voor, dien hij van den heer

M. G. van Woerden ontvangen heeft, en waaruit blijkt, dat die

heer ook aan de Zuidwestkust van Afrika zijne entomologische

onderzoekingen , zoover tijd en gelegenheid zulks toelaten „ met

ijver voortzet, in weerwil van de vele moeijelijkheden die hij

daarbij te overwinnen heeft.

De heer Lewe van Middelstum vertoont aan de vergadering

eenige zeldzame vlindersoorten, door hem te Beek bij Nijmegen

gevangen. Ook brengt hij ter tafel eene rups van Lasiocampa

betulifolia en eene menigte jonge larven van Lasiocampa Pini.

De heer van der Wulp laat, ten vervolge op zijne mededeeling

in de laatstelijk te Leiden gehouden wintervergadering , een

paar soorten van Lispe zien, nieuw voor onze Fauna, waaronder

L. litora Fall., door welker bezit hij volkomen zeker was ge-

worden dat de soort, door hem destijds als Z gemina n. s.

aangeduid , werkelijk eene onbeschreven soort is,

20 VIERBÄSÄLHANG,

Als tweede punt gaf hij zijne bevreemding te kennen, dat

Stratiomys Chamaeleon L., die elders in midden-Europa zeer

gewoon moet zijn, nog niet als inlandsch bij ons is voorgeko-

men, en zulks ofschoon Linnaeus de afbeelding in Swammer-

dam's Biblia Naturae aanhaalt. Die afbeelding en de daarbij

gevoegde zeer uitvoerige beschrijving past intusschen volkomen

op de bij ons zeer veel voorkomende Str furcata Fabr.

Voorts laat hij eenige nog onbeschreven soorten van inland-

sche Tachiniden zien, waarvan er zelfs een paar aanleiding

geven tot het oprigten van nieuwe geslachten.

Eindelijk maakte hij de vergadering opmerkzaam op eene

exotische Asilide, door Wiedemann beschreven onder den naam

van Asilus distendens, naar een zeer gebrekkig exemplaar in het

Frankforter museum. Dit voorwerp, nog aldaar aanwezig, heeft

onlangs op nieuw de aandacht getrokken van Jaennicke, die

er in zijne Neue ewotische Diptern het geslacht Dyciclus op

heeft gegrond. Het merkwaardige van dit geslacht bestaat in

den sterk ontwikkelden achtterrug en vooral in de zeer verdikte

en harige achterpooten. In het eenige voorhanden exemplaar

was echter het derde lid der sprieten afgebroken, en van al

de pooten was slechts een enkele achterpoot, en deze nog zon-

der de drie laatste tarsenleden, aanwezig. Vooral door het ge-

mis der sprieten was het niet uit te maken of Diciclus disten-

dens Wied. tot de Asiliden dan wel tot de Laphriden moest

gerekend worden. In Jaennicke’s afbeelding herkende de heer

van der Wulp terstond een voorwerp, sints lang onbenoemd in

zijne collectie, en dat nu bleek, zoo niet dezelfde, dan toch

zeker eene zeer digt verwante soort te zijn, en althans bepaal-

delijk de kenmerken bezit, door Jaennicke aan zijn geslacht

Dyciclus toegeschreven. Dit voorwerp , geheel gaaf zijnde , heeft

onder anderen de sprieten zonder eindborstel, waaruit blijkt dat

het tot de Laphriden behoort, en Wiedemann heeft misgetast,

toen hij de soort in het geslacht Asilus plaatste.

Daar verdere bijzonderheden omtrent de door hem behandelde

onderwerpen zullen worden opgenomen in artikels, later in het

Tijdschrift te plaatsen, meenen wij daarnaar te moeten verwijzen.

VERSLAG. 24

De heer F. J. M. Heylaerts Jr. zegt ongeveer het volgende:

Elke wetenschap heeft hare schaduwzijde, alzoo ook de en-

tomologie. Wie toch, die eenigzins teergevoelig is, vindt het

niet onaangenaam een diertje te moeten dooden, ja, soms

martelen, om het der studie dienstbaar te doen wezen?

Edel vindt hij dan ook de pogingen, aangewend door ver-

schillende entomologen, om pijniging aan het arme offer te

besparen en het zoo spoedig mogelijk voor altijd gevoelloos te

maken. Verscheidene middelen zijn er voor aangewezen : aether,

chloroform, enz. enz., doch niet een van die anaesthetica werkt

zoo doeltreffend als het cyanuretum potassii. Spreker neemt

eene groote suikerflesch, bedekt den bodem met eene laag

watten, legt daarop ongeveer twee drachmen cyaankalium, be-

dekt dit andermaal met eene laag watten en over dat alles

gaat een stuk schrijfpapier, waarin gaatjes geprikt zijn, juist

ter groote van het lumen der flesch. In deze worden nu de

te dooden insekten, op een’ reep kurk gestoken, gezet en ver-

volgens alles hermetisch gesloten. De sterkste gekorvenen, zoo als

Sphingiden, Carabi enz. worden in een oogenblik gevoelloos en,

na betrekkelijk korten tijd, kan men ze opspannen, zonder dat

men, als met het gebruik van aether of chloroform, bang be-

hoeft te wezen, dat zij herleven zullen en de marteling op

nieuw zal beginnen.

Uitnemend daarenboven werkt bovengenoemde toestel, om,

door mijt of stofluis aangedane insecten daarvan te zuiveren.

Men late deze ongeveer twaalf uren in de flesch, waarna men

ze gerust in de collectie kan terugbrengen, terwijl men de

parasieten dood op den papieren bodem vindt:

Een groot voordeel van het gebruik des cyaankalium’s is,

dat de daardoor gedoode gekorvenen vrij lang van den rigor

mortis bevrijd blijven, en alzoo nog verscheidene uren na den

dood kunnen worden uitgespannen; bij langeren duur der be-

waring kungen zij, bij weeking, zeer goed worden opgezet,

dat bijv. niet het geval is met het gebruik van benzine en

andere insecticiden.

Op de kleuren der vlinders of op de spelden heeft de eva-

99 VUE AR IS. IL HA XG.

poratie geen invloed, zoo men slechts vermijde, dat ze in on-

middelijk contact met de cyaanverbinding komen.

Een opmerking van Mr. Albarda als zouden tot hetzelfde doel

gekneusde bladeren van lauro-cerasus kunnen worden gebezigd

in een opzettelijk daartoe vervaardigd toestel, beantwoordt spreker

met de meening, dat, ofschoon hij zich zeer goed daarmede

kan vereenigen voor het dooden van microlepidoptera en andere

kleine insecten, hij evenwel gelooft, dat het voor grootere ge-

korvenen niet dat spoedige resultaat zal hebben en misschien

wel het doel zou gemist kunnen worden.

Dr. Verloren zegt, dat het gebruik van cyanuretum potassii , als

zijnde een zeer zwaar vergift, om des gevaars wille, niet is aan te

raden en verder, dat genoemd zout spoedig water opneemt , ten ge-

volge waarvan de evaporatie ophoudt en het alzoo werkeloos wordt.

Dat hij vroeger liever, bij het dooden van grootere dieren , de speld

even doopte in poeder van cyankalium en dan ook een’ plotselingen

dood tot resultaat kreeg. Spreker antwoordt, dat hij het roekeloos

gebruik van zulk zwaar vergift stellig voor gevaarlijk houdt, dat het

alzoo niet aan kinderen moet worden in handen gegeven ; dat hij

evenwel gelooft, dat het poeder van cyankalium evenzeer zoo niet

zelfs meer gevaarlijk is. Dat de vorm, waarin hij genoemd zout

gebruikt, is de onzuivere, amorphe, geelwitte cyankalium uit

den handel (die ook tot technisch gebruik wordt gebezigd), welke

ofschoon zeer hygroscopisch, toch zeer lang kan gebruikt worden,

aangezien Spreker in April Il. twee drachmen in de flesch deed

en heden, 25 Julij, nog steeds hetzelfde effect waarneemt.

Als entomologische bijzonderheden deelt de heer Heylaerts het

volgende mede:

In den zomer van 1867 een prachtig d van Orgyiu Ericae

Germ. op de Galdersche heide gevangen hebbende, meende hij,

dat waarschijnlijk ook wel daar ter plaatse aan rupsen dier

soort zou te komen zijn.

Bij het nazoeken van vooral met Calluna vulgaris begroeide

plaatsen vond hij daar ongeveer 120 stuks en wel in de maanden

Mei en Junij. Daardoor was hij in de gelegenheid veel omtrent

de levenswijze dier vlindersoort te leeren kennen.

VERSLAG, 25

De rupsen vond hij niet alleen op Calluna, doch ook op

Erica tetraliw, Salix repens (?) en andere wilgensoorten. De meesten

sponnen na korteren tijd een cocon, het vrouwelijke was door

de meerdere grootte en den lichteren tint gemakkelijk te her-

kennen. Zeer vele larven waren intusschen door sluipwespen

en parasietvliegen met eijeren bezet, want van de 120 rupsen

kreeg spreker slechts ongeveer 40 43 en 22 uit. De 44 varieer-

den vrij sterk in teekening en grootte; de 22 bleven allen in

haar cocon, waarin evenwel door haar eene opening was ge-

maakt door welke zij bij voortduring haren eijerlegger naar

buiten brachten, om als het ware de 44 tot copulatie uit te

noodigen, welke ook spoedig plaats had, naarmate er 33

uitkwamen. Het 4 namelijk zette zich op het vrouwelijke cocon

met het achterlijf gekromd in de richting der vrouwelijke ge-

slachtsdeelen. De paring had dus plaats zonder dat het 4 het

2 gezien had, en de vereeniging duurde niet lang. Het 3 begaf

zich vervolgens naar een ander ?, en zoo zag Spr. hetzelfde 4

vier 22 bevruchten. Het eijerenleggen begon onmiddelijk na de

copulatie en stuk voor stuk werden de eitjes door de boven-

genoemde opening naar buiten gestooten en eindelijk het in-

wendige van het cocon geheel met eijeren bezet. — Zonderling

intusschen was de manier, waarop de sluipwesplarve van de

bezette rups naar buiten kwam. De laatstgenoemde maakte

tegen de wanden der flesch een plat spinsel, waaraan zij zich

vasthield; na korteren of langeren tijd berstte zij aan de buik-

zijde open, in de scheur daardoor ontstaan, zag men een door-

schijnend blaasvormig spinsel, waarin men de larve zich zag

bewegen. Langzamerhand werd dit minder doorschijnend en

ontstond een gewoon sluipwespencocon.

Spreker laat een d een 2, in het cocon bezig met eijeren te

leggen, en eene rups in gebersten toestand met de nog door-

schijnende blaas ter bezigtiging rondgaan.

Als bijzondere merkwaardigheid vertoont hij een 4 en 2 van Am-

phidasis betularia L., welke beide geheel zwart zijn’, be-

® In The Entomologist, uitgegeven door Newman, en wel in het September-

24 VERS dA ee

halve eene witte kuif op het voorhoofd en een klein wit stipje

aan den wortel der voorvleugels. Het 4 is een derde grooter

dan het 2. Beide zijn door hem 21 Julij 1867 in copulatie,

op een iepenboom der vestingwallen te Breda gevangen. Het 2 heeft

geene eijeren gelegd.

Als voorbeeld hoe de psychiden ook ander dan plantenvoedsel

nemen kunnen en daarbij gedijen, haalt hij aan eene rups van

Psyche mitidella Hbn., die zich gedurende ruim twee maanden

voedde met twee doode vlinders, waarmede zij in een doosje

was opgesloten. Een gave mannelijke vlinder ontstond er uit.

Hij verhaalt verder, dat Lophyrus Pini in het Mastbosch bij

Breda geduchte verwoestingen aanricht. Verscheidene mudden

cocons waren verzameld. Bij telling bleek, dat 5500 spinsels

in één halve liter waren.

Ten slotte wijst spreker op het groote nut, dat ook voor

Nederlandsche entomologen kan hebben het pas uitgekomen

werkje van Dr. Rössler te Wiesbaden, getiteld: « Verzeichniss

der Schmetterlinge des Herzogthums Nassau, mit besonderer

Berücksichtigung der biologischen verhältnisse und der Entwick-

lungsgeschichte.

De praktische beschouwingen en naauwkeurige beschrijvingen

nommer van 1868, vind ik onder de opgave van gevangen vlinders de volgende aan-

teekening: » Negro variety of Biston Betularia. Many pairs of the black variety of

» Biston Betularia have been taken ix cop. in this locality during this and last season:

"one pair of them has produced more than a hundred black specimens. John

» Thorpe; Middleton, near Manchester». Ook in deel 2, n°. 10, p. 150 van

datzelfde Tijdschrift vindt men de volgende opgave, verstrekt door den heer R. S.

Edleston.

» Amphydasis betularia. Some sixteen years ago the » Negro» aberration of this

„common species was almost unknown; more recently it has been had by several

„ parties. Last year I obtained the eggs of a female of the common form, which had

» been in cop. with a » Negro» male: The larvae I fed on willow and had this year

„some remarkably pretty aberrations, the connecting-link between the negro and the

„usual form, but far before either as regards beauty: I placed some of the virgin

# females in my garden, in order to attract the males, and was not a little surprised

„to find that most of the visitors were the » Negro» aberration: if this goes on for

„a few years the original type of A. detularia will be extinct in this locality. »

In een der laatste afleveringen van Millieres Zcones is deze Neger-verscheidenheid

afgebeeld. Ook die schrijver houdt haar voor eene in het oog loopende afwijking van

Amph. betularia. DE. GR.

WEMA ek & 25

van rupsen en vlinders maken het tot een bepaald vademecum

voor den lepidopteroloog ».

De heer van Hasselt laat ter bezigtiging rondgaan twee zeer

zeldzame spinnen, tot hiertoe nog onbekend in de Fauna van

ons vaderland. Hij doet opmerken, hoe bij het vinden van

kleinere dieren vooral, dikwerf het toeval tot de kennis daarvan

medewerkt. Sedert een twaalftal jaren zich vlijtig bezig houdende

met de jagt op Araneiden, waren deze twee soorten hem nim-

mer voorgekomen, die nu, geheel toevallig, de eerste door zijne

vrouw, de tweede door zijne dochter , ontdekt werden.

De eerste, op spiritus bewaard, is een bijzonder fraai exem-

plaar van Atypus Sulzeri 3, op eene wandeling in het bosch

van Zeist gevonden den 22sten October des vorigen jaars. Deze

spinnensoort is de eenige representant der Mygalidae, die, naar

men weet, overigens geheel tot de tropische, of althans zeer

zuidelijke spin-groepen behooren. De Atypus was hem tot hiertoe

slechts bekend als voor te komen in Zwitserland, Italië en het

Zuiden van Frankrijk en Duitschland, Het is niet aan te nemen,

dat hij op de eene of andere wijze als vreemdeling was inge-

voerd. In het late najaar, op een weinig begaan plekje van het

Zeisterbosch, is dit wel niet denkbaar. Dat men hem tot hiertoe

nog bij ons niet heeft gezien, kan in elk geval uit de zeld-

zaamheid en uit de gewone verblijfplaats dezer spinsoort in den

grond worden afgeleid. Hahn zegt er bovendien van; « Die ist

überall sehr selten». Werd deze aard- of metselspin op den

grond op verdorde bladeren loopende aangetroffen, de tweede

voor Nederland vreemde spin werd gevonden in eene galanterie-

winkel binnen de stad Utrecht, in het begin van de maand

Julij, waar zij van den zolder af was gedaald, in het midden

van eenige luxe-artikelen nederkomende. Deze spin werd in

levenden toestand aan de vergadering vertoond, zijnde een

exemplaar van Pholeus opilionöides 2. Spreker herinnert, dat

hij vroeger heeft medegedeeld, van deze voor ons land mede

zoo bijzonder zeldzame spin, het 4 te hebben verkregen , ook

levend gevangen in den Hortus botanicus te Utrecht. Destijds

meende spreker, dat dit exemplaar, als voorgekomen in eenen

96 VERSLAG

houten kist, waarmede Indische planten waren overgebragt , als

vreemdeling mogt worden beschouwd, te meer daar het eenig

exemplaar, aan de Zweedsche araneoloog Westring voorgekomen ,

te Gothenburg ook in een Oost-Indisch pakhuis was gevangen.

Behoort zij thans bij ons toch te huis? Het kon evenwel,

met het oog op de vindplaats, nog wel wezen, dat zij, als in

een’ winkel gevonden, alwaar uit Engeland en Frankrijk onder-

scheidene artikelen worden aangevoerd, van daar in eenen of

anderen kist was aangebragt. Het was daarom van belang,

haar, als een 2 zijnde, in het leven te houden en verder te

bestuderen. Werkelijk beloofde zulks in het eerst van gevolg

te zijn, daar zij den 7den Augustus ' hare gewone wijze van

eijer-leggen heeft gevolgd, d. i. die slechts aaneen gekleefd als

een klein rond pakje, zonder eenig cocon-bekleedsel, tusschen

de mondhaken houdende. Doch twee dagen later waren de

eijeren verdwenen. Zij lieten zich in het fleschje nergens vin-

den. Had de spin ze zelve opgegeten? Het ware interessant

geweest op te merken, of de eitjes bevrucht waren en de jon-

gen waren uitgekomen. Zulks had dan althans het vermoeden

kunnen versterken , dat zij hier te lande gepaard had en alzoo

als inlandsch mogt worden beschouwd. Daar zij weder gravida

blijkt te zijn, zal, casu quo, nader worden medegedeeld of dit

al dan niet is gevolgd. Hoe dit .zij, ofschoon in Frankrijk zeer

algemeen zijnde en ook in Groot-Brittannië en in Duitschland

niet zelden voorkomende, blijkt deze spin bij ons in elk geval

hoogst zeldzaam te zijn.

Omtrent bare overigens bekende levenswijze valt nog mede te

deelen , dat, wat spreker er van waarnam, in de meeste op-

zigten geheel overeenstemt met de beschrijvingen van Walcke-

naer, Koch, Simons en anderen. Enkele punten van verschil

waren op te merken. Van het schudden of sidderen dat zij

gezegd wordt te doen, op de wijze van sommige « Zittermücken »,

werd weinig of niets waargenomen. Ook niet dat zij hare uit-

gezogene prooi uit haar web verwijdert; wel hangt zij die op

1 Spreker heeft sedert de vergadering deze mededeeling verder aangevuld.

VERSLAG. 97

eenigen afstand van hare gewone zitplaats op. Ook de wijze

waarop zij vliegen vangt, komt overeen met de beschrijvingen.

Maar toch heeft spreker daarbij iets opgemerkt, dat nog niet

beschreven was. Vooreerst, dat zij de vlieg niet alleen, zoo

als men weet, met de lange achterpooten ongeloofelijk snel

inwikkelt, maar ook dat zij die veeltijds alvorens met één der

haakjes van hare zeer lange voorpooten in de vleugels vasthaakt.

Maar nog meer bijzonder en onbeschreven is het volgende.

Tot tweemalen zag hij eene allermerkwaardigste wijze waarop

dit diertje bij haren voedings-arbeid te werk ging. Eene vlieg

verwarde zich even in eene der meest excentrische webdraden.

Deze liepen langs een in den flesch geplaatst takje. De spin

schiet toe, wikkelt haar slagtoffer op de bekende wijze in,

maar nu? — Hare gewone zitplaats is tegen het bovendeksel

der flesch en derwaarts trok zij steeds hare prooi. Daartoe

hecht zij van boven af herhaaldelijk eenige sterkere draden aan

de vlieg vast, en deze wordt dan gewoonlijk naar het middel-

punt van het deksel, hare zitplaats, opgetrokken , waar zij op

haar gemak en zeer langzaam de vlieg uitzuigt. Dit gelukte

haar in die beide gevallen niet; de vlieg zat, door de spinrag-

draden geheel ingesponnen, vast aan het takje. En nu zag

spreker ten duidelijkste, dat zij zoo lang zich van hare scherpe

kaakhaken bediende, tot zij alle hare eigene draden aan den

buitenkant der vlieg had doorgebeten , zoodat zij die nu eerst

vrijelijk kon medeslepen naar hare gewone zitplaats. Dit ge-

bruik der mandibulae als mes of schaar was hem tot hiertoe

nog niet bekend, en het is in elk geval merkwaardig, hoe, in

ongewone omstandigheden '

gerakende, men zou zeggen iets

meer nog dan instinkt door de spin (die toch reeds zoo vernuf-

tige arbeidster) kan worden ontwikkeld !

Mr. de Graaf zegt het volgende:

In Snellen’s werk «de Vlinders van Nederland» word ik

genoemd als de eenige, die iets omtrent de rups van Cidaria

' De Pholeus houdt zich op aan zolders of kamerhoeken, waar wel nimmer

„ takjes » voorkomen.

28 VAE RSI:

lignata Hübn. heb bekend gemaakt. Hetgeen ik in de Bouw-

stoffen dl. 2, pag. 188, mededeelde, was echter zeer weinig.

Waarschijnlijk achtte ik het daar de plaats niet eene beschrij-

ving der rups te geven, en stelde ik mij destijds voor dit ter

gelegener tijd te doen. Hoe dit zij, ik heb er later niet meer

aan gedacht, maar nu ik er aan herinnerd ben, dat ik eene

beschrijving der rups in portefeuille heb liggen, wil ik die niet

langer ongebruikt laten. Ik schrijf mijne aanteekening, met een

paar tusschenvoegingen, af zoo als ik die in 1851 gemaakt heb.

In April van dat jaar vond een mijner broeders op eene

grasplaats onder Oegstgeest, bij Leiden (ik denk in het sleep-

net) een 10pootige spanrups. Lengte 20 mm. De kop was

rond , bleek groengeel , met bruine atomen. Het ligchaam was

leemkleurig met flaauwe rooskleurige tint, vooral in de inker-

vingen. Het ruggevat was bruin; aan wederzijde daarvan liep

een lichte langslijn en tusschen dezen zag men door de loupe

op de middelste leden (de gewone puntjes? als) onduidelijke

oogjes. De buik en eene van boven donker begrensde streep in

de zijde waren vleeschkleurig. Het diertje verpopte 5 Mei in

een spinsel. De mannelijke vlinder kwam half Junij uit.

De heer Heylaerts Jr., die dit voorjaar eijeren van C. lignatu

had en mij over het voedsel der rups schreef, deelde mij later

mede, dat hij aan de jonge rupsen verschillende grassoorten

had voorgezet, doch dat zij daarvan niet hadden willen eten *.

De Secretaris verzoekt de leden nota te willen nemen van

zijne veranderde woonplaats, zoo als die op de lijst der leden

is opgegeven.

Daar geen der leden meer het woord verlangt, sluit de

Voorzitter de Vergadering.

1 Mr. de Roo van Westmaas liet mij dit jaar, in Augustus, jonge rupsen van

Cid. lignata zien, die hij met Plantago kweekte. — De opgave van den heer

Snellen, dat genoemde soort op moerassige weilanden voorkomt, schijnt mij te be-

perkt, want nog dit jaar ving ik in het begin van Augustus twee vlinders onder

Noordwijkerhout op droogen zandgrond in berkenbosch. DE GR.

VER LAN 29

Den volgenden dag werd door de meeste leden, welke op de

vergadering waren tegenwoordig geweest, deel genomen aan

eene excursie, die onder leiding van den Baron Lewe van

Middelstum plaats had op de Water-Meerwijk , in de omstreek

van het zoo liefelijk gelegen Beek. In weerwil der vermoeijenis

van den buitengewoon warmen dag, hield men zich ook nog

des avonds met het vangen van insecten onledig en keerde eerst

laat naar Nijmegen terug, allen zeer voldaan over den genoe-

gelijken dag en de meesten tevreden over hunne vangst.

Het is ons aangenaam hierbij te kunnen voegen eene lijst der

gevangen Hymenoptera, opgesteld door den heer Ritsema, be-

nevens opgave van de vangst van den heer van Vollenhoven.

Wij hopen dat ook andere leden dit voorbeeld zullen volgen en

opgave doen van de insecten, welke dien dag uit andere orden

verzameld zijn.

VE RS L AG.

LIJST der Hymenoptera, doer den heer

GC. Ritsema

Cz., 26 Juli 1868, op de

algemeene excursie aan de Water- Meerwijk

bij Nijmegen gevangen.

Lophyrus pallidus , Kl.

Selandria serva, F.

Athalia Rosae, L. .

Hedychrum lucidulum , F.

Omalus aeneus , F.

Crabro cribrarius, L. .

Cerceris arenaria, L. .

Dinetus pictus, Pz.

Pompilus trivialis , KI.

» viaticus, L.

Psammophila arenaria, L. .

Ammophila sabulosa, L. . |

Lasius spec. ? .

Odynerus Parietum, L. facie Fò

Vespa Germanica, F. .

« vulgaris, L.

oY Fula Br.

» sylvestris, Scop.

Prosopis variegata, F.

» confusa, Nyl.

Spheeodes gibbus, L.

Halictus quadricinctus, F.

» laevigatus, Kirb.

» flavipes „ F. ;

» lucidulus, Schenck .

Panurgus ater, Latr.

» lobatus, F.

Nomada interrupta, Pz. of volgens

Schenck’s tabel: Solidaginis

Epeolus variegatus, F. .

één 9 exemplaar.

één 4 exemplaar.

niet zeldzaam „ een var. 9 ge-

kleurd als 4.

eenige 29.

niet zeldzaam.

& en 2 menigvuldig op bloemen.

één d en twee 22.

één d.

niet zeldzaam.

4 en 9 algemeen op bloemen.

één 2 exemplaar.

één 4 exemplaar.

88 zeer talrijk.

enkele 3%.

enkele 38.

een g exemplaar.

enkele exemplaren.

& en 2 niet zeldzaam.

twee d exemplaren.

eenige dd.

twee dd.

eenige dd.

een & exemplaar.

één 4g exemplaar.

één 4 exemplaar.

niet zeldzaam.

vrij algemeen.

VAR RS Ls G: 51

LIJST der aan de Water- Meerwijk door

S. GC. Snellen van Vollenhoven gevangen

insecten.

Blatta livida F. (an pallida Steph. ?) 2 4.

Odontura punctatissima Bose. 4.

Anthrax hottentotta F. £.

Pyrellia cadaverina L. 4.

Hylotoma ustulata L.

Selandria morio F. 2 (met een haak aan de dij).

Ichneumon nigritarius Grav. 4.

» fusorius L. 2 4.

Chrysis auripes Wesm. 9.

Cerceris arenaria L,

Dinetus pictus F. 2.

Oxybelus uniglumis L. 2.

Lindenius albilabris F.

Prosopis variegata F. 2.

» communis Nyl. (annulata Kirb.) g.

Epeolus variegatus L.

Osmia hirta? Fourer.

Psithyrus vestalis Fourer.

Phryganea (Hydropsyche) sp.

LIJST DER LEDEN

VAN DE

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

op 25 Julij 1868,

MET OPGAVE VAN HET JAAR HUNNER TOETREDING, ENZ.

EERE-LEDEN.

De heer C. F. Westerman, Directeur van het Koninklijk Zoologisch

Genootschap Natura Artis Magistra, te Amsterdam. 1858.

o o« H.T. Stainton, Esq. Mountsfield, Lewisham bij Londen. 1861.

”„ n Dr. C. Felder, Lid der Kais. L. C. Academie der Naturwis-

senschaften en Vice-President der K. K. Zool. Bot. Gesell-

schaft te Weenen. 1861.

« n Dr. H. Löw, Director der Real-Schule, te Meseritz in Posen.

1862.

n» Prof. J. O. Westwood, F. L. S., Directeur van het Hopean

Museum te Oxford. 1862.

n» A, E. W. Ludeking, Officier van gezondheid bij het Nederl.

Indische leger. 1862.

n__n Shr. J. L. C. Pompe van Meerdervoort, Officier van gezond-

heid der 3de klasse, thans te ’s Gravenhage. 1864.

n» Prof. J. J. P. Hoffmann, te Leiden. 1865.

n» Prof. Dr. Carl Boheman, te Stockholm. 1867.

n__n Dr. Gustav L. Mayr, te Weenen. 1867.

BEGUNSTIGERS.

De heer Mr. C. W. Hubrecht, te Leiden. 1859.

n__n €. G. R. Ontijd, Huize Rhienderstein bij Brummen. 1864.

uv» J. Kneppelhout, te Oosterbeek, 1867.

vo w Frangois Pollen, te Scheveningen. 1867.

Mevrouw Hartogh Heys van de Lier, geboren Snoeck, te Delft. 1868.

CORRESPONDERENDE LEDEN.

De heer Th. Lacordaire, Hoogleeraar aan de Hoogeschool te Zuik. 1853.

a « €. Wesmael, Hoogleeraar aan de Hoogeschool te Brussel. 1853.

De heer

uM “

u ”

“ [7

” a

u ”

“ u

u u

n u

De heer

u [7

“” u

A u

uv u

u “

a u

u u

“ ”

u ”

De heer

1/4 L/4

LA ”"

LIJST DER LEDEN ENZ. 55

Arn. Förster, Hoofdleeraar aan de hoogere Burgerschool te

Aken. 1853.

Emil vom Bruck, te Orefeld. 1853.

Dr. C. Stäl, Professor aan het Kon. Zoologisch Museum te

Stockholm. 1564.

Frederic Moore, Bestuurder van het Museum der voormalige

Oost-Indische Compagnie te Londen. 1864.

J. W. May, Consul-Generaal der Nederlanden te-Londen. 1865.

Mr. J. W. van Lansberge, Secretaris-Generaal bij het Ministerie

van Buitenlandsche Zaken te ’s Gravenhage. 1865.

Prof. P. C. Zeller, te Meseritz. 1867.

W. Mink, Hoofdleeraar aan de hoogere Burgerschool te Cre-

feld. 1861.

M, G. van Woerden, te Zoango, Zuidwestkust van Afrika, 1868.

GEWONE LEDEN.

184546.

Dr. J. G. Rombouts, te Amsterdam.

F. M. van der Wulp, Spui, n°. 60, te ’s Gravenhage. —

Diptera.

Dr. M. C. Verloren, huize Schothorst, te Hoogland bij

Amersfoort. — Algemeene Entomologie.

J. Backer Sr., te Oosterbeek. — Kweeking van Bomb,

Yama-mayu in de vrije natuur.

J. W. Lodeesen, Prinsengracht bij de Reestraat, KK, 561,

te Amsterdam. — Lepidoptera indigena.

Dr. J. R. E. van Laer, te Utrecht.

Th. J. van Campen, te Amsterdam.

Dr. P. H. J. Wellenbergh, Veeartsenijschool te Utrecht.

Mr. H. Verloren, te Utrecht. — Lepidoptera,

Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven, Breedestraat, IV-276,

te Leiden. — Algemeene Entomologie,

W. ©. Kerkhoven, te Amsterdam.

1816-417.

Jhr. J. C. Martens, te Meern bij Utrecht, — Coleoptera.

1849-50.

J. J. van Voorst, te Amsterdam.

1851-52.

R. T. Maitland, Directeur van den Koninkl. Zoolog. Botan.

tuin te ’s Gravenhage. — Algemeene Entomologie.

P. C. T. Snellen, Nieuwe Haven, XII—145, te Rotterdam.

Europesche Lepidoptera.

Dr. J. A. Herklots, Rapendurg over ’s Rijks Museum te Leiden, —

Algem. Entomologie.

heer

”

heer

LIJST DER LEDEN ENZ.

Dr. M. Imans, te Utrecht.

Dr. W. A. J. van Geuns, Oude Gracht, te Utrecht.

1852-53.

N. H. de Graaf, Haarlemmerstraat ‚te Leiden. — Lepidoptera.

Mr. H. W. de Graaf, Hoogstraat, V-374, te Rotterdam, —

Lepidoptera.

G. M. de Graaf, te Zeiden. — Lepidoptera.

Dr. L. A. J. Burgersdijk, professor aan het Athenacum te

Deventer. — Algem. Entomol.

G. A. Six, Weerd-Cingel, wijk M, n°. 610, te Utrecht. —

Hymenoptera.

Prof. W. Berlin, te Amsterdam.

1854-55.

Dr. C. de Gavere, te Batavia. — Algemeene Entomologie.

1855-56. _

A. A. van Bemmelen, Directeur van den Zoologischen tuin

te Rotterdam. — Algemeene Entomologie.

Mr. E. A. de Roo van Westmaas, Huize Daalkuizen, te Velp. —

Lepidoptera.

M. Breukelman, Schiedamsche Cingel, te Rotterdam.

1856-57.

Mr. J. Herman Albarda, te Leeuwarden. — Inlandsche Lepi-

doptera, bijzonder Microlepidoptera.

Mr. W. Albarda, Poelestraat, te Groningen.

A. P. H. Kuipers, te Leeuwarden.

Dr. A. W. M. van Hasselt, te Amsterdam. — Arachnidea.

1857-58.

J. W. Schubärt, te Utrecht.

W. K. Grothe, te Zeist.

1858-59.

J. C. J. de Joncheere, Voorstraat, D, 368, te Dordrecht. —

Lepidoptera.

J. Backer Jr., te Oosterbeek. — Lepidoptera.

1860-61.

J. Kinker, Oudezijds-Achterburgwal bij de Oudemanhuispoort ,

B, 261, te Amsterdam. — Lepidoptera en Coleoptera indigena.

Dr. E. Piaget, Kortenaarstraat, te Rotterdam. — Diptera en

Parasitica.

H. Weijenbergh Jr. , Phil, nat. stud. , Rozenlust, bij Haarlem, —

Lepidoptera.

1861-62.

H. Hartogh Heys van de Lier, te Delft. — Entomologische

Bibliographie.

De heer

u n

u „

“ u

u u

De heer

u u

u A

De heer

” Vv

” u

De heer

a uw

LÀ a

De heer

n a

De heer

u “

LA “

LIJST DER LEDEN ENZ. 55

1862—63.

H. Baron Lewe van Middelstum, te Beek bij Nijmegen. —

Lepidoptera.

1863-64.

Jhr. Mr. W. C. M. de Jonge van Ellemeet, te Oost-Capelle

bij Middelburg.

Mr. R. Th. Bijleveld, Rapenburg, te Leiden. — Algemeene

Entomologie.

Prof. M. Salverda, te Groningen. — Vergelijkende ontleedkunde.

M. Snellen, te Delft.

D. J. R. Jordens, Sassenpoorterwal, F, 3471, te Zwolle, —

Lepidoptera.

1864-65.

Mr. A. H. Maurissen , te Maastricht. — Lepidoptera.

H. J. Veth, Phil. nat. stud., te Leiden. — Lepidoptera.

H. W. Groll, Lange Viesteeg, te Utrecht. — Coleoptera.

1365-686.

Dr. H. C. van Medenbach de Rooy, Weerdjesstraat, te

Arnhem. — Lepidoptera.

W. J. Boogaard, Kleine Houtstraat , te Haarlem. — Micro-

lepidoptera en Hymenoptera.

A. Brants, Student in de regten, te Leiden. — Lepidoptera.

1866-67.

F. J. M. Heylaerts Jr., te Breda. — Lepidoptera enz.

Dr. N. W. P. Rauwenhoff, Leeraar aan de hoogere Burgerschool

te Rotterdam. — Algemeene Zoologie.

A. van den Brandt, te Venlo. — Lepidoptera.

1367-68.

C. Ritsema Cz., Phil. nat. stud., te Leiden. — Hymenoptera

en Aphaniptera.

Mr. H. Hartogh Heys van Zouteveen, Phil, nat. Doct. te Delft.

1868-69.

J. J. M. Gordon, te Amersfoort. — Algemeene Entomologie.

R. Sinia, Phil. nat. stud., te Leiden. — Orthoptera.

J. G. de Man, Phil. nat. stud. te Zeiden. — Algemeene

Entomologie.

12.

16.

45.

46.

BIBLIOTHEEK

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING.

Bijgekomen Boeken 1867/68.

The Entomologist’s annual, London 1868.

Berliner entomologische Zeitschrift, herausgegeben von dem entomo-

logischen Vereine in Berlin, XI Jahrgang, 1867.

Tijdschrift voor Entomologie, uitgegeven door de Nederlandsche

Entomologische Vereeniging, 2° serie, Deel I tot III.

. Bulletin de la Société Impériale des Naturalistes de Moscou, Moscou

1867 n°. 13.

. The Entomologist’s monthly Magazine, .vol. IV, London 1867—68.

. List of the Linnean Society of London, 1865.

. Entomologische Zeitung, herausgegeben von dem entomologischen

Vereine zu Stettin, Jahrgang XXVIII, 1867.

Verhandlungen des zoologisch-botanischen Vereins in Wien, Band

VEE 1861.

. Bericht des Offenbacher Vereins für Naturkunde über seine

Thätigkeit, n°. VIII.

. Annales de la Société entomologique de France, Paris, IV° Série,

tome VII, 1867—68.

Proceedings of the Entomological Society of Philadelphia, vol. IV.

Boston Journal of Natural History, containing papers and communi-

cations read before the Boston Society of Natural History, New

Series, vol. I, part I and II, 1866—67.

54,

67.

68.

55.

57.

58,

22.

23.

17.

BIBLIOTHEEK DER NED, ENT. VEREENIGING. 57

Mededeelingen der Hollandsche Maatschappij van Landbouw,

1867, n°, 1.

Abhandlungen, herausgegeben vom naturwissenschaftlichen Vereine

zu Bremen, I Band, Heft 3.

The Entomologist, a Journal of British entomology, conducted by

E. Newman, London, vol. II, 1864/65.

Verslag van den Landbouw in Nederland over 1865.

Es,

Ohlert (E.), die Araneiden oder echten Spinnen der Provinz

Preussen, Leipz. 1867.

Frisch (J. L.), Beschreibung von allerley Insecten in Teutschland,

I— VIT Theil, Berlin 1720—28 in 1 Band 4, (Geschenk van

Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven).

Möller (L.), die Abhängigkeit der Insecten von ihrer Umgebung,

Leipz. 1867.

Goureau (Ch.), les Insectes nuisibles à l’homme, aux animaux et

à l’économie domestique, Paris 1866.

Leconte (J. L.), List of the Coleoptera of North America,

Washington 1863—66, part. I.

Leconte (J. L.), New species of North American Coleoptera,

ib. part I.

. Scudder (S. H.), an Inquiry into the zoological relations of the

first discovered traces of fossil Neuropterous insects in North

America; with remarks on the difference of structure on the wings

of living Neuroptera, 1865, 4'°. (Overdruk).

E en F.

Niets bijgekomen.

IF;

Winnertz (J.), Beitrag zu einer Monographie der Sciarinen,

herausgegeben von der K.K. zoolog. botan. Gesellschaft in Wien,

1867.

EL.

Stainton (H. T.), Zeller and J. W. Douglas, the Natural History

of the Tineina, London 1855—65, Vol, X, Gelechia. Part. 2.

54,

55.

56.

57.

10.

23.

24.

BIBLIOTHEEK DER NED. ENT. VEREENIGING,

Noel Humphreys, the Genera of British Moths, populary described and

arranged according to the System new adopted in the British Museum,

illustrated by a Series of picturesque Plates, exhibiting the insects

in their different stages, with the caterpillars and the plants on

which they are generally found, London in 2 vol. (Geschenk van

den heer M. G. van Woerden).

Noel Humphreys, the Genera and Species of British Butterflies,

ib. (Geschenk van den heer M. G. van Woerden).

Ouekaki-Mourikouni, Yo-san-fi-rok, l'Art d’élever les vers à soie

au Japon, annoté et publié par M. Bonafous, av. 50 planches;

ouvrage traduit du texte Japonais par J. Hoffmann, Paris 1848, 4",

Moore (F.), on the Lepidopterous Insects of Bengal (page 44—98

and 612—86), London 1867. (Overdruk).

Stal(C.), Bidrag till Hemipternas systematik, 1867. (Overdruk).

Bulletin du Congrès International de botanique et d’horticulture

à Amsterdam, 1866.

Neilreich (A), Nachträge zur Flora von Nieder Oesterreich, Wien

1866.

25. Brusina (S.), Contribuzione nella Fauna dei Molluschi Dalmati,

26.

27.

28.

Vienna 1866.

Mulsant (E), souvenirs d’un voyage en Allemagne, Paris 1862.

(Geschenk van Dr. C. A. Dohrn).

Neilreich (A), Diagnosen der in Ungarn und Slavonien bisher

beobachteten Gefässpflanzen, welche in Koch’s Synopsis nicht ent-

halten sind, herausg. v. d. k. k. zoolog. bot. Gesellschaft in

Wien, 1867.

Schumann (J.), die Diatomeen der hohen Tatra, Wien 1867.

INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN.

De Entomologische Vereeniging ontving in:

Ootober 1867.

Van de Smithsonian Institution te Washington U. S.:

New Species of North American Coleoptera by John L. Leconte M.

PE Part. I

List of the Coleoptera of North America, by the Same. Part I.

List of the Works published by the Smithson. Inst. Jan. 1866.

Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution

for the year 1865.

NB. Dit zonder begeleidende missive.

Van B. P. Johnson, Secretary N. Y. State Agricultural Society

Albany N. Y.:

Sixth, 7th, St and 9th Reports on the noxious, beneficial and other

Insects of the State of New York, by Asa Fitch, M. D.

Van den heer Samuel H. Scudder:

An Inquiry into the Zoölogical Relations of the first discovered traces

of Fossil Neuropterous Insects in North America. in 4to.

Van the Essex Institute. — Salem, Massachusetts U. S. A.

(F. W. Putnam, Superintendent E. J.):

Proceedings and Communications. Vol. IV and n°. 1 et 2 of Vol. V.

also containing the Naturalist’s Directory, North America and the

West-Indies (Adresboek).

Entom. Inhoud :

A. S. Packard Jr., Notes on the Family Zygaenidae. — F, W. Put-

nam, Notes on Leaf-cutting Bee. — A. S. Packard Jr., The

humble Bees of New England and their Parasites.

Van de » Boston Society of natural History » :

1%. Memoirs read before the Society. Vol. I. part. 1 et 2.

Entom. Inhoud:

40 INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN.

In part. 2 staat het bovenvermelde opstel van Samuel H. Scudder.

20, Journal of natural History. Vol. I-—VI. (Hieraan ontbreken vele

platen.

Entom. Inhoud :

Vol. I. Cieindelae of Massachusetts, by Aug. A. Gould. — Upon

the economy of some American Species of Hispa, by T. W. Har-

ris. — Descriptions of new North-Am. Coleopterous Insects, by

Thomas Say. — Descriptions of new Species of N. Amer. Hyme-

noptera, by Thom. Say.

Vol. II. Descript. of new Species of Coleopterous Insects, inhabiting

the State of Maine, by John W. Randall. — Descript. of new

Species of Coleopterous Insects, inhab. the State of Massachusetts,

by John W. Randall. — Remarks upon the N. Amer. Insects

belonging to the genus Cychrus of Fabr. by Th. W. Harris.

Vol. IV. Descriptions and figures of the Araneides of the United

States, by N. M. Hentz. — Description of an African Beetle,

allied to Scarabaeus Polyphemus, with Remarks upon some other

Insects of the same Group, by T. W. Harris.

Vol. V. A monography of the N. Amer. Histeroides, by John Le

Conte. — Descr. and figures of the Araneides of the U. S. by

Hentz (Vervolg). i

Vol. VI. Descriptions and figures of the Araneides of the United

States, by N. M. Hentz (Vervolg). — On the Pselaphidae of the

United States, by John L. Le Conte.

30, Proceedings. Vol. II—VII. — Vol. X blad 19 tot het eind en

Vol. XI blad 1—6.

40, Annual Report, May 1866.

Van de Entomological Society of Philadelphia :

Proceedings of the Society. Vol. 4 in 3 nummers 1865 Jan —Junij.

Vol. 5 in 2 nummers 1865 Julij—Dec. Vol. 6, n°. 1 1866.

Inhoud :

Vol. 4, n°, 1. E. T. Cresson, on the Hymenoptera of Cuba. —

W. H. Edwards, Description of certain species of Diurnal Lepi-

doptera found within the limits of the United States and British

America, N°. 4. — H. W. Bates, Notes on the variation of

sexes in Argynnis Diana. — Aug. R. Grote, on the synonymy

of Parathyris Angelica Grote. — Henry Shimer, Description of

the imago and larva of a new species of Chrysopa.

Vol. 4, n°. 2. J. S. Bethune, Descriptions of 3 new species of

Canadian Nocturnal Lepidoptera. — Tryon Reckirt, Observations

upon some American Pierinae. — A. R. Grote et C. T. Robinson,

_ INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN. 41

Description of a new species of Citheronia and Remarks on Anisota

rubicunda, — R. Osten Sacken, Description of some new genera

and species of N. Am. Limnobina, — E. T. Cresson, Catalogue

of Hymenoptera from Colorado Territory. — Ch. A. Blake, Papilio

Grotei. n. sp. — A. R. Grote, Descriptions of N. Am. Lepidop-

tera n°. 6.

Vol. 4, n°, 3. R. Osten Sacken, Contributions to the nat. hist. of

the Cynipidae of the Un. States and of their galls. Art. 4. —

James H. B. Bland, Several new species of N. Am. Coleoptera. —

E. T. Cresson, Some new species of Mutilla from California. —

James H. B. Bland, Compiled Descriptions of N. Am. Staphy-

linidae, — E. T. Cresson, Catal. of Hymen. from Colorado

(Vervolg). — A. R. Grote et C. T. Robinson, Lepidopterological

Notes and Descriptions n°. 1.

Vol. 5, n°. 1. Sam. H. Scudder, Revision of the hitherto known

species of Chionobas in N. Amer. — Emil. Brendel, on some

new species of Pselaphidae. — Aug. R. Grote, Notes on Cuban

Sphingidae. — È. T. Cresson, Monograph of the Philanthidae of

N. America. — Brackenridge Clemens, North-American Micro-

lepidoptera, — Wm. H. Edwards, Description of new species of

Limenitis.

Vol. 5, n°. 2. A. R. Grote et Col. T. Robinson, A synonymical

Catalogue of N. Amer. Sphingidae. — Benj. D. Walsh, on phy-

tophagie varieties and phytophagie species. — Tryon Reakirt,

Descriptions of some new species of Danainae. — Idem, Descrip-

tions of some new species of Zresia. — Aug. R. Grote, Notes

on the Bombycidae of Cuba. — E. Brendel, New species and

corrections in the family Pselaphidae.

Vol. 6, n°. 1. A. R. Grote and Coleman T. Robinson, Lepidop-

terological notes and descriptions n°. 2. — Emil Brendel, Synopsis

of the Family Pselaphidae. — A. S. Packard Jr., Revision of the

fossorial Hymenoptera of N. America. — Benj. D. Walsh, Prof.

Dana and his entomological speculations. — Tryon Reakirt, Co-

loradean Butterflies, — S. B. Buckley, New species of N. Am.

Formicidae.

December 1867,

Bulletin de la Société impériale des Naturalistes de Moscou. Année

1867 n°. 1.

Entom. Inhoud :

Enumération des espèces de Coléoptères rapportées de ses voyages.

Par V. Motschoulsky. 5°" article. — Noch einige Mittheilungen

über Astrachaner und Sareptaör Pflanzen und Insecten, von A. Becker.

INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN.

Januarij 1868.

Entomologische Zeitung ; herausgegeben vom dem entomologischen Vereine

zu Stettin. 28° jahrgang.

Inhoud:

Zeller, Europ. Setinen — Mac Lachlan, Europ. Phryganiden. —

Cornelins, über Eichengallen. — Speyer, Lepidopt. Mittheilungen. —

Ein brief Fischer’s von Waldheim. — Pfaffenzeller, Gelechia

Petasitis. — Stainton, Gelechia sepiella und Gel. triannulella. —

Schaufuss, Beiträge zur Gruppe der Malacodermata. — Hagen,

Uhler’s Odonaten. — Hagen, Scudder’s Odonaten. — Staudinger,

Neue Lepidopteren. — Müller, Entomogrip. — Nachtrag. Intelligenz.

. Fairmaire, Ichthyurus. — Kawall, Miscellanea. — Speyer, engl.

Schmetterlinge. — Hagen, Literatur (Köppen, Südruss. Heuschreck).—

Schleich, Behandl. der Microlepid. — Suffrian, Rhaebus Beckeri;

Sphaenoptera Beckeri. — Ant. Dohrn, Eugereon Boeckingi. —

Meyer, Phrygan. Westfalens. — Putzeys, Amara (additions). —

Zeller, Fidonia fasciolaria. — Zeller, über Entschuppen. — Zeller,

Literatur (von Heinemann). — Wahnschaffe, Nachtrag zum Reperto-

rium. — Dohrn, Epistel an einen Dilettanten. — Hofmann, 3

Gelechien, 1 Chauliodus. — Wocke, 2 Chauliodus. — Staudinger,

Gelechia petasitella, Phyllobr. Hartmanni. — Cornelius, Galeruca

Calmariensis. Entwickelung. — Hagen, Cuba Neuroptera. — Christoph,

Neue Schmetterlinge. Biologische Notizen. — Dohrn, Phal. Bombyx. —

Intelligenz.

Von Pritwitz, Lepidopterologisches. — Keferstein , über Setina. —

Crüger, Austral. Lepid. von Scott. — Bethe, Neue Staphylinen. —

Suffrian, Cryptoceph. astracanicus. — Dohrn, Ceterum quidem. —

K. Lindemann’s Notiz. — Keferstein, Lepid. Mittheilungen. —

Dohrn, Literatur (Wilken) Insecten-Gallen. — Zeller, Literatur

(Wallengren). — Ballion, Synon. Bemerkungen. — Dr. H. Dohrn,

Dermapteren. Neue Forficulinen. — Speyer, Lepid. Mittheilungen. —

Dohrn, Entom. Gastrosophie. — Intelligenz.

Zeller, Micolepidopt. in Aegypten und Palaestina gesammelt. —

Zeller, Ostindisch microlep. — Speyer, Lepidopt. mittheil. —

v. Ziegler, Melitaea. — Gerstaecker, Paussiden. — Cornelius,

zur Naturgeschichte von Lucanus cervus. — C. A. Dohrn, Gratias. —

Suffrian, Synonym. Miscell. — Schleich, Microlepid. Beobachiung. —

Ball, Insecten-Epidemien durch Pilze. — Intelligenz.

Proceedings of the scientific Meetings of the Zoological Society of

London for the year 1867. Part. 1 et 2.

Entom. inhoud:

Part. I. Note on the Identity of certain Species of Lycaenidae. By

INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN. 45

A. G. Butler p. 34. — On the Lepidopterous Insects of Bengal.

By Frederic Moore p. 44. Plates VI et VIT. — Descriptions of

some new Species of Satyridae belonging to the Genus Zuptychia.

By Arthur G. Butler p. 104. PI. XI et XII.

Part II. On the Coleoptera of the Azores. By George R. Crotch

p. 359. Pl, XXIII,

Februarij 1868.

Berliner entomologische Zeitschrift, Eilfter Jahrgang (1867). Van den

Entomologischen Verein in Berlin in ruil tegen het Tijdschrift.

Inhoud :

Heft I et II. Vereinsangelegenheiten. — Loew, über Hmpis ci-

liata F. und über die ihr zunächst verwandten Arten. — Der-

selbe, über diejenigen mit Zmpis chioptera Meig. verwandten Arten.—

F. Jaenicke, Beiträge zur Kenntniss der europäischen Bombyliden,

Acroceriden, Scenopiniden, Thereviden und Asiliden, — Derselbe,

Beitr. zur Kenntn. der europ. Leptiden. — v. Hagens, über

Ameisen mit gemischten Colonien. — H. v. Kiesenwetter, Beitr.

zur Käferfauna Spaniens (2° Stück). — Derselbe, Ptinus coarti-

collis Sturm. — Derselbe, Revision der Dasyliden-Gattung Doli-

chosoma. — F. Jaennicke, Zur Hymenopteren-Fauna der Umge-

gend von Frankfurt a. M. — Prof. Schenck, Zusätze zu dem

Verzeichnisse der nassauischen Hymenoptera aculeata. — Loew,

Nachträgliche Bemerkungen zu den Eimpis-Arten aus den Verwand-

schaftskreisen der E. stercorea und chioptera. — G. Seidlitz ,

Einige entomol. Excursionen in den castilischen Gebirgen im

Sommer 1865. — M. Wahnschaffe, Eeine Notiz über Insekten

des Meeres. — J. H. Kawall, Deilephila Nerii L. in Curland. —

J. Pfützner, Verzeichniss der in der Umgegend von Berlin vor-

kommenden Schmetterlinge. — Kleinere Mittheilungen.

Heft III et IV. Vereinsangelegenheiten. — Th, Kirsch, Beitr. zur

Käferfauna von Bogota (3° Stück). — E. v. Harold, Notiz über

einige Germarsche Typen. — Th. Kirsch, Ueber zwei Fliegen-

larven aus dem Nacken eines jungen Sperlings. — Dr. G. Fritsch,

Das Insektenleben Süd-Afrikas. — E. v. Harold, Die chilensischen

Aphodiden. — H. Loew, Die Amerikanischen Ulidina. — H. v.

Kiesenwetter, Entomol. Beiträge zur Beurtheilung der Darwin’schen

Lehre von der Arten. — Dr. Kraatz, Nachwort dazu. — H. Rein-

hard, Beiträge zur Kenntniss einiger Braconiden-Gattungen. 4°

Stück. — Beiträge zur Kenntn. der deutschen Käferfauna. 1° St,

von H. von Heyden, 2° St. von Dr. Kraatz, 3° St. von Pfarrer

Scriba, 4° St. von Oberförster Eichhoff, 5° St. von J. Gerhardt. —

Dr. G. Kraatz, Die Zahl der deutschen Zenedrio-Arten, — J. P.

44 INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN,

Stein, eine der Gerste schädliche Fliege. — Derselbe, Ueber

Mantispa Styriaca Poda (pagana F.). — L. v. Heyden, Exotische

Xenos-Arten. — Eichhoff, Neue amer. Borkenkäfer-Gattüngen und

Arten. — Ders., Neue Südeurop. Borkenkäfer. — Graf Ferrari,

über Monarthrum Chapuisi Kirsch. — Dr. Kraatz, über Curabus

Schönherri Fisch. und Stchlegovi Muh. — Kleinere Mittheilungen

und Sammelberichte.

Maart 1868.

Van de K. K. Zoologisch-Botanische Gesellschaft in Wien, het volgende:

1°, Verhandlungen der K. K. Zool. etc. XVII” Band. Jahrgang 1867.

Mit 23 Tafeln.

Entom. inhoud:

Fr. Brauer, Beschreib. neuer exotischer Libellen aus den Gattungen

Neurothemis, Libellula, Diplax, Celithemis und Tramea. — Fr.

Brauer, Larve von Aypochrysa nobilis Heyd. — Dr. H. Hagen,

Notizen beim Studium von Brauer’s Novara-Neuropteren. — Jos.

Mann, Schmetterlinge gesammelt im J. 1866 um Josefsthal in

der croat. Militärgrenze. — Ant. Ausserer, Die Arachniden Tirols.

Mit 2 Tafeln. — Dr. L. Koch, Beschreibungen neuer Arachniden

und Myriapoden. — Vit. Graber, Die Orthopteren Tirols, mit 2

Tabellen. — Fr. Brauer, Beitrag zur Kenntniss der Mantispiden-

Gattungen. — Idem, Bericht über die von Hrn. Dir. Kaup

eingesendeten Odonaten. — Dr. Schiner, 2° Bericht über die von

der Fregatte Novara mitgebrachten Dipteren. — Ferd. Kowarz,

Beschreib. sechs neuer Dipteren-Arten. — Dr. Schiner, über die

richtige Stellung von Ochthiphila litorella Fall. im Systeme. —

Prof. Dr. Max Nowicki, Beschreibung neuer Dipteren. Mit 1 Taf. —

Dr. Schiner, Neue oder weniger bekannte Asiliden des K. Zool.

Hofcabinettes in Wien. — Jos. Mik, Dipterol. Beiträge zur Fauna

Austriaca. — G. R. von Frauenfeld, Zoologische Miscellen XI.

Mit 1 Tafel — L. Miller, Timarcha Lomnickü n. sp. — Fr.

Brauer, Beschreibung neuer Neuroptera. — Idem, über Myrmeleon

sinuatum Oliv. — G. v. Haunhoffen, über die Eichengalle von

Cynips coriaria Hart. — L. v. Kempelen, Bemerkungen über

Spinnen im Allgemeinen. — L. Miller, Beitrag zur unterirdischen

Käferfauna. — G. v. Frauenfeld, über Verwüstungen des Rapsglanz-

käfers. — Dr. Schiner, das neue Dipteren-System. — A. v. Pelikan,

über Getreideverwüstungen durch <Antsoplia. — Georg Semper,

Beiträge zur Entwickelungs-geschichte einiger Ost-asiatischen Schmet-

terlinge. Mit einer Tafel. — Fr. Brauer, Dr. Gerstaecker’s Einwen-

dungen gegen die neue Dipteren-Eintheilung. — Dr. Fr. Löw,

Zoologische Notizen. — G.R. von Frauenfeld , Zoologische Miscellen

INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN. 45

XII et XIII. — Dr. Kriechbaumer, Ein Zwitter von Zrebia Medea

S. V. — Fr. Brauer, Neue exotische Odonaten. — J. Mann,

Schmetterlinge, gesanımelt in Bozen. Zehn neue Schmetterlings-

arten. — Dr. L. Koch, zur Arachniden- u Myriapoden-Fauna

Süd-Europa’s. — D. Bilimek, Fauna der Grotte Cacahuamilpa in

Mexico. — F. Brauer , Beschreibung und Verwandlung des Dendroleon

pantherinus F. Mit Tafel. — Idem, über den Dimorphismus bei

Neurothemis,

20, Dr. Aug. Neilreich, Diagnosen der in Ungarn und Slavonien

bisher beobachteten Gefiisspflanzen, welche in Koch’s Synopsis nicht

enthalten sind.

3%. Joh. Winnertz, Beitrag zu einer Monographie der Sciarinen. Mit

einer Tafel.

40, J. Schumann, Die Diatomeen der Hohen Tatra; mit vier Tafeln.

April 1868.

Achter Bericht des Offenbacher Vereins für Naturkunde über seine

Thätigkeit. — Geschenk van het Verein.

Bevat niets over entomologie.

On the Lepidopterous Insects of Bengal. By Frederic Moore with

two Plates,

Geschenk van den schrijver.

Jahrbücher des Nassauischen Vereins für Naturkunde 19° und 20° Heft.

Mit 2 Tafeln.

Van het Verein in ruil tegen het Tijdschrift.

Entom. inhoud :

Verzeichniss der Schmetterlinge Nassau’s, mit besonderer Beriick-

sichtigung der biologischen Verhiiltnisse und der Entwicklungsge-

schichte von Dr. A. Rösler.

Beobachtungen über Lepidopteren von A. Fuchs.

Annuaire de l’Académie royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-

Arts de Belgique 1868.

Bevat niets over entomologie.

Bulletins de l’Académie royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-

arts de Belgique 36° année. 2™ Ser. T. XXIV. 1867.

Entom. inhoud:

Ichneumonologica documenta par M. Constantin Wesmael (renseigne-

ments restés épars et inédits parmi les manuscrits de l’auteur sur

les Ichneumons) p. 441. — Note additionnelle à ces documents.

p. 537.

46 INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN.

Frederic Moore, on the Lepidopterous Insects of Bengal. — 3de stuk,

overgedrukt uit de » Proceedings of the Zoological Societys. Geschenk

van den schrijver.

Mei 1868.

Verslag van Burg. en Wethouders omtrent de gemeente Leyden.

Bulletin de la Société imp. des Naturalistes de Moscou, Année 1897 n°, 2.

Bevat niets over entomologie.

Julij 1868.

Bulletin de la Société imp. des Naturalistes de Moscou, Année 1867 n°. 3.

Entom. inhoud :

N. Petroff, Etwas über die Maulwurfsgrille.

Augustus 1868.

Schriften der Kön. physikal. oekonomischen Gesellschaft zu Königsberg.

Achter Jahrg. 1867. 1° und 2° Abth.

Bevat wiets entomologisch, dan ter loops in de Sitzungs-Berichte.

September 1868.

Report of the Commissioner of Agriculture for tlie Year 1866. (Geschenk

van het Ministerie van Landbouw der Vereenigde Staten van America).

Entom. inhoud:

Report of the Entomologist. p. 27—45.

Monthley report of the Department of Agriculture (van hetzelfde

Ministerie) for the years 1866 und 1867.

Entom. Inhoud :

Insects injurions to the cotton plant. 1866. — Grasshoppers. Insects

infesting cotton and cereals. Potatoe-bug. Silkworms 1867.

Transactions of the Chicago Academy of Sciences. vol. I. part. I.

(Geschenk van de Academie.)

Bevat niets over entomologie.

Van de Boston Society of Natural History :

1°. Memoirs. vol. I. part. III. (Niets over entomol.)

2°. Annual. 1868—69.

3°. Annual Reports May ’67 et May ’68.

INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN. 47

4°. Proceedings vol. XI. vel 7—31. (Van deze losse bladen is de

inhoud moeijelijk op te geven.)

NB. Daarbij in afzonderlijken omslag de volgende overdrukken uit

de Proceedings, waarschijnlijk ten geschenke door de schrijvers:

Additional Remarks upon the Odonata of the Isle of Pines and of the

White Mountains of New Hampshire. By Samuel H. Scudder.

Notice of some Nort American species of Pieris, by the Same.

Supplement to the Descriptions and Figures of the Araneides of the

United States, by N. M. Hentz.

Proceedings of the Entomol, Society of Philadelphia. Vol. 6, n° 2.

(1860—67.)

Inhoud :

S. B. Buckley on North American Formicidae. — Aug. R. Grote,

Notes on the Zygaenidae of Cuba. Part. 1. — Dr. Brendel, Some

new species of Pselaphidae. — W. H. Edwards, On certain N.

Amer. species of Satyrus. — Dr. H. Behr, A new sp. of Chryso-

phanus. — A. S. Packard M. D., On certain entomol. specula-

tions. — R. Osten Sacken, On two new Am. Cecidomyiae. —

Dr. Brackenridge Clemens, On Thyridopteryx ephemeraeformis. —

Benj. D. Walsh, On the Insects inhabiting the galls of certain

species of Willow. — Dr. G. H. Horn, Notes on the habits of

a few California coleopt. — Idem, On Usechus Lacerta Motsch. —

Idem, On Rhagodera tuberculata Mann. — A. R. Grote, Notes

on the Zygaenidae of Cuba. Part. 2. — Dr. Packart, Revision of

the Fossorial Hymenopt. of N. Amer. — A. R. Grote, Two new

sp. of N. Amer. Brachycerous Diptera.

The Practical Entomologist. A monthly bulletin published by the Entom.

Society of Philadelphia, vol. II, n°. 3—12.

(Het is niet wel mogelijk van deze berigten, vragen en ant-

woorden den inhoud op te geven.)

Transactions of the American Entom. Society, vol. I, n°. 1-4.

(Blijkt hetzelfde genootschap , herdoopt.)

Inhoud :

Numb. 1. A. R. Grote and C. T. Robinson, Descriptions of Amer.

Lepidoptera. N°. 1 met 2 fraaije gekleurde platen. — Edw. Norton,

Cat. of the described Tenthredinidae and Uroceridae of N. America. —

E. T. Cresson. Notes on the Pompilidae of N. America.

Numb. 2. E. T. Cresson, Pompil. (Voortzetting.) — Geo. H. Horn,

Description of a new Pseudomorpha from California. — Idem, On

other Amer, Coleoptera. — A. R. Grote and Robinson, Lepido-

48 INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN.

ptera continued (met eene gekleurde plaat). — Norton, Teuthre-

dinidae , continued.

Numb. 3. Norton, Tenthredinidae continued. — Dr. H. Shimer,

a new sp. of Aleyrodes, and a new sp. of Cecidomyia. — Idem,

On a new Genus of Aphidae. — W. H. Edwards, Descriptions

of certain species of Diurnal Lepidoptera, found in the United

States. — E. T. Cresson, A list of the Ichneumonidae of North

America, with descript. of new Spec. Part. 1. — Dr. G. H. Horn,

Geotrupes of -Boreal America. — Record of the Meetings.

Numb. 4, Dr. Horn on Geotrupes , continued. — Grote and Robinson,

American Lepidoptera n°. 3 (met 2 gekleurde platen). — Dr. H.

Shimer, Notes on the Apple-Bark-Louse (Lepidosaphes conchifor-

mis Gmel. — E. T. Cresson, Catal. of a small collection of

Hymenopt. made in New Mexico,

Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution

for the year 1866. (Geschenk van de Stichting.)

Behelst niets over entomologie.

Proceedings of the Essex Institute. Vol. V, n°. 5 et 6. (Van de Essex-

stichting te Salem, Massachusetts).

Bevatten niets over insecten.

TY 9A an

JULY 39 pri

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN

BESCHREVEN EN MEERENDEELS 00K AFGEBEELD

DOOR

S. C. Snellen van Vollenhoven.

Tweede stuk met twee platen.

TWEEDE FAMILIE. — COREODEN.

COREODEA.

Het zou zeer moeijelijk zijn eene gepaste benaming in zuiver

Hollandsch voor deze familie van Landwantsen te vinden; indien

de Grieksche naam, gelijk mij toeschijnt het geval te zijn, af-

geleid is van Kogıs (eene wants), heeft zij eigenlijk geene ster-

kere betrekking tot deze dan wel tot de overige familien. Het

komt mij dus het verstandigst voor den naam onvertaald, doch

met een’ Hollandschen uitgang te bezigen.

Tot deze familie brengen wij het geslacht Berytus, ofschoon

het in zijne membraan niet meer dan 5 langsaderen bezit en

dus in zeker opzigt niet volkomen aan de vereischten der in de

tabel aangeduide kenmerken voldoet. Doch ten eerste sluit de

plaatsing der sprieten boven zekere ideale lijn, getrokken van

het midden der oogen tot de punt van den elypeus, Berytus

buiten de Lygaeoden en doet het tot de Coreoden naderen,

ten andere is de habitus zoo sterk gelijkend op dien van Myr-

mus Schillingii, dat het vreemd zou schijnen beiden niet nevens

elkander te plaatsen. Berylus is een verbindende schakel tusschen

50 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

twee familien, maar maakt onzes inziens niet eene familie op

zich zelf uit, gelijk de meening is van Dr. Flor; daartoe schijnt

ons het kenmerk van het aantal aderen in de membraan van te

geringe waarde.

De Coreoden hebben over het algemeen een’ slankeren vorm

dan de Schildwantsen; hunne bekleeding is wel niet zoo hard

als bij dezen, maar toch harder en steviger dan die der Cap-

sinen. Hun kop is vierkant (van boven gezien) en draagt dan

de sprieten aan den voorrand, of hij is driehoekig, met de

sprieten op zijde. De basis van dezen is van boven zigtbaar;

zij zelven bestaan uit vier leedjes en zijn meestal op een voor-

uitspringend grondstuk ingeplant, boven de denkbeeldige lijn,

wier rigting wij zoo even opgegeven hebben; hunne lengte en

de respective lengte hunner leden zijn niet wel in eene algemeene

formule te brengen. Bij Berytus zijn de sprieten het langst,

bij Pseudophloeus het kortst; het laatste lid is dikwijls spoel-

vormig en dikker dan het derde. De oogen zijn over het alge-

meen klein en half bolvormig, de bijoogjes (bij Berytüs moeije-

lijk te onderscheiden) staan gewoonlijk even ver van elkander

als elk afzonderlijk van het oog aan zijne zijde, De zuiger, die

uit vier leedjes bestaat, reikt nimmer verder dan de basis der

achterheupen ; zijne leedjes verschillen onderling weinig in lengte.

De prothorax is aan de achterzijde bij de meeste genera veel

breeder dan aan den voorrand, loopt dikwijls van voren naar

achteren zeer sterk naar boven en is somwijlen aan de zijden

getand of gekarteld. Het schildje is driehoekig of langwerpig

driehoekig, middelmatig van grootte of klein. De bovenvleugels ,

die bij eene enkele soort onontwikkeld blijven, bestaan uit

corium, clavus en membraan, doch zonder wig. In den regel

ziet men in het corium 2 langsaderen, die zich aan het einde

gaffelen en twee hunner gaffels in een doen loopen. De mem-

braan heeft gewoonlijk 6, 7 of 8 aderen, waarvan eenigen zich

vertakken, anderen anastomeren. De pooten uitsluitend tot gaan

ingerigt zijn gewoonlijk matig lang en krachtig, bij het geslacht

Berytus zijn zij zeer lang en dun; de dijen zijn daar knods-

vormig. de achterdijen bij anderen aan de onderzijde gedoornd.

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 51

De tarsen hebben steeds drie leedjes, waarvan het tweede het

kortste is.

De Coreoden treft men in bosschen, op heiden en duinen aan.

Ik geloof dat men vertegenwoordigers van deze familie te ver-

geels in onze moestuinen, op weiden en lage, moerassige landen

zoeken zal. De levenswijze van het geringe aantal soorten is

nog zeer weinig onderzocht, zoodat het nog niet mogelijk is op

te geven of hun voedsel uitsluitend uit plantensappen bestaat.

14.

ot to =

(8)

Analytische tabel der geslachten.

Eerste lid der sprieten langer dan de kop.

Sprieten glad en onbehaard.

Kop vierkant met eene lamel of 2 doorntjes tusschen

de sprieten.

Gen. 1. Syromastes Latr.

Kop driehoekig, naar voren puntig.

Dijen en eerste lid der sprieten knodsvormig.

Gen. 5. Berytus F.

Dijen en eerste lid der sprieten niet knodsvormig.

Gen. 6. Rmopatus Schill.

Sprieten ruw, ten minste het eerste lid korrelig.

Gen. 2. Coreus F.

Eerste lid der sprieten zoo lang als of korter dan de kop.

Derde lid der sprieten viermaal langer dan het tweede.

Gen. 5. PseupopuLorus Burm.

Derde lid der sprieten ongeveer even lang als het tweede.

Achterdijeu aan de onderzijde gedoornd.

Gen. 4. Auyous F.

) Achterdijen ongedoornd.

) Kop even lang als breed. Dekschilden en vleugels ge-

woonlijk weinig ontwikkeld.

Gen. 7. Mynmus Hahn.

(15) Kop kort en breed. Oogen uitpuilend.

Gen. 8. Corizus Fall.

59 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

Genus 1. Synomastes Latr.

Het ligchaam zou bij dit geslacht, te rekenen van de helft

van den prothorax naar achteren toe vrij wel een’ langwerpigen

vierhoek uitmaken, indien het achterlijf niet aan beide zijden

ver buiten de dekschilden uitstak. De kop is vierkant met een

verticaal plaatje of twee doorntjes tusschen de sprieten. Oogen

middelmatig en weinig uitpuilend. Zuiger tot aan de midden-

heupen reikend met ongeveer even lange leedjes. Sprieten

voor aan den kop ingeplant, onbehaard, doch korrelig en ruw;

hun eerste lid iets langer dan de kop, naar de binnenzijde toe

verbreed en in het begin wat gebogen, het tweede iets langer

en veel smaller, eylindrisch, het derde eveneens doch bij eene

soort niet langer dan het 1°, het 4° iets dikker en korter,

spoelvormig. Voorborststuk naar achter sterk verbreedend en

naar de hoogte opstijgend , doch van de achterhoeken naar de

achterrandshoeken toe weder versmallend en zelfs weder een

weinig dalend, zoodat de grootste breedte en hoogte juist tus-

schen de achterhoeken komt te vallen. Schildje middelmatig

van grootte, plat, driehoekig met een scherp doorntje aan de

spits. Dekschilden met slechts bij vergrooting zigtbare aderen,

hunne buitenranden in rust parallel hebbende. Membraan met

eene langwerpige cel aan de basis en een vrij groot aantal

(soms 15) van daar uitstralende, onregelmatig slingerende ade-

ren, die somtijds weder in elkander loopen. Het achterlijf

steekt aan beide zijden, gelijk reeds gezegd is, ver buiten de

dekschilden uit. De pooten leveren niets bijzonders; tusschen

de midden- en achterheupen ziet men een gleufje voor den

zuiger.

Kenmerk der soorten.

Kleur donkerbruin; lid 2 en 5 der sprieten rood;

twee doorntjes tusschen de sprieten . . . . . Marginatus.

Kleur lichtbruin; lid 2 en 5 der sprieten geel;

een verticaal plaatje tusschen de sprieten . . . Quadrutus.

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN, dò

1. Syromastes marginatus L.

Plaat 1, fig 2 en 2a.

Linn. Syst. nat. V. p. 485. 28. — Fabr. S. Rh. 192. 6. —

Burm. Handb. H. p. 515. 4. — Am. et Serv. Hem. p. 207. —

Hahn, W. Ins. II. p. 102. f. 185. — Stoll, Wantsen. p. 22.

tab. 5. f. 57. -- Wolff, Icon. Cim. p. 20. tah. 5. f. 20. —

Schilling, Beytr. p. 58. tab. 4. f. 1. — Panz. Deutschl. Ins. 117. 11.

Lengte 12 of 15 mm. -- Vrij donker of grauwachtig bruin ,

geheel met nog donkerder fijne puntjes gekorreld, aan de onder-

zijde iets lichter. De kop zeer laag in vergelijking van den

achterkant van den thorax, doch horizontaal vooruitgestoken

en niet gebogen. Tusschen de sprieten twee naar elkander toe

gerigte stekeltjes. Het 1° lid der sprieten van de kleur als de

kop, het 2° en 5° fraai koraalrood (na den dood dikwijls on-

zuiver rood), het laatste zeer donker bruin, bijna zwart; bij

een mijner voorwerpen is ook het eerste lid rood, doch met

een’ bruinen tint. De thorax aan de zijden eenigzins gekarteld,

naar achteren sterk stijgende, tusschen de afgeronde achter-

hoeken meer dan driemaal zoo breed als aan den hals, heeft

even voor den achterrand een smal, iets verheven lijstje. De

laatste leden van den zuiger, de scheenen en tarsen zijn bruin-

rood. De dunne, buiten de vleugels uitstekende zoom van het

achterlijf is rond, zonder hoeken, en eenigzins opgewipt. De

voordijen en dikwijls ook de dijen der andere paren aan den

onderkant bezet met twee rijen kleine tandjes ; de achterscheenen

bij den man aan de spits eenigzins naar buiten gebogen. De

anaalplaat van het 4 is afgerond, die van het 2 eindigt in

twee weinig scherpe punten.

De mannetjes zijn aan de onderzijde en de pooten rooder dan de

wijfjes. Een paar malen ving ik een inseet, dat ik voor de larve

dezer soort houd; indien ik mij in die determinatie niet vergis,

dan bezit de larve zeer zonderlinge sprieten. Zij zijn even lang

als bij de imago, doch veel breeder; de twee eerste leden zijn

driekantig en behaard; het derde lid is tot een paletje ver-

54 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

breed, wit aan de basis en met een verheven rigcheltje aan de

onderzijde, het laatste spoelvormig.

Ik meen dat deze soort niet zeldzaam is in Utrecht en Gelder-

land, maar wel in Holland. Ondertusschen werd zij in April

door den heer Weijenbergh in den Aerenhout bij Haarlem ge-

vangen. De heeren Six en Schubärt vonden haar bij Utrecht,

de eerstgenoemde verscheidene voorwerpen op Persicaria orien-

talis in een tuin te Driebergen. Door den heer van Walchren

werd zij te Brummen, door mij aan de Watermeerwijk bij

Groesbeek aangetroffen.

2. Syromastes quadratus F.

Plaat 1, fig. 3.

Fabr. Ent. Syst. 4. p. 152. 20. — Idem, Syst. Rh. 199. 56. —

Wolff, Ze. Cim. p. 70. tab. 7. f. 67. — Stoll, Wantsen. pl. 5.

f. 56. — Schill. Beytr. I. p. 40. 5. — Hahn, W. Ins. Il. tab. 61.

f. 187. — Burm. Handb. U. p. 514. n°. 1.

Lengte 10 of 11 mm. — Van boven lederkleurig of licht

geelachtig bruin, van onder bruinachtig geel; de grondkleur is

eigenlijk aan beide zijden dezelfde, doch de donkerder tint der

bovenzijde wordt veroorzaakt door een ontelbaar aantal bruine

korrelachtige puntjes. De kop is niet zoo zuiver vierkant en ook

niet zoo laag in verhouding tot den achterkant van den thorax

als bij de vorige soort, waarvan deze bovendien verschilt door

het gemis van doorntjes tusschen de sprieten, die vervangen

worden door een verticaal plaatje, dat tot even op den zuiger

afdaalt. Het 1° lid der antennen heeft de kleur van de boven-

zijde van den kop, de 2° en 5° zijn geel en het laatste is vrij

donker bruin, ietwat rossig aan de spits. De oogen zijn iets

meer langwerpig dan bij de vorige soort, de bijoogjes donker-

bruin met 2 gele streepjes aan de zijden die naar oogleden

zweemen. De zijranden van den prothorax zijn niet gekarteld,

geel; de achterhoeken steken niet bijzonder uit. De aderen op

de dekschilden zijn nog al duidelijk zigtbaar; het achterlijf is

aan wederzijde in een stompen hoek verbreed, zoodat het vier-

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 35

kant schijnt te zijn. De anaalplaat van den man is ovaal en

het sluitstuk er van rond met eene inkeping in het midden,

die van het wijfje eindigt in vier afgeronde punten. De pooten

zijn van dezelfde kleur als de borst en buik; hunne scheenen

zijn aan de uiteinden niet (of nagenoeg niet) gebogen. De stig-

mata zijn naauwelijks te ontdekken, de geurspleet is klein. Aan

wederzijde van den mesostethus en verder op elk der zes eerste

ringen van het achterlijf ziet men een pekzwart stipje.

Deze soort is zeldzaam, voor vele jaren ving ik er een wijfje

van in de omstreken van den Haag. Later vond de Heer de Roo

van Westmaas den 12” Augustus een mannetje bij Velp.

Gen. 2. Coreus F.

Dit is het geslacht waarnaar de geheele familie genaamd is,

eenvoudig omdat bijna al hare soorten door Fabricius in het

door hem afgezonderde en benoemde Genus Coreus geplaatst

werden. Het ligchaam is gerekt eivormig met bijna evenwijdige

zijden. De kop is groot, tot aan de basis der sprieten even

breed blijvend, tusschen dezen in een stompen kegel verlengd.

De oogen zijn klein, zijdelings geplaatst, de ocellen staan aan

den achterrand van den kop. De sprieten, wier leedjes ongeveer

even lang zijn, zijn ruw en harig; hun 1° lid is het dikst. De

zuiger reikt tot aan de middenheupen; haar tweede lid is het

langst. De prothorax is iets breeder dan lang, heeft regtloopende

met doorntjes bezette zijkanten en is aan den achterrand ietwat

ingebogen. Het schildje is een gelijkzijdige driehoek, die in een

scherp puntje eindigt. De boven- en ondervleugels zijn wel ont-

wikkeld, reiken niet over het einde van het abdomen heen en

laten op zijde een smal randje er van vrij; de membraan heeft

aderen, die dikwijls in elkander vloeijen en aan hunne basis op

eene dwarsader rusten, die niet ver van den rand van het corium

af staat. De pooten zijn nog al krachtig gebouwd, vooral de

achterpooten, wier dijen eenigzins gezwollen en aan de onder-

zijde bedoornd zijn.

56 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

1. Coreus pilicornis Burm. (Klug.)

Plaat 1, fig. 4 en 4a.

Burm. Handb. I. p. 509. n°. 2. — Wolff, Ze. Cim. p. 71.

tab. 7. f. 68. — Schill. Beitr. I. p. 44. tab. 4. fig. 6. — Hahn,

W. Ins. IL. p. 106. f. 188. — H.-Sch. id lib. IV. p. 97. f. 441,

Lengte 9 mm. — Aan de bovenzijde licht roodbruin, aan de

onderzijde bruinachtig geel. Kop en thorax zeer fijn behaard,

de eerste met eenige langsrimpels op de bovenzijde. Sprieten

dik, ruw, korrelig en vrij lang behaard. Het eerste lid donker

wijnrood; het tweede en derde iets donkerder, het laatste bijna

zwart met rooden tip. De zijden van den prothorax zijn met

vrij groote witte doornachtige tandjes bezet, de bovenzijde

eenigzins naar den kop toe afhellend, ruw met korreltjes bedekt.

Het schildje en de dekschilden zijn gestippeld; de zijrand der

laatsten is met microscopische haakjes bezet; de membraan is

vuil wit, ietwat iriserend met flaauw roode aderen. De pooten

zijn in kleur gelijk aan de bovenzijde van het lijf; alleen de

uiteinden der tarsen zijn donkerder; de pooten zijn mede harig,

de doorntjes aan de onderzijde van de achterdijen hebben door-

schijnende tippen. Aan de onderzijde van het lijf vertoont de

keel een zwarte langsstreep en het 6° lid van het abdomen is

bij het mannetje in het midden voor de genitaalplaat zoodanig

ingesneden, dat de zijkanten in den vorm van groote kaken

naar achteren uitsteken.

De Heer van der Wulp ving op den eersten September in het

duin bij ’s Gravenhage een mannelijk voorwerp van deze soort,

dat door hem welwillend aan de insectenverzameling der Ned.

Entomologische Vereeniging werd afgestaan.

2. Coreus difficilis Voll.

Plaat 1, fig. 5.

Na het voorwerp, dat ik nu ga beschrijven, met alle beschrij-

vingen en afbeeldingen van Europeesche Coreoden, die ik onder

de oogen kon krijgen vergeleken te hebben, kom ik tot het

besluit dat het tot eene onbeschreven soort behoort, die eeniger-

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 37

mate naar het geslacht Gonocerus overhelt en hare naaste ver-

wante vindt in Herrich-Schaeffer’s Coreus gracilicornis (W. Ins.

VI. p. 59. fig. 620), welke evenwel slanker sprieten schijnt te

hebben en eenigzins anders gekleurd is.

Lengte 1 centim. — Nootkeurig of geelachtig bruin aan de

bovenzijde, vaalgeel van onderen. Oogen zwart, ocellen rood-

achtig. Op den schedel en het voorhoofd vier donkere langs-

strepen, van welke de binnensten een geelachtig streepje insluiten.

Het 1° lid der sprieten roodbruin, korrelig, het 2° rood, aan

het einde wat behaard, het 5° zwart met roode basis, vrij lang

behaard, het laatste zwart met zeer weinig haren. Prothorax

met twee korte donkere streepjes in het midden aan den voor-

rand, naar achteren oploopende, doch even voor den achterrand

weder plotseling dalende; zijne zijkanten tot over de helft met

korte, breede, omgekromde zwarte tandjes bezet en aan den

achterhoek met een geel zoompje omgeven. Dekschilden vrij grof

gestippeld, vooral langs de aderen; de aanvang van den zijrand

met een’ gelen zoom. Membraan rookkleurig met de aderen

onregelmatig afwisselend licht en donker bruin. Rand van het

abdomen met zwarte stipjes op den zoom der ringen. Pooten

geel met zwarte stipjes, welke vooral veelvuldig zijn op de achter-

dijen; spitsen der scheenen en der tarsen donker. De onderzijde

der achterdijen vertoont twee grootere en eenige kleinere tandjes.

Een mannelijk voorwerp van deze soort werd in Maart door

den Heer P. Snellen bij den Haag gevangen.

Gen. 5. PseuporuLoeus Burm.

De relative lengte der leden van de antennen scheidt dit

geslacht zeer scherp af van het vorige, ofschoon overigens de

habitus en vorm van het ligchaam nagenoeg dezelfde zijn. Zie

hier de kenmerken van het genus.

De kop is naar verhouding van het borststuk groot, vrij breed ,

tusschen de sprieten stomp kegelvormig uitstekend en aan weder-

zijde van dit middelstuk als het ware een voetstuk aanbiedend

58 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

voor de antennen. Dezen hebben het eerste lid vrij kort, ruw

gekorreld, tamelijk dik, het tweede smaller en korter, hei derde

nog iets dunner, aan de spits een weinig gezwollen en viermaal

langer dan het tweede, eindelijk het vierde langwerpig spoel-

vormig of liever gelijkende op een eikeltje in zijn napje, veel

dikker dan het 5°. De sterk tegen de borst aangedrukte zuiger

ligt in eene sleuf en reikt tot aan de middenheupen. De ocellen

staan iets verder van elkander af dan elke ocel van het oog aan

zijne zijde. Aan den korreligen prothorax zijn de achterhoeken

geheel afgerond en de zijden fijn getand. Het schildje driehoekig

met een opgewipt stomp spitsje. De aderen op de dekschilden

duidelijk; hun membraan met 9 of 10 geslingerde langsaderen,

welke uit eene dwarsader ontspringen, die vrij ver van den

rand van het corium af staat. Het abdomen, dat op de dwars-

doorsnede driehoekig is, steekt eenigzins buiten de dekschilden

uit. De pooten zijn tamelijk krachtig, niet zeer lang, de dijen

naar de spits toe dikker. Het eerste lid der tarsen is zoo lang

als de beide volgenden te zamen.

Pseudophl. Fallenii Schill.

Plaat 2, fig. 1.

Schilling, Beitr. I. p. 46. n°. 9. tab. 1. f. 2. — Hahn, W.

Ins. II. p. 112. PI. 64. f. 192. — Burm. Handb. II. p. 508.

n°. 1. — Curt. Brit. Entom. n°. 500? (Atractus literatus.)

Lengte 7—8 mm. — Rossig grauw met grijze tinten op de

dekschilden en den zijrand van het abdomen. Het voorname

kenmerk der soort in tegenstelling van andere niet inlandsche

soorten is, dat het eerste lid der sprieten bijzonder ruw en als

met stekeltjes bezet is. Het 2° en 5° lid is iets lichter van kleur

dan het 1°, het laatste is aan de basis zwart, verder zwart-

achtig. De oogen zijn mede zwart, even als de vrij groote

ocellen. De prothorax aan den voorrand rossig, is in het mid-

den van den achterrand zwart, aan de kanten grauw, terwijl

kartelige zijkanten en twee langsstrepen over het midden vuil

wit zijn. Het schildje heeft een smal, verheven lijstje in het

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 59

midden wit en het stompe spitsje zwart. Het lederachtige deel

der dekschilden is met vele putjes ingeprikt, grijs; de ader naast

den clavus is met zwarte blokjes versierd; de binnenzijde van

de randader even zeer; de vork van de buitenste langsader ,

die mede twee zwarte blokjes draagt, is aan de binnenzijde

donker gekleurd en omvat cene bijna melkwitte vlek. De mem-

braan vertoont aan de basis vier cellen en voorts naar den

buitenrand en de spits toe, 8 zich vertakkende en soms onder-

ling samengehechte aderen, die met zwarte stipjes en lijntjes

zijn versierd. De rand van het abdomen vertoont aan de basis

van iederen ring een’ zwarten band en iets verder op ieder

segment cene zwarte stip. De onderzijde van het lijf is iets

donkerden grauw met onnoemelijk veel zwarte puntjes, hier en

daar tot vlekken vereenigd. De pooten, die dezelfde kleur heb-

ben, zijn bijzonder ruw gekorreld en op de dijen bijna stekelig.

Deze soort schijnt tamelijk zeldzaam. De heer Snellen ving een

duidelijk geteekend voorwerp den 21° Mei in de duinen, de heer

van der Wulp vond er twee bij Scheveningen; ik vond twee

grauwere en doffere voorwerpen, een bij den Haag in Julij,

het andere bij Leyden. Misschien evenwel komt zij niet zoo

zelden voor, maar leeft verborgen. Schilling meldt dat zij aan

de wortels van Genista tinctoria leeft, Herrich-Schaeffer noemt

Spartium scoparium.

Gen. 4. Atvpus F.

Dit geslacht wordt gekenmerkt door den stomp naar beneden

afgeronden kop, het lange vierde lid der sprieten en de lange

knodsvormige, aan de onderzijde met stekels bezette achterdijen.

Het ligchaam is langwerpig, nagenoeg overal even breed met

eenigzins uitpuilenden buik. De kop is tusschen de oogen vrij

breed, naar voren driehoekig, aan de spits naar beneden ge-

bogen. De oogen en ocellen puilen uit; de laatsten staan even

ver van elkander als van de oogen. De sprieten zijn langer dan

de helft van het ligchaam, slank; het 1° lid korter dan het 2°,

dit even lang als het 5°, het 4° meer dan 14 maal langer, iets

60 DE ‘INLANDSCHE HEMIPTEREN.

dikker en cen weinig gebogen. De snavel reikt slechts tot de

middenheupen, de 2 voorste leedjes langer dan de 2 achtersten.

Het voorborststuk min of meer bol, naar achteren oploopend

en breeder, met regte zijranden; achterrandshoeken in de achter-

hoeken opgenomen. De dekschilden smal met zeer groote mem-

braan, in welke men tien of elf geslingerde aderen telt. De

voorpooten vrij lang en stevig, de achterpooten veel langer met

dikke dijen, die aan de onderzijde naar de spits toe met 4

stekeltjes bezet zijn. Het abdomen is aan de onderzijde uit-

puilend, aan de bovenzijde als ingevallen met opstaande zijranden.

De eerste ring is onder den metathorax verborgen, de derde

veel breeder dan de overigen.

Alydus calcaratus L.

Plaat 1, fig. 6 en 6a.

Linn. S. Nat. V. p. 505. 114. — Fabr. S. Rh. 251. 15. —

Curtis, Brit. Ent. VII. n°. 569. — Burm. Handb. Il. p. 525. —

Wolff, Ze. Cim. tab. 14. f. 158. — Schill. Beitr. 1. p. 49. tab. 5.

f. 1. — Herr, Sch. Deutschl. Ins. 121. 10. — Hahn, Wanz.

Ins. I. p. 198. f. 101. — Am. et Serv. Hemipt. p. 226. —

Flor. Ins. Livl. I. p 185.

Lengte 12 mm. — Zwart, zwart behaard, op den rug van

den prothorax donkergrauw, aan den buik gebronsd; tusschen

de opstaande zwarte haren is het ligchaam met een zilvergrijs

dons bedekt. Oogen en ocellen bruin. Drie eerste leden der

antennen vuilgeel met zwarte spitsen, het laatste zwart met een

slipje geel aan de basis (het schijnt uit beschrijvingen wel dat

het zwart in de sprieten soms de grondkleur wordt). Uiterste

spits van den kop, kopschild en twee plaatjes op zijde van de

zuiger-basis geel. Zuiger vaalzwart. Dekschilden vaalbruin met

donkere stippen, de aderen sterker gekleurd. Membraan rook-

kleurig met geslingerde aderen, ontspringende aan eene dwars-

ader, “die vlak tegen den achterrand van het corium ligt. Rug

van het abdomen met eene groote oranje vlek in het midden,

de opstaande zijden vertoonen op ieder segment aan den voor-

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 61

rand een vuil oranje vlekje. Aan de onderzijde vlekken aan de

voorborst, zoomen- der heuppannen en van de stankspleet geel.

Aan de pooten de heupen vaalzwart, de apophysen bruin, de

scheenen behalve de einden en het eerste lid der tarsen aan de

basis bruinachtig geel, al het overige bronskleurig zwart. —

Individuen uit andere landen zijn gewoonlijk donkerder van kleur.

Slechts eenmaal gevangen en wel een vrouwelijk individu door

den heer van Bemmelen bij Driebergen.

Gen. 5. Beryrus F.

Een ietwat afwijkend geslacht, dat evenwel nergens beter

geplaatst kan worden. Ligchaam zeer lang en smal en daardoor

overeenkomst hebbende met Zimnobates onder de waterbewoners,

en Bacteria onder de Orthoptera. Kop veel langer dan breed,

meestal achter de oogen in eene soort van hals uitgerekt; voor-

hoofd wel eens tot een verticaal plaatje vergroeid. Oogen middel-

matig, weinig uitpuilend, ocellen zeer klein. Sprieten zeer lang

en dun, bij eene soort zelfs langer dan het ligchaam. Het 1° lid

het langste aan de spits kolfvormig, het 2° veel kleiner, het 5°

weder langer, het laatste kort, spoelvormig, dikker dan de

overigen. De zuiger reikt bij eenigen tot aan de voor-, bij anderen

tot digt bij de middenheupen. De prothorax, langer dan breed,

is naar achteren toe op den rug ietwat opgezet, aan de zijden

kantig en draagt gewoonlijk op het midden van den rug een

verheven lijstje, terwijl de zijden grof met putjes ingedrukt zijn.

Het schildje is bijzonder klein, spits driehoekig. Het abdomen,

veel langer dan kop en borststuk, is op den rug plat, aan den

buik bol. Dekschilden zeer lang en smal, meest iets verder

reikend dan het achterlijf, met korten clavus, uitgerekt corium

waarin de langsaderen duidelijk uitkomen en membraan met

niet meer dan 5 aderen, die niet allen altijd duidelijk zijn,

Pooten zeer lang en slank met korte heupen, de dijen aan het

einde knodsvormig gezwollen, de scheenen haarfijn , buitenge=

woon lang, de tarsen kort met vrij groote klaauwtjes; het 1°

tarsaallid, in lengte gelijk aan de beide overigen te zamen.

62 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

Overzigt der soorten *.

1. (6) Voorhoofd tusschen de sprieten in den vorm cener lamel

vooruitstekend. (Verg. fig. 7a.)

2. (5) Tweede lid der sprieten grooter dan 3 van

het volgende... oe ….. Lai à RUT.

3. (2) Tweede lid der sprieten korter dan 4 van

het volgende.

4. (5) Membraan ongevlekt. . . . . . . . clavipes.

5. (4) Membraan met 2 bruine langsstrepen . . driebergensis.

6. (1) Voorhoofd zonder lamel. . . . . . «elegans.

1. Berytus tipularius L.

Plaat. 1, 62.7 en 7a.

Linn. S. Nat. V. p. 506. 120. — Fabr. S. Rh. 264. 1. —

Fallen, Hem. I. p. 165. 1. — Burm. Handb. Il. p. 515. 1. —

Hahn, W. Ins. I. p. 155. pl. 21. f. 68. — Am. et Serv. Hem.

p. 253. 1. — Schill. Beitr. p. 56. tab. 7. fig. 5a. — Wolff,

Icon. Cim. p. 204. tab. 20. f. 198. — Flor, Rhynch. Livl. 1.

p. 206.

Lengte 10—10,5 mm. — Bruinachtig lichtgeel met zwarte tarsen

en zwarte knop aan de sprieten. De soort onderscheidt zich van de

overigen vooreerst door hare grootte, ten andere door de verhouding

der lengte van de sprietleden, gevoegd bij de lamel op het voor-

hoofd. Deze laatste is namelijk op zijde gezien zeer merkwaardig

en steekt een geheel eind vooruit, gelijk onze fig. 7a aantoont.

Achter de zwarte oogen is eene soort van dwars-insnijding in

den kop. De basis van het 1° lid der antennen, een ring nabij

het einde daarvan en het geheele 4° lid zijn zwart; het 2° lid

is iets grooter dan de helft van het 5°. De zijkanten van den

1 De synonymie is hier zeer verward. Wat B. clavipes F. zij, is niet wel uit

te maken; de soort door Flor aldus genoemd, schijnt te verschillen van die van

Burmeister en Herrich-Schaeffer. De fig. a op plaat 4 van Schellenberg is ook niet

wel op eenige soort te duiden; het zou B. crassipes Panz. kunnen zijn indien de

kleur van sprieten en dijen overeenkwam. Men zal de soorten niet wel van elkander

kunnen afscheiden, tenzij men voorwerpen in copulatie vange en serien verzamele.

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 65

thorax en de middelstreep zijn lichtgeel zonder bruinen tint;

onder de zijkanten ziet men eene zwarte veeg. Op de dekschil-

den zijn de langsaderen zeer duidelijk te zien. Sommige voor-

werpen hebben eene zwarte langsstreep aan hare buitenzijde en

4 tot 8 zwarte vlekjes op den rand van corium en membraan;

deze laatste is gewoonlijk ongevlekt doorschijnend, somwijlen

een weinig bruin gevlekt. De uiteinden der dijen hebben eenige

zwarte stippen en streepjes, de tibien-spitsen en tarsen zijn

zwart. Aan de onderzijde is de kop en borst zwart met langs-

rijen van wit vilt; ook de laatste leedjes van den zuiger zijn

zwart en de gele buik is overal, behalve in het midden, met

zwarte putjes bezet,

Deze soort is in de duinen en heidestreken niet zeldzaam.

Ik vond haar bij Scheveningen (in cop.) en bij Wassenaar in

Augustus, alsmede in Junij bij Bennebroek op Verbascum. De

heeren van Hasselt, de Graaf en Six troffen haar in de om-

streken van Utrecht, bij de Bildt en Driebergen aan.

2. Berytus clavipes F.

Plaat 1, fig. 8 en 8a.

Fabr. S. Rh. 165. 2. — Id. Ent. Syst. IV. p. 192. 20. —

Schill. Beitr. I. p. 56. n°. 2. tab. 7. fig. 5b. — Hahn, W. Ins.

I. 155. pl. 21. f. 69. — Burm. Handb. Il. p. 515.

Lengte 6—7 mm. — Geheel rosachtig lichtbruin ; alleen de

uiteinden der dijen zijn donkerbruin, zwartachtig; de knods

van het 1° lid der sprieten, de spits van het 5° en het geheele

4° zijn zwart. Het tweede lid haalt misschien slechts 1/6 der

lengte van het derde. Ook bij deze soort heeft de thorax drie

gele lijstjes, 2 aan de kanten, 1 in het midden, doch er is

geen zwart in de zijden noch op de borst. De buik is rosser

dan de rest. De uiterste tip van het corium heeft een zwart

vlekje en de membraan is geheel doorzigtig en ongevlekt.

NB. Als B. crassipes Panz. heb ik in de Naamlijst individuen

van deze soort met zwarte dijen afgezonderd, die ik nu voor

niets dan eene verscheidenheid houde.

64 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

In aantal gevonden te Driebergen en bij Utrecht door den

heer Six, eenmaal in Julij door mij te Heemstede.

5. Berytus driebergensis Voll.

Plaat 1, fig. 9.

Misschien is deze nieuwe soort het mannetje der voorgaande;

de heer Six en ik vingen elk een voorwerp van die sexe en bij

gebreke aan frischheid der individuen kan ik niet bepalen of onder

de voorwerpen van de vorige soort ook een mannetje schuilt;

het schijnen mij allen wijfjes te zijn. De heer Six noemde

deze soort, die hij ook voor onbeschreven hield, inmaculatus ,

doch die naam komt mij minder gepast voor wegens de vlekken

in de membraan. ,

Lengte 4 mm. —- Geheel okergeel met de dekschilden iets

lichter, de uiteinden der dijen en de knods van het 1° lid der

sprieten iets donkerder. De kam op den kop is betrekkelijk

groot; de voorhoeken van den prothorax zijn puntig. De tip

van het 5°lid der sprieten, het 4° geheel en het laatste lid der

tarsen. zijn zwart. Op de membraan ziet men twee bruine

langsstrepen en soms nog een vlekje. Op den buitenhoek van het

corium staat een pekzwart slipje en aan de basis der aderen van

de membraan fijnere stippen, die echter niet altijd duidelijk zijn.

Misschien is deze soort niets dan eene kleine bleeke verschei-

denheid van B. minor H. Sch., doch in allen gevalle komt zij

niet overeen met de beschrijving, welke Flor van die soort geeft.

Twee voorwerpen, beide mannetjes zijn mij bekend; het eene

ving de heer Six bij de Bildt in Augustus, het andere werd

door mij in Juli} op Sterkenburg bij Driebergen gevangen *.

ı Ik bezit nog een voorwerp, door den heer Six te Driebergen gevangen, dat

niet tot onze derde soort gebragt kan worden, maar ook niet tot een der beschreven

soorten ; misschien is dit wel eene var. van Minor. Het heeft door beschimmeling te

veel geleden om het omstandig te beschrijven. In grootte en in evenredigheid der

ligehaamsdeelen is het Driebergensis, doch het is grauw van kleur; kop en uiteinden

der dijen zijn donkerbruin, zoodanig ook, doch iets meer uit den roode het abdomen.

De knods van het 1° lid der sprieten, de tip van het 2e, die van het 3e en het ge-

heele 4e lid zijn zwart. Aan de spits van het corium eene zwarte vlek. De mem-

braan niet met bruine strepen, maar aan den buitenrand breed met vuilbruine stippen

gezoomd. De sexe is onherkenbaar.

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN, 65

4. Berytus elegans Curt.

Plaat 1, fig. 10.

Curtis, Brit. Ent. IV. pl. 150. — Burm. Handb. Il p. 514

4 (annulatus Germ.).

Lengte 5 mm. — Onder de inlandsche soorten dadelijk her-

kenbaar, ten eerste aan de kleinheid, ten andere aan den pek-

zwarten kop. De soort is naar evenredigheid korter en meer

gezet dan de drie anderen. Fraai helder geel met zwart gevlekt.

De glanzig zwarte kop heeft geen vooruitstekenden kam tusschen

de sprieten en den hals met oranje gevlekt. De zuiger is bijna

doorschijnend. Het 1 lid der sprieten is zoo lang als kop en

thorax, naauwelijks dikker aan het einde, geel met zwarte

ringeltjes, het 2° en 5° zijn even lang, zonder rimpels, behalve

aan de spits, het 4° lid is zwart met zeer fijne witte beharing.

De geheele spriet is veel langer dan het lijf. Thorax gekorreld

met een glanzig zwart bandje (of twee dwarsvlekken) achter den

gelen voorrand; de achterhoeken knobbelig en op het knobbeltje

zwart gevlekt, een fijn zwart langsstreepje in het midden bij

den achterrand, die eenigzins omgebogen en wit is. De dek-

schilden geel doorschijnend, het corium zeer smal, bijna sabelvormig

aan het eind, fijn bruin gezoomd; de membraan zeer groot, wit

doorschijnend met eene rookkleurige veeg aan de spits en eene

andere bij den binnenrand. Abdomen zwartachtig aan de basis.

Pooten stroogeel met vele fijne zwarte bandjes; knods der dijen

ietwat roestkleurig; de twee laatste leden der tarsen zwart.

Van deze fraaije soort ving Dr. Piaget drie exemplaren in

het duin, Augustus 1866. Ook de heer van der Wulp zond

mij een voorwerp, in Augustus op de duinen van Scheveningen

gevonden.

Gen. 6. Ruoparvs Schill.

Het ligchaam is bij dit geslacht mede zeer slank en uitgerekt,

doch de niet knodsvormige gedaante van dijen en sprieten on=

derscheidt het kennelijk van het voorgaande. De kop is cylinder-

66 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

vormig tot aan de sprieten en tusschen dezen in een stompen

kegel verlengd, die door twee naden in drie parallele punten

verdeeld is. De oogen en ocellen puilen tamelijk uit; de laatsten

staan verder van elkander, dan elke ocel van het oog aan

zijne zijde. Het 1° lid der sprieten is iets langer dan de kop,

aan de basis scheef naar binnen uitgegroeid, vrij dik; het 2°,

langer dan het 4°, wordt gaandeweg dunner, het 5° is bijna

even lang, doch ietwat dunner, het 4° spoelvormig, weinig

verdikt en korter dan de helft van het voorgaande. Prothorax

nagenoeg vlak, van achteren iets breeder, weinig kantig op de

zijden. Schildje klein, langwerpig driehoekig. Dekschilden korter

dan het achterlijf, smal; de membraan grooter dan het corium,

met ongeveer 12 aderen bezet. Het achterlijf lang en smal,

niet buiten de vleugels aan de zijden, maar ver naar achteren

uitstekend. De zeer slanke zuiger reikt tot aan de middelheupen.

Pooten lang en slank; de achterdijen dikker, doch niet knods-

vormig.

Rhopalus Schillingi Schill. (Schum.)

Plaat 2 fig. 2 en 2a.

Schilling, Beitr. I. p. 55. 7. — Burm. Handb. Il. p. 512. 2. —

Curtis, Brit. Ent. n°. 297. — Herr. Sch. W. Ins. IV. p. 74.

tab. 151, f. 402,

Lengte 14—16 mm. — Lichtgrauw of bruinachtig geel, in

het leven soms groenachtig. De spits van den kop aan de tip

behaard. Oogen, bijoogjes en sprieten iets donkerder dan het

ligchaam. Eerste en tweede lid dezer laatsten met uiterst fijne

haartjes bezet. Prothorax onregelmatig met fijne putjes bezaaid,

een middenlijntje ietwat verheven aan de voorzijde in een

dwarslijstje uitloopende; in de hoeken hierdoor gevormd twee

knobbeltjes. Het schildje met een verheven langsstreepje. Dek-

schilden tusschen de aderen doorzigtig ; membraan glasachtig

met doorschijnende aderen. Abdomen aan de bovenzijde met

twee donkerbruine of~grijze strepen, aan de onderzijde grauw

of vuil bruingeel, bij het mannetje met eene purperkleurige

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 67

streep aan wederzijde; aan het laatste lid ziet men bij die sexe

kegelvormige uitsteeksels, bij het wijfje eene vrij breede legpijp.

De onderzijde der dijen is met korte haartjes stekelig bezet ;

de spits der achterscheenen en de tarsen zijn gewoonlijk zwart-

achtig.

Van Junij tot in Augustus niet ongemeen op onze duinen en

geestgronden, vooral in aantal aan te treffen op de aren van

den helm.

Gen. 7. Mramos Hahn.

Dit geslacht heeft groote overeenkomst met het vorige doch

onderscheidt zich in de volgende punten. Het lijf is veel breeder

in verhouding tot de lengte; de kop is iets meer breed dan

lang; het 1° lid der sprieten is korter dan de kop en de dek-

schilden en vleugels zijn (ten minste hier te lande) altijd onuit -

gegroeid. Er bestaat slechts eene soort van:

Myrmus miriformis Fall.

Plaat 2, fig. 3.

Fall. Hem.1. p. 44. 4. — Hahn, W. Ins. 1. p. 82. f. 46 et 47. —

Schilling, Beitr. I. p. 54. pl. 6. f. 5. — Burm. Handb. II p.

512. 4. — Curtis, Brit. Ent. VII. n°. 297 (Chorosoma micro-

ptera) *. — Herr. Sch. Deutschl. Ins. 121, 11 en 12. — Flor,

Rhynch. Livl. I. p. 186.

Lengte 8—9 mm. — Fraai papegaai-groen, soms in het gele

vallend, met rozenroode verciering. «Kop met zeer fijne witte

haartjes bezet, achter de oogen geel gekleurd. Oogen vrij bol,

roodbruin; ocellen geel, ver van elkander afstaande. Sprieten

rozenrood, vrij lang grijs behaard; hun laatste lid bruin. Zuiger

tot voorbij de middenheupen reikend, fraai groen doorschijnend.

Prothorax breeder dan lang, plat aan de bovenzijde, met gele

zijranden; op het midden eene T-vormige figuur, uit fijne bolle

lijstjes bestaande. Schild vrij breed. Dekschilden niet verder

__—

1 Wel beschreven, maar niet in plaat gebragt.

68 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

reikend dan 1/5 van het abdomen, nagenoeg ovaal met twee

rozenroode strepen aan de binnenzijde, grof gestippeld aan de

buitenzijde. De membraan ontbreekt; van de vleugels zijn slechts

stompjes ontwikkeld. De zijranden van het abdomen bij het

wijfje zeer hoog opgezet, bij het mannetje minder; de rug van

het achterlijf is bruinachtig, de buik heeft aan wederzijde eene

gele langsstreep. Pooten geel, groen of roodachtig met zwarte

klaauwtjes aan de tarsen.

Als de vorige in het midden van den zomer op heide- en

duingrond, zoo het mij voorkomt, evenwel iets zeldzamer.

Gen. 8. Corızus Fall.

Ligchaam gezet, niet veel meer dan driemaal langer dan

breed, vrij harig en gewoonlijk grof met putjes gestippeld. Kop

met de oogen breeder dan lang, tusschen de sprieten in een

tamelijk puntig spitsje eindigend. Oogen groot, sterk uitpuilend;

ocellen wijder van elkander af staande dan elke ocel van het oog

aan zijne zijde. Sprieten iets langer dan de helft van het lig-

chaam; hun 1° lid het kortst, doch tamelijk dik, 2 en 5 slank

en nagenoeg even lang, 4 iets dikker, spoelvormig, langer dan

5. Zuiger tot aan de middelheupen of die van het laatste paar

pooten reikend. Prothorax aan den achterrand veel breeder dan

de lengte, aan den voorrand smaller dan de kop, met nagenoeg

regte en vrij kantige zijranden, gewoonlijk met een kort lijstje

in het midden, van den voorrand naar den achterrand loopende

zonder dien te bereiken ;-digt bij den voorrand eene dwarsplooi.

Schildje iets meer lang dan breed, aan de spits soms ietwat

gespleten, meestal lepelvormig uitgehold. Dekschilden zoo lang

als het abdomen en dit geheel bedekkend; het corium tusschen

de aderen meestal dun, doorschijnend, de membraan gewoonlijk

glasachtig; het aantal harer aderen ongelijk. Abdomen op de

rugzijde plat met opstaande randen, aan de buikzijde kielvormig.

Pooten middelmatig met tamelijk dikke dijen; 1°lid der tarsen

zoo groot als, of iets grooter dan de beide anderen te zamen;

klaauwtjes en kussentjes zeer groot.

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 69

Tabel der soorten.

1. (6) Corium en clavus tusschen de aderen vliezig en door-

schijnend; kleur niet menierood.

. (5) Achterdijen duidelijk dikker dan de overigen.

. (4) Schildje van eene kleur . . . . . . . crassicornis.

. (5) Schildje aan de spits vuilwit gekleurd . . capitatus.

. (2) Achterdijen even dik als de middelsten . . pratensis.

co = à dI 19

. (1) Corium en clavus hoornachtig en ondoor-

schijnend; kleur menierood en zwart. . . Hyoscyami.

1. Corizus crassicornis F.

Plaat 2, fig. 4.

Fabr. S. Rh. 201. 46. — Fall. Hem. I. p. 41. 1. — Hahn,

W. Ins. II. p. 2. pl. 75. f. 227. — Panz. D. Ins. 92. 18. —

Burm. Handb. Il. p. 506. n°. 4. — Schilling, Beitr. I. p. 50.

tab. 6. f. 2. — Flor, Rh. Livi. I. p. 190. 1.

Lengte 7—7,5 mm. — Roodbruin, bruin of bruingeel, kort

behaard, aan de onderzijde met witte haartjes. De sprieten

bruin- of geelachtig rood met het laatste lid donkerbruin , het

1° soms in de lengte zwart gestreept. Het schildje aan de spits

niet lichter, deze ecaigzins lepelvormig. Dekschilden tusschen

de aderen glasachtig, met den buiten- en achterrand van het

corium dikwijls zwart bestippeld. Membraan doorschijnend.

Pooten gewoonlijk zwart bestippeld, somwijlen zoo dat zij met

plekken zwart zien. Rug van het achterlijf zwart, het 6° seg-

ment, twee vlekken op het 5° en 1 op het 4° geel of vuilwit;

zijranden van het abdomen oranje of bruingeel met zwarte

blokjes. Dijen der achterpooten vrij dik.

Bij Brummen en Driebergen aangetroffen.

2. Corizus capitatus F.

Plaat 2, fig. 5.

Fabr. S. Rh. 201. 49. — Fall. Hem. I. p. 42. 2. — Hahn,

W. Ins. Ill. p. 5. f. 228. — Wolff, Ic. Cim. p. 75. tab. 8.

70 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN,

f. 72. — Panz. D. Ins. 92. f. 19, — Burm. Hb. IL 507. n°. 5. —

Schilling, Beitr. I. p. 51. 2. — Flor, Rh. Livl.1. p. 192, n°. 2.

Lengte 6,5—7,5 mm. — Het verschil tusschen deze en de

vorige soort is gering en bepaalt zich tot het volgende. Het

lijf en vooral de kop is langer behaard. Het schildje is bruin-

rood met gele of vuilwitte spits, die eenigzins ingekeept is en

doordien de zijranden nog al dik zijn, uit twee lamellen schijnt

te bestaan. Reeds Fabricius heeft de soorten afgescheiden en

alle volgende schrijvers zijn hem gevolgd; evenwel komt mij het

kenmerk van verschil te subtiel voor en zoude ik dus liever

beide soorten ineengesmolten zien. Kweeking uit het ei alleen

kan hier bepalen wat waarheid is.

Bij Wassenaar gevangen.

5. Corizus pratensis Fall.

Plaat 2, fig. 6, 6a en 62.

Fallen, Hem. I. p. 42. 5. — Hahn, W. Ins. Ill. p. 4. t. 74.

f. 229, — Herr. Sch. W. Ins. VI. p. 2. — Id. D. Ins. 117.

10. (Rhop. parumpunctatus). — Schilling, Beitr. I. p. 55. 4. —

Burm. Handb. II. p. 507. 6. — Flor, Rh. Livl. I. p. 195. 4.

Lengte 6,5—7 mm. — Van de beide voorgaande soorten door

dunnere achterschenkels onderscheiden; even als dezen veran-

derlijk van kleur, geel, groenachtig of bruinachtig geel, rood

en bruinrood. Kop, thorax en schildje met vrij lange grijze

haartjes bezet. Sprieten geel met het 1° en het laatste lid rood;

somwijlen zijn de drie cersten met zwarte stipjes bezet. De

spits van het schildje is tamelijk scherp. Dekschilden tusschen

de aderen glasachtig, op de aderen met eenige zwarte stippen.

Membraan en vleugels geheel doorschijnend. Abdomen op de

rugzijde zwart met gele of roode zijranden, eene ovale vlek op

het 4° segment 2 kleinere op het 5° en twee bogtige streepjes

op het zesde, alles geel of rood. De buikzijde is zwartachtig

tusschen de midden- en achterheupen. De pooten gewoonlijk

met uiterst fijne donkerbruine of zwarte vlekjes bezet.

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 71

De in de Naamlijst (p. 176) vermelde verscheidenheid Tigri-

nus Schill. onderscheidt zich door grooter aantal van zwarte

stippen, die ook grooter van vorm zijn en den schedel en de

basis van het schildje geheel bedekken.

Deze soort is vrij gemeen; zij werd in groot aantal door ver-

schillende personen in de Hollandsche duinen aangetroffen ;

voorts bij Utrecht, aan de Bildt door Dr. van Hasselt en den

heer Six, eindelijk op Walcheren door Dr. Herklots.

4. Corizus Hyoscyami L.

Plaat 2, fig. 7.

Linn. S. Nat. V. p. 496. 76. — Fabr. S. Rh. 218. 65. —

Hahn, W. Ins. I. p. 18. pl. 5. f. 10. — Wolff, Ic. Cim. 27.

tab. 5. f. 27. — Panz. D. Ins. 79. 21. — Schill. Beitr. I. p. 49.

tab. 5. f. 5. — Curtis, Brit. Entom. n°. 481a. — Am. et Serv.

Hem. p. 245. 2. — Flor, Rh. Livl. I. p. 196.

Lengte 10 mm. — Menierood, met grijze haartjes bezet en

sterk gestippeld. Sprieten en pooten zwart; oogen bruin, van

ieder oog tot over de digst daarbij staande ocel eene zwarte

vlek. Voorrand van den prothorax en twee groote van voren

ingekeepte vlekken aan den achterrand zwart. Schildje zwart

met roode spits. Clavus der dekschilden zwart; twee kleine

vlekjes daartegen aan op het corium en eene groote dwarsvlek

op het breedste punt van het corium zwart; membraan rook-

kleurig. Het achterlijf daaronder zwart. De borst met onregel-

matige zwarte vlekken, de buik met drie langsrijen van regel-

matige vlekken. Zuiger zwart.

Deze fraaije en zeer kennelijke soort is zeldzaam. De heer

Six ving er eenige exemplaren van in het Driebergsche bosch;

's Rijks Museum bezit twee inlandsche voorwerpen zonder nadere

aanteekening van vindplaat®

73 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

DERDE FAMILIE. — PYRRHOCORIDEN.

PYRRHOCORIDEA,

Door een enkelen representant wordt deze eigenlijk uitheem-

sche familie in onze Fauna vertegenwoordigd. Zij onderscheidt

zich van de overigen, wier zuiger uit vier leden bestaat, wier

sprieten 4 en tarsen 5 leedjes bezitten, door het gemis van bij-

oogjes en doordien de beide laatste leden der sprieten even dik

zijn als de beide eersten. Daardoor en in vorm en habitus

komen zij het naast met de Lygaeoden overeen, terwijl het

gemis van ocellen hen nader bij de Capsinen brengt. Daar wij

in deze familie slechts een geslacht kennen, vallen de familie-

kenmerken met die van het genus te zamen.

Gen. unicum. Pyrruocoris Fall.

Ligchaam gestrekt eivormig, boven plat, onder bol. De kop

vormt van den achterrand der oogen af gerekend, of met andere

woorden zoo ver zigtbaar, een gelijkzijdigen driehoek aan

wederzijde bezet met een klein knobbeltje, waarop de sprieten.

Deze bereiken in lengte de helft van het ligchaam en bestaan

uit 4 leedjes, waarvan het 1° zoo lang als de kop tusschen de

oogen breed, een weinig krom en knodsvormig is, het tweede

iets langer cylindrisch, zeer weinig dikker aan het eind, het

derde korter dan het 1° en vrij dik aan het einde, het 4° aan

de tip afgerond bijna zoo lang als het 1°. De oogen zijn vrij

groot en bolrond; bijoogjes ontbreken. De zuiger heeft 4 leedjes

en reikt tot even voorbij de middgnheupen; het 1° en 2° lid

schier even lang, het 5° korter, het 4° weder korter. De pro-

thorax aan de rugzijde een trapeziumvormig plat schild, aan de

zijden flaauwelijk ingebogen en langs die zijden als gezoomd ;

dwars over het midden eene gleuf en het gedeelte tusschen

DE INLANDSCHE HEMIPTEREN. 75

deze en een’ bogligen rimpel achter den voorrand kussenachtig

verheven. Het schildje een gelijkzijdige driehoek met vrij scherpe

spits. Dekschilden zonder cuneus en membraan, alzoo het ab-

domen niet geheel bedekkende, aan den zijrand bij de basis een

weinig opgewipt. Pooten vrij lang en forsch, vooral met zware

sterk uitgezette dijen, de voorheupen staan vrij ver af van de

middenheupen , de voorste dijen hebben eenige tandjes aan de

onderzijde. Tarsen met drie leedjes, waarvan het eerste zeer

lang, het tweede zeer klein; klaauwtjes eenvoudig, daartusschen

twee zuiglapjes. Aan de onderzijde het ligehaam gewelfd, met

opgezette heuppannen en geene sleuf aan keel of borst voor den

zuiger. Het 6° abdominaalsegment bij het mannetje regt afge-

sneden en de daardoor ontstaande opening bijna verlicaal door

de genitaal-plaat gevuld.

Pyrrhocoris apterus L.

Plaat 2, fig. 8.

Linn. S. Nat. V. p. 496. 78. — Fabr. S. Rh. 227. 116.. —

Burm. Handb. I. p. 286. 12. — Am. et Serv. Hemipt. p. 269.

4. — Curtis, Brit. Ent. X. tab. 465. — Hahn, W. Ins. !.

p- 19. f. 11. — Stoll, Wants. p. 49. tab. 15. f. 105. — Wolff,

Ic. Cim. p. 108. tab. 11. f. 102. — Flor, Rh. Livl. I. p. 212.

Lengte 9—10 mm. — Zwart met een olieachtigen glans en

roode vercierselen. Van de laatste kleur zijn de randen van het

borststuk (soms zecr breed), het corium der dekschilden behalve

twee vlekken van de grondkleur op ieder (van deze beide vlekken

is de bovenste klein, de onderste zeer groot, cirkelrond), de

zij- en achterrand van het abdomen en de heuppannen. Dik-

wijls zijn ook de achterranden van meso- en metastethus rood.

Deze soort komt op sommige plaatsen in geheele scholen voor;

zij is onder anderen aangetroffen op Walcheren en bij Zierikzee,

bij Utrecht en Driebergen, bij Katwijk en Scheveningen. Mij

zijn geene inlandsche voorwerpen met ontwikkelde membraan

bekend, zoo als dikwijls in het zuiden van Europa en somwijlen

zelfs in Engeland worden aangetroffen.

74 DE INLANDSCHE HEMIPTEREN.

Verklaring der Platen.

Plaat 1.

Fig. 1. Acanthosoma clypcatum Burm. (Zie deel III, bl. 169).

„ 2en2a. Syromastes marginatus L.

y 5. Syromastes quadratus F.

„ 4en4a. Coreus pilicornis Burm.

» 5. Coreus difficilis Voll.

„ 6en6a. Alydus calcaratus L.

» 7en7a. Berytus tipularius L.

„ 8en 8a. ” clavipes F.

„ 9. Vleugel van Berytus driebergensis Voll.

» 40. Berytus elegans Curt.

Plaat 2.

Fig. 1. Pseudophloeus Fallenii Schill.

„ Zen 2a. Rhopalus Schillingii Schum.

„ 5. Myrmus miriformis Fall.

„ 4. Corizus crassicornis F.

D. v capitatus F. (Schildje).

6,6aen 65. Corizus pratensis Fall.

w 7. Corizus Hyoscyami L.

» 8. Pyrrhocoris apterus L.

„ 9. Lygaeus equestris L.

MEDEDEELING

OMTRENT DE KWEEKING VAN BOMBYX

JAMA-MAYU IN BEIJEREN.

In de bijeenkomst onlangs te Nijmegen gehouden, werd uit

cen’ brief van Prof. Dr. Haupt te Bamberg medegedeeld dat de

teelt der Jama-mayu-rupsen in Beijeren nog steeds levendig en

met het beste gevolg gedreven wordt. De welwillendheid van

den heer Prof. Hoffmann, eerelid onzer Vereeniging, aan wien

Beijeren de eerste eijeren van den Japanschen zijdespinner te dan-

ken had, stelt ons nu in staat de hier onder volgende ofliciele

mededeeling uit het «Königlich Bayerisches Kreis-Amtsblatt von

Oberfranken» in ons Tijdschrift op te nemen.

De REDACTIE.

Die Gattin des königl. Oberpostmeisters Herrn Baumann in

Bamberg, welche von ihrer Jugend auf eine Vorliebe für Sei-

denzucht hatte und sich hierin besondere Kenntnisse erwarb,

erhielt vor vier Jahren (Febr. 1865) durch die Vermittlung des

Inspectors des Naturalienkabinets Herrn Dr. Haupt in Bamberg

von dem Professor Herrn Hoffmann aus Leyden 92 Eier der

Japanesischen Seidenraupe Juma-mai.

Aus diesen Eiern erzielte sie 40 Raupen, bekam auch im

Jahre 1866 von 190 Cocons zwei Strängchen Seide.

Sie beabsichtigte damals diese Zucht wieder aufzugeben und

liess desshalb nur wenige Schmetterlinge zur Eiererzeugung aus-

kriechen.

76 MEDEDEELING OMTRENT DE KWEEKING

Im heurigen Frühjahre (1868) hatte sie indessen wenigstens 500

Stück kräftige und gesunde Raupen, von denen ein grosser

Theil sich bereits eingepuppt hat, wesshalb sie voraussichtlich

ebensoviele Cocons bekommen wird.

Die Eier dieser Thiere sind von bräunlicher Farbe und etwas

grösser als der Knopf einer starken Stecknadel. (O)

Sie dürfen nicht zu warm und nicht zu feucht gehalten werden.

Nach den bisher gemachten Erfahrungen ertragen sie eine

Temperatur von 2 Graden unter Null.

Aufbewahrt werden sie in einer blechenen Büchse, die eine

kleine Oeffnung hat, damit etwas Luft zuströmen kann; die

Büchse wird im Winter in einem ungeheitzten Nebenzimmer

des Wohnzimmers aufgestellt.

Wenn die Würmer bei schnell eintretender Wärme im Früh-

jahre auskriechen würden, bevor es Eichenlaub gibt, so würden

sie wegen Mangel an Nahrung zu Grunde gehen.

Im heurigen Frühjahre war diese Gefahr vorhanden. Um also

das Auskriechen der Würmer zu verhindern, wurde das Blech-

gefäss, worin sich die Eier befanden, in Eis gestellt, und da-

durch das Auskriechen so lange hingehalten, bis es Eichenblät-

ter gab. |

Das Auskriechen geschieht gewöhnlich gegen Ende April oder

Anfangs Mai.

Man lässt dieselben auf einem weissen Tuche auskriechen,

weil sie Anfangs so klein sind, dass mann sie auf einem Brette

oder einem anderen dunklen Gegenstande nicht wohl sehen würde.

Die Ausgekrochenen bringt man sofort auf Eichenlaub, wo

sie auch gleich zu fressen anfangen.

Die Räupchen wachsen schnell heran bis zu einer Grösse von

vier Zollen ; sie werden dick und stark , und von sehr schöner Farbe.

Auf dem Rücken haben sie die Farbe der Eichenblätter, an

dem Bauche sind sie gelblich grün und zeigen hier an den

Warzen der Länge ihres Körpers nach zwei Reihen von Punkten,

die wie Silber glänzen.

Sie sind sehr gefrässig und müssen wenigstens über den andern

Tag frisches Eichenlaub erhalten.

VAN BOMBYX JAMA-MAYU IN BEIJEREN. 77

Sie fressen zwar jedes Eichenlaub, am liebsten jedoch das

von der Stieleiche (Quercus pedunculata.).

Das Lokal, worin sie sich befinden, ist mässig warm und

etwas feucht zu erhalten.

In Bamberg befinden sich dieselben in einem Zimmer von

25 Fuss Länge und ebensoviel Fuss Breite.

In einem Zimmer solcher Grösse können aber wenigstens

noch einmal so viele Raupen unterhalten wierden.

Zur Feuchthaltung der Luft wird das Zimmer öfters aufge-

waschen und werden ausserdem die Eichenblätter von Zeit zu

Zeit etwas mit Wasser bespritzt.

Zur Fütterung der 500 Raupen sind auf mehreren aneinander

gestellten und mit einem weissen Tuche übergezogenen Tischen

50 Gutterkrüge’ aufgestellt, und in jeden Krug zwei Eichenzweige

eingesteckt.

Diese Krüge stehen einen bis zwei Fuss aus einander und

zwar so, dass sich die Zweige an den Spitzen berühren.

Die Raupen bedürfen übrigens diesen Uebergang von einem

Zweig zu dem andern nicht; denn, sobald ein Zweig abgefressen

ist, so kriechen sie herab auf den Tisch und den nächsten

Krug hinan.

Mitte Juni verfallen die Raupen nach und nach in einen

Schlaf, worauf das Einspinnen rasch vorwärts geht.

Dermalen hat sich bereits eine ziemlich grosse Zahl von den

drei Hundert Stücken eingesponnen und hängen als Cocons an

den Eichenblättern; andere befinden sich gerade im Zustande

des Schlafes, die übrigen nagen noch tüchtig an den Eichen-

blättern.

Eichenblätter werden übrigens täglich frisch beigeschafft. Die

Cocons sind von gelblich grüner Farbe, gegen 13 Zoll lang

und beiläufig 1 Zoll im Durchmesser dick.

Sie enthalten viele Seide und können 14 Tag nach dem Ein-

spinnen abgehaspelt werden.

Will man die Seide unverkürzt gewinnen, so muss man die

in den Cocons befindlichen Würmer tödten, was gewöhnlich

durch heisse Wasserdämpfe geschieht.

78 MEDEDEELING OMTRENT DE KWEEKING

Aus den zur Zucht bestimmten Cocons lässt man die Thiere

auskriechen ; erstere bekommen dadurch ein Loch, und geben

eine kürzere Seide, die sogenannte Floretseide.

Die für die Nachzucht bestimmten Cocons bringt man in

einen nach allen Seiten hin abgeschlossenen Raum, in welchen

die zum Vorschein kommenden Schmetterlinge ihre Eier abzu-

legen gezwungen sind.

Im gegebenen Falle wird hiezu ein leichtes Holzgestell von

beiläufig 6 Fuss Länge, Höhe und Breite benützt, welches mit

Gaze überzogen ist.

Die Weibchen der Schmetterlinge, welche von einem Männ-

chen befruchtet worden sind, setzen ihre Eier horstweise an

dieser Gaze ab, von welcher sie dann abgenommen und in das

oben erwähnte Blechbehältniss gebracht werden.

Die Schmetterlinge sind Nachtfalter von verschiedener Farbe

und haben mit ihren Flügeln eine Breite von 5 Zoll.

Sie leben nur drei Tage lang und ein befruchtetes Weibchen

legt beiläufig 500 Eier.

Nothwendiger Weise muss man mehrere Schmetterlinge von

einer und derselben Bildungsperiode auskriechen lassen, um zu

derselben Zeit Weibchen und Männchen sicher zu erhalten;

weil man ausserdem der Gefahr ausgesetzt ist, bei der kurzen

Lebensdauer der Schmetterlinge keine Eier zu bekommen.

Was nun die Seide selbst anbelangt, so ist dieselbe stärker

und haltbarer als die von der chinesischen Seidenraupe, aber

weniger fein.

Sie wird daher am zweckmässigsten zu Kirchenparamenten

und zu anderen ähnlichen Stoffen verwendet.

Herr Oberpostmeister Baumann hat bisher schon nach allen

Richtungen von Deutschland insbesondere an Vereine Eier ge-

sendet, dessen Gattin will aber im heurigen Jahre noch mehr

Eier zu gewinnen suchen als bisher.

Nach den bisher gemachten Erfahrungen dürfte es keinem

Zweifel unterliegen, dass diese Art von Seidenzucht bei uns

eine Zukunft hat, wesshalb man sich erlaubt, dieselbe als

einem neuen Industriezweig auf das angelegentlichste zu empfehlen.

VAN BOMBYX JAMA-MAYU IN BEIJEREN. 79

In grösserem Maasstabe aber lässt sich diese Zucht auch nach

der Ansicht der genannten Frau Züchterin innerhalb der Mauern

einer Stadt nicht wohl betreiben.

Sie muss auf das Land verlegt werden und dort könnte man

auch wohl vielleicht den Versuch machen, die Raupen auf

niederigem Eichengebüsch im Freien heranwachsen und sich

einspinnen zu lassen.

Gelingt diess, und es wird gelingen, wenn nicht Insekten und

Vögel zu grösse Verheerungen unter der jungen Raupenbrut an-

richten, so liesse sich diese Zucht im grössten Maasstabe ohne

grosse Schwierigkeit bei uns einführen.

Jedenfalls aber würde die genannte Dame die geeignetste

Persönlichkeit sein, diese Zucht in grösserem Maasstabe zu be-

treiben, möglicher Weise wäre sie bei ihrer grossen Vorliebe

für die Sache selbst zu bewegen, zur Förderung dieses Industrie-

zweiges ein Paar Monate im Frühjahre auf dem Lande zuzu-

bringen.

Ob und in welcher Weise derselben hiezu eine Unterstützung

aus irgend einem Fonde gewährt werden könne und solle, muss

höherem Ermessen überlassen bleiben.

BARLET.

NOG IETS OVER NOORD-AMERICAANSCHE DIPTERA

DOOR

F. M. VAN DER WULP.

Na het plaatsen van mijn stukje over Noord-Americaansche

Diptera in dit Tijdschrift’, zijn mij nog eenige soorten van het

Leidsche museum in handen gekomen, die mede aldaar uit

Wisconsin in Noord-America van den heer Thure-Kumlien waren

ontvangen. Ik trof daaronder weder een vijftal soorten aan,

die als Europa ook bewonende, mij niet vreemd waren, te

weten: Scatopse pulicaria Löw, Dolichopus aeneus Deg., Lucilia

cornicina Fabr., Madiza annulitarsis Zeit. en Ornithomyia

avicularia Linn. Wat Lucilia cornicina betreft, moet ik er

echter de opmerking bijvoegen, dat het exemplaar (een 4) kleiner

is dan de meesten onzer Europesche voorwerpen en dat ook

de kleur minder blaauw, maar daarentegen meer koperachtig

is; in vorm en gedaante zag ik geen het minste verschil.

Voorts kon ik de volgende soorten naar reeds bestaande be-

schrijvingen determineren, als:

Penthetria atra Macq. Suit. à Buffon I. 175. 2. Alleen

het ¢ is aldaar en dan nog slechts in naauwelijks ander-

halve regel beschreven. De kenteekenen, door Macquart

opgegeven, passen vrij wel op dit 3 exemplaar; de vleugels

zijn een weinig langer dan het achterlijf, tgeen zeer af-

wijkt van onze P. holosericea, bij welke in 3 de vleugels

zeer kort en naar het schijnt niet volkomen ontwikkeld zijn.

Tweede serie, deel II. biz. 125.

NOG IETS OVER NOORD-AMERICAANSCHE DIPTERA. 81

Bihio pallipes Say. Zie hieromtrent lager.

Odontomyia intermedia Wied. Auszereur. Zweifl. Ins. II. 64, 5.

(Stratiomys).

Hybos triplax Walk. List of the dipt. in the Brit mus. III. 486.

Tetanocera pictipes Löw, die mij voorkomt als moeijelijk van

de Europesche 7. punctulata te scheiden.

Wat Bibio pallipes betreft, het is niet geheel zonder twijfel,

dat ik deze soort als zoodanig heb bestemd. Door Say en

Wiedemann wordt alleen het 2 beschreven , terwijl het exem-

plaar, dat ik voor oogen heb, een g is. De opgegeven ken-

merken zijn allen toepasselijk, met uitzondering van de kleur

der heupen; deze is bij mijn voorwerp geel als de pooten,

terwijl volgens de aangehaalde beschrijvingen de heupen zwart

zouden zijn; welligt een sexuëel verschil, daar dit bij het genus

Bibio, in opzigt tot de kleur der pooten, meermalen voorkomt.

Ten overvloede moge hier eene korte beschrijving van het 2 volgen:

2 lin. Zwart met eenigen glans; de schouderknubbels, de

borstzijden, de pooten met de heupen wasgeel; de gewrichten

der pooten, benevens de laatste tarsenleden zwartbruin; het

schildje heeft iets geelachtigs. De kop heeft eene zwarte, het

lijf eene lichtgrijze beharing; de pooten zijn digt behaard; aan

æ het eind der voortarsen is de beharing langer; de voor-

dijen zijn dik, ter wederzijde met eene langsgroeve, de achter-

dijen zijn aan den wortel zeer dun, aan de spitshelft merkelijk

verbreed. Kolfjes geel met donkerbruinen knop. Vleugels met

bruingele tint, donkerbruine aderen en eene langwerpig eivormige ,

duidelijk afgescheiden, roetbruine randvlek; de kleine dwarsader

is slechts een weinig langer dan het grondstuk der 5° langsader.

Een vijftal soorten scheen mij voor nog geheel onbeschreven

te zijn, waarom ik van deze de beschrijving hieronder laat volgen:

1. Bigio sENILIS.

Niger mitidus, albo-hirtus; femoribus flavis; alarum stigmate

et nervis costalibus fuscis. 2 5% lin.

Kop met sprieten en monddeelen zwart; beharing der oogen

82 NOG IETS OVER NOORD-AMERICAANSCHE DIPTERA.

donkerbruin, die van het achterhoofd zwart. Thorax , schildje

en achterlijf glanzig zwart, met lange vuilwitte beharing. Heupen

als de thorax gekleurd en behaard; dijen helder geelrood, met

zwarte spits; scheenen en tarsen zwart; de doorn aan de voor-

scheenen, de sporen aan de achterste scheenen en de uiterste

wortel van al de tarsen geelrood; de voordijen matig verdikt;

de achterdijen aan de spitshelft verdikt en aan wederzijde met

eene langsgroeve; de dijen hebben eene lange vuilwitte beha-

ring; die aan de bovenzijde der achterdijen is korter en don-

kerder; die der scheenen en tarsen kort en zwart. Kolfjes

zwart. Vleugels met flaauwe graauwachtige tint, de voorrandcel

bruingeel ingevuld; de voorrandsaderen en de langwerpige,

duidelijke, ofschoon niet scherp afgescheiden randvlek donker-

bruin; de overige aderen bruingeel, even dik als de anderen; het

wortelstuk der derde langsader zoo lang als de kleine dwarsader.

2. Asitus (Machimus Löw) avipus n. s.

Fusco cinereus, opacus; mystace albo, superius nigro; thorace

vitlis fuscis, abdomine nigro-fusco, ‘incisuris cinereis, bast

pilis lateralibus albidis; forcipe nigro nitido, recto; pedibus nigris ,

tibiarum basi ferruginea, tibiis et articulo primo tarsorum anticorum

et posticorum interne pilis fulvis nitidis vestito ; alis hyalinis , ad

apicem et marginem posticum distincte cinereo-limbatis. 3 8 lin.

Kop licht aschgrauw; voorhoofd met zwarte haren; de ge-

zigtsbult iets meer dan de onderste helft van het gezigt inne-

mende; knevelbaard wit, van boven met verscheidene en ook

in de zijden en langs den mondrand met enkele zwarte borstels;

de kinnebakken en het achterhoofd met digte, vrij lange, witte

beharing; van boven tegen het achterhoofd eene rij zwarte borstels.

Sprieten zwart; de beide eerste leden met zwarte borstels; het

derde lid bijna zoo lang als de beide eersten te zamen; de

griffel een vierde korter dan het derde lid. Monddeelen zwart.

Thorax aschgrauw; de langsbanden zwartbruin, de middenhand

scherp afgescheiden, van voren breed; de zijbanden vlekachtig

afgedeeld; de tusschenruimten tusschen de banden in sommige

NOG IETS OVER NOORD-AMERICAANSCHE DIPTERA, 85

rigtingen eenigzins roestgeel; borstzijden met onregelmatige, niet

duidelijk afgescheiden donkere vlekken. Schildje aschgrauw,

aan den achterrand met drie zwarte borstels; ook op de ach-

terste helft van den rug staan zwarte borstels, waarvan de zij-

delingschen steviger zijn. Achterlijf slank, van boven zwart-

achtig of zwartbruin; de tweede en de drie volgende ringen

met lichtgrijzen, helder geelwit weerschijnenden, aan de kanten

een weinig verbreeden achterzoom , in sommige rigtingen wordt

het geheele achterlijf, ook de anders donkergrijze buik, een-

kleurig licht aschgrauw; de eerste ring, die breeder is dan de

volgenden, heeft van boven ter wederzijde eenige zwarte borstels

en voorts in de zijden en van onderen eene vrij lange, uit-

staande, witachtige beharing; dergelijke beharing, hoewel korter,

hebben ook de beide volgende ringen; geslachtsdeelen glanzig

zwart, met fijne, van boven zwarte, in de zijden en van onderen

meer grijsachtige beharing; de boventang de helft langer dan

de ondertang en in ’t midden eeu stomp tepelvormig uitsteeksel

doorlatende. Pooten zwart; de heupen donkergrauw als de

kleur der borstzijden; ook de dijen door de digte grijsachtige

beharing eenigzins grauw; de scheenen aan den wortel roest-

kleurig; aan de voor- en achterpooten hebben de scheenen en

het eerste tarsenlid aan den binnenkant eenen helder roestkleu-

rigen haarglans; behalve de grijze beharing aan de onderzijde

der dijen, hebben de voordijen van boven, de middendijen aan

de voorzijde en de achterdijen aan de voor- en onderzijde eenige

stevige zwarte borstels; dergelijke borstels van onderscheidene

lengte bevinden zich ook aan de scheenen en tarsen. Kolfjes

licht okergeel. Vleugels met grijsachtige tint, tegen de spits

en het laatste deel van den achterrand grauw, welke kleur

vrij scherp afgescheiden in de cellen treedt, doch die geen van

allen geheel vult; de aderen donkerbruin; de randcel, tusschen

de beide takken der eerste langsader, aan den wortel geelachtig.

Aanmerking. Bij de bestemming dezer soort zou welligt kunnen

in aanmerking komen As. notatus Wied. De beschrijving (Aus-

zereurop. Zweiflügler I, blz. 451, n°. 40) komt vrij wel overeen,

doch de daar beschreven soort is wat klein (53 1.) en de buik

84 NOG IETS OVER NOORD-AMERICAANSCHE DIPTERA.

wordt beschreven als met roodachtige insnijdingen, terwijl van

den roestkleurigen haarglans der voor- en achterscheenen en

tarsen niet gesproken wordt, maar daarentegen de achterpooten

(dus met inbegrip ook der dijen) aan den binnenkant als met

leemgele digte beharing worden aangeduid.

5. Asırus (Stilpnogaster) AucePs n. s.

Obscurus ; abdomine nigro nitido, incisuris albidis ; forcipe

modice lato; epistomate, barba et mystace fulvis ; pedibus

nigris; tibiis et tarsorum basi ferrugineis; alis hyalinis, ad

apicem leniter cinereis. 3 62 lin.

Aangezigt helder okergeel, bijna goudgeel bestoven ; de knubbel

donkergrauw, groot, naauwelijks een derde van het gezigt vrij-

latende; knevelbaard stroogeel, van boven en in de zijden met

enkele zwarte haren, die dunner zijn dan de overigen. Voor-

hoofd donkergrauw, met zwarte beharing; achterhoofd van

boven met digte, zwarte, omgebogen beharing; naar onderen

wordt de beharing stroogeel, even als die der kinnebakken , waar

zij tevens langer is. Monddeelen en sprieten zwart; de beide

eerste sprietleden met zwarte borstels. Thorax aschgrauw, met

zwartbruinen vlekkigen weerschijn, ook in de borstzijden; de

rugbanden zwart; de middenband duidelijk gespleten, naar

voren verbreed en aan de kanten zacht ingebogen; de beide

zijbanden ieder in twee bijna ronde vlekken opgelost. Schildje

donkergrauw. Thorax op de achterste helft met vrij digte en

fijne zwartachtige beharing, van welke de zwakke borstels, die er

tusschen staan, bijna niet zijn te onderscheiden. Achterlijf slank,

glanzig zwart; de achterzoom van den tweeden, derden en

vierden ring scherp afgescheiden lichtgrijs; beharing vuilwit,

over ‘talgemeen vrij lang, vooral in de zijden en aan den on-

derkant der eerste ringen; aan wederzijde, een weinig vóór

het eind der ringen, zijn enkele witachtige borstels; geslachts-

deelen glanzig zwart, deels met lichtgrijze, deels met zwarte

beharing; de. boventang dubbel zoo lang als de ondertang,

half overeind staande, onregelmatig gevormd en in ’t midden een

tepelachtig orgaan (Penis ?) doorlatende. Heupen als de borstzijden

NOG IETS OVER NOORD-AMERICAANSCHE DIPTERA, 85

gekleurd; dijen glanzig zwart; de scheenen en de spits der

voordijen helder roodgeel; aan de overigens zwarte tarsen is de

wortel van het eerste lid roodgeel, aan de achtertarsen naau-

welijks ter halver lengte, aan de voorste tarsen tot digt bij de

spits, en aan deze laatsten ook de uiterste wortel van het

tweede lid zoo gekleurd; daarentegen hebben de midden- en

achterscheenen weder eene zwarte of bruinzwarte spits; de voor-

heupen hebben eene lange en digte, bleek stroogele beharing;

de beharing der dijen is vuilwit; de borstels der pooten zijn

vrij spaarzaam en matig lang en stevig, meest zwart, doch aan

de scheenen zijn hier en daar ook gele borstels. Kolfjes geel.

Vleugels glasachtig , alleen aan de spits met eene wegsmeltende

grauwe tint; aderen donkerbruin.

4. ARICIA PROXIMA D. S.

Cinerea; capite albo, nigro-micante; antennarum articulis

basalibus ferrugineis, articulo ultimo lanceolato, nigro; thorace

viltis quatuor nigris; abdomine maculis micantibus fuscis ;

scutello pedibusque flavis, tarsis fuscis; alis cinereis, nervis

transversis obscuris ; nervo transversali posteriori curvato. 3 5} lin.

Aangezigt en wangen zijdeachtig wit, met zwarten weerschijn ;

de onderste gezigtshelft iets vooruitstekend ; mondrand een weinig

roodachtig; achterhoofd donkergrijs, tegen den oogrand witachtig;

voorhoofdsdriehoek zwart, aan de kanten wit gezoomd; de

oogen van boven door een’ zeer smallen witten, in 't midden

fijn donker gedeelden band naauwelijks even gescheiden. De

beide eerste sprietleden geelrood; het tweede eenigzins verdikt;

het derde lid smal, even als de vrij lang gepluimde borstel

zwart. Oogen duidelijk behaard. Palpen zwart. Thorax grijs ,

met vier vrij breede, zwarte langsbanden, die op de dwarsnaad |

afgebroken zijn; in sommige rigtingen komt van voren nog eene

zwarte middenstreep voor den dag. Schildje gewelfd, roodgeel,

een weinig doorschijnend en glanzig, aan den achterrand met

eenige witte bestuiving. Achterlijf geelachtig aschgrauw, met

zwartbruine weerschijnvlekken, die over den rug in sommige

riglingen een’ afgebroken langsband vormen, een evenzoo ge-

86 NOG IETS OVER NOORD-AMERICAANSCHE DIPTERA.

kleurde borstelwratten Pooten helder roodgeel, met zwart-

bruine tarsen; de voorheupen aan de voorzijde met witten

weerschijn. Vleugels zonder randdoorn, met grauwachtige tint;

de langsaderen min of meer roodgeel, de beide dwarsaderen

donkerbruin ; de achterdwarsader is duidelijk gezwaaid; de

vierde langsader loopt regt naar den vleugelrand; de wortel der

vleugels is een weinig geelachtig, de vleugelschubben ook van

die kleur, doch krachtiger.

Aanmerking. Deze soort staat eenigermate tusschen onze

Aricia erratica en signata in. Van de eerste onderscheidt zij zich

door mindere grootte, door donkerder thorax en een meer ge-

welfd en eenkleurig roodgeel schildje, alsmede doordat de vierde

langsader aan hare uitmonding niet opwaarts is gebogen. Van

A. signata, met welke zij meer in grootte overeenkomt, ver-

schilt zij door de niet bruin gezoomde dwarsaderen, door een

geheel roodgeel schildje en door den geelachtigen vleugelwortel.

5. COENOSIA INCISURATA n. S.

Canescens ; capite albido ; antennis, humeris punctoque fron-

tali nigris; abdominis incisuris nigris nitidis; pedibus pallide

flavis, tarsis fuscis. 2 13 lin.

Kop witachtig grijs; voorhoofd ruim een derde der kopbreedte

beslaande; de middenband weinig donkerder dan de grond;

boven de sprieten een zwarte stip. Sprieten ruim ter halve

lengte van het gezigt, zwart, van voren met witten weerschijn;

het derde lid smal; de borstel zwart, lang, naar beneden ge-

bogen, naakt. Het lijf geheel lichtgrijs bestoven; de schouder-

knubbels zwartachtig; schildje plat; achterlijf met smalle glanzig

zwarte insnijdingen. Pooten bleek roodgeel; de voorheupen van

‘voren met witten weerschijn; de tarsen zwartbruin. Vleugel-

schubben en kolfjes witachtig. Vleugels met flaauwe bruingrijze

tint, aan den wortel en voorrand iets geelachtig; de aderen

bruingeel; het laatste gedeelte der vierde langsader is twee en

een half maal zoo lang als het voorlaatste; de voorrand is fijn

en kort gewimperd, doch zonder randdoorn.

MEDEDEELING

BETREFFENDE DE CARABICI

DER VERZAMELING.

Men zal zich wel herinneren dat door mij op de voorlaatste

Algemeene Vergadering autorisatie aangevraagd is voor het laten

maken van een loket met 6 laden, ten einde de Coleoptera en

Neuroptera der verzameling Insecten van onze Vereeniging eenig-

zins ruimer uit elkander te zetten. Die magtiging werd ver-

kregen en het loket vervaardigd, doch ik haastte mij niet met

de verschikking uit vreeze voor de slechte gevolgen dat het

niet volkomen droog zijn van het voor de laden gebruikte hout

zou kunnen hebben. Eindelijk is het mij voorgekomen, dat de

laden bruikbaar zouden zijn en heb ik met de verschikking een

aanvang laten maken. Het is mij daarbij gebleken dat de hier-

onder opgenoemde soorten, wier voorkomen is ons Vaderland

bewezen is, nog niet in de Collectie vertegenwoordigd zijn. Ik

verzoek alle leden hunne duplicaten te willen nazien en indien

zij van eene of meer der onderstaande soorten doubletten be-

zitten, die aan mij te willen opzenden ter wille van de ver-

meerdering der verzameling.

N. H. pe Graar.

Nebria livida L. Dromius fasciatus Dej.

Leistus rufescens F. ” sigma Rossi.

Carabus purpurascens F. Blechrus glabratus Dfts.

» glabratus Payk. Metabletus obscuroguttatus Dfts.

nm convexus F. 7, pallipes Dej.

wv intricatus L. Dyschirius thoracicus F.

Cymindis macularis Man. ” aeneus Dej.

88 MEDEDEELING BETREFFENDE DE CARABICI DER VERZAMELING.

Dyschirius salinus Schm. Amara bifrons Gyll.

” politus Dej. w rufocincta Sahlb.

” nitidus Dej. » convexiuscula Marsh.

Licinus depressus Payk. ” consularis Dfts.

Badister humeralis Bon. „ apricaria Payk.

Diachromus germanus L. vw patricia Dftsch.

Dichirotrichus pubescens Payk. Calathus fuscus F.

Harpalus sabulicola Panz. ” ochropterus Dej.

” azureus Illig. ” micropterus Dfts.

” puncticollis Payk. Anchomenus scrobiculatus F.

” rufibarbis F. ” impressus Panz.

7 discoideus F. 7, gracilis Sturm.

” latus L. ” Thoreyi Dej.

7 melancholicus De]. Olisthopus rotundatus Payk.

” serripes Sch. Pogonus luridipennis Gebl.

” auxius Dfts Trechus discus F.

w . servus Dfts. » secalis Sturm.

” picipennis Dfts. Tachypus pallipes Dfts.

Stenolophus teutonus Schr. Bembidium pallidipenne Ill.

” skrimshiranus Steph. ” bipunctatum L.

Acupalpus dorsalis F. x pygmaeum F.

” exiguus Dej. ” Sturmii Panz.

Feronia minor Gyll. ” decorum Panz.

” madida F. ” tibiale Dfts.

„Eiger Pz. ” Bruxellense Wesm.

” terricola F. ” ustulatum L.

Amara similata Gyll. " lunatum Dfts.

» nitida Sturm. " flammulatum Clairv.

» curta Dej. ” obtusum Sturm,

De namen zijn genomen naar den Catalogus Coleopterorum

Europae van de Marseul.

NIEUWE NAAMLIJST

NEDERLANDSCHE VLIESVLEUGELIGE INSECTEN

(HYMENOPTERA),

DOOR

Mr. S. C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN.

Fam. I TENTHREDINIDEA.

Cimgex „ Oliv.

1, CONNATA Schr. | Schr. Znum. Austr. 684, Panz.

(montana Pz.) Fn. 84. f. 12. Lepel. Mon. Tenth.

p. 31. n°. 83 e. p. Klug, Cimó. p.

83. Hart. Blatt- u. H. W. p. 65

De larve op els gevonden door

Lyonet, v. Bemm., de Roo en

mij. Imago, gevangen door Fran-

sen bij Rott., v. Bemmelen bij

var. c. Brischk. u. Zadd. Beob.|Wassenaar, Weijenbergh bij Scho-

p. 254. Voll. Zÿdschr. VII. bl.!ten in Mei, Voll. op Schothorst;

59. Plaat len 2. Lyon. Recherch.|in het Scheveningsche duin den

p. 175. t. 16. l4den Junij, v. d. Wulp.

2.SYLVARUM F. | Fabr. Ent. Syst. 105.4. Panz.| De larve op berk, gevonden

(BetulaeZadd.) Fr. 88. 16. Fabr. Piez. p. 16.|door de Roo en mij. Imago ge-

3. Hart.l.c. p. 64 var. ad et ae. vangen door Ritsema aan de duin-

Fabr. Piez. p.17. 7 var. Zrisis.\waterleiding bij de Vogelenzang

Zadd. Beob. p. 249. in Sept. ; een geheel zwart 2 (var.

tristis), door v. Bemm. te Hil-

versum uit een cocon verkregen,

3.1uTEA L. (Sa-| Linn. S. N. n°. 2. Panz. Fn.| De larve op wilg door Lyonet,

liceti Zadd.) |105. 14. 113 et 236. Hart.1.c.|Voet, Heylaerts en Voll. Imago

p. 63 (variabilis, femorata Kl.) door Wtt. in Noord-Brabant en

Lyonet, Rech. p. 168, PI. 15.|bij Schalkwijk, door Fransen bij

f. 20—29. Zadd. Beoë. p. 251.|Rott., door Voll. bij Voorscho-

Waarschijnlijk ook Goedaert.|ten. De verscheidenheid Pallens

Metam. 1. tab. 64. in Aug. bij Arnhem, v, d. W.

‘

10.

DIS

NIEUWE NAAMLIJST DER NEDERLANDSCHE.

HUMERALIS Fourer. Ent. Paris. 361. n°. 1.

Fourer. (axil- Panz. Fw. 84, f. 11. Jurin.

laris Panz.) itab. 6. f. 1. Klug, Cimd. p. 84.

Hart. 3.6, ip. (682 n.22. Voll:

Tijdschr. V. bl. 49, Pl. 1.

Linn. S. N. n°. 4. Fabr. Piez.

16. n°. 2. Steph. Zustr. VIII.

PB: 0a Hart. 1. ep. 68.

n°. 3. Voll. Züdschr. 2e Ser.

D. III. bl. 197, Plaat 8. Zadd.

Beob. p. 257, n°. 7.

LUCORUM L.

VITELLINAR Linn. 28, N. n° bn Habr.

L. (lateralis |Piez. 17. n°. 8. Steph. Illustr.

Leach.) VII. p..9. n°. 2. Curto Brit.

Ent. 1. pl. 49. Hart. l.c. p. 69.

var. 2. Zadd. Beod. 259. n°. 8.

Voll. Tijdschr. VI. bl. 65. PI. 4.

BETULETI Kl.| Hart. 1. c. p. 70. Westw.

(Crataegi Gardin. chron. 1852. p. 68 (Trick.

Zadd.) Lucorum). Voll. Züdschr. 1.

bl. 63. Plaat 3. Zadd. Beod.

pi 268. n°. 10:

AMERINAE L.| Linn. 7. Suec. n°.3 et 8. N.

n°. 2. Fabr, Piez. 16, 5 et 17,

6. Panz. Fr. 65. 1 en 17. 14.

Hart. p. 71. Zadd. Beod. p. 265.

Voll, Zijdschr. III. bl. 104. Pl. 8.

(2 marginata

Agia, Leach.

Fabr. Piez. 18. 9. Panz. Fr.

17. f. 15. Klug, Cimb. n 6.

Hart. 1. e. p. 712, n. 6. Zadd.

Beob. p. 268. Curt. Brit. Ent.

FASCIATA L.

Leach, Zool. mise. III. p. 113.

Lepel. Mon. n°. 100. Hart. 1. c.

p. 13, 0. 7. Vol. Zydschr. I.

p. 133. Pl. 5. Curt. Brit. Ent.

IT. pl. 89. Steph. ZUustr. VII.

13: 0% ae

NEGRICORNIS

Leach.

(aenea Kl.)

SERICEA L, Linn. S. Nat. n°. 8. Fabr.

De larve op meidoorn gevon-

den door Wtt. te Voorst, de Roo

te Velp, Voll. te Brummen. Imago

bij mij ontwikkeld.

De larve op berk in menigte

door de Roo te Velp gevonden.

Imago bij hem en mij ontwikkeld , ~

door de Gavere in Maart bij

Gron. gevonden, door mij bij den

Haag in Maart, door ter Meer

bij Roelof-Arents-veen.

De larve op berk gevonden door

mij te Velp. Imago door v. Bem-

melen bij Wassenaar en door mij

bij Voorschoten gevangen.

De larve op meidoorn gevon-

den door Verloren en Voll. Imago

daaruit opgekweekt, en in het

begin van April uit pop in den

Haarlemmerhout. Rits. Te Breda

in Mei gevangen Heyl.

Bij den Haag Maitl. — Bij

Utr. Verl. — Bij Roelof-Arends-

veen, Pastoor v. d. Stoot. — De

larve op wilgen bij Rott. door

Fransen en mij, bij Leiden door

mij.

Bij Loenen Lodeesen. — Een

wijfje in Julij 1860 te Rhiender-

stein bij Brummen. v. Voll.

De larven gevonden door de

Roo bij Velp, door mij te Zwam-

merdam en Leyden, de wesp ge-

vangen door Wtt. bij Utrecht.

Een ¢ bij Utr. den 2den Julij

Piez. 18. 10. Hart. 1. c. p. 73.|64 Six. — Een 2 bij Groningen,

n°. 8. Panz. Fn.17.16et17. Klug,ide Gay.

Cimb. p.92. Zadd. Beob. p. 273.

n°. 4. Steph. 72. VII. 14. n°. 2.

12. ENopis L.

13. BERBERIDIS

Schr.

14. CYANELLA KI.

15. USTULATA L.

16.SEGMENTARIA

17. ROSAE L.

18. PAGANA Panz.

19. COERULES-

CENS F.

20. MELANURA

Kl.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 91

HyLoroma, F.

Fabr. Piez. 23. 10. — Panz.| Bij Utrecht, Six en Verl. Bij

Fn. 49. f. 12 et 13. — Klug, den Haag beide sexen in Aug.,

Blattw. p. 53. n°. 1. — Lepel.|v. d. W. In Sept. het 4 bij Breda,

Mon. n°. 127. — Hartig, 1. c.|Heyl. Bij Rotterdam en Haarlem,

p. 81. n°. 1. — Steph. Illustr.|v. V. Bij Meliskerke den 2° Junij,

VII. 2..16,,2°..& de Man. Bij Leyden in Junij, Dozy.

Klug, Blattw. p.55. n°.3.—| In Nederland, de Haan. Een

Hart. 1. c. 83. n°. 3. — Panz. Fn.| aan de Vogelenzang 27 Mei,

112. f. 10.— Steph. Illustr. n°, 2.|Rits.

Klug, Jakrb. I. p. 231. —| Bij den Haag, v. d. Wulp.

Hart. l. c. 83. n°. 5. Op Schothorst en te Brummen

in Julij, v. V. Te Naarden, de

Haan.

Linn, 8. N. 922.13. — Klug,| Bij Driebergen, Six. Den 23”

Blattw. p.58. n°. 8. — Panz. Fn.|Mei in den Haarl. hout, Rits.

81. 10. — Lepel. n°. 120. —|In Mei te Breda, Heyl. In Junij

Hart. 1. c. 84. 10. — Steph.lop de Gliph. in Julij te Brummen,

Illustr. p. 17. n°. 1. te Roozendaal en bij Groesbeek,

vw V.

Panz. Fn. 88. f. 17.— Hart.| Beide sexen bij Utr. Six. In

l. c. p. 85. n°. 12. — Lepel.|Julij 2 wijfjes te Brummen en 1

n°, 121. — Steph. ZZustr. p. 18.|man bij den Haag, v. V.

hi 10:

Linn. 8. N. II. 925. 30. —| Te Leyden en bij Heemst. in

Klug, Blattw. p. 60. n°.10. —|Junij, v. V. Bij Utrecht, Slx.

Fabr. Piez. 25. 16. — Panz. Fn.|Te Voorst, Wttewaall. In Junij

49. f. 15. — Hart. I. c. p. 85.\in een’ tuin te Breda, Heyl.

n°. 13. — Lepel. n°. 130. —

Steph. ZZustr. p. 18. n°. 13. —

Voll. Zödschr. IV. p. 70. PI. 2.

Panz. Fn. 49. f.16. — Hart.| Bij Leyden, v. V. Bij Gro-

Le. p. 87. n°. 14. — Klug,|ningen, van Swinderen. Een 4

Blattw. p. 61. n°. 11. — Lepel. te Driebergen, Six.

ne, 123. Steph. p. 19. no. 15.

Fabr. 8. P. 24. 12. — Klug,| Drie voorw. te Groningen, v.

Blattw. p. 62. n°. 13. — Hart.|Swinderen. Een bij Brummen,

I. c. p. 87. n°. 15. Lepel. n°. 116.|v. V. Een 4 in Noord-Brabant,

Wtt.

Scmzocera, Latr.

Klug, Blattw. in Magazin VI.| Een 2 bij Driebergen, Six.

p- 303. n°. 33. Hart. 1. c. p. 88.

n°. 3,

92 NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

Lorayrus, Latr.

21. NEMORUM Kl.| Klug, Blattw. in Mag. VI.| Een 2 in Mei op het Valken-

p. 49. n°. 1. Hart. 1. c. p. 116. burg te Breda, Heyl.

n°. 1. Ratz. Forstins. III. p. 117.

22. virens KI. Klug, p. 58. n°. 7, — Hart. I. c.| Bij Driebergen, Verl. en Six.

p. 119. n°. 2. — Ratz. Forstins. Een 2 bij Borculo, Brants. —

III. p. 114. tab. 2. f. 5. — Panz.|Bij mij uitgekomen uit larven van

Fn. 129, f. 5 en 6. Driebergen en cocons van Groes-

beek, v. V.

23. HERCYNIAE Hart. Blatéw. p. 123. n°. 3.| Een 9 bij Driebergen , Six.

Hart.

24. PALLIDUS KI] Klug, p. 54. n°. 4. — Hart.) De larven bij Driebergen, Verl.

l. c. p. 126. n°. 5. — Ratz./In 1851 schadelijk bij Arnhem,

Forstins. III. p. 112. Backer, in 1864 en 67 te Epe

in de bosschen van prof. Buys

Ballot, Verl. Een g gevangen te

Velp in Julij, de Roo.

25. PINI L. Linn. 8. N. ed. 10. 556.9. —| De larven bij Driebergen en

Fabr. Piez. 22. 1. — Panz. Fn.|Zeist, Verl. en v. V.; bij Velp

87. f. 17 et 119. f.5. — Lepel.|in Julij, de Roo; bij Hilversum,

n°. 154. — Ratz. Forstins. III.|Lod.; bij Voorst, Wtt.; bij Ren-

p. 85. tab. 2. f. 1. — Volljkum en Noordwijk, v. V. De

Tijdschr. I. bl. 180. Plaat 11.|imago te Drever, de Gav. te

Hart. l. c. p. 141. Driebergen , Six.

26. sIMILIS Hart.| Hart. 1. c. p. 160. — Ratz.| De larve in zeer groot aantal

Forstins. III. p. 116. tab. 2.|op zieke dennen bij Rott., v. V.

f.3. — Voll. Zijdschr. II. bl.134.|— Bij Voorst, Wtt. — Bij Drie-

Plaat 8. bergen, V.— Bij Velp, de Roo.

27. CATOCALUS Voll. Bouwstoff. II. bl. 276.| Uit cocons, ons van Groesbeek

Voll. toegezonden, V. en v. V.

28. ELONGATULUS| Klug, p. 55. n°. 5. — Hart.| De larven te Velp, de Roo.

KI. A, erp. 269m. 4; Uit de door dezen gesponnen

parelglanzige cocons kwamen bij

mij zeer kleine voorwerpen uit,

meest 4.

29. rupus Klug. | Klug, 1. c. p. 53. n°. 3. —| Bij Velp, de Roo.

Hartig, 1. c. p. 164. n°. 11. —

Ratz. Forstins. III. bl. 109. tab.

II. f. 7. — Voll. Zidschr. IV.

np: 65 Nl |

30.

32.

33.

54.

85.

86,

31.

DIFFORMIS

Panz.

+ ERADIATUS

Hart.

UNCINATUS

Hart.

ALBIPES Hart.

VIMINALIS

Fall.

HYPOGASTRI-

cus Hart.

SEPTENTRIO-

NALIS L.

LATIPES de

Vill.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 95

CLapius, Leach.

Panz. Fu. 62. f. 10.— Hart.| In den zomer de larve zeer

I. e.p. 175. — Lepel. n°. 165. —|gemeen op rozen. — Imago bij

Steph. Zllustr. VII. p. 23.n°.1. —|Amersfoort, V.— Bij den Haag, v.

Voll. Züjdsehr. 2e serie. DI. III.|d. W. Bij Utr., Six. — Op Wik-

bl. 202. Pl. 9. kenburg in Julij, Wtt. — Te

Middelburg in Aug., de Man. —

Bij Warmond, v. Bemm.

Hartig, L c. p. 176. n°. 2. Te Rott., Fransen. — Te Ley-

den in Junij, v. V. — Zuid-

Holland, H.

Hartig, 1. c. p. 177. n°. 3.—| De larve in het najaar vrij ge-

Voll. Zijdschr. IV. p. 84. Pl. 4.|meen op ijpen, Voll. — Wesp bij

Amersfoort, V.— Op Walcheren,

H.— Te Overveen 2 Julij, Rits. —

Te Voorst in Junij, v. Voll. —

Te Rotterdam, Fransen.

Hart. 1. c. p. 178. n°. 5. —| De larve op morellenboomen

Ratz. Forstins. III. p 129. — te Leyden, v. V. Junij in den

Brischke, Larven, p. 12 Taf. 2.|Haag, v. V. Op Wikkenburg in

f. 2. — Voll. Zijdschr. VI. bl.|Julij, Wtt. — Wesp bij Drieb.,

iQ. Blaateib; Six. — In Mei bij Breda, Heyl. —

In Mei te Middelb., de Man. — In

Febr. op Frankendaal en in Julij

bij Schoten, Rits.

Ratz. Forstins. III. p.129.—| De larve op popels te Bleis-

Hart. L c. p. 177. (Eucera).— wijk, Rott. en Leyden, v. V.

Steph. ZZusér. VII. p. 14. n°. 7.|Bij Voorst, Wtt. — Imago bij

(Luteicornis) Pl. 38. f. 1. —/den Haag in Junij, v. d. W.

Brischke, Blaétwespenlarven. p. 9.|Op Walcheren, de Man. — Bij

tab, 2. f. 7. — Voll. Züdschr.|Haarl. 16 Junij, Rits.

ROBE ETES PESTO.

Nematus , Leach.

Hart. Blatt. u. Holzw. p. 184.) Een g in Junij bij den Haag,

a, VEN“

Fabr. Piez. 42, 63. — Panz.| De larve opels gemeen bij den

Fn. 64. 11. — Hart. 1. c. p.|Haag, Boskoop, Leyden, v. V.:

184. n°. 2. — Ratz. Forstins.\bij Utr., Witt. De larve op berk

III, p. 118. tab. 3.f.3. — Villaret,te Leyden, v. V. 1mago in Mei

Ann, de la Soc. Ent. d. France.\te Heemst. v. V. Bij Utr. Six.

I. p. 305.— Voll. Zijdschr. II.\In Sept. bij Breda, Heyl. In

bl. 74. Plaat 5. Sept. te Middelburg, de Man.

Villaret, dan. I. p. 306. PI.XI.| De larve op berk bij Zeist,

f, 4—6. Hartig, 1. c. p. 185.|v. V.; bij Velp, de Roo. Imago

n°. 3. — Voll. Zijdschr. 2e ser.|bij mij uitgekomen den 6den Mei

II, bl. 174, Plaat 8. 67.

94 NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

Villaret, Ann. Fr. I. p. 306.| De larve eenzaam op els te

n°, 2. Pl. XI. f. 8.— Hart. 1. c. p.|Leyden, v. V. Wesp bij Voorburg

186. n°. 4. — Voll. Zijdschr. VI.\en den Haag in Aug., v. d. W.

bl. 76. Plaat 6.

38. varus Vill.

Een 4 26 April in den Aeren-

hout, Rits. — Op Walcheren, de

Man.

Panz. Fr. 82. f. 10. — Hart.

ch BOT SB.

39. LUCIDUS Pz.

De larve bij den Haag en

Leyden , v. V. De imago in April

uit de pop gekweekt, v. V. —

Bij Utr., Six. — Een buitenge-

woon groot ¢ bij den Haag in

Junij, v. d. W.

40. COERULEO-

CARPUS Hart.

Hart. p. 187. n°. 8. — Voll.

Tijdschr. I. bl. 148. Plaat 6.

Hart. 1. c. p. 187. n°. 9. —| De larve op larix te Brummen,

Ratz. Forstins, III. p.121. tab.lin Aug., v. V. Bij Voorst, Wit.

DARA If Imago door mij in Holland ge-

vangen, v. V.

4l. ERICHSONII

Hart.

42. PALLICERCUS Bij Leyden in Junij, v. V.

Hart.

Hart. l. c. p. 190. n°. 13. —

Voll., Zödschr. VI. p. 179 PI. 11.

Aan de Bildt op wilgen en te

Driebergen , Six.

43. HISTRIO St.

Farg.

Lepel. Mon. p. 63. n°. 185. —

Hart. 1. e. p. 191. n°. 15 2. (ru-

escens.) — H. Sch. Fn. Germ.

164, 24.

In Holland, de Haan. Bij

Driebergen, Six. In Junij bij

Leyden, v. V.

Panz. Fn. 64. f. 4. — Hart.

192) mn} 16.

44, VENTRALIS

Panz.

Hart. I. c. p. 192. n°. 17.—| De larve bij Roozendaal, v. V.

Voll. Zijdsch. 2e serie IT. bl. 165.) Opgekweekt uit de larve in Sept.

Plaat 6. te Wort-Rhede, v. V.

45. BETULARIU3

Hart.

Bij Utr. in Junij, Wtt. Bij

Haarl. in Maart op doornbessen,

Rits,

46. LEUCOTRO-

cuus Hart.

Hart de. p. 195, n. LB,

In Junij en Julij bij den Haag,

v. d. W en v. V. — Bij Drieb.

in Julij, Six. — In den Aeren-

hout in Junij, Rits.

47. ruLvus Hart.| Hart. 1. c. p. 194. n°. 19.

48. sALICIS L. Fabr. Piez. 40,52. — Goedaert,, De larve te Voorschoten, bij

1. p. 58. n°. 19. — Hart. p. 194./Loosduinen en bij den Haag, v.

n°. 20. — Lepel. n°. 203.— de|V.; bij Voorst, Wtt. — Imago

Geer, II. 2. p. 264. — Voll.jop Walcheren, H. Bij Utr., Six.

Tijdschr. V. pi 60. Pl. 3. Bij Haren en Helpman in Aug.

de Gav. Bij Middelb. in Aug.,

de Man.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA).

49, IMMACULATUS

Voll.

Brischke, .Blattwespenlarven.

bl; \6l'HafoT. £.2.

Panz. Fn. 90. f. 10. — Hart.

I. c. p. 195. n°, 21. — Steph.

IUustr. VII. p. 29. n°. 11.

50. LUTEUS Panz.

51. PESTACEUSSt.

Steph. Zllustr. VII. p. 29. n°. 9.

52. TRIMACULA-

tus Voll.

Voll. Zijdschr. V. bl. 69. Pl. 4.

53. WTTEWAALLI

Voll.

Voll. Zijdschr. V. bl. 65. Pl. 4.

54. VENTRICOSUS

Hart. p. 196. n°. 23.— Bouché,

Hart.

Nat. Gesch.d. Ins. p. 140.n°.7.—

Voll. Zijdschr. II. bl. 69. Pl. 4.

55. ALBIPENNIS

Hart.

Hart. Le. pi 196. 29. 22.

56. HORTENSIS

Hart. 1. c. p, 197. n°. 24. —

Hart.

Voll. Tijdschr. I. bl. 151. Pl. 7.

57. AURANTIACUS

Hart.

Hart. 1. c. p. 197. n°. 25. —

Voll. Zijdsehr. VI. bl. 184. P1.12.

58. CAPRÆAE L. Fabr. Piez. 35, 30. — Panz.

Fn. 65. f. 8. — Hart. I. c. p.

198. n°. 26.

De larven bij Voorst, Wit.

Deze larven zijn gelijk aan die

van Salicis, doch blaauw van

kleur, waar de anderen groen

zijn. Imago te Schoten in Aug.,

Rits. Bij Rott., Fransen.

Te Leyden in Junij en te Voorst

in Julij, v. V. Bij den Haag in

Junij, v. d. W. Bij Utr., Six.

— Bij Breda in Aug. Heyl. —

Op Walcheren, de Man.

Een 2 in Mei bij den Haag,

Voi:

De larve te Leyden, v. V. In

Julij imago bij Breda, Heyl. Bij

Haarl. 11 Junij, Kits.

De larve te Voorst en Utr.,

Wtt.; te Velp, de Roo; bij Leyden

en Driebergen, v. V.

Zeer gemeen te Rott., Heem-

stede, Leyden, den Haag, v. V.

De larve te Tholen, v. V. Bij

Utr., Wtt. — Imago bij Utr.,

Six; op Walcheren, de Man.

Bij Rott., v. V. — In Julij

bij Breda een g, Heyl. — In het

laatst van Mei te Beek bij Nij-

megen, Six.

Vrij gemeen bij Heemstede,

Leyd. en Velp, v. V. De larve

te Voorst en Breukelen, Wtt. —

Wesp aldaar in Julij, Wtt. Bij

Epe, V. — Bij Utr., Six. — Bij

Brummen en Rhede, v. V. —

Te Middelb. in Maart en Aug.,

de Man. — Te Gron., de Gav.

De larve op popels bij War-

mond, Wassen. , Leyden, v. V. —

Wesp bij Driebergen, v. B. —

Bij Utr., Six. — In Junij bij Oegst-

geest, v. V.

In April aan de Glip, v. V.

In Mei bij den Haag, v. d. W.

fi Sept. te Haarl., Rits. — Bij

96 NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

Warmond, v. Bemm. — Bij Drie-

bergen een 2, Six, — Bij Brum-

men in Aug., v. V. — In Mei

bij den Haag, v. d. W. — Te

Schoten in Aug., Rits.

59. Leucoropius | Hart. l. c. p. 200. n°. 29. In Mei te Groningen, de Gav.

Hart.

60. MYOSOTIDIS Fabr. S.P. 41, 60. — Lepel,}| In Junij bij den Haag, v. d.

F. Mon. p. 59. n°. 170. — Hart.|W. Op Wikkenb. in Julij, Wtt.

l. c. p. 199. n°. 27. — Panz.|Bij Leyden in Julij, Voll. — 24

298.1. 18. Mei en 8 Julij bij Haarl., Rits. —

Bij Middelburg in Junij, de Man.

61. mozzis Hart.| Hart. 1. c. p. 201. n°. 30. Beide sexen op larix bij Empe,

v. Eyndh. — Twee grootere exx.

bij Utr., Six. — In Junij bij

Breda, Heyl. — In Juni} bi

Groningen, de Gav.

62. APICALIS Hart. a. erp. 101: noo. In Mei bij den Haag, v. d.

Hart. W. en v. V. — Bij Driebergen,

Six (1). — Bij Haarlem in April

op doornbessen, Rits. — Bij

Koudekerke op Walcheren in April,

de Man.

63. OBDUCTUS Hart. cop. 201. n°. 32. In Sept. bij den Haag, v. V.

Hart. Bij Driebergen , Six.

64.1EucosTıctus| Hart. 1. c. p. 202. n°. 33. Een zeer klein g in Mei bij

Hart. Ultra, Six:

65. APPENDICU- Hart. Ie. 9: 202. m7. 84. Op Wikkenb. in Julij, Witt,

LATUS Hart. Uit de larve, die op roode aalbes

leeft, gekweekt te Leyden, v. V.—

Beide sexen te Haarlem, Rits.

66. LARIcIs Hart.| Hart. 1. c. p. 208. n°. 35. Bij Rott., Snell. — In Junij

bij den Haag, v. d. W. — Bij

Houten in Julj, Wtt. — Bij

Driebergen , Six.

67. VALLATOR Voll. Zyjdschr.I. bl.191.P1.12.] Uit de larven, die op popels

Voll. leven, te Leyden en in Gelder-

land; Vv. N.

2 Dit voorwerp, een d', staat eigenlijk tusschen Mollis en Apicalis in. Het is een Apicalis

met wit omzoomden halsrand. Het vleugelstigma is lichtbruin. (De linkerspriet heeft 10 leedjes)

Zijn Mollis en Apicalis wel waarlijk twee soorten ?

68.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 97

CRASSICORNIS| Hart. 1. c. p. 204. n°. 37. In Mei bij den Haag, v. d.

Hart. W. In Julij en Sept. te Leyden,

v. V. — Te Voorst in Julij,

Wtt. — In Maart bij Middelb.,

de Man.

69. ABBREVIATUS] Hart. 1. c. p. 205. n°. 38.—| In Junij in een tuin te ’s Gra-

Hart. Voll. Zydschr. 2e Serie, DI. 1II.|venhage en te Leyden in Mei,

bl. 206. PI. 10. v. V. — In Mei te Utrecht in

een tuin, Six, — In Mei op rozen

te Breda, Heyl. — Larve op peren-

bladeren , v. V.

70. AQUILEGIAE Voll., Tjdsehr. 2e Serie, DI. I.| De larven te Renkum en Leyden,

Voll. bl. 202. PI. 9. mV.

71. vALLISNIERI | Hart. l. c. p. 205. n°. 40. De larve gemeen op wilgen,

Hart. v. V. — De imago bij Rott. in

April, Snell. — Bij Noordwijk, Wtt.

12. VIRESCENS Hart. 1. c. p. 217. n°. 50 et} De larve op wilg in Holl. en

Hart. 216. n°. 49 (Prasinus). — Steph.|Zeel., v. V.— Bij Velp, de Roo.

Illustr. VII. 30. n°. 13 (Ziridis).|Imago, bij den Haag, v. d. W. —

— Voll, Zijdschr. 2e Serie, DI. II.|Bij Houten, Wtt. — Bij Brum-

bi 168: Biv Ji men, v. V. — Bij Amst., Kin-

ker. — Te Haren, de Gav. —

Bij Utrecht, Six.

13. viminaLis L.| Dahlbom in Zn£. Zeit.1848.—| De gallen, waarin de larve

74.

75.

76.

(HE

—+

18.

Hart. p. 220. n°. 55 (Gallarum).—|leeft, gemeen op duinwilg bij

Voll. Zijdsehr. II. bl. 145. Pl. 10./Scheveningen, Katwijk, Noord-

wik, v. V.

PERSPICILLA-| Ratz. Forstins. III. p. 126.| De larve in Sept. op Salix alba

RIS Hart. Ph IE, fig 6; te Voorst, Wit.

OCHRACEUS Hart. I. c. p. 218. n°. 51.—| De larve in Aug. op gele bind-

Hart. De Geer. II. 2. p. 257. tab. 37.|wilg te Breukelen, Wtt. — De

fig. 111. wesp uitgekomen in Oct., v. V.

CATACHLORIS| Zie de beschrijving hier achter.| Bij Leyden, v. V.

Voll.

De larven bij Leyden en de

BETULAEHart| Hart. 1. 1. p. 119. — Voll.

wesp daaruit opgekweekt, v. V.

Tijdschr. VII. p. 70. PI. 3.

Cryprocampus, Dahlb.

AMERINAE L.| Dahlb. in Ext. Zeit. 1848. —| Uit de larve op wolwilg te

Hart. p. 223. n°. 3 et (p. 224. Leyden gekweekt in Junij, v. V.—

n°. 4)? Populi et mednllarius. Imago bij Utr., Six. — In Sept.

te Groningen, de Gav. — In

April bij Heemstede, v. V.

79. ANGUSTUS

Hart.

80. FUSCICORNIS

Hart.

81. DE GEERI KI.

82. STILATA Kl.

83. DESPECTA

Hart.

84, ALNI L.

85.RUFA Panz.

86. PALLIPES

Hart.

NIEUWE NAAMLIJST DER NEDERLANDSCHE.

Hart, lite. p.. 2222 nt. U Een 2 bij Haarlem in Mei, Rits.

Hart. IL. c. p. 225. n°. 5. In Junij aan een waterkant in

de duinen bij den Haag, v. V.

Dinevra, Dahlb.

Hart. 1. c. p. 227. n°. 1. —| In Junij bij den Haag, v. d.

Klug, Blattw. in Mag. VIII. W. en v. V

p. 213. n°. 169.

Hart. 1. c. p. 227. n°. 2. — Bij Haarlem 15 Mei 9, Rits.

Klug? a. e.p. 82. nek

Hart. l. c. p. 228. n°. 4. In April 1853 een 2 bij den

Haag, vil.

Linn. 8. N. p. 925. n°. 29. —| Bij Rott. en Leyden , v. V. —

Fabr. S. P. 31. 12. — Hartig, Bij Utrecht, Six. — Bij Voorst,

l. c. p. 228. n°. 6. — Lepel, Wtt. — Bij Noordw., v. Bemm.

Mon. n°.207 (Australis).— Steph.

Illustr. VII. p. 55. Pl. 38. f. 2.

— Voll. Zijdschr, VIII. bl. 84.

Plaat 5.

Panz. Fn. 12. f. 2. — Hart.| Op Walcheren, Herkl. — In

l. ©. p. 228. no. 7. — Steph.|Mei en Aug. bij den Haag, v.

Zllustr. VII. p. 55. n°. 2. —|d. W.— Aldaar in Julij , te Leyd.

Voll. Züdschr. VIII. bl. 89.jen Wassenaar, v. V. — Bij Utr.,

Plaat 6. Six. — Bij Rotterdam, Fransen.

Hart. 1. .c..p. 229. n°. 9. Bij den Haag, v. d. W.— In

Mei in het Haagsche bosch op

lijsterbezieboomen , v. V. — Twee

exx. in Mei in de Schapenduinen

bij Haarl., Rits.

Doterus , Leach.

87. EGLANTERIAE Fabr. S. P. 25, 18. — Panz.| In Mei bij Utrecht, Six. —

88. ANTICUS Kl.

| Fn. 82. f. 11. — Hart. p. 232./In Junij bij Voorst, Wtt. en v. V.—

n°. 1. — Steph. ZZustr. VII.|In Julij bij den Haag en Wasse-

p. 82. n°. 1. — Lepel, Mon.|naar, v. d. W.— 20 Meiin den

n°. 356. Haarlemmerhout, Rits. — Bij de

Vogelenzang, v. V. — In Mei

te Breda, Heyl. — In Julij in

Zeeland, Wtt. — Op Walcheren,

de Man.

Klug in Magaz. Berl. VIII.) In Mei bij den Haas, v. V.

p. 294. n°. 219. — Hart. 1. c.

p. 232. n°, 2, — Panz. Fw. 147.

Lodo,

89.

90.

91.

92.

93.

94.

95.

96.

98.

99.

BUSAEI Voll.

PALUSTRIS KI.

MADIDUS Kl.

DUBIUS KI.

PALMATUS Kl,

HAEMATODES

Schr.

GONAGRA F,

VESTIGIALIS

NIGER Kl.

ANTHRACINUS

KI.

VARISPINUS

Hart.

100. LEUCOBASIS

Hart.

101. CENCHRIS

Hart.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA).

Voll. in Bouwst. II. bl. 277.

Klug, Blattw. in Mag. VIII. p.

296. n°. 222. — Hart.1. c. p. 233.

n°, 6. — Panz. Fn. 147, 19 et 20.

Klug, 1. 1. n°. 224. — Hart.

p. 233. n°, 8.

Klug, I. 1. n°. 228. — Hart. p.

234, n°. 11.— Panz. Fn. 147. f.17.

Klug, 1. 1. n°. 236. — Hart.

p. 235. n°. 16.

Schranck, Zus. Austr. n°. 678.

— Panz. Fn. 52. f. 10. — KI.

L. 1. n°. 238. — Hart. p. 235.

n°, 18.

Fabr. S. P. 34, 25, — Panz.

Fn. 45. f.6 et 65, 4. — Hart.

p. 236. n°. 21. — Lepel. n°. 370.

— Klug, l. c. p. 305. n°. 241.

Klug, Blattw. in Mag. VIII.

p. 305. n°. 242. — Hart. 1. c.

p. 236. n°. 22.

Klug, L c. n°, 232. — Hart.

ps 237. n°. 25.

Hart. p. 238. n°, 27.

Hart. l. c. p. 239. n°. 30.

Hart. l. c. p. 240. n°, 31.

Hart. 1. c. p. 240. n°. 32.

Bij Haarlem, Buse. — Op

Wikkenb. in Julij, Wtt. — In

Junij bij Wassenaar, v. V. —

Bij Overveen 31 Mei en in den

Aerenhout 8 Julij, Rits.

Een wijfje den 15° Mei bij

Utrecht, Six. — Een man in

bij Utrecht, Rits. 1,

Een 4 bij Harkstede in April,

de Gav.

In Holland, v. V. — In Mei

op de wallen van Breda, Heyl.

In April bij den Haag, v. V. —

In Noord-Braband, Wtf.

De larve op Juncus, v. V. —

De wesp in April bij Leyden, v. V.

— Bij Breda, Heyl. — Bij War-

mond, v. Bemm. — In Mei bij

den Haag, v. d. W.

In Mei bij Utr. en aan de Bildt,

Six. — In April bij Amst., Grebn.

— In Mei bij Leyden, de Gav. en

v. V.— In Mei bij Breda, Heyl.

—In April op Walcheren, de Man.

In Mei bij Utrecht, Six. — In

Junij bij Voorst, v. V. — In Mei

bij Haarl. Rits.

In Z.-Holl. v. V. — Bij Drie-

bergen, Six. — In Mei bij Breda,

Heyl.

In Mei bij Leyden, v. V.

Bij Utrecht, Six. — Bij den

Haag in Junij, v. d. W.

Bij Rott. v. V. — Een g aan de

Vogelenzang in Maart, Rits.

Bij Heemstede en Noordw. in

April, v. V. — Bij Leyd. Overdijk.

— In Maart bij den Haag, v. d.

Het is eenigzins twijfelachtig of dit voorwerp wel tot deze soort behoort.

100

—

102. AENEUS

Hart.

103. GIBBOSUS

Hart.

104, rıssus Hart.

105. cINcTUS L.

106. GROSSULA-

RIAE Kl.

107. Dipymus

108. PATELLATUS

KI.

109. FILIFORMIS

110. TIBIALIS

Panz.

111. RUFOCIN-

crus Kl.

NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

W.— In Junij bij Voorst, v. V.

— In April bij Wolfheze, Snell. —

In Mei bij Breda, Heyl.

Hart. 1. c. p. 241. n°. 33. April Heemstede, v. V. — Bij

Utr. Six; bij den Haag, v. d. W.

— Aan de Ruischerbrug in Apr.

de Gav. — Bij Haarlem, Rits.

Hart. l. c. p. 241. n°. 34. Bij Leyden, v. V. — Haagsche

bosch in Mei, v. d. W. — In.

Mei bij Breda, Heyl. — Bij

Utrecht, Six.

Hart. l. c. p. 243. n°. 37. Bij Groningen, v. Bemm.

Empsytus, Leach.

Linn. Faun. Suec. n°. 1556. —| De larven op rozen te Rott. en

Klug, Blattw. in Mag. Berl. VIII.|Leyd. v. V. — De wesp te Voorst,

p. 279. n°. 194. — Hartig,1.c.p.|Renkum, Utr. en den Haag in

248. n°. 3.— Panz. Fn. 144. f. 18|Mei, Wtt. — In Junij te Gron.,

et 19.—Steph. Jddusér. VII. p. 89.|de Gav. — In Mei bij Utr., Six. —

n°. 4. — Voll. Tüjdschr. VIII. bl. Op Walcheren, Herkl. en de Man.

13. Pl. 3. — Te Amsterdam, Lodeesen.

Klug, Le. p.283. n°. 202.—| In April en Julij bij den Haag,

Hart. i cp: 249200. 10; v. d. W. — In Julij op Wik-

kenburg, Wtt. — In Mei bij

Brummen en Noordwijk, v. V.

Klug, 1. c. p. 282. no. 201.| Bij den Haag, v, d. W.

— Hart. l. c. p. 249. n°. 9.

Klug, le. p. 283. n°. 203. —| In Mei bij den Haag, v. d. W.

Hattielse. “ps 26000012, en v. V. — Bij Utr., Six. —

Bij Brummen, v. V. — Een 4

den 15 Aug. bij Haarlem, Rits.

Klug, 1. c. p. 285. n°. 207.) Wit. heeft een 9 dat eenigzins

— Hart. p. 251. n°. 15. afwijkt van de beschrijving (4)

uit de larve gekweekt.

Panz. Fn. 62. f. 11. — Hart.) De larve te Voorst, v. V. —

lc. p. 251. n°. 17. — Voll.|De wesp bij Heemstede in Aug.

Tydschr. II. bl. 143. Pl. 9, v. V.— Te Brummen en Ooster-

beek, v. Bemm.

Klug, l. c. p. 286. n°. 210.| In Julij bij Voorst, Wit.

— Hart. 1. c. p. 251. n°. 18.

112.

113.

114.

115.

116.

117.

118.

119.

120.

121.

122.

123.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 101

SEROTINUS Klug, 1. c. p. 288. n°. 215.] Uit de larve bij Voorst gevan-

Kl. — Hart. l. c. p. 252. n°. 22. |gen, v. V. — In een tuin te

Breda, Heyl. — In Oct. te

Leyden, v. V.

LEPIDUS Kl.| Klug, 1. c. p. 277. n°. 191.) In het laatst van Mei bij den

— Hart. l. c. p. 253. n°. 25. |Haag, v. d. W.— en te Brummen,

Ve. V

PALLIPES Spin. Zus. Ligur. II. p. 19. | Te Voorst uit de larve in es-

Spin. | schenhout, Wtt.

MAJALIS | Zie de beschrijving hierachter.| In Mei bij Utrecht, Six.

Voll,

Puyıroroma, Fall.

MELANOPY- | Klug, Blattw. in Mag. VIII.| De larve in elzenbladeren te

ga Kl, p. 275. n°. 185. — Hart. 1. c.!Rott., Snell. — Bij Leyden en

ip. 255. n°. 4. — Voll. Tüjdschr.\Amersfoort. v. V.

gersene „DI. ‚I. bot 96. Pls.

PINGUIS Nader te beschrijven. In Mei bij den Haag,v.d.W.

Voll. |

Fenusa „ Leach.

PUMILA Kl. | Klug, Mag. VIII. p. 276. n°.| Bij Beek den 1 Junij, Six.

190. — Hart. 1. c. 259. n°. 3.

PYGMAEAKI./ Klug, B/attw. in Mag. VIII.| Bij den Haag, v. d. W. —

p- 73. n°. 55. — Hart. I. c. p.|Bij Utrecht in Mei, Six. — Bij

259. n°. 4. Haarlem in Mei, Rits.

NIGRICANS Klug, Mag. VIII. p. 276.| In Aug. bij Gron., de Gav.

n°. 189. — Hart. p. 259. n°. 2.

SeLANDRIA, Leach.

PUSILLA Klug, 1.1. p. 71. n°. 52. —| In het voorjaar op rozen te

Klug. Hart. 1. c. p. 267. n°. 2. —|Leyden, v. V. — Te Utrecht,

Voll. Züdschr. VI. bl. 79. Pl. 3./Six. — In den Haag, v.d. W. —

Te Haarlem, Kits. — Te Breda,

Heyl. — In Aug. te Groningen,

de Gav. — In Aug. te Wort-

Rhede, v. V.

TENUICOR- Klug, 1. 1. n°. 45. — Hart.) Een gepaard paar in April te

nis Klug. |l. c. p. 267. n°. 3. Utrecht, Six.

BETULETI Klug, 1.1. Fam. II. A. n°.57.| In Junij bij Voorst en in Mei

Kl. — Hart. l. c. p. 267. n°, 4. |bij Leyden, v. V. — In Julij in

Zeeland, Wtt.

102

124, ARTHIOPs F.

125. FULIGINOSA

Schr.

126. CINEREIPES

127. HUMERALIS

Voll.

128. EPHIPPIUM

Panz.

129. ALBIDA

Klug.

130. HYALINA Kl.

131. MELANOCE-

PHALA F.

132. LUTEIVEN-

TRIS Klug.

133. VENTRALIS

Spin.

154. ALBIPES L.

135. SEMICINCTA

Hart.

NIEUWE

Fabr. S. P. 39, 40. — Klug,

1.1. n°. 41. — Hart. 1. c.

1:8

Schranck, Ins. Austr. n°. 670.

NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

Te Rotterdam, G. H.—De larve

p. 267.|te Leyden, v. V.— De wesp bij

— Ratz. Forstins. III. Utrecht, Six. — Bij Breda, Heyl.

130. — Lepel. Mon. n°. 327.— Bij Houten in Julij, Wtt. —

Bij Gron. de Gav. — Bij Was-

senaar en Brummen. v. V. —

Bij de Steeg en Arnhem in Aug.

verde Wi

Bij Heemstede in Junij, bij den

— Klug, |. 1. n°. 37. — Hart. Haag en Driebergen in Julij, v.

1.21;-p- 208.00 66:

Klug, 1. 1. p. 67. n°. 43. —

Hart... lp: 269.) 0. JAE

De be-

Verwant aan Uncta.

schrijving volgt.

Panz. Fn. 52. f. 5. — Klug,

p. 61. n°. 32. — Hart. p. 270.

n°. 12. — Lepel. n°. 317.

52. n°, 14. —

MOSSE

Klug, 1.

Hanse:

Klug, 1.

Hark Lc,

Fabr. S. P. 26, 20. — Co-

quebert, 22. Icon. I. 16. tab. 3.

f. 6.— Hart. p. 271. n°. 17. —

Voll. Zydschr. VIII. bl. 79,

Plaat 4.

Klug, 1. c. p. 56. n°. 23. —

Eart. rc. up. 241. n°. 18.

Spin, Zus. Lig, I. p. 1. n°. 1.—

ne) in Mag. p. 57. n°. 24. (Spi-

nolae)— Hart. I. c. p. 271. n°, 19.

Linn. 8. N. Gmel. p. 2667.

n°. 126.—Klug, 1. c. p. 67. n°. 44.

‚— Hart.l.c. p.272. n°, 23.

Fark. 1,°0. pila) 2a

V. — Bij Utrecht in Mei, Six.

— Bij Haren in Junij, de Gav.

Op Walcheren, Herkl. — Bij

Utr. in Mei, Wtt. — Bij Haar-

lem in Mei, Rits.

Een 9 op de Gliphoeve in Mei,

HAUTE

Op els en hazelaar in Holl.

v. V.— Te Groningen, v. Bemm.

— In Mei bij den Haag, v. d.

W.— Bij Haarlem in Mei, Rits.

Bij Utr. en Driebergen, Six.

Uit een doorndragende larve,

bij Voorst gevangen, Wit.

Bij Heemstede in Mei, v. V.

— Bij Driebergen, Six. — In

den Aerenhout, Rits.

Uit doornrupsjes op eiken, ge-

vonden bij den Haag, Leyden en

Velp, opgekweekt. v. V. — De

wesp in Mei op de Schapenduinen

bij Haarl., Rits. — Te Voorst,

Witt.

In April bij de Vogelenzang ,

v. V. — Bij Utrecht, Six.

Een 2 bij Driebergen, Six.

Bij den Haag in April en bi

Bennebroek in Mei, v. V.

Drie wijfjes op de Gliphoeve ,

v. V.— Te Groningen, v. Bemm.

136.

137.

138.

139.

140.

141.

142,

143.

144,

145.

146.

147.

148.

149.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 105

MONTICOLA Hate kie. p.273. n°. 28. Een 2 bij Driebergen, Six.

Hart.

BIPUNCTATA| Klug, 1. c. p. 214. n°. 172.| 23 Mei in den Haarl.hout een

Ç — Hart. n°. 26. 2, Rits. — Bij Middelburg in

Mei, de Man. — In Mei te Leyden

op rozen, v. V.

FUNEREAKI.| Klug, l. c. p. 74. n°. 59. —| Bij Driebergen, Six.

Hart. 1. c. p. 274. n°. 28.

BRUNNIVEN-| Hart. l. c. n°. 27. Een wijfje in Mei op de Glip-

TRIS Hart. hoeve, v. V.

GAGATHINA | Klug, 1. c. p. 74. n°. 58. —| Een wijfje in Mei op de Glip-

KI. Hart. n°. 29. hoeve, v. V.

GENICULATA| Hart. l. c. p. 274. n°. 31. In Junij te Utrecht, Wit.

Hart.

PLANA Kl. Klug, Blattw. VIII. p. 214. n°.| Twee voorwerpen in Mei bij

171. — Hart. 1. c. p. 274. n°. 30.|Leyden, v. V.

SERICANS Hart are: pl 21 betu 183, De larve op esschen bij Utr.

Hart. V.— Bij Leyden en Noordwijk,

v. V. en daaruit gekweekt te Leyd.

MICANS KI. Klug, 1. c. p. 65. n°. 40. —| In Mei bij den Haag, v. d. W.

Hart. 1. c. p. 276. n°. 34.

NIGERRIMA | Klug, 1. c. p. 65. n°. 38. —| In Mei bij Heemstede, v. V. —

El Hart. n°, 35. In Mei bij den Haag, v. d. W. —

Bij Driebergen, Six. — Op Wal-

cheren, H. — Bij Middelburg ,

de Man.

TESTUDINEA| Klug, l. c. p. 60. n°. 30. —| Een bij Haarlem 9 Mei, Rits.

Klug. Hart. L c. p. 277.009. 37,

BREVISKlug| Klug, Mag. VIII. p. 53. n°.17.| Bij Leyden, v. V. — Bij Haar-

— Hart. l. c. p. 277. n°. 39. |lem in April, Rits. — Te Mid-

delburg in April, de Man. —

In Junij te Breda, Heyl.

CRATAEGI Klug, L c. p. 54. ne. 18. —| Eengin Mei op de Gliphoeve,

KI. Hart. n°. 41, v. V. — Bij Driebergen, Six. —

Eene fraaije var. in een tuin te

Middelburg, 29 Mei, de Man.

CHRYSOR- Klug, Mag. VIII. p. 60. no. 31.1 Een 2 in den Aerenhout bij

RHOEA Klug. — Hart. |. c. p. 278. n°. 43. |Haarlem, 28 April, Rits.

104

150.

151.

152.

153.

154.

156.

157.

158.

159.

160.

NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

ANNULIPES | Klug, 1. c. p. 70. ne. 49. —| In Aug. bij den Haag, v. V. —

Klug. Hart. p. 279. n°. 46. — Voll./Uit de larve op linden te Leyden ;

| Tijdschr. 2e Ser. DI. II. bl. 178.|de larve op Sterkenburg, v. V.—

Plaat 9. In Aug. te Breda; Heyl.

cınxıaKlug.| Klug, 1. c. p. 69. n°. 48. —| In het voorjaar te Heemstede

Hart. p. 280. n°. 48. en Brummen, v. V. — In Mei

te Haarlem, Rits.

ADUMBRATA| Klug, 1. c. p. 64. n°. 36. —| Bij Haarlem, den Haag en

Klug. Hart. n°. 49. Brummen in Mei en Aug, v. V.

soror Voll.) De beschrijving volgt. In Mei en Julij te Leyden,

v. V.— Bij Utrecht, Six (onder

den naam Rosae en dus waar-

schijnlijk op rozen gevangen).

UMBRATICA | Klug, 1. c. p. 63. n°. 34. —| Een g in Julij te Leyden, v.

Klug. Hart. "1e me b0. V. — Bij Utrecht, Six. — Bij

Haarlem in Mei, Rits.

. OVATA L. Fabr. S. P. 27, 25.—Panz. Fn.| Uit de larven op elzen gekweekt,

52. f. 3. — Ratz. Forstins. III.|de larve in Aug. en Sept. alom

132. tab. 3. f. 8.— Lepel. n°. 316.|gemeen, v. V. — De wesp in

— Hart. n°.51. — Steph. 72. VII. Holl., Zeel., Utr., Gelderl. ;

p. 54. no. 40.— Voll. Tüjdschr.|Overijssel, Groningen en Noord-

VI. bl. 81. Plast-7. Braband gevangen.

LUTEOLA Klug, 1. c. p. 48. n°. 9. —| In Mei uitgekomen uit eene

Klug. Hart. 1. c. n°. 52. larve, in Sept. op gras gevonden,

v. V. — De wesp bij Leyden,

v. V.— In Mei bij Utr., Six. —

In April bij den Haag, v.d. W.

sERVA Fabr.| Fabr. S. P. 26. 22. — Hart.) Te Leyden in Mei en Junij,

l. c. p. 282. n°. 53. — Lepel.|v. V. — Te Voorburg in Aug.

n°. 334. — Steph. ZZ. VII. p.|v. d. W.— Bij Haarlem in Mei

45. n°. 1. — Klug, Blattw. injen te Beek in Julij, Rits. — Te

Mag. VIII. p. 47. n°. 7. Utrecht, Six. — Te Driebergen

en Gron., van Bemm. — Op

Walcheren, H. — Te Meliskerke

in Junij, de Man. — Bij Drever

in Julij, de Gav.

sıxIı Voll. Bouwstoffen, D. II. bl. 278. Bij Utrecht, Six.

socia KI. Klug, Blattw. VIII. p. 49. n°.| In Meien Sept. bij Heemstede,

10. — Hart. l.c. p. 282. n°. 55.jv. V.

MoRIO F. Fabr. S. P. 36, 31.— Klug,| De larve bij Voorst, Wtt. —

Blattw. in Mag. VII. p. 75.De wesp in Julij en Aug. bij den

n°. 60. — Hart. l. c. p. 282. Haag, v. d. W. — Haarl. hout

n°. 57. 26 Mei, Rits. — Den 26 Julij

aan de Watermeerwijk, v. V.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 105

161. PHTHISICA | De beschrijving volgt. In Julij in het Beekberger woud,

Voll.

162. ATERRIMA |

Kl.

163. sPINARUM F.

164. ROSAE L.

_ 165, ANNULATAF,

166. SCROPHULA-

RIAE L.

167. MARGINEL-

Lus F.

168, zonuLa Kl.

Ye Vi

Paymarocera, Dahlb.

Klug, Blattw. in Mag. VIII.) Opgekweekt uit larven, gevon-

p. 81. n°. 70. — Hart. Bla/tw.|den te Voorst, v. V.— Wesp te

p. 276. n°, 36. — Voll. Zidschr./ Brummen, half Mei, v. V. —

W boo." à PA 8. In het Haagsche bosch, v. d. W.

— Te Paterwolde, 14 Junij,

Rits. — In Julij bij Breda, Heyl,

Arnau, Leach.

Fabr. S. P. 26, 21. — Panz.! De larve te Voorst, Wtt. —

Fn. 49. f. 18. — Lepel. Mon. De wesp te Driebergen, Six. —

n°. 71. — Steph. Illustr. VII. Bij Woerden, de Gr. — In Junij

p. 42. n°. 1. — Hart. 1. c. p.\bij den Haag, v.d. W. — Aldaar

284. n°. 1. — Voll. Züdschr.\en te Leyden in Julij, v. V. —

III, bl. 109. Plaat 9. Bij Groningen, v. Bemm. — Bij

Haren, de Gav. — Op Walche-

ren, de Man.

Linn. S. N. 1. 2. p. 925. —| Bij Leyden en Wassenaar in

Klug, Blattw. in Mag. VII. p.|Aug., v. V. — Bij den Haag in

128, n°. 2. — Hart. I. c. n°, 2, —|Julij en Arnhem in Aug., v. d.

Lepel. n°. 69. W.—In Mei in den Haarl, hout.

Rits. — Te Utrecht, Six. — Te

Brummen, v. B. en v. V.— Te

Oosterbeek, v. B. — Te Voorst,

Wtt. — Aan de Watermeerwijk,

26 Julij, Rits. — In Julij te Breda,

Heyl. — In Junij op Walcheren,

Herkl. — In Aug. bij Haren,

de Gav.

Fabr. S. P. 26, 23. — Germ.| Bij Driebergen, Six. — Aan de

Fauna. Eur. XV. t. 16. — Klug, Vogelenzang 27 Mei, Rits. — Bij

l. c. p.130. n°. 4. — Hart. I. c. Rotterdam, Fransen.

p. 285. n°. 4.

Autantus, Jurine.

Linn. S. N. n°. 17. — Fabr.) De larve bij Velp, de Roo; bij

S. P. 28, 1. — Panz. Fw. 100. Brummen, v. V.— Eene fraaije

f. 10. — Hart. l.c. p. 286. n°. 1.|var. der wesp in Julij 1860 op

— Voll. Zijdschr. 111. bl. 99. Pl. 7.|Rhienderstein , v. V.

Fabr. S. P. 29. f. 2. — Panz.| In het laatst van Septemb. te

Faun. 65. f. 5 et 113. f. 13 et Brummen, v. V. — Bij Drie-

14. — Hartig, l. c. p. 287. n°. 3.|bergen, Six. — In Sept. bij Breda,

Heyl.

Klug, Blattw. in Mag. Fam.| Een wijfje en drie mann. in

V. p. 137. n°. 107. — Hart.|Junij te Voorst, v. V.

p. 283. n°. 6.

106 NIEUWE NAAMLIJST VAN NED

ERLANDSCHE

169. rricincrus | Fabr. S. P. 30, 5. — Panz.| De larve te Leyden en Rott.,

F. Fn. 113. f.:15 en IB: — Hart. v. V. — De wesp door verschil-

Le. n°. 7.— Klug, n°. 108.— lenden gevangen; gemeen door

Voll. Zijdsehr. I. bl. ur Plaat 9.

170. SCHAEFFERI

Klue LCD.

Kl.

fir Panz.. Fr. 115, f. 23 et_24.

i— Hart. p. 288. n°. 8.

Macropaya, Dahl

Fahr. S. P. 36, 385. — Panz.

Fn. 65. f.9 et 71. f. 7. — Lepel.

Mon. n°. 277. — Klug. 1. c. Fam.

3.n°. 76. — Hart.l.c.p.292.n°. 2.

171. BLANDA F, |

172. NEGLECTA

Klug, Blattw. in Mag. VIII.

Kl,

pe 4112. ti, — Hart... e.

p. 292. n°. 3.

173. MILITARIS

Klug, l. 1. p. 113. n°. 79. —

KI.

Hart: 1 e.p..:292. nr 4.

174. sTRIGOSA F.| Fabr. S. P. 36, 34. — Panz.

Fn. 114. f. 18. — Klug, 1. c.

n°. 80. — Hart. 1. c. p. 293. n°. 5.

175, HAEMATOPUS) Panz. Fr. 81. f.11 en 12. —

Panz. Klug, 1. c. n°. 84, — Hart. 1. c.

pede. ns, de

176. punctum F.| Fabr. S. P. 36, 33. — Panz.

Fn. 26. f. 21. — Lepel. Mon.

n°. 280. — Klug, n°. 85. —

artsen:

Panz. Fn. 98.f.10 et 91. f. 18.

— Klug in Mag. VIJL. p. 118.

ui 87.— Hart, Le. p. 294. n°. 10.

177. QUADRIMA-

CULATA F.

178. DUODECIM- Panz. Fn. 52.f.8 en 91. f. 16.

PUNCTATA L. — Lepel. Mon. p. 100. n°. 282. —

Klug, n°. 91. — Hart. 1. c. p.

294. n°. 13.

179. KLUGII Voll.

Verw. aan

Crassula.

De beschrijving volgt.

Notha Klug (Hart. n°. 9) is bij Maastricht gevangen

139. n°. 109.

het geheele land.

In Gelderl., v. V. — Bij Brum-

men in Julij, v. W. — Aan de

|Rhedersteeg in Aug., v.d. W. —

‘In Sept. bij Breda, Heyl.

Eenmaal bij Rotterdam, Have-

ilaar. — Bij Heemstede, v. V.

Een mannetje in Junij 1858

te Voorst, v. V.

Eenmaal in Zuid-Holland, v.

V. — In Noord-Brab. Wtt. —

Eene var. met zwarte halskraag

in Julij 1861 op Wikkenburg bij

Houten , Witt.

Eenmaal in Nederland, v. V.

Te Brummen, v. W.

Bij Rhijnsburg en in Mei bij

Leyden en Heemstede, v. V. —

Bij Rotterdam, Fransen. — In

ni bij den Haag, vide Me

Een wijfje in Julij op Wikken-

burg, Wtt. — Een wijfje bij

Driebergen , Six.

In Zuid-Holland, de Haan. —

Bij Utrecht, V. — Een mannetje

‘te Voorst, in Junij, v. V.

In Noord-Brabant, Witt.

In Mei bij den Haag, Va, dé. Wi

door den heer Maurissen.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 107

180. ALBICINCTA Schranck, Zus. Austr. p.329.| De larve te Utr., V.; te Ley-

Schr. n°. 661. — Lepel, n°. 290 etlden, v. V.— De wesp bij Rott.,

291. — Klug, n°. 94. — Hart. p.|Hav. — Bij Driebergen, Six en

295. n°. 14. — Vollenh. Zdschr.{v. Bem. — Bij Haarlem in April

2e Ser. I. bl. 189. Plaat 7. op vlier, Rits. — In Mei bij

Breda, Heyl. — In Meite Mid-

delburg, de Man.

181. rIBIS Schr. | Schranck, Ins. Austr. p.332.| In Junij en Julij bij den Haag,

n°. 668. — Panz. Fn. 52. f. 12.v. d. W. en v. V. — Bij Utr.,

— Klug, 1. c. p. 126. n°. 95. —/v. Hass. en Six. — In Julij bij

Hart. 1. c. n°. 15. Haarlem, Rits. — In Julij bij

Groningen, de Gav. — Bij Drie-

bergen, v. Bem. — In Sept. aan

de Glip, v. V.

182. DISCOLOR Klug, Blattw. in Mag. VIII.| Een mannetje te Driebergen,

Klug. p. 130. n°. 100. — Hart. l. e.|Six. — Een wijfje op het eind

ps 296,7 2°. 18, van Mei bij den Haag, v.d. W.

183. RAPAE L. Klug, Blattw. p.127. n°. 96.| In Junii op de Gliphoeve, bij

— Hart. 1. c. n°. 19, den Haag en in Aug. bij Rhede,

v. V. — ln Mei bij den Haag,

v. d. W. — Vele voorw. bij

Driebergen, Six. — In Junij bij

Breda, Heyl. — In Julij bij Gron.

de Gav.

184. ANTENNATA | Panz. Fr. 115. f. 16. — Klug,| In Mei bij den Haag, v. V.

I. c. n°. 98. — Lepel. n°. 25llen v. d. W.

(duplex). — Hart. l. c. p. 296.

n° 21.

Tenturepo „ Leach.

185. BICOLOR Klug, Blattw. in Mag. VIII. Ie Aug. bij Heemstede en

Klug. p. 219. n°. 181. — Hart. 1. c.| Brummen, v. V. — Bij Utrecht,

DP. 298. so, Six. — In Junij en Julij te

Voorst, Wtt. en v. V. — Te

Wort-Rhede in Aug., v. V. —

Te Vorden in Aug., de Gav.

186. nIiTIDAKlug.| Klug, p. 218. n°. 179. —| Een 2 opde Gliphoeve, v. V. —

Hart Ep. 1298. n°. 1. Een dergelijk 25 Mei te Utr., Six.

187. COXALIS Hart. lc. p!'298. n°. 4. Een 2 te Schoten 15 Aug., Rits.

Hart.

188. acınısKlug.| Klug, p. 208. n°. 159. —| Bij Rotterdam, G. H. — Bi

Hart. °c; n.:298. n°. 5: den Haag in Mei, bij Leyden,

bij Voorst in Junij, v. V. — Bij

Haarlem, v. Bem. en Rits. —

Bij Driebergen, Six. — In Aug.

te Groningen, de Gav.

108

189.

191.

192.

193.

194.

196.

197.

195.

199.

NIEUWE NAAMLIJST DER NEDERLANDSCHE

oBEsA Klug.| Klug, 1. c. p.210. n°.164, —| Bij Leyden en in April bij den

Hart. l..c. p. 302. n°. 13. Haag, v. V. — Uit eene larve

in wilgenhout, Wtt. — In Mei

bij Utrecht, Six.

. AUCUPARIAE|] Klug, Blattw. in Mag. VIII.) Op de Gliphoeve en bij den

Kl. p. 212. n°. 168. — Hart. 1. c.|Haag in Junij, v. V.— In April

p. 304, n°. 16. en Junij bij den Haag, v.d. W. —

In Mei bij Haarlem, Rits. — Bij

Utr., Six.

LATERALIS Fabr. 8. P. 35, 92. — Panz.| In Mei bij Heemstede, v. V. —

F. Fn. 88. f. 18. — Klug, 1. c. In Mei en Junij bij den Haag,

n°. 167. — Hart. l. c. n°. 17.|v. d. W. — Beide sexen bij

Driebergen , Six.

MANDIBULA-| Panz. Fn, 98, f. 9. — Fabr.| In Friesland, G.

Ris Panz. |S. P. 34, 27.— Lepel. n°. 325.

— Hart. p. 305. n°. 22.

ATRA L. Fabr. S. P. 34, 26. — Panz.| Bij Leyden en in Junijte Voorst,

Fn. 52. f.7et 65. f.7. — Hart.|v. V. — Bij den Haag in Junij,

[eh pe"30b.: n° 25. v. d. W. — Bij Driebergen 2

wijfjes en 1 g, Six. — Te Gro-

ningen, de Gav.

COQUEBER- | Klug, l.c. p. 202. n°.147.—| Bij den Haag, v. V.

ti Klug. |Hart. 1. c. p. 307. n°. 33.

. SORDIDA Kl.| Klug, l.c. p.199. n°. 143.—| Bij Rotterdam, in Junij 62 op

Hart. 1. c. p. 308. n°. 36. Staalduin en in Junij 58 te

Voorst, v. V. — Bij Utr., Six. —

Een ¢ in Junij te Breda, Heyl.

INSTABILIS Klug, I. c. n°. 142 et 144) Door verschillende personen in

KI. (tesselata). — Fabr. 8. P. 41,|vier verscheidenheden te Rotter-

59 et 39, 51. — Panz. Fn.65.|dam, Leyden, Heemstede, Haar-

f. 2 en 98. f. 12. — Hart. 1. c.llem, Amsterdam, Noordwijk ,

n°. 37 en 35. Vogelenzang, Utrecht, Driebergen,

Houten, Groningen, Breda en

Middelburg.

PICTA Kl. Klug, 1. c. n°. 140. — Hart.| In Mei bij Heemstede, v. V.

l. c. p. 309. n°. 39. — In Meite Amsterdam, Grebner.

PUNCTULATA| Klug, I. c, n°, 139. — Hart.| In Zuid-Holland, v. V. — Bij

Kl. I. c. p. 309. n°. 40. Utrecht, V. en Six. — Een { aan

de Vogelenzang, 27 Mei 68, Rits.

scALARISKl.| Fabr. $. P. 40, 54 (interrupta).\ Door verschillende personen ge-

— Panz. Fn. 64. f. 2.— Lepel.|vangen te Leyden, bij den Haag,

Mon. n°. 249. — Klug, |. c. p.[|Wassenaar, Warmond, aan de

194, n°. 138. — Hart. n°. 41.|Vogelenzang, bij Woerden, Utr.,

te Voorst, bij Zutphen en Breda.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 109

Eenmaal bij Leyden, v. V.—

200.oBsoLETAKI.| Panz. Fn. 115. f. 21, — Klug,

Eenmaal, W.

I. c. n°. 135. — Hart. I. c. p.

310. n°. 44,

201. viripis L. | Klug, I. c. p. 191. n°. 138bis,

— Hart. 1. e. n°. 45. — Panz,

Fa. 315019, (20.

Te Brummen, v. W. — Bij

Driebergen , Six. — Aan de Vo-

gelenzang in Mei, Rits. — In

Noord-Brabant, Wtt. — Vrij

gemeen in Julij bij Breda, Heyl.

Te Brummen, v. W. — Bij

Utrecht, Six. — In Noord-Bra-

bant, Wit.

202. BicincTa L.| Klug, |. c. p. 191. n°. 134.

— Panz. Fn. 64. f. 8. — Hart.

I. c. p. 310. n°. 46. — Lepel.

n°. 263.

203. FLAVICORNIS| Fabr. S. P. 31, 9 et 10. —| Bij Heemstede in Junij, v. V.

Panz. Fn. 52. f. Zet 64. f.1.—|— Te Groningen, v. Bemm. —

Hart. 1. c. p. 311. n°. 48. —|Bij Utrecht, Six en V. -— In

Lyonet, Recherches, p. 166. Pl.|Noord-Brabant, Wtt. — In Aug.

15. f. 13—19. — Lepel. n°. 263.|bij Middelburg, de Man.

204. FAGI Panz. | Panz. Fr. 52. f. 14. — Klug,| In Zuid-Holland, v. V. en W.

l. c. VIII. p. 186. n°. 126. —|— Bij Utrecht, Six. — Te Breu-

Hart. 1. c. p. 312. n°. 52. kelen, Wtt. — Bij Groningen,

v. Bemm. — Aan de Vogelen-

zang in Mei, Rits.

205. LIvIDA L. Panz. Fn. 52. f.6et71.f£.9.—| In Junij bij den Haag, v. d. W.

Klug, 1. c. p. 183. no. 122. —|— Te Amsterdam, Lodeesen.

Hart. 1. c. p. 312. n°. 55.

In Mei in Holl., v. V. —

In Friesland, G. — Bij Naarden,

de H. — Bij Haarlem, Buse. —

Aan de Vogelenz. Ritz. — Bij

den Haag in Junij, Julij en Sept.,

v. d. W. — Te Amst., Lod. —

Op Wikkenburg drie exx. met

half wit vleugelstigma, Wtt. —

Bij Gron., de Gav.

206. coLon Kl. Klug, 1. c. n°. 121. — Hart.

255:

207. coryLI Pz. | Panz. Fr. 71. f. 8. — Klug,| Eenmaal op Wikkenburg bij

lc. n°. 136 4 et 120 2. —|Houten, Wtt.

Hart. n°. 57 et n°. 43 (inter-

media).

208. RUFIVEN- Fabr. $. P. 33, 20.— Panz. Fn.| Een bi) Rotterdam, v. V.—

TRIS F, 65. f. 6. — Klug, L. c. n°, 118. —|Eene var. bij Driebergen, Six.

Hate erin # 60.

209. prLıcatuLa| Klug, l. c. n°, 129, — Hart.) In Mei bij den Haag, v.d. W.

Kl, L. c. p. 314. n°. 62.

110

210. PRATENSIS

211. CLYPEATA

212. PUNCTATA F.

213. MACULI-

FRoNs Voll.

214. DEPRESSA

Schr.

215. SYLVATICA

216. NIGRICORNIS

Voll.

217. CINGULATA

Latr.

218. DRUPACEA-

RUM Nord],

219. LONGULA |

Dalm.

220. PUSILLA

Dalm.

NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

Lypa, F.

Fabr. S. P. 45, 10 — Panz.| Bij Utrecht, V. en Six. —

Fn. 119. f. 16 et 17. — Hart.!In Junij bij Amersfoort een 2

lc. p. 329. n°. 3. — Lepel.iv. V. — Bij Driebergen, v. Bemm.

n°. 27. — Ratz. Forstins. III.

pi 38: tab: (if, 3.

Klug in Mag. I. p. 279. no. 14. Delarven bij Heemstede en bij

— Hart. l. c. p.344. n°. 15. —|Leyden op peren, v. V. — De 2

Ratz. Forstins. III. p. 83. n°. 8.|wesp bij Haarlem in Junij, Rits.

Fabr. S. P. 44,7. — Coqueb.| Bij Utrecht, V., Six en (in April

Illustr. I. 17. tab. 3. f. 9. —|Wtt. De laatstgenoemde ook in

Panz. Fu. 119. f. 17. — Hart. Noord-Brabant.

lvc p.345. n°. 16,

Voll. Bouwst. II. p. 279. Een ¢ bij Utrecht, Six.

Schranck, Ins. Austr. n°. 691.| Twee 2 in Holland, v. V. —

— Panz. Fr. 119. f.11, 12 en|Een bij Utrecht, Six.

13. — Lepel. n°. 32. — Hart.

ls cp. 8460. 20.

Fabr. 8. P. 45. 11. — Panz.| In Mei bij Heemstede, v. V.

Fn. 65. f. 10. Hart. 1. c. p.347.|.— In Junij bij den Haag, v.d.

n°. 21. — Lepel. n°. 26. W. — Bij Utrecht, V. — In

April aldaar, Six. — In Julij bij

Breda, Heyl.

Voll. Boxwst. II. p. 279. In Mei bij den Haag, v. V. —

Den 9 Mei aldaar, v. d. W.

Lepel. Mon. p. 9. n°. 24. —| In Junij te Voorst eene varië-

Steph. ZZusér. VII. p. 100. n°. 11.|teit, die op den rooden band van

het abdomen geene zwarte dwars-

strepen heeft, v. V.

Nordl. X7. Feinde, p. 398. De larve op apricosen op het

landgoed de Beele bij Voorst, Wtt.

XYELA, Dalm.

Hart. Blattw. p. 352. ne. 2.] Een 2 bij Noordwijk op den

eersten warmen dag in April 1867,

NN:

Hart. Blattw. p. 352. n°. 1. | Beide sexen in zeker aantal

iden 17 April bij Driebergen , Six.

221. PYGMAEUSL.

222. PALLIPES Kl.

223. SATYRUS Pz.

224. ELONGATUS

Voll.

225. FEMORATUS

Curt.

226. CAMELUS L.

227. DROMEDA-

Rius F.

228. cIcas L.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA).

Fam. II.

Ceppus, Latr.

Fabr. S. P. 251, 3. — Lepel.

ip. 19. n°. 52. — Hart. I. c. p.|hem, v. d. W.

Mon. Siric.

361. n°. 2. — Klug,

Di 50.0. 2. Tab. VI ip 3.

Klug, Mon. Siric. p. 53. n°. 4.

tab. VI. f. 6. — Hart. 1. c.

362. n°. 4. — Steph. ZU. VII.

p. 105. n°. 5.

Panz. Fn. 55. f. 12. — Steph.

IWlustr. VII. p. 105. n°. 3.

v. Voll. Bouwstoffen, DI. II.

p. 280.

Janus, Steph.

Curt. Brit. Ent. VII. Pl. 301.

111

SIRICIDEA.

In Holland, v. V.— Te Arn-

— Beide sexen

bij Driebergen, Six,

Een afwijkend voorwerp in Junij

p.|bij den Haag, v. d. W. — Een

dergelijk in Julij bij Leyden, v.

V.— Een d’ bij Driebergen, Six.

Eene var. met het 6e lid on-

gezoomd, twee exx. in Julij op

Wikkenb. , Wtt.

Twee 2 in Mei bij Heemstede;

op Sterkenburg bij Driebergen in

Aug. een man en twee wijfjes,

Me Vie

In Mei aan de Vogelenzang

— Steph. Zilustr. VII. p. 108.|een 2, Rits. — In Mei bij den

no, 2.

Xipuypria, Latr,

Fabr. S. P. 52,

Hart. I. c. p. 369. n°. 1.

Fabr. 8. P. 53, 3. — Panz.

Fn. 85. f. 10.

pato: v2: abe: f..6,

Hart. p. 370. n°, 3.

Sirex, L.

Fabr.

1. — Panz.

Fn. 52. f. 18. — Klug, Mon.

p. 14. no. 1. tab. 1. f.4, 5. —

S.P. 48, 1 en 51, 14.

— Panz. Fn. 52. f.15 en 20.—/G. H.

Haag cen d' EM RP

In Holland, v. d. W.

In Holland, G. en W. — Den

— Klug, Mon.'6 Junij 1862 een 2 te Staal-

7. — duin, v. V.

Bij Rotterdam, v. d. Hoev.,

en Havelaar. — Beide

Ratz. Forstins. III. p. 144, tab./sexen gepaard bij Schiedam, v.

4. f. 2. — Klug, Mon. p. 31..W.— De larve te Voorst, Wit.

n°, 1. tab. IT. f. 1—5. — Hart. — Op Walcheren, de Man. —

1» Gat p.. 382; ‚nl; I. Eene fraaije var. te Leyden, ter

Meer. — Bij Leeuwarden, H.

Albarda,

112

229. JUVENCUS L.

230. QUERCUS

FOLII L.

231. KOLLARI

Hart.

232. LONGIVEN-

TRIS Hart.

233. AGAMA Hart.

234. DIVISA Hart.

235. FOECUNDA-

TRIX Hart.

236. COLLARIS

Hart.

237. FERRUGINEA

Hart.

NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

Fabr. S.P. 50, 9 en 51,15.| Bij Utrecht het g, Maitl., het 2,

— Panz. Fn. 52. f. 17 en 21.|V.— Kleine voorwerpen te Zwol,

— Ratz. Forstins. III. p. 143./v. Bemm. — Een g te Middel-

tab. 4. f. 3. — King, Mon. Sir.|burg, de Man. — Larve en wesp

p- 3. n°. 4. tab. III f.4—5 et

TV, fi 1 22 Bart. 1: c:

p. 384.

Fam. II. CYNIPI

Cynips, L.

Fabr. 8. P. 144, 4. — Panz.

Fn. 88. f. 11. — Hartig in

Germar’s Zeitschr. 11.187. n°. 2.

+ Rösel. HI. tabe 52, bo,

Hart. 2° Nachtr. in Germ. Z.

IV. p. 408 (slechts diagnose).

— Schenck, Nass. Oynipiden in

Jahrb. d. Vereins für Naturk. im

H. Nassau, 17 Hft. p. 186. —

v. Voll. Zijdschr. VIII. bl. 165.

DJ. 12:

Hart. in Germ. Z. II. 188.

n°, 3.

Hart. in Germ. Z. II. p. 188.

n°. 4, — Schenck, Nass. 179.

A. os

Hart. in Germ. Z. II. p. 188.

n°. 6. — Schenck, Nass. 180.

n°. 4.

Hart. in Germ. Z. II. p. 189.

n°, 8, — Réaumur, Mem. HI.

tab. 43. f. 5—8.

Hart. in Germ. Z. II. p. 190,

n°. 10. — Schenck, Nass. p. 183.

n°. 10%

in Germ. Z. II. 189.

Trio

Hart.

n°. 9. — Schenck, Nass.

p. 184. n°. 12.

te Voorst, Wtt.

DEA.

Alom zeer gemeen op eiken-

bladeren en aan iedereen bekend.

Uit gallen van Noordwijk, de

Vogelenzang, Leyden en Rhe- -

deroord, v. V. — Bij Utrecht,

(Six. — Bij Brummen, C. v. V.

— Bij Haarlem, Rits.

In Nov. bij den Haag uit de

galnoten. De gallen ook bij Leyd.

en Brummen, v. V. — Uit de

gallen bij Utr., Six.

Bij Utrecht, Six.

Door C. v. V. de gallen in

‘Sept. van Brummen overgezonden,

ide wesp uitgekomen te Leyden

‘in het voorjaar, v. V.

i De galappelen bij den Haag,

(Voorst, Brummen enz., v. V.

— De wesp bij Voorst in April,

iv. V. — Bij Utr., Six. — De

‘wesp in Jan. uit de galnoot, Rits.

| Den 267 April in den Aeren-

hout bij Haarlem, Rits.

Bij Driehergen, Six.

238.

239,

RADIicis F,

QUADRILI-

NEATUSHart.

240. TRILINEA-

241.

242.

243.

244.

245.

246.

241.

248.

249.

250.

251.

Tus Hart.

CURVATOR

Hart.

RAMULI L.

ALBIPES

Hart.

MALPIGHII

Hart.

LENTICULA-

RIS Oliv.

INQUILINUS

Hart.

RÉAUMURI

Hart.

POLITUS

Hart.

OSTREUS

Gir.

PALLIPES

Schenck.

TERMINALIS

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA).

Hart. in Germ. Z. II. p. 335.|

115

Bij Utrecht, Six. — Haar-

n°. 18. — Schenck, Nuss. p. ana, in Maart, Rits,

n°, 14.

Anpricus, Hart.

| Hart. in Germ. Z. II. p. 190.

mer.

| Hart. in Germ, Z. II. p.191.

jn.

Hart. in 1. 1. p. 191. n°.5. —

Réaumur, Memoires III. tab. 39.

lf, 5—8.

Schenck in Jahrb. Nass. 17.

p. 202. n°. 14,

Hart. in Germ. Z. II. p. 192.

In Maart bij den Haag, v. d. W.

In April bij den Haag, v. d. W.

Uit de gallen in tuinen om

Leyden in Junij, v. V.

Bij Utrecht, Six.

Eenige voorwerpen bij Voorst,

Wtt. 141.

Neororerus, Hart.

n°,

Schenck, Nass. p. 191. n°. 2.

Hart. in Germ. Z. II. p. 192.

Fart, mm E E° n°: 3:

Hart. in Germ. Z. II. p. 193.

Giraud, Hsp. nouv. in Verhandl.

och bot. Verein. IX. 1859. p. 350.

Schenck, 1. 1. p 194. n°. 7.

Teras, Hart.

Fabr. 8. P. 146, 12. — Panz.

Fn. 88. f. 13. — Reaumur, Mem.

III. t. 41. f. 1-5. — Hart. in

Germ, Z. 11. p. 193.

Hart. in Germ. Z. p. 192.| De gallen te Brummen, v. V.

In April bij Utrecht, Six.

In April bij den Haag, v. V. —

In Junij aldaar, v. d. W.

De gallen bij Voorschoten en

den Haag, v. V. — In menigte

bij Brummen, C. v. V. — Bij

Haarlem in Febr. en Maart, Rits.

In Junij 66 te Leyden, v. V.

Bij Utrecht in October, Six.

Den 2 Junij te Beek, Six.

De gallen in sommige jaren

zeer gemeen op eiken, de wespen

daaruit opgekweekt, v. V. — Een

ongevleugeld 2 bij Utr., Six. —

Een g vliegend bij Noordwijk den

4° Julij, v. V.

114

252.

253.

254,

256.

257.

258.

259.

260.

APTERA F.

ROSAE L.

CENTIFO-

LIAE Hart.

‚ EGLANTE-

RIAE Hart.

RUBI Hart.

BACCARUM

TRICOLOR

Hart.

APRILINUS

Gir.

MEGAPTERA

Panz.

NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

Biormiza, Westw.

Fabr. S. P. 148, 23. — Coqueb.

Illustr. Icon. I. 8. tab. 1. f. Ll. —

Hart. in Germ. Z. TI. p. 193 en

IV. p. 140. |

Te Empe, v. Eyndh. — Bij

Leyden? Herkl.

Ruovıtes, Hart.

Fabr. S. P. 143,1. — Réaum.| De gallen bij Zeist, Martens;

Mem. III. t. 46. f. 5—8 en 47. f.|bij Groningen, van Hall; bij

i en 4. — Hart. in Germ. Z. II.|Haarlem, Rits. — De wesp uit

p. 194. n°. 1.— Schenck, Nassau. die gallen te Leyden uitgekomen,

p. 214. v. V. — Ook uit doornige gallen

bij Overveen, Rits.

Hart. in Germ, Z. II. p.194.| Eene var. bij Utrecht, Six. —

n°. 2. — Schenck, 1,1. p. 216. Eene andere var. op Rhiender-

stein bij Brummen in het laatst

van Mei, v. V.

Hart. in Germ. Z. II. p. 194.| Een wijfje in Junij bij Utrecht,

n°. 3.— Schenck, Nassau. p. 215.|Six.

This Le

Diastropuus, Hart,

Hart. in Germ. Z. IT. p. 194 en) Bij Heemstede in braamsten-

IV. p. 410. — Bouché, Natur-|gels, v. V.— Bij Haarlem, Rits.

gesch. I. p. 163. n°. 54,

SPATHEGASTER, Hart.

Fabr. S. P. 144, 3. — Réaum.| In Junij 1853 uit galappels

Mem. III. p. 192. tab. 42. f. 8 etjvan eiken in het Haagsche bosch

40. f.1—6. — Hart. in Germ. Z.|en halfweg Scheveningen, v. V. —

II. p. 207 (interruptor) en III.|In April in den Aerenhout bij

p. 341. Haarlem, Rits,

Hart. 1.1. III. p. 841. n°.3. —| Een g met geheel zwarte sprie-

Schenck, 1.1. p. 209. n°. 4. ten in het begin van Junij te

Beek, Six. — In April in den

Aerenhout, Rits.

Schenck, Jahrb. Nassau 17, Den 17% Mei in den Haar-

pa 200. non 2. lemmerhout een 2, Rits.

Trısonaspis, Hart.

Panz. Fa. 79. f. 7. — Hart.| In Julij uit de galnoot ge-

in Germ. Z. II. p. 195 (erustalis). kweekt te Heemstede ; de gallen

— Schenck, Jahrd. Nassau, 11. gemeen in Mei 52 in het Haagsche

p. 210. bosch, v. V.— In Junij twee ¢

bij Driebergen en beide sexen den

1° Junij te Beek, Six.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 115

Aurax, Hart.

261. GLECHOMAE | Réaumur, Mém. III. tab. del De gallen in Groningen, v.

f. 1—5. — Hart. 1. 1. III. 342. Hall. — Uit die gallen te Leyd.

do 9-60 LV. 419. n°. 9. gekweekt, v. V.

262. HIERACII Bouché, Naturgesch. I. p. 165.| De gallen aan Hieracium-sten-

Bouch. | gels te Brummen en Hoogland,

CANOA

263. RHOEADIS Hart. in Germ. Z. II. p.195.—| Bij Scheveningen en Sassen-

KI. Bouché, 1. 1. p. 164. n°. 55. {heim in zaadhuizen van klaprozen,

v. V.— In dergelijken bij Over-

veen, Rits.

264. BRANDTII Hart. in Germ. Z. II. 196. Bij Zeist en Bodegraven, Mar-

. Ratz. tens.

265. ALBINERVIS | Zie de beschrijving hierachter.| Een wijfje in October bij

Voll. Driebergen, Six.

Synersus, Hart.

266. RUFICORNIS Hart. in Germ. Z. II. p.198.| In Sept. te Utrecht, Six. —

Hart. nese ‚Uit gallen van Cyn. Quercus folit

‘in Mei, Rits.

267. FACIALIS | Hatt. 1.1. 1Ep: 199. n°. 11. | Uit de gallen van Zeras termin.

Hart. ‘bij Heemstede, v. V.— In Aug.

ite Wort-Rhede een tiental uit

leene gal van O. Kollari. — In

Sept. bij Utrecht, Six,

268, INCRASSA- Hart. 1.1. II. p. 199. n°. 13. | Een mannetje bij Utrecht, Six.

tus Hart. — Eene var. uit bedeguar, v. V.

| -— Een ex. in Aug. te Wort-

| 'Rhede, v. V.

269. VULGARIS Hart. 1.1, IT. p. 198. n°. 4. | Bij Driebergen in Oct., Six.

Hart. |

270. eRyYTHRO- | Hart. ll, III. p. 348. n°. 21. | In Junij bij Leyden, v. V.

STOMA Hart.| ® |

271. TIBIALIS Hart.1.1.II.p.197.n°.3. | In Mei bij Utrecht, Six.

Hart. |

272.PALLICORNIS| Hart. 1.1. III. p. 348. n°. 25. | Bij Leyden, v. V.

Hart. |

Arrorria, Westw. (Xystus Hart.)

273. VICTRIX Westw. May. Nat. Hist. | Uit rozenbladluizen bij Utrecht

Westw. p. 494. — Giraud, Perk. Zool.en in Sept. te Driebergen, Six.

Bot. Ges. X. p. 127. n°. 3. —|

Hart. 1.1. IT. p.199. n°. 1 (ery-

throcephalus).

116

274.

275.

276.

277.

278.

279.

280.

281.

NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

TSCHEKIGir.| Giraud, Verh. Zool. Bot. X.| Uit bladluizen op roode Ribes

p. 128. nl, 4. te Leyden, v. V.

MELANOGAS-| Hart. 1. 1. p. 200. n°. 8. —| In Sept. bij Driebergen en in

TER Hart. |Giraud, 1. 1. 129. n°. 6. ‚Junij bij Utrecht, Six.

ERYTHRO- Hart. 1.1. p. 200. n°. 5. g.—| Ken 9 met zwarten schedel in

THORAXHart| Giraud , 1. 1. p. 130. n°. 12. 2. Sept. bij Driebergen, Six.

MACROPHAD-| Hart. 1.1. III. p. 352. n°. 22. Uit rozenbladluizen in Julij,

xus Hart, Vs N

CURSOR Hart. 1.1. IT. p. 200. n°.10.—| Een ex. dat nog geen millim.

Hart. Giraud ‚1.1. p. 131. n°. 13. haalt, in Sept. bij Driebergen, Six.

BRACHYPTE-| Hart.1.1. II. p. 200 n°.9.—| Twee voorw. van een halve

RA Hart. |Giraud,l.l. p. 131. n°. 14, millim. lengte, in Sept. bij Drie-

bergen , Six.

Evcoia, Westw. (Cothonaspis Hart.)

MACULATA Hart. in Germ. Z. p. 201.| Een? te Wikkenburg in Sept.,

Hart. no, 3. Wtt.

SPINOSA Hart. in Germ. Z. II. p. 201.) Bij Driebergen in Oct., Six.

Hart. no, 5.

282.SCUTELLARIS| Hart. in Germ. Z. II. p.200.| Een in Aug. bij Heemstede,

Hart. n°. 1. — Giraud, Znumer. p.jv. V.— Een 9 in Mei te Utr.,

140, n°, 15. Six. — Op schermbloemen bij

283.

284,

285.

286.

287.

288,

Leyden, Perin.

TRICHOPSILA| Hart. in Germ. Z. III. p.356.| Bij Utrecht en den 1° Junij

Hart. n°. 17. — Giraud, Znumer. d.lte Beek, Six,

Fig. in Verh. Zool. Bot. Verein.

X. p. 140. n°. 17.

FLORALIS Giraud, Verk. Zool. Bot. X.| Te Wort-Rhede in Aug., v. V.

Dahlb. p. 141. ne. 18.

CUBITALIS Hart. 1.1. III. p. 356. n°.16.—| Twee wijfjes te Driebergen, Six.

Hart. Giraud, Verh. Zool. Bot. X. p.

135. n°. 4.

INFLATA Voll. Zijdschr. 2e Ser. II. p. 2.| Twee voofwerpen te Drieber-

Voll. PE 20. 1..2 en 3; gen, Six.

EFFLUENS Zie de beschrijving hierachter.| Een 2 ex. in Junij bij Utr., Six.

Malle et:

Aspıcera, Dahl».

EDIOGASTER) Panz. Fu. Germ. 87, 16. —| Een 2 op rozen te Utrecht in

Ross. Hart. in Germ. Z. II. 202. — Junij, Six.

Dahlb. On. och Callasp. PI. 8.

f. 3—7. — Giraud, 1. 1. p. 158.

n°, 2. — Reinh. Berl. Ent. Zeit.

IV. 212: ne; LEE IV 877.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 117

Onvcuia, Hall. (Callaspidia Dahlb.)

289. westwooDII| Dahlh. On. oek Call. p. 15.| Eene vrouw. variëteit met roode

Dahlb. tab. 1. f. 12. — Reinh. Figiti-\achterpooten aan het Uddeler-

den in Berl. Ent. Z.IV.p.238.|meer in Julij, v. V.

Fısıres, Latr. (Psilogaster Hart.)

290, SCUTELLA- Latr. Gen. Crust. I. tab. 184 Het mannetje bij Utrecht, Six.

RIS Latr. If. 4 et 5 et IV. p. 19. — Hart.

L 1, IL. 202, 2. (éibialie). —|

Giraud, Verh. X. 152. n°. 6.

291. CONSOBRI- Giraud, Verh. Zool. Bot. X.| In Junij te Leyden, v. V.

Nus: Bir. Ip las. n %

OzsıLıps , Hal.

292. RUGICOLLIS | Reinh.in Berl. Zeit.IV.p.220.| Een man (Reinh. beschrijft het

Reinh, in, 2. wijfje) in Mei 66 bij Leyden,

ve NV:

293. DALMANNI Reinh. ibid. n°. 3. | In Junij bij Utrecht, Six. —

Reinh. | ‘Eene var. in Sept. 67. bij Leyd.,

lv. V.

Ampurnotus, Hart.

294, oracusHart.' Hart. in Germ. Z. II. 202.| Beide sexen in April en Mei

n°. 1. — Giraud, 1.1. X. p.|bij Utrecht, Six.

166. — Reinh. in Berl. Zeits.

IV. p. 223.

Fam. IV. EVANIADEA.

Tpauia, Latr.

Te Voorst uit Sirex juvencus

295. CULTELLA- Fabr. S. P. 127, 4. — Curtis,

gekweekt, Witt.

ToR F. Brit. Ent. pl. 22. — Panz. Fn.

12. f. 6.

Foenus, F.

296. JACULATOR Fabr. S. P. 141, 1. — Panz.| In het laatst van Junij bij den

L. Fn. 96. f. 16. — Jurine, Noxv. Haag, in Aug. te Brummen en

Meth. p. 88. tab. 7. — Neesite Beek, v. V. — Bij Drieber-

ab Esenb., Mon. Hym. I. p. 307./gen, Six en v. Bemm.

297. assecTaToR| Linn. Faun. Suec. 1627. —| In Aug. een 2 bij den Haag,

Fabr. S. P. 142, 2 (affectator).\v. d. W. — Beide sexen bij

— Nees ab Es. Mon. I. p. 308.|Driebergen, Six. — Een g in

Aug. bij Breda, Heyl.

118 NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

BracuyeasteR, Leach.

298. MINUTUS F.| Nees ab Es. Mon. I. 312. Een ex. 15 Julij 67 te Drie-

n°. 3. — Brullé, Suit. à Buff.|bergen, v. V. — Verscheidene

Hym. IV. p. 527. n°. 1. aldaar, Six. — Den 24° Aug.

in de Wassenaarsche duinen, v.

V. — Te Beek 1 Junij, Six.

PacuyLomma, Bréb.

299, Buccata | Nees ab Es. Mon. Hym. Ichn.\ In Julij bij den Haag en Sche-

Breb. Aff. I. p. 27. 1. (Hybrizon). — veningen, v. V. — Bij Utrecht,

\Ratz. Ichn. II. p. 53. — Wesm. Six.

Mon. Brac. p. 90.

Ad; 4

Ad 56.

Ad 46.

Ad 49.

Ad 54.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 119

Aanteekeningen en beschrijvingen.

Cimbex connata Schr. Van den heer Baron Lewe van

Middelstum ontving ik voor de Collectie der Nederl.

Entom. Vereeniging een mannelijk voorwerp, waarvan

de larve op beuk geleefd zou hebben. De aanduiding

van het voedsel berust evenwel stellig op vergissing.

Nem. septentrionalis L. Ik kan geen ander onderscheid

dan de geringere grootte bespeuren tusschen wespen,

gekweekt uit larven die op berk leefden , en wespen,

voortgekomen uit larven op elzen.

Nem, leucotrochus Hart. Mijn vriend Witewaall zond mij

uit Voorst aarden coconnetjes, waaruit ik Nematen op-

kweekte, die vrij wel met Leucotrochus overeenkwamen;

maar in de volgende opzigten verschilden. Aan den

mond is de bovenlip bruin en de basis der mandibulen

zwart. Aan de borst zijn schuin geplaatste roodbruine

plekken. De buik is slechts roodachtig geel in het

midden. De heupen zijn in kleur gelijk aan de dijen,

doch de achterscheenen zijn wit, met vaalbruine tippen. —

Is dit eene verscheidenheid of eene nieuwe soort?

Wtt. 755bis.

Nem. immaculatus Voll. Ik houd dit voor eene afzonder-

lijke soort, verschillend van de bekende Salicis ; de kleur

der larven verschilt zeer sterk. Het is jammer dat Brischke

geene beschrijving geeft van de wespen, bij hem uitge-

komen. De wespen verschillen van Salicis door mindere

grootte en door eene geheel ongevlekte borst. Herhaalde

opkweeking zal moeten aantoonen of dit alles constant is.

Nem. ventricosus Hart. Schuilen niet meer dan eene

soort onder dien naam? Ik heb haar uit zeer verschil-

120

Ad 58.

Ad 66.

Ad 76.

NIEUWE NAAMLIJST DER NEDERLANDSCHE

lende larven verkregen en stel mij voor mijne onder-

zoekingen dienaangaande te herhalen, vooral ook om tot

zekerheid te komen omtrent de vragen: Zijn de opgaven

omtrent Parthenogenesis bij deze soort geloofwaardig?

Is Albipennis Hart. slechts eene var. van Ventricosus ?

Nem. Capreae L. Voor eenigen mijner entomologische

vrienden heb ik een insect gedetermineerd Nem. pecto-

ralis mihi. Ik kan dit nw voor niets anders houden

dan eene verscheidenheid van Capreae en geloof dat

Miliaris Panz. daar insgelijks toe behoort. Opkweekingen

uit de larven kunnen hier tot zekerheid leiden. De

naam pectoralis is bovendien in dit geslacht reeds ver-

geven.

Nem. Laricis Hart. De heer Six vond tot tweemaal toe

in de omstreken van Utrecht een’ overgangsvorm tus-

schen Laricis en Fravini Hart.

Nem. catachloris Voll. Ik kan deze niet voor eene ver-

scheidenheid van Capreae L. houden , ofschoon zij aan

die soort zeer na verwant is. De geheele onderzijde is

geel; de mond aan de bovenzijde met zilveren haartjes

bezet; de spits der bovenkaken zwart. De sprieten vaal

zwart. Op den schedel eene hartvormige zwarte vlek ,

waarin de ocellen staan, en die zich naar achteren voortzet

tot den rand van het achterhoofd, welke rand mede

zwart is. Aan den thorax zijn de voorlap en zijlappen

bruinzwart, welke kleur zich even onder de vleugels

voortzet. Het gele schildje heeft aan de zijden der

basis twee kleine zwarte vlekjes. De metathorax is

boven zwart met gelen achterrand ; ruggekorreltjes wit.

Rug van het abdomen zwart met gele dwarsbanden.

Legboor donkerzwart. Vleugels glasachtig, iriserend ,

met gele inplanting, bruingeel stigma en bruine aderen.

Pooten geel, doch klaauwtjes, laatste lid der voortarsen,

scheendorentjes en bovenzijde der middeltarsen bruin-

achtig, scheenen en tarsen der achterpooten vaalzwart. —

Lengte 7 mm. (Zie Plaat 5, fig. 1.)

Ad 89.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 121

Dol. Busaei Voll. Ofschoon ik deze soort van ver-

schillende personen ontving en zelf gevangen heb,

begin ik aan hare zelfstandigheid te twijfelen, omdat

mij nog slechts eene sexe bekend is, namelijk de

mannelijke.

Ad 99etsqq. Deze soorten zijn zeer moeijelijk te onderschei-

Ad 115.

Ad 117.

den en herhaalde determinatie van hetzelfde dier geeft

niet altijd hetzelfde resultaat. Ik bezit ook nog een

tamelijk groot aantal zwarte Doleren , die ik niet on-

derscheiden kan. Ik raad overigens iedereen af om in

deze zaak troost te zoeken bij Dr. G. Zaddach , Beschrei-

bung neuer oder wenig bekannter Blattwespen (Königsb.

1859), want dit boek verheldert al die duisternissen in

geenen deele.

Emphytus majalis Voll. Deze soort behoort met Le-

pidus tot de tweede sectie van Hartig, welke hij Har-

piphorus noemt, en daar zij tweemaal zoo groot is als

Lepidus en anders gekleurd, is zij ligt te onderscheiden.

Zij is zwart, met de bovenlip, den zoom van den

prothorax, de vleugelbasis en schubbetjes, het stigma,

vlekjes aan wederzijde aan den onder-zijrand van het

abdomen, de zoomen der laatste ringen met de uit-

einden der achterheupen en hunne trochanters vuil-

geel en de pooten licht geelrood met bruine langs-

strepen op de bovenzijde der vier achterscheenen en

tarsen (Zie plaat 5, fig. 2).

Phyllotoma pinguis Voll. Sprieten van 14 leedjes en

achtervleugels zonder middencel. Lengte 5 mm. (Zie

plaat 5, fig. 5.)

Glanzig, vettig, bruinachtig zwart, op de bovenzijde

glad, aan de borst sterk, aan de buik matig met

zilvergrijze haartjes bezet. Sprieten draadvormig, stomp-

eindigend, aan de onderzijde lichtbruin, niet langer

dan de thorax. Kop breed, aan beide zijden langs

het oog als uitgehold; de monddeelen vuilwit, behalve

de spits der mandibulen, die donkerbruin is. De

192

Ad 127.

Ad 129.

NIEUWE NAAMLIJST DER NEDERLANDSCHE

ringen van het abdomen, vooral aan de buikzijde zeer

fijn grijs gezoomd. Alle trochanters, heupen der

beide voorpooten en zoomen der 4 andere heupen

vuilwit. Basis der 4 achterdijen zwart. Pooten overi-

gens zeer licht roodgeel van kleur. Vleugels voor

twee derden berookt, het laatste derde wit, door-

schijnend ; voorrand en stigma lichtbruin, overige

aderen bruin. Slechts een wijfje.

In kleurverdeeling komt dit insect geheel overeen

met Nematus mollis, n°. 61; op de etiquette van het

voorwerp heb ik aangeteekend dat het misschien eene

verscheidenheid kan zijn van Phyllotoma Aceris,

M° Lachl., doch ik weet mij niet te herinneren waar

ik die soort beschreven heb gevonden.

Ik moet hierbij voegen dat ik van den heer Six eene

zeer kleine zwarte bladwesp ontvangen heb, gevangen

in Mei bij Utrecht, die wat de sprieten betreft een

Phyllotoma, wat de vleugels aangaat eene Fenusa is.

Dit voorwerp zou een bastaard kunnen wezen van

Ph. pumila en Phyllotoma amaura, zoo de laatstgenoemde

ook in ons vaderland voorkomt.

Selandria humeralis Voll. Zwart, schouderknobbels ,

knieën, scheenen en voorste tarsen roodachtig ivoorwit.

Lengte 5 streep. De sprieten zijn bijna zoo lang als

de voorrand der vleugels van de basis tot aan het

stigma. De kop is onder de sprieten behaard. De

uiteinde der leedjes van de palpen zijn wit, als door-

schijnend. Aan de binnenzijde der scheenen ontwaart

men eene donkere streep. De tarsen der 4 achter-

pooten zijn grauw. Het zwarte stigma heeft een’

rooden gloed; de vleugels zijn niet berookt, noch be-

tint. Slechts een wijfje werd tot heden gevangen.

Selandria albida Klug. Volgens het boven aangehaalde

werk van Zaddach zou deze soort het mannetje zijn

van n°. 151 Melanocephala. Ik meen te kunnen ver-

zekeren dat dit zoo niet is. Beide soorten heb ik uit

Ad 155.

Ad 161.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 125

de larven gekweekt, tusschen welke verschil bestond in

kleur en in plaatsing en gedaante der doorntjes. Die

van Albida heb ik evenwel nog niet naauwkeurig

genoeg waargenomen om de geheele metamorphose te

kunnen publiceren.

Sel. soror Voll. Deze soort gelijkt zeer sterk op Sel.

aethiops, doch behoort tot den 2% tribus der 5° Sectio

van Hartig, terwijl Aethiops tot den 1” tribus der

1° Sectio behoort; met andere woorden Soror heeft

eene scheeve dwarsader in de lancetvormige cel, twee

middelcellen in de ondervleugels, en sprieten, wier

derde lid zeer lang is en die in het midden dikker

ziin. Het geheele ligehaam is glanzig zwart, als ver-

lakt, met uiterst korte en fijne haartjes bezet. De

voorpooten zijn van even boven de knie tot aan het

klaauwenlid licht bruinachtig geel; de middenpooten

even zoo, doch met donkerder tarsen; aan de achter-

pooten zijn alleen de knieén en de basis der scheenen

geel, de scheenen en tarsen zelf zijn vaalzwart. De

. grootte der dieren stemt volkomen met die van Aethiops

overeen. Zou de larve ook een slakrups zijn? Die

van Annulipes uit dezelfde sectio is het wel, die van

Ovata niet.

Mijn vriend Six zond mij Soror onder den naam

van Rosae sibi; waarschijnlijk ving hij de wesp op rozen.

Selandria phthisica Voll. Eene zeer in het oog vallende

soort, die ik evenwel nergens beschreven heb gevonden.

Geelachtig wit, met den kop en eene borstvlek glanzig

zwart, den rug van den thorax en het eind van het lijf

bruin. Lengte 6 streep.

Het ligchaam is vrij lang uitgerekt en niet zeer

breed. De zwarte kop heeft de monddeelen wit, met

uitzondering der uiteinden van de bovenkaken, die

bruin zijn. Aan de sprieten, die zeer dun zijn, zijn

de beide eerste leedjes wit; de overigen, met een klein

vlekje op de buitenzijde van het tweede, zijn vaalbruin.

Au 179.

NIEUWE NAAMLIJST DER NEDERLANDSCHE

Op den bruinen rug van den thorax zijn de zijranden

van den voorlap, de binnenranden der zijlappen en

het schildje vuilwit. De vlek op de borst is scherp

afgesneden. De bovenzijde van het abdomen is licht-

bruin met eene groote vaalgele vlek, die over de

segmenten 2—6 heenloopt en aan wederzijde met

diepe tanden uitgesneden is. Aan de pooten zijn de

spitsen der scheenen en van elk tarsenlid met de

doorntjes zeer licht bruin, de klaauwtjes bruin. De

voorrandader der vleugels en het stigma zijn mat wit,

de overige aderen vrij donker bruin (Zie plaat 5, fig. 4).

Deze nieuwe soort werd door mij in het Beekber-

gerwoud aangetroffen, eene localiteit ook aan de bota-

nisten bekend om de zeldzame planten , die men er

vindt. Jammer maar dat deze uitnemende vindplaats

van zeldzaamheden zoo weinig toegankelijk is.

Macrophya Klugii Voll. Deze soort is wel na verwant

aan M. crassula Klug (Blatwespen in Mag. Berl. VIII.

p- 125), doch verschilt te veel om haar als verschei-

denheid daartoe te trekken. Ik heb twee mannelijke

voorwerpen voor mij, die echter niet in allen deele

overeensteiumen.

De kop is zwart met witten mond, wiens boven-

kaken evenwel aan de spits zwart zijn. De thorax is

zwart, behalve de bovenzoom van den prothorax, de

schouderknobbeltjes en de ruggekorrels, die wit zijn.

Het zwarte achterlijf heeft bij het eene individu geel-

witte zocmen aan alle ringen, zoowel boven en be-

neden als in de zijden, bij het andere loopen deze

dwarsbandjes in de zijden niet door, doch zijn daaren-

tegen de ringen aan den buik met helder wit breeder

omzoomd. Bij beiden zijn de vleugels doorschijnend ,

iriserend, met zwarte aderen en bruin stigma, en is

de lancetvormige cel in het midden over eene vrij

groote ruimte toegetrokken. De 4 voorste pooten zijn

wit met zwarte langsstrepen op de bovenzijde , waar-

Ad 186.

Ad 196.

Ad 215.

Ad 218.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 125

van die op de middenscheenen in het midden niet

doorloopt. Aan de achterpooten zijn wit de onder-

zijde en spits der heupen, de trochanters, de binnen-

zijde der dijen en een breede ring om de scheenen.

Tenthredo nitida Kl. Het wijfje dezer soort, dat ik

op de Gliphoeve gevangen heb en dus reeds geruimen

tijd bezit, heb ik daarom niet kunnen determineren

omdat het een ander beloop der vleugeladeren heeft

dan het mannetje, waaruit moge blijken dat de nieu-

werwetsche manier van fijne afdeelingen te maken de

zaak niet altijd vereenvoudigt.

T. instabilis Kl. Opkweeking uit de larve en wel op vrij

groote schaal zal alleen kunnen aanwijzen of hier eene

soort is in vijf of zes varieteiten, dan wel twee of drie

soorten; zonder dat blijft alle bijeenbrengen hypothese.

Van den heer Six ontving ik een mannelijk individu,

dat oogenschijnlijk Tesselata Klug met Instabilis veree-

nigt; is dit een bastaard? — Een Noordwijksche 4 van

Instabilis verschilt niet alleen in kleur, maar ook in

den vorm van de cellen der achtervleugels met een

Gliphoevensch. Ik weet mij hier niet te redden en

laat voorshands alles maar bij een staan.

Lyda maculifrons Voll. Ik heb ergens gelezen dat

zekere entomoloog, ik meen haast Prof. Zaddach, deze

soort slechts voor eene variëteit van eene andere,

misschien Punctata verklaart, doch ik kan mij niet

herinneren waar ik dat heb gevonden. Mijne meening

is echter daardoor nog niet gewijzigd.

L. Drupacearum. Het is mij niet mogen gelukken de

wesp uit de larve op te kweeken. Het blijft dus nog

wel mogelijk dat er hier, wat de Fransche noemen

double emploi gebeurt met eene der vorige soorten ,

waarvan de larve nog onbekend is.

Cephus pallipes Klug. Mijne drie voorwerpen hebben

witte ringen aan de basis der achterscheenen.

Rhod. Centifoliae Hart. Beide voorwerpen hebben de

196 NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERLANDSCHE

twee eerste leedjes der sprieten geel; het eene heeft

alleen de basis der radiaalcel bruin, het andere de

geheele cel.

Ad 261. Aulax Rhoeadis KI. Mijne talrijke voorwerpen zijn allen

aan elkander gelijk, doch komen niet volkomen overeen

met de beschrijving van Hartig, die trouwens al zeer

kort is.

Ad 265. Aulax albinervis Voll. Schedel, achterhoofd en borst-

stuk vaalzwart; achterlijf lichtbruin, sprieten en pooten

roodachtig geel, vleugels doorschijnend met witte

aderen. Lengte 1,5 mm.

Het aangezigt en de omtrek der oogen zijn bruin-

rood, de bovenkaken geel met rooden tint. Aan de

roodgele sprieten zijn de uiterste bovenranden der

leedjes bruinachtig. De klaauwtjes der pooten zijn vrij

donkerbruin; de bruine kleur van het abdomen neemt

naar de buikzijde eene gele tint aan. De rand der

vleugels is met zeer fijne haartjes bezet.

Ad genus Synergus. Ik ben in het bezit van nog vijf inlandsche

soorten van dit geslacht, die ik evenwel voor als nog

niet kan determineren en evenmin voor nieuwe soor-

ten aannemen.

Ad 285. Eucoila effluens Voll. Indien deze soort niet behoorde

tot de twee horde van Giraud, dat is te zeggen,

indien hare cubitaalcellen gesloten waren, dan zou ik

haar wel voor Euc. maculata Hart. kunnen houden.

Het komt mij ook wel eenigzins onwaarschijnlijk voor

dat eene varieteit van een Æucoila uit de eerste af-

deeling tot de tweede zou behooren. Er blijft dus

niets over dan haar voor eene nieuwe soort te ver-

klaren. Men ziet het door den heer Six gevangen

vrouwelijke voorwerp vergroot afgebeeld bij fig. 5 op

Plaat 5 en daarbij een spriet sterker vergroot.

Lengte 4 mm. Glanzig zwart met donkerrood bruine

sprieten, roodbruine pooten , wier dijen in het midden iets

donkerder, en een’ bruinen band dwars over de vleugels.

VLIESVLEUGELIGE INSECTEN (HYMENOPTERA). 127

Van het zevende af worden de leden der sprieten

min of meer kogelvormig, het laatste is langwerpig ,

scheef conisch. Er zijn in het geheel 15 leedjes,

waarvan de 5 eersten onbehaard. Ik ontdek bij mijn

voorwerp geene haarbundels aan den prothorax, die

bij E. maculata wel voorkomen. De bruine band op

de vleugels is naar de basiszijde door de vleugeladeren

scherp begrensd, doch vloeit naar de spits onmerk-

baar weg, ‘tgeen mij aanleiding gaf het dier Zffluens

te noemen. De vleugels zijn geheel zonder franje. De

beide onderste leedjes der sprieten zijn donkerder dan

de overigen.

Wij hebben hier alleen van de vier eerste familien van Hy-

menoptera 299 inlandsche soorten opgeteld, terwijl onze laatste

naamlijst van het jaar 1857 uit die familien slechts een getal

van 175 (met inbegrip van den bij de Braconiden geplaatsten

Pachylomma) aangaf. Volgens den regel van drieën, om zeer

ouderwetsch te spreken, moet nu het geheele aantal bekende

inlandsche hymenopteren ongeveer 1100 bedragen. Ik twijfel

geen oogenblik of wij zullen ver daar boven komen, zoodra het

mogelijk zal zijn de menigte onbestemde voorwerpen, die nog

in onze doozen bewaard worden, te determineren. !k behoef

evenwel niet te wijzen op de moeijelijkheid en omslagtigheid

daarvan in eene orde, die door zoo velen in zoo veel werken

behandeld en tevens zoo rijk is, dat iederen nieuwen onder-

zoeker telkens nieuwe soorten in de handen komen. Naar mijne

berekening zal ik dan ook eerst tegen het einde van den zomer

deze lijst met de familien der Ichneumoniden, Braconiden ,

Pteromalinen en Codrinen kunnen vervolgen om na een tweede

intermezzo de geheele lijst tot Apis mellifica of liever ten einde

te brengen. SV

Verklaring van Plaat 5.

Nematus catachloris.

Emphytus majalis.

Phyllotoma pinguis.

Selandria phthisica.

Eucoila effluens.

Fig.

”

SE à UO =

”

IETS OVER HET DOODEN EN ZUIVER

BEWAREN VAN INSEKTEN, VOORNAMELIJK

VAN VLINDERS,

DOOR

Mr. de Roo van Westmaas.

Op de laatste Vergadering der Entomologische Vereeniging

werd het gebruik van cyanuretum potassii (cyankalium) als mid-

del om insekten te dooden, door den heer Heylaerts aangeprezen ,

doch daarentegen door de heeren Mr. Albarda en Dr. Verloren

bestreden, op grond van het groote gevaar dat de behandeling

van dit zout, een der zwaarste bekende vergiften, oplevert. Zoo

ik tegenwoordig geweest ware, zoude ik mij zeker en ten volle met

die laatste uitspraak vereenigd hebben en evencens onze insekten-

liefhebbers, die mogelijk door de snelle werking van het middel

geneigd zouden zijn er al te lichtvaardig de proef van te nemen,

dit ten stelligste afgeraden hebben, zelfs dan nog wanneer het-

zelfde doel op geene andere wijze te bereiken ware. Doch ook

dit is volstrekt het geval niet, daar, gelijk zeer te recht door

Mr. Albarda werd aangemerkt, de bladeren der Lauro-cerasus,

die geheel onschadelijk zijn, niet alleen dezelfde uitkomst geven,

maar daarbij nog de vlinders, zoolang men dezen aan hunne

werking overlaat, de noodige geschiktheid doen behouden om

uitgezet te kunnen worden.

Dit middel werd door mij, reeds gedurende tien jaren, steeds

met het beste gevolg aangewend, zoodat ik met eenigen grond

aan den heer Heylaerts, die daaromtrent, ten opzichte der

grootere vlindersoorten, twijfel koesterde, kan verzekeren dat het

IETS OVER HET DOODEN VAN VLINDERS. 129

allezins aan het doel beantwoordt en nimmer zal falen wanneer

het naar behooren wordt toegepast.

Daar het mij evenwel thans gebleken is, dat het aanwenden

van Laurierkers-bladeren, ook tot het dooden van groote in-

sekten, minder algemeen bekend is, dan ik dit veronderstelde,

geloof ik dat het nuttig kan zijn daarop nogmaals de aandacht

te vestigen, vooral zoo dit strekken kan om onze verzamelaars

af te houden van het gebruik maken van een vergift, waarvan

slechts een uiterst geringe hoeveelheid in het kleinste wondje of

zelfs in de oogen behoeft te geraken om de schroomelijkste ge-

volgen na zich te slepen.

Ik stel mij dus, in de eerste plaats, voor om de mij door

beginnende Entomologen zoo menigmaal gedane vraag: hoe men

op eene spoedige, onschadelijke en geschikte wijze vlinders kan

dooden, te beantwoorden; terwijl ik vervolgens, ook deze gele-

genheid wil te baat nemen, ten einde door het mededeelen der

wijze waarop ik mijne vlinders behandel, het antwoord te geven

aan hen die mij naauwelijks gelooven kunnen, wanneer ik hen,

naar waarheid, verzeker , dat ik (behalve eene enkele maal, nu

veertien jaren geleden, toen een klein, doch gelijk mij bleek ,

onschadelijk insekt, waarschijnlijk eene soort van Thrips, uit

mijne kurkenplaten, in eenige mijner laden was ingeslopen),

nooit ofte nimmer eenig insekt, hetzij torrenlarve of myt in

mijne verzameling aantrof.

Op de eerste vraag strekke het volgende tot antwoord:

Voor Microlepidoptera neem ik de gewone suikerflesschen met

goed sluitende glazen stoppen, vul die nagenoeg voor een vierde

gedeelte met jonge drooge Lauro-cerasusbladeren, die ik vooraf

met een houten hamer kneus en goed op elkander druk en

werp daarin de kleine cartonnen doosjes, waarin ik gewoon ben

de vlindertjes te sluiten. Zoo ik dezen, hetgeen doorgaans het-

geval is, tegen den avond heb gevangen, laat ik de doosjes

in de flesch tot den volgenden morgen en vind dan de vlindertjes

allen gestorven en geschikt om uitgespannen te kunnen worden,

Voor Macrolepidoptera maak ik gebruik van grootere en zoo

breed mogelijke flesschen, meestal van 17 of 18 Ned, duim

150 IETS OVER HET DOODEN EN ZUIVER BEWAREN

middellijn, en plaats de vlinders daarin op stukjes kurk gestoken.

Sommigen, vooral Bombyces en Noctuiden, sterven binnen wei-

nige uren, soms zonder zich in het geheel bewogen te hebben;

anderen zijn wel in de eerste oogenblikken levendig, doch ein-

digen al spoedig met slechts eenige trilling in de vleugels over

te houden, waarna zij inslapen en eveneens spoedig sterven ;

enkelen, zoo als bij voorbeeld de Sphingiden, zijn taaier en

zouden daardoor gevaar kunnen loopen zich te beschadigen,

waarom ik de gewoonte heb om dezen eerst met een weinig

chlorophorm of æther sulphuricus, in de zijden aan te strijken,

waardoor zij bijna onmiddelijk bedwelmd worden en dan dadelijk

in de flesch geplaatst, zich zeldzaam meer verroeren en sterven.

De uitwerking der bladeren is zeer sterk en snel wanneer zij

jong en versch zijn, naarmate zij echter ouder worden, ver-

mindert ook, niettegenstaande de flesschen goed gesloten blijven,

hunne kracht en behoort men derhalve op te letten wanneer zij

dienen ververscht te worden, hetgeen zich van zelf aanwijst door

dat de vlinders langzamer sterven. Gewoonlijk is het voldoende de

bladeren tweemalen, ten hoogste drie malen per jaar te vernieu-

wen, zij blijven dan zelfs hunne werking gedurende een groot

gedeelte van den winter uitoefenen. Bemerk ik echter dat zij

te zwak zijn geworden, zonder dat ik op het oogenblik in de

gelegenheid ben anderen in de plaats te stellen , dan gebruik ik als

hulpmiddel eenige druppels æther sulphuricus, die ik op de

bladeren giet en die dan al spoedig het gewenschte resultaat

ten gevolge hebben.

Het is opmerkelijk dat enkele dagvlinders en zelfs kleine

soorten langer aan de werking der bladeren weerstand bieden,

dan dit soms met de allergrootsten het geval is, zoo als b. v.

met Sphinx Atropos, waarvan ik exemplaren , na slechts twee

uren, uit de flesch nam, zonder dat zij later weder bijkwamen.

Van alle insekten waarmede ik proeven nam, leefden de groote

Coleoptera-soorten het langst, hetgeen evenwel van weinig

belang is, daar dezen toch geen gevaar loopen zich te beschadigen.

Overigens was het hoogst zeldzaam en alleen aan de vermin-

derde kracht mijner bladeren toe te schrijven, zoo enkele individuen

VAN INSEKTEN, VOORNAMELIJK VAN VLINDERS. 151

na eene nacht in de flesch geweest te zijn, nog teekenen van

leven gaven. Zelfs ondervond ik dat de kiem der eijeren ge-

dood wordt, daar dezen na een kort verblijf in de flesschen ,

nimmer bij mij uitkwamen. Hieruit blijkt hoe doeltreffend dit

middel tevens is om aangestoken insekten te zuiveren; wil men

daarbij echter met zekerheid te werk gaan, zoo raad ik aan de

voorwerpen gedurende ruim vier-en-twintig uren in de flesschen

te laten , het zal dan evenwel dikwijls noodig zijn om de Lepi-

doptera die men aan deze kuur onderwerpt, op nieuw op de

spanplank te brengen, daar het vocht de vleugels veelal iets

doet zakken.

Het eenige nadeel van het gebruik der Lauro-cerasusbladeren

is, dat de groene kleur van sommige vlinders min of meer aan-

gedaan wordt; dit is een gevolg der vochtigheid en alleen van

toepassing op die soorten, waarbij men hetzelfde verschijnsel

waarneemt wanneer men hen door weeking weder tracht lenig

te maken.

Daar ik nimmer eyankalium gebruikte en ook niet voornemens

ben dat ooit te doen, kan ik, bij eigen ondervinding , niet be-

palen of ook dit geen nadeeligen invloed op de vlinders uit-

oefent, doch zooveel is zeker dat, al ware dit niet het geval,

het door mij opgegeven middel zoo goed aan het doel beant-

woordt, dat ik het zeer ongeraden acht daarboven aan een zwaar

vergift de voorkeur te geven.

Ik hoop dus dat men zijne proefnemingen naar de hierboven

vermelde wijze zal inrichten, en durf dan bijna met zekerheid

vertrouwen dat men zich in deze met mijne inzichten geheel

zal vereenigen.

De tweede te beantwoorden vraag betreft de middelen die

dienstig zijn om onze verzamelingen zuiver te houden. Daar

het waarschijnlijk wel niet alleen aan het toeval zal kunnen

worden toegeschreven, dat ik dat doel nu gedurende vijftien

jaren bereikt heb, moet ik daaruit opmaken dat de door mij

gevolgde methode daarvan de oorzaak is en zal het derhalve

het beste zijn de door mij tot dat einde aangewende voorzorgs-

maatregelen geheel mede te deelen.

159 IETS OVER HET DOODEN EN ZUIVER BEWAREN

Van de stelling uitgaande dat men vooral op twee zaken moet

letten, namelijk: ten eerste de vlinders geheel zuiver in de

verzameling te brengen; ten tweede, dezen , daar eenmaal in ge-

plaatst, verder te vrijwaren, handel ik als volgt:

Heb ik vlinders uitgekregen of gevangen, zoo worden gelijk

reeds gezegd is, de kleine soorten in doosjes, de grootere op

stukjes kurk gestoken en in een der flesschen met Lauro-cerasus-

bladeren gedaan; vervolgens worden zij uitgespannen op houten

spanplankjes, die ik voor het gebruik goed af borstel, en daarna

onmiddelijk weggeborgen in goed sluitende blikken trommels,

die de breedte mijner spanplankjes hebben en hoog genoeg zijn

om de spelden vrij te laten. In deze trommels liggen steeds

eenige stukjes kamfer, die van tijd tot tijd met een weinig

terpentijn bedruppeld worden. Zijn de vlinders droog genoeg, zoo

worden zij van de plankjes genomen en overgeplaatst in andere

trommels , waarvan de bodem met een kurk- of turfplaat be-

kleed is, die eveneens met kamfer en terpentijn zuiver gehou-

den wordt. Eerst in de maanden November of December worden

nu de vlinders, zoo ten minste hunne volkomene zuiverheid niet

twijfelachtig is, in de verzameling geschikt. Ontvang ik voor-

werpen van andere Entomologen of zelfs vlinders van mij zelven,

die ter determinatie waren opgezonden geweest, terug, dan

worden dezen steeds aan eene strenge quarantaine onderworpen

en gewoonlijk niet dan een jaar later in de verzameling gebracht;

dat deze maatregel niet overbodig is, bleek mij, helaas! maar

al te dikwijls.

Op deze wijze handelende, ben ik zoo zeker mogelijk gevrij-

waard van nimmer een aangestoken exemplaar in mijne verzame-

ling op te nemen.

De kasten welke ik gebruik, zijn van goed sluitende deuren

voorzien en bevatten, op de gewone wijze, de laden die gesloten

zijn met eene er boven op liggende en in eene sponning passen-

de glasplaat, waarvan de randen met fluweel beplakt zijn

en die zoo dicht mogelijk sluiten , alhoewel minder juist dan

die welke in houten ramen gevat zijn en die ik daarom boven

de mijnen zoude verkiezen. In de hoeken der laden bevinden

VAN INSEKTEN, VOORNAMELIJK VAN VLINDERS. 155

zich stukjes kamfer die in katoenen lapjes gewikkeld zijn en

met eene speld bevestigd worden. De verzameling wordt nu

jaarlijks in Maart en in November of December door mij, laadje

voor laadje, naauwkeurig nagezien en de kamfer, voor zoo

verre die vervlogen is, vernieuwd, terwijl ik daarbij steeds de

sponningen en het fluweel der glazen met terpentijn besmeer ,

hetgeen ik eveneens doe met de reten der laden en de deuren

mijner kasten. Dat ik gedurende den zomer de verzameling

nog een of meermalen doorzie , spreekt wel van zelf.

Van het gebruik der kamfer, dat dikwijls afgeraden wordt,

omdat men beweert dat de nederploffende stofjes de kleuren

der vlinders schaden, ondervindt ik geen nadeel , daar mijne

voorwerpen even goed blijven als die van anderen, doch bij

het aanwenden van terpentijn, zij men indachtig goede en

versche te bezigen die geene vetvlekken op het papier achterlaat.

Of nu het hier medegedeelde een afdoend middel aan de hand

geeft om onze verzameling geheel tegen indringen van schadelijk

ongedierte te beveiligen, is natuurlijk moeijelijk met volkomen

zekerheid te bepalen, daar het iedereen bekend is, hoe soms

kleine insekten, in weerwil der naauwlettendste zorg, weten

binnen te sluipen; evenwel valt het niet te ontkennen dat, zoo

men van den beginne af aan de voorzorgen neemt die ik steeds

gebruikte of wel die toepast op eene vooraf zuiver gereinigde

collectie, de door mij verkregen uitkomsten zeer voor het doel-

treffende mijner wijze van handelen pleiten.

Ik geloof thans de beide boven gestelde vragen met de noodige

uitvoerigheid behandeld te hebben en eindig met den wensch,

dat dit opstel, hetgeen meer te beschouwen is als eene herin-

nering aan bekende zaken, dan wel als iets nieuws, er toe

moge strekken om onze Entomologen voor de door mij aange-

prezen dooding-methode te winnen en tevens om hen op de

maatregelen, die tot het instandhouden hunner verzamelingen

nuttig kunnen zijn, indachtig te maken.

DESCRIPTION DUNE ESPECE

NOUVELLE DE PEDERUS,

PAR

M. ALBERT FAUVEL,

Avocat a CAEN.

(Planche VII. Fig. 1.)

Paderus coriaceus: apterus, opacus, piceus, palpis, antennis,

pedibus anoque rufopiceis, totus coriaceus, elytris brevibus,

asperato-granulatis. Long. 15 mill.

Habitu fere P. rutilicornis Er., at major, opacus, piceus,

corpore toto subtilissime coriaceo in genere unicus. Antennae

capitis thoracisque longitudine, articulo tertio primo longitudine

æquali, 4—10 dimidio fere brevioribus, subæqualibus, ultimo

fusiformi, rufo-piceæ, apice dilutiores. Caput magnum, thorace

vix latius, breviter ovatum, planiusculum, inter oculos obsolete

transversim ineequaliter depressum, supra antennas relevatum

ibique subnitidum, post oculos parcé obsolete punctulatum.

Thorax elytris latior, trapezoidalis, basim versus fortiter angu-

status, lateribus subrectis, sinuatis, angulis anticis late rotunda-

tis, posticis obtusis, couvexus, basi truncatus. Elytra thorace

quarta parte breviora, parcé fortiter asperato-granulata, media

basi utrinque quasi nodulosa. Abdomen apicem versus fortiter

incrassatum, parcé nigro-pilosum, segmentorum marginibus parce

subtiliter punctulatis, ano rufulo. Pedes tibiis apice tarsisque

testaceis.

DESCRIPTION D'UNE ESPÈCE NOUVELLE DE PÆDERUS. 155

Mas segmento septimo inferiore profunde lateque tricuspidatim

inciso, insisura utraque medio denticulata. Fæmina latet.

Hab. Gélébes.

Collection du Museum de Leyde.

Espèce unique par son corps entièrement coriacé et sa coloration.

J'en dois la communication à l’obligeance de M. Snellen van

Vollenhoven et, bien qu’ennemi des descriptions isolées, j'ai

cru devoir la signaler aux naturalistes, à cause de ses caractères

qui en font un groupe nouveau dans le genre Pederus.

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN

F. M. VAN DER WULP.

N°. 2.

(Vervolg van Deel 3, 2e Serie, blz. 296.)

IV. TACHININAE.

Onder de Tweevleugelige insecten levert geene familie, bij de

verdeeling in geslachten en bij de bestemming der soorten,

zoo vele moeijelijkheden op als de familie der Tachininen. De

verschillende kenmerken, waaraan men zich daarbij moet vast-

houden, zijn veelal zeer onduidelijk begrensd en doorkruisen

elkander als ’t ware, zoodat het niet doenlijk is hier, gelijk bij

andere groote familiën, eenige hoofdgroepen te vormen, terwijl

de geslachten, op enkele uitzonderingen na, niet scherp kunnen

worden gekarakteriseerd.

Meigen nam aanvankelijk alle Tachininen, behoudens alleen

Miltogramma, Siphona en Gonia, in zijn geslacht Tachina op,

dat daardoor niet alleen een groot aantal, maar ook zeer van

elkander afwijkende soorten inhield. Macquart en Robineau

Desvoidy hebben dit vervolgens in verscheidene geslachten ver-

deeld, maar deze over ‘talgemeen weinig duidelijk gekenmerkt,

en vooral Macquart heeft dikwijls zeer analoge soorten in geheel

verschillende geslachten opgenomen of omgekeerd in een en

hetzelfde geslacht zeer afwijkende soorten vereenigd.

Meigen’s verdeeling in het 7° deel zijner Systematische Be-

schreibung, hoewel door hemzelven slechts als eene proefneming

beschouwd, is grootendeels beter; en vooral zijn Schiner’s ver-

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 157

deeling en de door hem aangegeven kenmerken, in zijne Fauna

austriaca, geschikt om bij menigen twijfel op den regten weg

te helpen. Niettemin blijven er bij het behandelen van deze

familie nog tallooze bezwaren bestaan, en ik wil gaarne erkennen

dat mijne verzameling een aantal exemplaren bevat, die ik niet

naar de soort, sommigen zelfs niet naar het geslacht weet te

bestemmen. Het zij verre van mij, om zoodanige voorwerpen

voor onbeschreven te verklaren, en ofschoon het welligt weinig

moeite zou kosten, die onder eenen nieuwen naam te beschrij-

ven, geloof in toch dat daarmede der wetenschap geen dienst

zou worden bewezen, maar veeleer de verwarring en duisternis,

die hier heerschen, er door zouden worden vermeerderd. Voor

enkele soorten meen ik daarop eene uitzondering te moeten

maken, en wel voor de zoodanigen die tot een zeer juist afge-

bakend genus behooren of door zeer in ’t oog vallende kenmer-

ken noodwendig de oprigting van een nieuw genus vereischen.

Bij de mededeeling van eenige opmerkingen, die mij bij het

behandelen der Tachininen zijn voorgekomen, zal ik hieronder

tevens de bedoelde soorten trachten te beschrijven. Ik hoop dat

die beschrijvingen kenbaar genoeg zullen zijn, om mijne soorten

niet te doen verzinken onder de massa van zoo vele anderen,

die alleen in de boeken aanwezig zijn en wier onvolledige en

daardoor niet te ontraadselen beschrijving het ondoenlijk maakt

voor latere schrijvers om die, al ware ’t slechts als synoniemen,

te citeren.

Prasıa Meig. Van dit geslacht zijn mij twee soorten voorge-

komen, die ik om de daarbij opgegeven redenen voor onbeschreven

moet houden, en wel:

1. Plagia Aurifluae n. s.

2 4 1. — Kop witachtig; het voorhoofd met zwartachtigen weer-

schijn en een zwarten, niet scherp begrensden langsband; het

voorhoofd matig breed, naar den schedel iets versmald en aldaar

158 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

naauwelijks een derde der kopbreedte innemende; de stevige

voorhoofdsborstels ter wederzijde in twee rijen geplaatst, en van

de hoogte des sprietwortels in eene enkele rij ter wederzijde

langs de wangen, tot digt bij den mondrand afdalende; langs

den voorhoofdsband bovendien wederzijds eene fijne en digte,

donkere beharing. Sprieten zwart; de beide eerste leden van

voren met witachtigen weerschijn; het derde lid een weinig

langer dan het tweede; de borstel tot bij het eind verdikt,

vrij duidelijk drieledig. Palpen roodgeel. Oogen met fijne be-

haring. Thorax en schildje zwart, met grijze bestuiving; voor

op den thorax vier zwarte langsstrepen, op gelijken afstand van

elkander. Achterlijf langwerpig kegelvormig, bijna cylindrisch,

glanzig zwart; de tweede en volgende ringen aan den voorzoom

vlekachtig met helderwitten weerschijn; de borstels in grooten

getale, vooral aan den anus. Pooten zwart; de borstels vrij

stevig, aan de middenscheenen zeer lang, aan de voorscheenen

kamachtig. Vleugelschubben wit. Vleugels (Pl. 4, fig. 1) met

graauwachtige tint; de kleine dwarsader onder de uitmonding

van den hoofdtak der eerste langsader geplaatst; de achterdwars-

ader bijna regt, doch hare rigting zeer schuin; hare inwrichting

in de vierde langsader is naauwelijks iets voorbij het midden

tusschen de kleine dwarsader en het begin der spitsdwarsader ;

deze laatste ligt mede zeer schuin , ongeveer in dezelfde rigting

als de achterdwarsader; de vierde langsader is voorbij de hoekige

ombuiging nog een heel eind, tot niet ver van den vleugelrand,

voortgezet; de eerste en derde langsaderen zijn met borsteltjes

bezet, de laatste tot vrij digt bij haar uiteinde.

Het 2 verkregen uit Liparis auriflua, Groningen, Julij (de

Gavere).

Zooveel ik heb kunnen nagaan, is er slechts eene enkele soort

van het geslacht Plagia bekend, die, even als de hier beschrevene ,

behaarde oogen en tevens gele palpen heeft, namelijk Pl. ruricola

Meig. Deze soort is mij onbekend en schijnt in vele opzigten

aan de bovenstaande verwant te zijn, doch de geelachtige kleur

der beide eerste sprietenleden, de macrocheten, die alleen aan

den rand der lijfsringen voorkomen en de slechts korte voort-

DIPTEROLOGISCHE AANTEERENINGEN. 159

zetting der vierde langsader, verbieden om haar voor dezelfde

te houden; ook loopen de borsteltjes der derde langsader niet

voorbij de kleine dwarsader en zal voorzeker de spitsdwarsader

niet zoo schuin liggen als in Aurifluae. Bij eene ongenoemde

soort, waarvan Schiner melding maakt’, zou de spitsdwarsader

mede in zeer schuine rigting loopen en zouden ook de sprieten

geheel zwart zijn; doch deze kan evenmin dezelfde als Aurifluae

zijn, omdat bij haar de achterdwarsader digter bij de kleine

dwarsader dan bij de buiging der vierde langsader is geplaatst;

ook zou de voortzetting der vierde langsader kort zijn, althans

Schiner maakt van geen verschil te dezen opzigte melding.

2. Plagia impressa n. s.

gg 5—43 1. — Kop witachtig of lichtgrijs , bijna zonder don-

keren weerschijn; voorhoofd geelachtig, breeder dan de oogen,

zelfs in 3; in ’t midden met zwartachtigen langsband, die in 2

zeer onduidelijk is; voorhoofdsborstels stevig, ter wederzijde ten

getale van 5 op het gezigt afdalende, in d tot halfweg het derde

sprietenlid, in 9 nog iets lager. Sprieten iets korter dan het

aangezigt; de beide eerste leden roodachtig grijs; het derde lid

in g dubbel zoo lang als het tweede, in g een weinig langer

dan het tweede, zwart, van voren en aan de binnenzijde met

grijzen weerschijn; de borstel tot digt bij de spits verdikt.

Palpen geel. Oogen naakt. Thorax en schildje zwartachtig;

de thorax van voren met licht aschgrauwe bestuiving en vier

smalle zwarte langsstrepen, op bijna gelijken afstand van elkander.

Achterlijf kegelvormig, aschgrauw; de eerste ring, de achter-

zoom der overige ringen en de buik zwart. Pooten zwart; het

tweede heuplid dikwijls pekbruin of zelfs roodachtig; borstels

stevig, aan de voorscheenen van voren kamachtig, aan de mid-

denscheenen zeer lang. Vleugelschubben witachtig. Vleugels

(PI 4, fig. 2) met flaauwe grauwachtige tint; de voorrand

tusschen de uitmonding der tweede en derde langsaderen duidelijk

1 Fauna austriaca, I, blz. 437, de 2de noot.

140 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

een weinig ingedrukt; de eerste achtercel is slechts even geopend ';

de kleine dwarsader ligt iets vóór het midden der vleugels,

ongeveer onder de uitmonding van den hoofdtak der eerste langs-

ader; de achterdwarsader is zeer flaauw gebogen en ligt zeer

schuin; zij komt van boven iets voorbij het midden tusschen de

kleine dwarsader en de buiging der vierde langsader en van

onderen is zij ongeveer onder de kleine dwarsader ingewricht;

de vierde langsader is voorbij de buiging slechts een klein eind

voortgezet; de eerste langsader is zonder borsteltjes, de derde

is met borsteltjes bezet tot even voorbij de kleine dwarsader.

Van tijd tot tijd gevangen in de duinstreken bij den Haag,

door Dr. Piaget en mijzelven, ook bij Rotterdam (Fransen) en

op Beekhuizen onder Velp (Kinker).

Van al de beschreven soorten van Plagia, met gele palpen,

schijnt Pl ambigua Meig. (die echter niet Pl. ambigua Fall. is)

de eenige, welke bij de bestemming der boven beschrevene

soort in aanmerking kan komen, omdat ook daar de voorhoofds-

borstels tot digt bij het uiteinde der sprieten afdalen. Ik vind

intusschen in zijne beschrijving te veel afwijking, om mijne

soort daarin te herkennen: 1°. noemt Meigen het aangezigt

« hellweiss , schwarzschillernd » , terwijl mijne voorwerpen een licht-

grijzen kop hebben bijna zonder donkeren weerschijn; 2°. is,

volgens Meigen, de sprietborstel tot het midden, in mijne

exemplaren tot digt bij de spits verdikt; 5°. wordt door Meigen

geen melding gemaakt van de in ‘toog vallende ingedrukte plek

aan den voorrand der vleugels, evenmin als van de, bij verge-

lijking met andere soorten, meer schuine rigling der achter-

dwarsader.

NEMORAEA GLABRATA Meig. Toen voor een aantal jaren de ver-

woestingen door de dennenrups in de provincie Utrecht werden

waargenomen, bleek het dat onder de vijanden dier schadelijke

vlindersoort, zekere Tachinine niet het minst had toegebragt om

de massa der dennenvernielers te verminderen. Deze Tachinine

ı Er komen zelfs exemplaren voor, waarbij de eerste achtercel tegen den rand

gesloten is.

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 141

werd destijds volgens Meigen gedetermineerd als Tachina (Nemo-

raea) glabrata, en de juistheid dezer determinatie scheen ook

daardoor bevestigd, dat Ratzeburg dezelfde soort mede als para-

siet der dennenrups vermeldt. Intusschen wordt in Meigen’s

beschrijving, die overigens zoo tamelijk past, geen acht gegeven

op het al of niet aanwezig zijn van de groote borstels (macro-

cheten) in ’t midden der lijfsringen. In Schiner’s Fauna austriaca

(deel I, blz. 448) wordt daarentegen eene duidelijke afscheiding

gemaakt tusschen de Nemoraea-soorten, waarbij die macrocheten

aan de middenste ringen alleen aan den achterrand voorkomen,

en die, waarbij zij niet alleen aan den achterrand, maar ook

in 't midden der ringen geplaatst zijn, en N. glabrata wordt

aldaar onder de eersten gerangschikt. Het is uit Schiner’s woorden

daar ter plaatse niet volkomen duidelijk of hij werkelijk de soort

kent, dan wel of hij haar alleen in zijn boek heeft opgenomen

omdat zij door Meigen uit het Weener museum is beschreven.

Ik wil echter het eerste aannemen en het er voor houden,

dat hij typische exemplaren onderzocht en alzoo op goeden grond

aan de soort de macrocheten in ’t midden der lijfsringen ontzegd

heeft. Maar als dit zoo is, dan kan de soort, die bij ons te

lande in zoovele exemplaren uit 7rachaea piniperda is verkregen ,

niet de ware N. glabrata zijn, want al de voorwerpen hebben

ook in ’tmidden der ringen duidelijke macrocheten. Die voor-

werpen laten zich niet wel onderscheiden van de bij ons niet

zeldzame N. strenua Meig.; alleen schijnt het mij toe, dat in

4 het voorhoofd nog smaller is en dat de vierde langsader aan

hare buiging iets meer naar beneden loopt en die buiging tevens

meer afgerond is; deze verschillen beduiden evenwel zeer weinig ,

te minder nog, omdat onder de vele exemplaren van strenua,

die ik gezien heb, zich dikwijls overgangen voordoen. Ik kom

derhalve tot het besluit, dat niet Nemoraea glabrata, maar

N. strenua in der tijd uit de dennenrups is verkregen. Dat

Ratzeburg de eerste soort als parasiet opgeeft, doet hier weinig

af, daar ook andere Nemoraeu soorten als parasieten van dezelfde

rups zijn waargenomen, onder anderen N. rudis door Doie.

149 DIPTEROLOGISCHE AANTEERENINGEN,

Meıcensa. Van dit geslacht, dat zich door habitus en teekening

en vooral door de hoog boven den mondrand geplaatste knevel-

borstels duidelijk laat onderscheiden, kende ik sints geruimen

tijd een paar soorten, bisignata Wied. en floralis Fall., waarvan

inzonderheid de eerste in onze duinstreken niet zeldzaam is.

Zeer onlangs werden mij door den heer Ritsema verscheidene

exemplaren van eene Tachinine toegezonden, door hem uit het

nest van Bombus Agrorum gekweekt, en die alzoo parasitisch in

die hommelsoort schijnt te leven. Deze voorwerpen komen in

de voornaamste kenmerken zoodanig met de genoemde eigenia-

soorten overeen, dat ik niet aarzel de soort in dat geslacht te

rangschikken; maar zij wijken van alle daartoe gebragte soorten

af door de zeer laag op de wangen afdalende voorhoofdsborstels

en door de sterk gebogen spitsdwarsader. Daar ook overigens

geene passende beschrijving te vinden is, geloof ik deze voor-

werpen als eene nieuwe soort te mogen beschouwen, waarom ik

er hier eene beschrijving van zal geven als

Meigenia bombivora n. s. (Pl. 4, fig. 5—5).

gg 54-5411. — Kop wit met zwartachtigen weerschijn; voor-

hoofd een weinig uitstekend, matig smal, van achteren ongeveer

een vierde (4) of een derde (2) der kopbreedte innemende, met

zwarten, grijs weerschijnenden, van achteren ingekeepten langs-

band; voorhoofdsborstels teeder maar talrijk, ter wederzijde in

eene enkele rij tot zeer laag op de wangen afdalende, doch de

borstels op de wangen korter en zwakker wordende. Oogen

naakt. Sprieten zwart; het tweede lid digt met korte borsteltjes

bezet; het derde lid driemaal zoo lang als het tweede, minder

smal dan bij de andere soorten van dit geslacht; de sprietborstel

aan de wortelhelft verdikt. Mondrand een weinig uitstekend en

bij vele exemplaren eenigzins roodachtig ; de mondborstels talrijk ,

tot ongeveer een derde van het gezigt opklimmende, de grootste

borstels boven den mondrand geplaatst. Zuiger en palpen zwart,

aan het uiteinde verdikt. Thorax van boven witachtig bestoven,

met drie breede zwarte langsstrepen; borstzijden en schildje

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 145

zwart, met lichtgrijze bestuiving. Achterlijf glanzig, in 2 kort

kegelvormig, in 2 eirond, witachtig; de eerste ring, een dubbel

ingekeepte achterzoom aan de tweede en derde ringen, alsmede

de anus zwart; in sommige rigtingen vertoont zich de teekening

als een zwarte achterzoom op de tweede en derde ringen , met

eene zwarte ruggestreep, en worden de zijden zwart met witte

weerschijnvlekken ; macrocheten der middenste ringen alleen aan

den achterrand. Pooten zwart; de dijen, vooral de voordijen,

van onderen met lichtgrijze bestuiving; de borstels matig stevig

en weinig talrijk, aan de onderzijde der dijen eenigzins wimper-

achtig, aan de buitenzijde der achterscheenen onregelmatig ge-

plaatst; haken en voetballen in 4 verlengd en met lange borstels

omgeven. Vleugelschubben witachtig Vleugels met bruingrauwe

tint, aan de uiterste punt van den wortel geelachtig; aderen

zwartbruin; vierde langsader met regten hoek omgebogen; de

spitsdwarsader op een derde harer lengte gebogen, verder regt

loopende; achterdwarsader met flaauwe hogt; randdoorn niet

aanwezig.

Bij de bestemming dezer soort, die in vorm en teekening aan

Sarcophaga herinnert, scheen het mij in ’teerst alsof Tachina

devia Fall. in aanmerking kon komen, waarvan de beschrijving

inderdaad veel punten van overeenkomst aanbiedt; doch van

deze soort, die niet tot Meigenia, maar tot Tachina in beperkten

zin behoort, is het achterlijf langwerpig, het derde sprietenlid

slechts een weinig langer dan het tweede, de voorhoofdsborstels

dalen slechts tot een vierde gedeelte van het gezigt af en van

den roodachtigen mondrand wordt niet gesproken.

FRONTINA LAETA Meig. Deze soort, die ik onlangs voor het

eerst in Gelderland heb aangetroffen, heeft het geheele uiterlijk

aanzien van eene Baumhaueria. De eigenaardige langwerpig

vierkante vorm van den kop, in profiel gezien, en de zeer lange

sprieten met den tot digt bij het eind verdikten borstel, gelijken

zoodanig op die van Baumhaueria, dat men onwillekeurig ge-

neigd wordt de soort tot dat geslacht te brengen. Het voor-

144 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

name verschil tusschen de geslachten Baumhaueria en Frontina

zou daarin gelegen zijn, dat bij het eerstgenoemde geslacht de

eerste achtercel gesloten, en dat zij bij het andere geopend is;

maar als men in aanmerking neemt, dat onder anderen Baum-

haueria verliginosa Meig. even dikwijls met eene geopende als

met eene gesloten eerste achtercel voorkomt, dan verliest dit

onderscheidingskenmerk bijna al zijne waarde. Wanneer men

derhalve de kenmerken van het geslacht Baumhaueria in zoo

verre wijzigt, dat niet zooveel gewigt wordt gehecht aan de ge-

sloten uitmonding der eerste achtercel, iets wat na het boven

aangevoerde ook niet wel kan, dan komt het mij voor, dat

Frontina laeta zeer goed past in het geslacht Baumhaueria De

overige tot Frontina gerekende soorten (nog ongeveer een zestal)

zijn mij niet bekend; ik weet dus niet te beoordeelen, of zij

ook de kenmerken van Baumhaueria in genoegzame mate be-

zitten, om daaronder gerangschikt te kunnen worden.

Exorista mopesta Meig. Van deze soort, door Meigen beschre-

ven in het 7° deel zijner Syst. Beschr., blz. 257, n°. 25, en

die ik heb leeren kennen uit een exemplaar, door Fransen te

Rotterdam gevangen, zal de naam moeten worden veranderd;

want er bestond reeds eene Tachina modesta (Meig. IV, blz. 585;

n°. 248) = Lydella modesta Macquart, Suit. à Buffon II, p. 157

en Eworista modesta Macq. Annales de la Soc. ent. de France

1849, p. 405, n°. 79), eene soort, die bijna dubbel zoo groot

is als die door Meigen in het VII deel onder dienzelfden naam wordt

beschreven. Ik heb daarom deze laatste E. verecunda genoemd.

Puorocera CONCINNATA Meig. Deze is eene zeer veelvuldig voor-

komende soort, en die in allerlei rupsen parasitisch gevonden

wordt. Het 2 is gemakkelijk te herkennen aan den vorm van

den buik, die op de middenste ringen kielvormig is zamenge-

drukt en aan den anus, die met een omgebogen, glanzig zwar-

ten doorn eindigt, even als bij vele Pipunculus-soorten. Ik

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 143

geloof het er voor te mogen houden, dat Phorocera munda Meig.

(Syst. Beschr. IV, 595, 271 en VII, 261, 16) dezelfde soort is,

en zulks niettegenstaande Meigen in zijn VII° deel zoowel van

de eene als van de andere eene afbeelding geeft, en wat meer

zegt, ze daar niet eens tot hetzelfde genus brengt, maar voor

Concinnata en nog een paar anderen het genus Doria afzondert.

Volgens zijne afbeeldingen is het onderscheid, behalve in de

geledingen van den sprietborstel, gelegen in den iets of wat be-

haarden sprietborstel bij Munda (Meig. fig. 28), waarvan in den tekst

zelfs niet gesproken wordt. Het een weinig meer vooruitstekende

voorhoofd van Concinnata (Meig. fig. 55) is zeker slechts toevallig in

de teekening zoo uitgevallen en wordt althans in de beschrij-

vingen almede niet nader toegelicht Mijne voorwerpen, die

overigens toch stellig Concinnata zijn, komen in dat opzigt bijna

nog meer met Meigen’s afbeelding van Munda (fig. 29) overeen.

De geledingen van den sprietborstel maken bijna het eenige

kenmerk uit, waarop Meigen zijn geslacht Doria van Phorocera

heeft afgescheiden, doch dit kenmerk is zoo weinig afdoend en

valt zoo weinig in ’t oog, dat men het, zelfs bij vrij sterke

vergrooting, moeijelijk kan volgen. Het zal dan ook wel beter

zijn, om op het voetspoor van Schiner, het geslacht Doria maar

weder met Phorocera vereenigd te laten. In Meigen’s overigens

vrij uitvoerige beschrijvingen van beide soorten (concinnata en

munda) is ook niet wel een wezenlijk onderscheid te vinden, en

zoowel de eene als de andere houdt niets, in dat niet op de

vele voorwerpen, die ik vergeleken heb, van toepassing is.

Of Tachina stupida Meig. (IV, 415, 505), die ook later door

Meigen in zijn geslacht Doria is opgenomen, wel op goede

gronden als eene afzonderlijke soort kan worden beschouwd,

meen ik te moeten betwijfelen. Ik heb althans voorwerpen ge-

zien, waarop Meigen’s beschrijving in alle bijzonderheden paste,

en die bij vergelijking toch niet anders dan Ph. concinnata waren.

Germania Rob. D. = Illigera Meig.). Sints geruimen tijd kende

ik eene Tachinine, die van tijd tot tijd op de duinen bij den

146 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

Haag wordt aangetroffen en die ik meende tot dit geslacht te

moeten brengen, ofschoon zij tot geene der beschreven soorten

behoort. Eerst onlangs werd door een jeugdig entomoloog, den

heer Everts, mede in ’s Gravenhage’s omstreken, een exemplaar

van G. ruficeps gevangen, en ik verkreeg daardoor de zekerheid,

dat ik inderdaad de eerstbedoelde soort, die veel kleiner is,

generiek juist bestemd had. In mijne collectie komt deze laatste

voor onder den naam van

Germaria sabulosa n. s. (Pl. 4, fig. 6—9.)

dg 54 1. — Aangezigt wit, met eenigen zilverglans en een

roodgelen weerschijn; voorhoofd aan de kanten zwartachtig,

eenigzins glanzig, in ’t midden met breeden, donker roestkieu-

rigen langsband. Sprieten zwartachtig; het tweede lid geheel

of gedeeltelijk roestkleurig; in 4 het derde lid viermaal zoo lang

als het tweede; in 2 het tweede verlengd en het derde slechts

een weinig langer; de borstel, even als bij de andere soorten van

het geslacht, tot bij het uiteinde verdikt, duidelijk drieledig en

geknakt; het eerste lid kort, de beide anderen ongeveer van

gelijke lengte. Palpen roodgeel. Thorax glanzig zwart, met

eenige witachtige of lichtgrijze bestuiving, waarin zich soms van

voren vier onduidelijke zwarte langsstrepen vertoonen ; schildje

zwartachtig of een weinig donker roodbruin; achterlijf zwart met

eenigen glans; de voorzoom van den tweeden en derden ring

witachtig bestoven, tot ongeveer de halve lengte ; buiten de macro-

cheten, die alleen aan den achterrand der ringen voorkomen, het

achterlijf bijna geheel kaal. Pooten zwart of bij de lichtste individuen

pekbruin; de knieën soms een weinig roodachtig ; de borstels matig

in aantal en stevigheid, die aan de middenscheenen het langst;

haken en voetballen in beide seksen klein. Vleugelschubben witach-

tig. Vleugels met zeer flaauwe bruinachtige tint, aan den wortel

witachtig; de spitsdwarsader gebogen; de eerste achtercel meestal

tegen den rand gesloten, somtijds even geopend; de achterdwars-

ader op ruim twee derden tusschen de kleine dwarsader en de

buiging der vierde langsader; de eerste langsader is aan haar

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 147

begin en de derde tot aan de kleine dwarsader met korte

borsteltjes bezet; dergelijke borsteltjes komen soms ook op de

vijfde langsader voor.

Meermalen gevangen op de duinen onder ’s Gravenhage en

Wassenaar, ook wel op de laatste rij duinen bij Scheveningen.

Ammogia n. g. Eene andere Tachinine, die tot onze duin-

fauna behoort, kan ik evenmin onder de vroeger beschreven

soorten vinden, maar is zelfs niet dan met den grootsten dwang

onder een der bestaande geslachten te rangschikken. Ik heb

haar daarom tot een afzonderlijk geslacht gebragt, dat ik

Ammobia noem, en dat op de volgende wijze kan worden ge-

kenmerkt.

Kop in profiel langwerpig vierkant; voorhoofd weinig of niet

uitstekend, in 4 naauwelijks een derde, in 2 ruim de helft der

kopbreedte innemende; de voorhoofdsborstels vrij stevig, een

weinig beneden den sprietwortel afdalende. Oogen bijna naakt;

alleen bij sterke vergrooting worden eenige weinige „ korte

haartjes zigtbaar. Aangezigt regtstandig; de kanten wimper-

achtig met borstels bezet; waugen en kinnebakken vrij smal ; mond-

borstels stevig, de beide langsten even boven den mondrand

geplaatst. Palpen cylindrisch. Sprieten een vierde korter dan

het gezigt; de beide eerste leden vrij kort; het derde lid twee

tot driemalen zoo lang als het tweede; borstel onduidelijk ge-

leed Achterlijf eenigzins kegelvormig, in 2 toegespitst en soms

met uitstekende eijerbuis; de eerste lijfsring kort; macrocheten

alleen aan den rand der ringen. Pooten met stevige borstels.

Vleugels met een’ kleinen randdoorn; uitmonding der eerste

achtercel met naauwe opening ver van de vleugelspits; de vierde

langsader met hoekige ombuiging en aldaar, door eene vleugel-

plooi, schijnbaar met eene aanhangende ader; achterdwarsader

een weinig schuin, juist in ’t midden der eerste achtercel uit-

mondende.

De tot nog toe eenige soort van dit geslacht is

148 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

Ammobia glabriventris n. s. (Pl. 4, fig. 10—14.)

d 211-241. — Kop zijdeachtig wit, met zwartachtigen weer-

schijn; in ® het voorhoofd iets naar het licht aschgrauwe trek-

kende; voorhoofdsband smal, roodbruin, naar achteren soms

zwart, bij sommige daging verdwijnende. Sprieten zwartbruin;

het tweede lid bijna altijd, somwijlen ook het derde aan den

den wortel van onderen roestkleurig; het derde lid in 2 smal;

de borstel tot op de helft verdikt. Palpen licht roestkleurig.

Voorhoofdsborstels ten getale van drie beneden den sprietborstel

afdalende; de gezigtswimpers tot aan de voorhoofdsborstels op-

stijgende; bakkenbaard wit; achterhoofd met eenen krans van

zwarte borsteltjes en voorts met digte, lichtgrijze beharing.

Thorax aschgrauw met vier zwarte langsstrepen, die van voren

het duidelijkst zijn en waarvan de beide middensten uit elkander

staan. Schildje grauw, bij enkele exemplaren aan den achter-

rand een weinig roodachtig. Achterlijf glanzig, lichtgrauw, in

2 zelfs witachtig grauw, met zwarte borstelwratjes; de eerste

ring, de achterste helft der volgende ringen en in 4de geheele

buik glanzig zwart; ook in 2 de eijerbuis, die plat en aan

'teinde afgeknot is. Pooten zwart, de dijen met eenigen licht-

grijzen weerschijn; achterste scheenen buitenwaarts met twee

of drie langere borstels. Vleugelschubben groot, beenwit. Vleugels

met flaauwe grauwe tint, aan den wortel en de eerste helft

van den voorrand een weinig geelachtig, de spitsdwarsader iets

gebogen, de achterdwarsader bijna regt.

Van tijd tot tijd op de duinen bij den Haag, in Junij tot

Augustus; zij zet zich op het zand neder in den zonneschijn,

even als Miltogramma- en Hilarella-soorten.

Eenige overeenkomst met Metopia, vooral in het aderbeloop ,

is niet te miskennen, maar het voorhoofd steekt niet vooruit

en het derde sprietenlid is, naar evenredigheid van het tweede,

veel korter. Bij Phorocera kan de soort niet geplaatst worden,

wijl de oogen naakt of ten hoogste slechts microscopisch behaard

zijn en ook de geheele habitus een andere is. Van Degeeria

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 149

wijkt zij af door de uitmonding der eerste achtercel ver van de

vleugelspits.

Ofschoon mijne talrijke exemplaren in sommige opzigten

eenig verschil opleveren, b. v. in de kleur der sprieten,

waarvan het rood :ninder of meer uitgebreid is, in den al of

niet roodachtigen achterrand van het schildje, in het getal der

gezigtswimpers enz., kan ik geen wezenlijk onderscheid vinden

en moet ik allen voor dezelfde soort houden.

STYLOMYIA n. g. Eene kleine Tachinine met geslotene en ge-

steelde eerste achtercel, en overigens in ‘toog vallend door haar

bleek coloriet en zwakke beborsteling, werd reeds vóór geruimen

tijd door den heer J. Kinker in een enkel g exemplaar op Beek-

huizen bij Velp gevangen. Mijne hoop om later in de gelegen-

heid te komen er meer exemplaren van te zien, is tot hiertoe

niet vervuld; maar het voorwerp is zoo afwijkend van alle

anderen, dat ik mij niet kan onthouden de soort slechts naar

dit enkele exemplaar te beschrijven en er onder den naam van

Siylomyia een nieuw geslacht voor op te rigten, hetgeen op de

volgende wijze kan worden gekenmerkt: i

Kop rondachtig, ten minste zoo breed als de thorax; aange-

zigt bijna loodregt, ongewimperd; de mondrand weinig opgebo-

gen, met zwakke borstels bezet; wangen en kinnebakken breed,

de laatsten digt behaard. Voorhoofd breed, effen, niet voor-

uitstekend, aan de kanten met zwakke borstels, waarvan er

geen op de wangen afdalen. Oogen naakt. Sprieten bijna tegen

het gezigt liggende, kort; het tweede lid met korte borsteltjes;

het derde lid dubbel zoo lang als het tweede, tamelijk breed ,

aan ‘teinde afgerond; de borstel naakt, onduidelijk geleed.

Zuiger een weinig uitstekend; palpen slank; eylindrisch, aan

‘Leinde iets verdikt. Thorax matig gewelfd; schildje bijna drie-

hoekig, aan den rand met zwakke borstels. Achterlijf eirond,

breeder dan de thorax, uit vier ringen bestaande; de eerste ring

slechts weinig korter dan de volgende, de vierde het langst ; macro-

cheten zwak, zoowel in ’t midden als aan den rand der ringen , uit

150 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

wratjes ontspringende. Pooten matig lang en slechts spaarzaam

met teedere borstels bezet. Vieugelschubben groot. Vleugels

met zeer kleinen, naauwelijks waarneembaren randdoorn; derde

langsader aan de vleugelspits uitmondende; de vierde langsader

met iets afgeronden hoek omgebogen; eerste achtercel gesloten

en duidelijk gesteeld; de kleine dwarsader onder de uitmonding

der eerste langsader en ongeveer op het midden der discoidaal-

cel geplaatst; de achterdwarsader vóór het midden der eerste

achtercel.

Wegens de zwakke beborsteling zou men haast in twijfel

kunnen geraken of dit genus wel tot de Tachininen behoort; de

naakte sprietborstel en het vierringelige achterlijf laten evenwel

geen twijfel, dat het daar op de regte plaats staat. Het ader-

beloop der vleugels en de sterke ontwikkeling der vleugelschub-

ben duiden verwantschap aan met het geslacht Zeucostoma Meig.

De eenige soort van dit geslacht is

Stylomyia punctulata n. s. (Pl. 4, fig. 15—19.)

2131. — Kop bleekgeel met witten weerschijn, aan de wangen

met eenige teedere zwarte haren; kinnebakken met witte borstels;

palpen en sprieten roodgeel; het derde sprietenlid aan de buiten-

zijde, even als de sprietborstel, donkerbruin. Voorhoofd meer

dan het derde gedeelte der kopbreedte innemende, aan de

kanten met witten weerschijn, in ’t midden met breeden rood-

gelen dwarsband ; voorhoofdsborstels ter wederzijde op eene

dubbele rij; sehedel en achterhoofd grauwachtig. Thorax en

schildje lichtgrauw, op den rug met onduidelijke bruinachtige

langsstrepen. Achterlijf grauw, aan den wortel zwart; op den

tweeden, derden en vierden ring zwarte rugvlekjes; de eijerbuis

kort en breed, aan ‘teinde stomp afgeknot ; de borstels op het

achterlijf zwak, maar vrij talrijk. Pooten roodgeel; de achterste

heupen grauwachtig, de voorheupen met witten weerschijn; de

spits der dijen, vooral van boven, donkerbruin; ook de achter-

scheenen verdonkerd; de tarsen zwartbruin; haken en voetballen

klein; de borstels der pooten zwak, aan de voordijen eenigzins

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 154

kamachtig op rijen, aan de onderzijde der achterdijen lang.

Vleugelschubben wit. Vleugels bijna glasachtig, aan den wortel

een weinig met geelbruine tint; de spitsdwarsader bijna onmerk-

baar gebogen; de eerste achtercel vrij lang gesteeld; de achter-

dwarsader bijna regt.

Paragusia Schin. De soort, die ik in de Bouwstoffen, deel III,

blz. 160, n°. 818, als Apodacra elegantula Zeit. heb opgegeven,

is aldaar ten onregte zoo genoemd. De bestemming was destijds

naar een enkel exemplaar geschied Sedert hebben Dr. Piaget

en ik haar op onze exeursiën in de duinen dikwijls aangetroffen,

en is het ons gebleken, dat zij door Schiner zeer kenbaar is

beschreven als Paragusia Frivaldzkit.

Turyprocera Macq. Eene vlieg, door den Heer Snellen als

parasiet gekweekt uit Halias prasinana Linn., kan niet wel

anders dan in het geslacht Thryptocera worden gerangschikt ;

ofschoon zij niet den duidelijk geleden sprietborstel van de

meeste andere soorten van dat geslacht bezit (even als dit bij

Thr. cognata Schiner het geval is). Zij is tot geene der be-

schreven soorten te brengen, waarom ik hier van haar eene

beschrijving geef als

Thryptocera Prasinanae n. s. (Pl. 4, fig. 20.)

g 251 — Kop donkergrauw, boven den mondrand roodachtig ;

voorhoofd ongeveer ter halve kopbreedte; voorhoofdsborstels ten

getale van drie of vier beneden den sprietwortel afdalende ;

boven de groote mondborstels stijgen nog eenige borsteltjes langs

het gezigt op. Sprieten zwart, tot twee derden van het gezigt

reikende; het derde lid vier- tot vijfmaal zoo lang als het

tweede, breed en plomp; de borstel onduidelijk geleed, niet

geknied, tot iets over het midden verdikt. Palpen zwart. Thorax,

schildje en achterlijf grauwachtig zwart, bijna zonder eenige

teekening; achterrand van het schildje roodgeel; vóór op den

159 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

thorax eene flaauwe aanduiding van donkere langsstrepen ; achter-

lijf elliptisch, naar het uiteinde een weinig spits toeloopende;

macrocheten der middenste ringen zoowel in het midden als aan

den achterrand Pooten zwart; achterscheenen buitenwaarts met

ongelijke borstels gewimperd. Vleugelschubben en wortel der

vleugels roodgeel; de vleugels overigens met grauwe tint; de

eerste achtercel met geopende uitmonding zeer kort vóór de

vleugelspits; de langsaderen ongedoornd ; de achterdwarsader in

‘t midden tusschen de kleine dwarsader en de buiging der vierde

langsader.

Er waren twee g exemplaren uitgekomen in April, uit rupsen

van Doorn medegebragt.

Ten slotte voeg ik hierbij nog eene opgave van Tachininen,

welke bij ons te lande als parasieten in rupsen en andere in-

sectenlarven zijn waargenomen. Deze opgave strekt ten vervolge

van eene dergelijke, welke in der tijd door mij werd medege-

deeld en opgenomen is in dit Tijdschrift, eerste serie, deel VI,

blz. 45.

Plagia ambigua Fall. . . . . uit Plusia gamma Linn. (Rotterdam, Snellen

en Fransen).

» Aurifluae n. s. ... Liparisauriflua W. V. (Groningen, Julij,

(Zie hiervoren). de Gavere).

Sphinx Pinastri Linn. (van Beekhuizen,

Kinker).

Exorista vulgaris Fall. . . . » (Bombyx potatoria Linn. (Sn. v. Voll.)

Cucullia Verbasci Linn. (Haarlem, Julij,

Boogaard).

u mitis Meig. Calymnia trapezina Linn. (de Graaf.)

» fimbriata Meig. .. Geometra wayaria Linn. (Haarlem,

Boogaard.)

" excisa Fall. . . . . » Bombyx processionea Linn. (Voorst,

Wtiewaall.)

” Lucorum Meig. . . » Sphinx Ligustri Linn. (Gron.,de Gavere.)

” prominens Meig. . Bombyx neustria Linn. (Rott., Fransen.)

7, ferina Rob. D. .. Vanessa Urticae Linn. (Als voren.)

» affinis Fall, .... » Psyche villosella Ochs. (Oosterbeek,

Bakker Jr.)

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 155

Meigenia bisignata Wied...

7 bombivora n. s. . .

(Zie hiervoren.)

Tachina Larvarum Linn...

» vidua Meig. ....

Phorocera concinnata Meig. .

Baumhaueria vertiginosa Fabr.

Thryptocera pilipennis Fall. .

" setipennis Fall. .

” Prasinanae n. s.

(Zie hiervoren.)

Macquartia nitida Zett. . . .

Degeeria parallela Meig.

Scopolia latifrons Zett. . ..

" ocypterina Zett. . .

“

uit Athalia Spinarum Fabr. (Voorst, Snellen

van Vollenhoven.)

Bombus Agrorum Fabr. (Haarlem, Mei,

Ritsema.)

‘Papilio Machaon Linn. (Rotterdam,

Junij, Fransen.)

JAcronycta Rumieis Linn. (Rotterdam ,

Mei, Fransen.)

Bombyx Rubi Linn. (Gron., de Gavere.)

Smerinthus Tiliae Linn. (Amsterdam,

Lodeesen.)

|Bombyx Cynthia Drur. (Velp, de Roo

van Westmaas.)

Arctia lubricipeda Linn. (Amsterdam,

Grebner en Lodeesen.)

Liparis auriflua W. V. (Haarlem , Julij,

Weijenbergh.)

Pygaera anachoreta W. V. (Amsterdam,

Grebuer en Lodeesen.)

Acronycta tridens. W. V. (Amsterdam

dezelfden.)

Acronycta Aceris Linn. (Rotterdam,

Mei, Fransen.)

‘Geometra amataria Linn. (Rotterdam,

| Fransen.)

Arctia caja Linn. (Rott., Fransen.)

Retinia resinella Linn. (Oosterbeek ,

October, Bakker Jr.)

Notodonta tremula Clerk. (Rotterdam ,

Fransen.)

Halias prasinana Linn. (Doorn, April,

Snellen.)

Botys verticalis W. V. (Gron., de Gav.)

Nematus virescens Hart. (Voorst, Snellen

v. Voll.)

Selandria sericans Hart. (Sn. v. Voll.)

Leucania lithargyria Esq. (Rott., Mei,

Fransen.)

Pterophorus lithodactylus Tr. (Rott. ,

Julij, Snellen.)

Qt KO —_

DNS ER

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

Verklaring der Afbeeldingen.

Plagia Aurifluae n. s.

” impressa n. s.

Meigenia bombivora n. s.

” L/4

vv "

Germaria sabulosa n. s.

H Ww

" LA

V/d ”

vleugel.

kop in profiel 4.

kop van voren 4.

vleugel.

kop 2.

spriet d.

” DI

Ammobia glabriventris n. s. 2.

” LA

"” LA

[7 UA

” ”

Stylomyia punctulata n. s. 2.

Ww W

UA ”

” ”

L/4 ”

Thryptocera Prasinanae n. s.

kop 4 van voren.

” 2 ” ”

» 2 in profiel.

vleugel.

kop van voren.

vin profiel.

spriet.

kop in profiel.

NEDERLANDSCHE DIPTERA

IN METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE

BESCHREVEN DOOR

H. WEYENBERGH Jr.

INLEIDING.

Toen de tijden, waarin de beoefening der natuurwetenschappen

zich bepaalde tot het bestudeeren en commentariëeren van de werken

van Aristoteles , langzamerhand tot het verleden begonnen te behoo-

ren en aan den wetenschappelijken horizont een nieuwe dag

voor het vrij en zelfstandig onderzoek begon te gloren, was bij

het verzamelen en rangschikken der soorten op het uitgestrekt

gebied der entomologie, ook veler oog gericht op de merkwaar-

dige levenswijs en de steeds verrassende gedaantewisseling der

insekten. De biologie der insekten was het veld van veler

onderzoek. En geen wonder, want nog heden ten dage is de

verandering der insekten voor den oningewijde bijna een wonder

gelijk, en blijft voor den wetenschappelijken waarnemer, hoe

dikwijls ook reeds waargenomen, in verband met hunne vaak

belangwekkende levenswijs, een aangenaam schouwspel.

Geen wonder verder ook dat de zoo sierlijk uitgedoste Lepi-

doptera in de eerste plaats veler aandacht tot zich trokken; tal

van werken , somtijds met elkander wedijverende in naauwkeu-

righeid en pracht van uitvoering, is daar om van die voorkeur

getuigenis af te leggen.

Niet anders ging het ook in ons land en met onze vaderland-

sche insekten. Naast uitstekende insekten-anatomen en -physio-

logen, als Swammerdam, Lyonet en Leeuwenhoek, mag ons

156 NEDERLANDSCHE DIPTERA IN

vaderland zich ook op biologen beroemen, die aan eene naauw-

keurige opmerkings- en waarnemingsgave een geoefend penseel

paarden en zoo de herboren wetenschap met groote schreden

deden voorwaarts schrijden. Maar even als elders waren het ook

hier vooral de lepidopteren, die zich in de gunst der onder-

zoekers wisten te dringen. Zoowel de Middelburgers Goedaert

en Blankaart, als jufvrouw Merian en L’admiral hielden zich

vooral met de schubvleugeligen en hunne gedaantewisseling en

levenswijs bezig. Het aantal insekten uit andere orden dat zij

behandeld hebben, is betrekkelijk zeer gering.

Het valt niet te ontkennen dat deze bevoorrechting der lepi-

dopteren, hoewel voor een groot deel toe te schrijven aan de

sierlijkheid der volmaakte insekten, voor een ander deel ook op

rekening te stellen is der grootere verschillen, die de eerste

toestanden, de rupsen, onderling aanbieden, en zoo de taak

vergemakkelijken; terwijl in andere orden eene grootere één-

vormigheid in de eerste toestanden, larven en maden, heerscht ,

die eene juiste onderscheiding moeijelijker maakt en als van

zelf tot latere tijden deed uitstellen.

Het was dan ook reeds omstreeks 1758 dat Jan Christiaan Sepp

een werk begon uit te geven over de Nederlandsche Lepidoptera,

dat nog op den huidigen dag wordt voortgezet en in reeksen

van afzonderlijke monographieën de Nederlandsche soorten dezer

orde afbeeldt en beschrijft, een werk dat te recht wegens uit-

voerigheid en netheid van behandeling steeds geroemd wordt.

Het is te wenschen dat eenmaal de tijd moge komen dat ons

vaderland voor elke orde zijner entomologische fauna op zulk een

standaardwerk kan wijzen, als het werk van Sepp is voor de

schubvleugeligen. In vele opzichten kan bij het ondernemen

van deze taak voor de andere orden, Sepp’s werk tot voorbeeld

en model dienen.

Juist eene eeuw was verloopen sedert Sepp met de lepidopte-

ren het voorbeeld gaf, toen vóór weinige jaren eene andere orde

hen gevolgd is. Bij de oprichting toch van het Nederlandsche

tijdschrift voor Entomologie in 1858, is door den steeds op het

geheele uitgebreide veld der entomologische wetenschap met zoo

METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE. 137

gelukkigen uitslag werkzamen Dr. S.C. Snellen van Vollenhoven

met de beschrijving der Hymenoptera in dien geest een begin

gemaakt en wel meer bepaald met de afdeeling der bladwespen.

De eerste serie van dat tijdschrift bevat de keurige monogra-

phiëen van acht-en-dertig soorten.

Geene andere orde is tot nog toe in denzelfden geest in be-

handeling genomen. Wel zagen van enkele Nederlandsche in-

sekten uit andere orden geheele of gedeeltelijke levensgeschie-

denissen in ons Tijdschrift of elders het licht, maar deze zijn

slechts losse, op zich zelf staande stukken. Dat wij nog niet

verder zijn, is zeker bijna uitsluitend te wijten aan de uitge-

breidheid van het veld van onderzoek.

Met de beide volgende levensgeschiedenissen open ik de be-

schrijving der Nederlandsche soorten uit de orde der Diptera en

hoop deze van tijd tot tijd door anderen te doen volgen, mij

het « Excelsius» tot leuze kiezend. Dat ik bij deze mijne poging

de ondersteuning en medewerking onzer vaderlandsche entomo-

logen op hoogen prijs stel, ja op haar als onmisbaar reken, is

schier overbodig te zeggen.

Vooraf wil ik nog opgave doen van de soorten der Diptera ,

die in de verschillende toestanden beschreven, hier en daar in

de Nederlandsche entomologische litteratuur verspreid „ voorkomen.

Goepaert beschrijft in zijn Metamorphosis naturalis een vijf-

en-twintigtal soorten van Diptera, n. l.:

Deel I. PI. 2 A, B, CG. p. 20: Eristalis tenax L. Pl. 4 A,

B. p.28: Musca (domestica ?). Pl.5 E. p. 29: Cyrtoneura spec. ?

PI. 6 F. p. 51: Bibio MarciL. Pl. 41 p. 92: Syrphus Ribesii L.

PI. 50 B. p.102: Urophora Cardui L. PI. 51 C. p.104: Homa-

lomyia canicularis L. PI. 59 A. p. 108: ...?... PL 55

p. 106: Calliphora vomitoria L. PI. 54 p. 107: Lucilia Caesar L.

Pl. 55 p. 107: Sarcophaga spec.? Pl. 69. p. 127: Anthomyia

spec.? PI. 70: Larven van Stratiomys spec.? Pl. 71 p. 150:

Exorista spec.? Pl. 75 p. 155: Piophila Casei L.

Deel II. PI. 2. p. 5: Tachina spec.? PL 8. p. 17: Tachina

spec.? PI. 11 p. 28; Syrphus? Helophilus? PI. 44 p. 241:

158 NEDERLANDSCHE DIPTERA IN

Tipula oleracea L. Pl. 45 p. 247: Syrphus? Pl. 47. 1. p. 268:

Anthomyca spec.? PI. 47. 2. p. 268: Anthomyia spec.? PI. 47.

5. p. 268: Anthomyia spec. ?

Deel III beeldt wel eenige niet te determineeren Tachinarie

af, maar geene eerste toestanden.

Daarenboven vindt men nog van eenige soorten alleen de

eerste toestand afgebeeld, b. v. I. pl. 47. Syrphus Pyrastri L. enz.

Swammerpam geeft in de Biblia Naturae beschrijving der vol-

gende soorten.

Tab. 51. fig. 4—8. Tab. 52. Culex pipiens L. Tab. 58. fig.

IX A, B, C. Zristalis tenax L. Tab. 58. fig. X D, E, F.

Tachina spec.? Tab. 58. fig. I-VII!. Homalomyia spec.? Tab.

59— 12. Stratiomys Chamaeleon F.' Tab 45. Piophila Casei L.

Tab 44. fig. 14, 18; Cecidomyia salicina Schr. Tab. 44. fig.

16, 17 c—h. Cecidomyia rosaria Löw. Tab. 45. fig. 26—50.

Syrphus Pyrastri L.

In de andere werken van Swammerdam staan wel eenige

derzelfden, maar geene andere soorten afgebeeld en beschreven.

LEEuwEnHoER beschrijft en beeldt af in: Missive van 17 Oct.

1687. fig. 2, 5, 4 Calliphora spec.? Missive van 20 Dec. 1695.

fig. 1—5 Tipula oleracea L.

Met meer of minder uitvoerigheid bespreekt hij ook nu en

dan wel andere dipteren, b. v. de zwarte vlieg en Psychoda

phalaenoides L., maar hij beeldt hunne eerste toestanden niet af.

Lyonet geeft in het na zijn dood door Dr. de Haan uitgege-

ven werk beschrijving en afbeelding der volgende soorten:

PI. 1, 2, 5. Melophagus ovinus L. Pl. 7 en 8. fig. 1. Bibio

Mars 0 Bl: (47.0 Age 3 9, 5,6574 10,42,2158 10 217:

Tanypus nervosus Meig.(?) PI. 18. fig. 1—7. p. 192. Ptychoptera

contaminata L. (ten onrechte aldaar Pt. paludosa Meig. genoemd).

PI. 17. fig. 5, 4, 8, 9, 11, 14, 15, 18, 19. Corethra plumi-

cornis F. PI. 17. fig. 21, 22, 25, 24, 25, 29, 50, 54, 55, 56.

Sargus cuprarius Meig. Pl. 17. fig. 20, 26, 27, 28, 51, 32,

55. Mycetobia spec. ?

2 Zie Tijdschr, voor Ent. 2° serie. IV. p. 20.

METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE, 159

SLABBER geeft in zijne Natuurkundige verlustigingen eene zeer

nette beschrijving en ontwikkelingsgeschiedenis van Coretbra

plumicornis F. (N°. 5 en 4).

Brankaart beschrijft in zijn Schouwburg der rupsen, maden ens.

Deel I. Tab. 16 fig. L. M. Cerasi L. Tab. 16. fig. R, S, T.

p. 189. Trypetina Cardui L. Pl. I A—F. Musca spec.? Tab. IX

K, L, M. Nemoraea spec.? Tab. X A, B, C. Sarcophaga spec.?

Tab. X D, E, F. Eristalis tenax L. Tab. X G, H, I. Homalo-

myia spec.? Tab. X K, L, M. Syrphus spec.? Tab. X N, 0, P.

Syrphus Pyrastri L. Tab. X Q, R, S. Syrphus spec.? (= Goed.

Il. tab. 45). Tab. XV A, B, C Culea pipiens ıL.

Deel Il (in handschrift voorhanden in de Koninklijke biblio-

theek te ’s Gravenhage). H. XXXI. Piophila Casei L.

Merian, Insect. Europ. I. Tab. 49. Lucilia Caesar L. Tab. 2.

Musca Nemorum L. Tab. 89. Syrphus Pyrastri L.

L’apmiraL beschrijft en beeldt af in Vaauwkeurige waarnemin-

gen omtrent de veranderingen enz. enz.:

Tab. 6. p.5. Tachina Larvarum L. Tab. 7. p. 4. Tachina spec.?

Tab. 17. p. 14. Tachina spec.? Tab. 18. p. 15. Nemoraea spec ?

Tab. 19. p. 16. Scathophaga stercoraria? Tab. 25. p. 22. Tachina

Spec. Tab} dad pt Fae DA

Mr. H. VERLOREN gaf in de Konst- en Letterbode 1846. n°. 15,

15 en 1847, n°. 9, de beschrijving der levenswijze van Tachina

glabrata Meig.

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN gaf in zijne Schadelijke insecten in

twinen (1845) zeer korte opgaven omtrent de metamorphose van

Cecidomyia Pini, Cec. salicina, Tipula oleracea, Bibio hortu-

lana, B. Marci, Anthomyia Ceparum, A. Brassicae en Lactu-

carum. In zijne «Insecten welke den landbouwer schaden enz.»

deelt hij de levenswijs mede van de Dennenmug (Cecidomyiu

Pini). p. 87, de Pereboomsvlieg (Syrphus Pyrastri) p. 124,

twee andere Syrphi en zes Tachinarien.

In zijn «Volksleesboek over schadelijke en nuttige insecten»

(1864) gaf Dr. J. WrrewaaLL de beschrijvingen en afbeelding der

gedaanteverwisseling van de tarwemug (Cecidomyia Tritici) bl. 62,

van de paardenbrems (Gastrus Equi) bl. 66, van Nemoraea

160 NEDERLANDSCHE DIPTERA IN

glabrata, bl. 124—128, van twee zweefvliegen Syrphus Pyrastri

en faeniatus, bl. 142, van Asilus germanicus, bl. 144, van den

Emelt (Tipula spec.?), eindelijk van de koolvlieg (Anthomyia

Brassicae).

In het 4° deel der « Nieuwe Verhandelingen van het Instituut»

komt voor de waarnemingen omtrent de horzelmaskers, welke

in de maag van het paard huisvesten door den hoogleeraar —

A. Numan, waarin men de levenswijze van Gastrus Equi,

haemorrhoidalis, salutaris en nasalis omstandig beschreven en

naauwkeurig afgebeeld vindt.

In het eerste deel van het Nederl. Tijdschr. v. Entomologie,

p. 15—19 beschrijft Van der Wulp PII. fig. a—d. Ptychoptera

contaminata L. Pl. I. fig. 1—4. Eristalis sepulcralis L.

Ziehier in hoofdzaak hetgeen er van onze vaderlandsche diptera ,

met betrekking tot hunne gedaantewisseling en levenswijs, hier

te lande is afgebeeld en beschreven.

De twee vliezige ongeplooide vleugels die door (lucht-)aderen

in min of meer hoekige vakken verdeeld worden en waar achter

zich, als rudimentaire ondervleugels, twee kolfjens (halteres)

bevinden en de tot zuigen ingerichte mond kenmerken de orde

der Diptera onder de insekten voldoende. De kop is, behalve

bij de Pupipare, door eenen dunnen hals aan het lijf verbonden.

De oogen zijn groot en raken elkander dikwijls op het voorhoofd

en daarenboven zijn gewoonlijk drie ocelli (nevenoogen) aanwezig.

De sprieten, die bij de eerste familien (Culiciden en Tipularien)

uit vele leedjens bestaan en vaak gepluimd, gekanıd of knods-

vormig zijn, bezitten bij de andere geslachten gewoonlijk slechts

drie leedjens, van welke het uiterste het grootste is en een,

somtijds nog geleed, borstelhaar aan de rugzijde draagt. In

het maaksel der monddeelen heerscht een vrij groot verschil; in

het algemeen kan men zeggen dat labrum, ligula, mandibula,

mazillae, palpi en labium door de geheele orde heen voorko-

men, slechts den mannetjens der Culiciden ontbreken ligula en

mandibula. De gewoonlijk kleine prothorax draagt het eerste

pootenpaar en de grootere mesothorax de vleugels en midden-

METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE 161

pooten. De metathorax draagt de achterpooten en de halteres,

die alleen het geslacht Melophagus F. mist. De vaak behaarde

of gedoornde pooten zijn bijna altijd lang en de tarsen steeds

vijfledig; het laatste tarsenlid eindigt in twee klauwtjens, tus-

schen welke twee of drie met haartjens bezette lapjens staan,

waarmede deze insekten zich aan gladde voorwerpen vasthechten.

Het vijf- tot negenledig achterlijf is nooit dun gesteeld en ver-

toont aan het eind de uitwendige geslachtsorganen, die bij het

mannetjen uit somtijds klepvormige tangen of haken en bij het

wijfjen uit een uitschuifbaren eilegger bestaan. Het verloop der

aderen in de vleugels is aan groote verschillen onderhevig bij de

verschillende familien; de namen, waardoor men de aderen en de

door haar gevormde cellen onderscheidt, zijn voornamelijk *:

de randader, aan den voorrand des vleugels; de onderrandader

die daarop volgt; de middenader, die op den onderrandader

volgt; de vorkader, die vóór den vleugelrand te bereiken zich

in tweeën deelt; en daarop volgt de anaalader, die den vleugel-

rand nooit bereikt; de tusschenader, die uit de onderrandader

of de middenader ontspringt en zich even als dezen naar den

vleugelrand begeeft; daarenboven ziet men somtijds eenige dwars-

adertjes, die de onderrandader en middenader, of middenader

en vorkader, of vorkader en anaalader, enz., verbinden. Eenige

geslachten hebben daarenboven dwarsadertjens tusschen de twee

takken der vorkader of tusschen de vorkader en middenader,

niet ver van den vleugelrand, b.v de Syrphiden. Vele familien

hebben een schier geïsoleerd vleugellapjen aan de achterzij van

den vleugelwortel. De voornaamste vleugelvelden zijn: de 1° voor-

randeel, tusschen de rand- en onderrandader; de 2° voorrand-

cel, tusschen de onderrandader en tusschenader; de 1° cubitaal-

cel, tusschen de onderrandader en middenader; de 2° cubitaal-

cel, tusschen de tusschen- en middenader; de middencel ,

tusschen de midden- en vorkader; de vorkeel, tusschen de beide

takken der vorkader, en de anaalcel, om de anaalader. Zoo als

* Ik laat deze beschrijving hier voorafgaan, omdat ik mij van de hier vermelde

namen in ’t vervolg zal bedienen.

169 NEDERLANDSCHE DIPTERA IN

reeds gezegd is hebben bij deze adervertakkingen en dus ook

bij de celverdeelingen vele wijzigingen plaats.

Het zenuwstelsel der Diptera bestaat uit een buikzenuwstreng,

samengesteld uit drie borst- en vijf of zes achterlijfsknoopen,

die echter bij soorten met een zeer kort lichaam tot een ge-

ringer aantal, zelfs tot één, kunnen samensmelten. Aan den

slokdarm der Diptera komt een daarmede door een vrij lange

buis verbonden krop of zuigmaag voor, die naast de rolronde

chylmaag is gelegen; deze chylmaag vertoont vaak een paar

blinde aanhangsels; de darm heeft een matige lengte en de

endeldarm is vóór den anus blaasvormig verwijd. De vasa

urinaria zijn vier of vijf in getal. De adembuizen of tracheen

vertoonen op sommige plaatsen blaasvormige uitzettingen, van

welke vooral de twee groote, die het voorste gedeelte van het

achterlijf innemen, dadelijk in het oog vallen. De testes der

mannetjens doen zich voor als twee eironde of min of meer

schroefvormige lichamen, met korte vasa deferentia en zijn

somtijds blauw-, rood- of geelachtig gekleurd.

Vele Diptera bezitten eigenaardige stemorganen aan de voorste

en achterste stigmata van het borststuk, waardoor zij een

gonzend of brommend geluid voortbrengen.

Voor nadere ontleedkundige en physiologische bijzonderheden

verwijs ik kortheidshalve naar de handboeken der zoologie en

vergelijkende anatomie '.

In den eersten levenstoestand zijn de Diptera pootlooze larven,

gewoonlijk maden genoemd; sommigen hebben op pooten ge-

lijkende uitsteeksels met haakjens voorzien, b. v. de horzelmas-

kers, de maden van Phytomyza en Bibio; anderen daarentegen,

die in het water leven, hebben aan het achterlijf op roeiwerk-

tuigen gelijkende deelen. De maden zijn gewoonlijk week en

zelden van fraaije kleuren voorzien, enkelen hebben een afge-

ı Men zie ook desbelust Nr. H. Landois, Die Ton- und Stimm-apparate der Insecten,

Leipzig 1867. p. 30—47; alsmede voor de embryologie der Diptera het hoogst be-

langrijke werk van Dr. A. Weismann, Die Entwicklung der Dipteren, Leipzig 1864.

Voor anatomische studie der Diptera is onmisbaar Dr. L. Dufour, Recherches ana-

tomiques et physiologiques sur les Diptères. Paris 1851. en van denzelfden schrijver,

Etudes anat. et physiol. sur une mouche (Sarcophaga haemorrhoidalis F.) Paris 1846.

METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE. 165

scheiden kop, waarop zich dan soms een paar ocellen bevinden;

de in het water levende hebben in dezen toestand blad- of

haarvormige tracheen-kieuwen. Een paar hoornachtige haakjens

aan den mond dienen meer ter bevestiging aan het voorwerp,

waarmede zij zich voeden, dan tot kauwen. Een paar sterke

tracheën-buizen zijn dikwijls van het achtereind af tot ver in

het lichaam te vervolgen, b. v. bij sommige Tipularienmaden en

Conopslarven.

De gedaanteverwisseling is volkomen, het meerendeel veran-

dert in pupae coarctatae en de anderen in pupae obtectae. Bij

volgende levensbeschrijvingen zullen zich van zelf nu en dan ge-

legenheden opdoen om over een en ander nader uit te weiden !.

Terwijl, zooals wij reeds gezegd hebben, slechts weinige maden

beschreven zijn, is het aantal beschreven volmaakte insekten des

te grooter, bedragende + 15,000 soorten.

De lijst onzer vaderlandsche Diptera, door den heer F. M.

van der Wulp medegedeeld, telt alleen reeds bijna 1400 soorten,

terwijl sedert nog vele voor onze fauna nieuwe soorten ontdekt zijn.

De oudste sporen van het voorkomen der Diptera op onze

aarde dateeren uit de jura-periode. Enkele fragmenten zijn door

Brodie gevonden in de secundaire gesteenten bij Wiltshire, en

uit den lithographischen schiefer van Solenhofen ken ik vijf

soorten.

In jongere vormingen treden ook de Diptera talrijker op; Germar,

Heer en anderen hebben er velen beschreven (zelfs enkele larven) (2)

en alleen in barnsteen heeft H. Löw omstreeks 850 soorten op-

geteld.

Het voedsel der Diptera bestaat, zoowel voor de maden als

voor de imagines, uit allerlei dierlijke en plantaardige stoffen ,

bij voorkeur die welke in gisting of rotting verkeeren.

1 Voor de systematiek verwijs ik naar Meigen System. Beschr. d. bekannt. europ.

zweiflüg Insekten. 1818—38. J. R. Schellenberg, Gattungen d. Fliegen in 42

Kupfert. entworfen, Zurich 1803 en J. C Fabricii, Systema Antliatorum, Brunsw.

1805 als hoofdwerken. Zie ook v.d. Hoeven, Handb. d. dierk. 1849. I. p. 365 —407

en Harting, Zeerb. d. dierk. III. 1. 1. p. 258—292.

104 NEDERLANDSCHE DIPTERA IN

CHEILOSIA CHRYSOCOMA Merc.

Meicen, System. Beschr. d. zweifl. Ins. III. p. 280. n°. 4.

Macovart, Suites à Buffon, Dipteres I. p. 556 n°. 4.

ZerterstEDT, Diptera Scandinaviae IL. p. 784. n°. 8.

ScnineR, Fauna austriaca p. 286.

Bouwst. v. eene Fauna v. Nederland Ill. p. 145. n°. 665".

Syrphus obscure aeneus nitidus aurato-hirsutus; pedibus

fuscis; tibiis rufis. (Meigen, 1. c.)

De aan vormen rijke familie der Syrphiden, staande vliegen,

(zie Meigen, deel III. p. 274. Tab. 50), ook in ons land door

ongeveer 125 soorten vertegenwoordigd, heeft reeds meermalen

de aandacht tot zich getrokken door de eigenaardigheden, zoowel

der larven als der volmaakte insekten. Reeds vroeg was de

« ver à queue de rat » bekend als de made van Eristalis tenax L. * en

reeds de eerste vaderlandsche entomologen sloegen met vermaak

de eigenaardigheden van de larven van het geslacht Syrphus

gade. Van de meeste geslachten dezer familie zijn dan ook van

een of meer soorten de eerste toestanden, hetzij hier te lande,

hetzij buiten ’slands, ontdekt en beschreven geworden.

De eerste toestanden van het aan soorten rijke geslacht Chei-

losia Meig. (met ongeveer 15 nederlandsche soorten) bleven ons

echter onbekend en van hare levensgeschiedenis kwam bijna

niets aan 't licht.

In October 1867 verpopten bij mij larven die ik in Augustus

en September in het wortelgedeelte van distelstengels in onze

duinstreek gevonden had en die ik toen slechts oppervlakkig

1 Voor onze faunistische opgave zal ik alleen citeeren de laatste naamlijst van in-

landsche Diptera door den heer F. M. v. d. Wulp in de Bouwstoffen Deel III,

medegedeeld,

» Ten onrechte noemt Lyonet alzoo de made van Ptychoptera contaminata L.

METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE. 165

had beschouwd. Reeds in Februarij en verder tot in Mei,

werd ik verrast door het uitkomen van fraaije vliegen uit de

familie der Syrphiden, door den heer v. d. Wulp als Cheilosia

chrysocoma Meig. bestemd.

Ik besloot nu om het volgende jaar de levensgeschiedenis dezer

soort na te gaan en het scheen mij niet ongeschikt met deze

wegens de onbekendheid der made des te belangwekkender soort,

de levensbeschrijvingen der Nederlandsche diptera te openen.

Zoo weinig mogelijk zal ik treden in herhalingen van hetgeen

men in de werken, aan het hoofd der opstellen aangehaalde

omtrent de soort en het geslacht kan vermeld vinden.

Ik begin met de beschrijving der maden. De mindere grootte

en de minder geelachtige, meer witte kleur uitgezonderd, gelijken

de jonge larven volmaakt op de volwassenen. De lengte der

volwassen maden is 12 millim. en de grootste lichaamsbreedte

ongeveer 3,5 millim.

De kleur is vuilachtig geel en het aantal segmenten twaalf;

het staarteinde is dunner dan het kopeind, zoowel aan den kop

als aan het staarteinde bevinden zich een paar uitsteeksels, die

helder rood van kleur zijn; die aan den kop staan een weinig

van elkander (kaken?) en zijn iets zwakker dan die van het

staarleinde, welke dikker en naar ‘tschijnt, tegen elkander

aangegroeid zijn. Aan de buikzijde bevindt zich op den derden

ring een paar zwakke aanhangsels, die bij de pop tot de uit-

steeksels worden, in fig. 4 afgebeeld. Ook van de uitsteeksels

aan kop en staarteind blijven bij de pop de sporen zichtbaar,

hoewel die aan den kop zeer flauw. Ziet men den kop der

larve van onderen dan ontdekt men twee heuveltjeus of kleine

tepeltjens en daaronder een dwars streepjen of spleetjen (Zie fig. 2).

In de vochtige wortels van distels schijnen deze maden in

den nazomer niet zeldzaam te zijn; vooral wanneer de plaats

waar de distels groeien niet al te vochtig is, vindt men er bij

vlijtig zoeken steeds eenigen. Zij vreten de wortels geheel uit

en dragen daardoor zeker veel bij tot den vroegen dood der

vele distels, die men vaak reeds in het begin van September

verwelkt ziet.

166 NEDERLANDSCHE DIPTERA IN

In de eerste helft van October verpoppen zij, hetgeen bij alle

maden die even als deze in pupae coarctatae veranderen, ge-

schiedt door samentrekking, donkere verkleuring en pergament-

of leerachtig worden der huid. Zij worden door dit proces

tevens iets kleiner en de deeling in ringen wordt bijna on-

zichtbaar.

Ik heb bij fig. 4 zulk een grauw geworden pop afgebeeld,

van de buikzijde. De uitsteeksels op den derden ring nemen

nu eene lichtbruine kleur aan, terwijl de bij de made helder

roode uitsteeksels aan kop en staart de algemeene grauwe kleur

aannemen. In deze positie vindt men de poppen in de geheel

uitgeholde wortels der distels (Carduus crispus L.) in den

winter en door het geheel vergaan van den distelwortel vindt

men haar in het voorjaar los in de aarde.

De volmaakte insekten verschenen uit de pop gedurende het

geheele voorjaar, van half Februari tot het einde van Mei, en

gedurende de maanden Juni en Juli ving ik enkele exemplaren

op de plaatsen waar ik de larven gevonden had, n. l. in de

duinen achter Elswout bij Haarlem en in de Velzer duinen.

Omstreeks Maart opende ik een poptonnetjen en vond daarin

het nimfjen bij fig. 5 afgebeeld. De groote oogen raken elkander

bijna en de zuiger is daaronder flauw te zien. De pootscheeden

doen zich als vrij lang en de vleugelscheeden als klein voor.

Aan het onderste gedeelte van het achterlijf vertoonen zich sporen

der geledingen. De kleur is glazig wit.

De volmaakte insekten kwamen meestal in den vroegen voor-

middag te voorschijn en wisten zich binnen een minuut of tien

aan hun hulsel te ontwringen, nadat het kop-dekstuk van de

beide uitsteeksels des derden rings af — dus in den vorm van

een driehoekig klepjen — was afgesprongen. In het poptonnetjen

bleef meestal nog een wit ineengeschrompeld vliesjen achter.

De vliegen gingen spoedig in perpendiculaire houding zitten,

die voor de ontplooiing der vleugels de meest geschikte stand is.

Er verliepen vijf-en-twintig tot dertig minuten, eer de vleugels

geheel ontplooid waren, ‘tgeen zeker in verhouding tot andere

insekten vrij lang is.

METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE. 167

De pas uitgekomen vlieg is zeer licht bruin van kleur, vooral

de buik en de pooten, en de kop is iets donkerder; na een uur

ongeveer heeft zij hare normale donkere kleur erlangd. De

ontplooide vleugels staan eerst ver van elkander verwijderd,

naderen allengs elkander en komen eerst na 14 of 2 uur in den

stand waarin zij in rust bij deze soort gewoonlijk staan, n. 1.

gedeeltelijk elkander bedekkend op het achterlijf. Eerst dan

wordt het insekt levendiger, begint snel heen en weêr te loopen

en js vliegvaardig.

Onder de bij mij uitgekomen vliegen is er een die wegens

eene belangrijke anormiteit vermelding verdient. Het rechteroog

ontbrak geheel, zoodat aan die zijde de kop, hoewel volkomen

gaaf, sterk afgeplat is. Daarbij zijn de sprieten zeer asymme-

trisch geplaatst, die van de linkerzijde staat veel meer rechts

en die van de rechterzijde staat schuin-rechts daarboven; ook

het onderste gedeelte van den kop staat zeer schuin naar de

rechter zij.

Deze vliegen schijnen zeer taai van leven te zijn, althans in

gesloten doosjens of glazen leefden sommigen bij mij vele dagen,

ja, verscheidene weken, zonder eenig voedsel. Niettegenstaande

dit lange leven en het groote aantal dat ik bijeen had, heb ik

nooit eene paring kunnen waarnemen en heeft geen der wijfjens

eieren bij mij gelegd. Een wijfjen echter, welks abdomen

dikker was dan dat van de anderen, kneep ik eenige malen in

het achterlijf en zoo gelukte het mij het ei te voorschijn te

drijven, dat fig. 11 afbeeldt. Dit ei, waarvan ik niet weet of

het bevrucht of onbevrucht is, is in verhouding tot de vlieg vrij

groot en week; de kleur is blauwachtig wit, eenigzins glazig.

Het schijnt mij toe dat de vruchtbaarheid dezer soort gering

is, daar ik van nog een paar wijfjens de ovaria onderzocht heb,

maar steeds zeer weinig eieren aanwezig vond (4—10).

Het lijdt geen twijfel of in de natuur worden de eieren in

het voorjaar en den voorzomer (in de maanden Mei en Juni)

gelegd, daar omstreeks dien tijd de meeste voorwerpen aanwezig

zijn. Of het ei in de nabijheid van, aan of in den distel ge-

legd wordt bleef mij onbekend, even als het aantal dagen dat

168 NEDERLANDSCHE DIPTERA IN

tusschen de legging en het uitkomen der jonge maden verloopt.

Dat het ei evenwel niet lang blijft liggen blijkt o. a. hieruit,

dat men reeds in Juli jonge en in Augustus bijna volwassen

larven aantreft.

Opmerkelijk is het dat terwijl de enkele voorwerpen, die ik

in de vrije natuur waarnam, steeds in den felsten zonneschijn

van de eene bloem op de andere dwarrelden of soms ook pijl-

snel voorbij zweefden, de voorwerpen die bij mij zijn uitgeko-

men binnen weinige minuten dood waren, wanneer ik het glas

waarin zij opgesloten waren in den zonneschijn plaatste. Enkele

malen deed ik dit in de hoop de paring te begunstigen, doch

zag mij dan door den dood der dieren deerlijk bedrogen.

Ik vermoed dat de warmte van mijne kamer het uitkomen

der imagines vervroegd heeft — de eerste toch verscheen reeds

22 Februari — en dat de gewone tijd voor het verschijnen van

de imago in de natuur valt omstreeks April, gelijktijdig met het

ontluiken der bloemen en het uitgroeien der distels.

Het schijnt dat deze soort niet algemeen is, althans in ons

vaderland is zij nog slechts enkele malen gevangen. Ook schijnt

deze soort niet veel van parasieten te lijden te hebben; ik ver-

kreeg uit omstreeks dertig poppen slechts één sluipwesp.

De vlieg zelve beschrijf ik als volgt:

De algemeene kleur is donker glanzig bruin met metaalachti-

gen olijfgroenen weérschijn. De oogen zijn donkerbruin met

eenigzins violetten weérschijn en raken elkander op het voor-

hoofd; zij zijn duidelijk behaard. De wangen en monddeelen

zijn staalachtig donkerblauw (Zie fig. 6 en 8). In profiel is het

aangezicht onder de sprieten uitgehold, en vormt in ’t midden

een klein stomp bultjen; ook de mondrand is van voren bultig

verheven. Op den kruin bevindt zich een haarbundeltjen, als

ook op het voorhoofd boven den wortel der sprieten; deze

haren zijn bruingeel, zelden donker bruin. De drieledige spriet

is roestkleurig en het eerste lid kolfvormig uitgezet; aan den

wortel van het laatste lid bevindt zich een lang borstelhaar, de

zoogenaamde sprietborstel. Op het tweede lid staan zoowel aan

de rug- als ondervlakte een paar haartjens. Tusschen de gele-

METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE. 169

ding van kop en thorax ziet men eene zeer fijne, donsachtige ,

lichtbruine, bijna geele beharing. De kop is ongeveer zoo breed

als de thorax.

Het borstuk is sterk met een lichtbruin (geel) dons bedekt

en van onderen grauwachlig.

De vleugels zijn aan de punt eenigzins zwartachtig betint en

vooral aan den wortel en de tweede voorrandcel, geel gekleurd.

Van het aderbeloop geeft fig. 10 eene afbeelding.

| De halteres zijn bijna rond, hoog geel gekleurd , klein en op

eene lange dunne steel bevestigd.

De femora zijn bruinzwart en zacht behaard en de tarsen

grauwachtig zwart, terwijl de tibiae even als de spitsen der

femora, roodgeel zijn.

Het abdomen is, vooral aan de zijden, lichtbruin of goud-

geel — variéerend naar de daging — bedonsd.

De hier gegeven beschrijving is die van een mannetjen ; het

wijfjen onderscheidt zich daarvan door een minder slanken

bouw, en is in veel mindere mate, bij sommige individuen in

‘tgeheel niet, met lichtgeel dons bedekt, zoodat bij dezen de

kleur in ’t algemeen intensiever zwart is.

Daarenboven zijn de tarsen der wijfjens lichter en slechts het

laatste lid is zwart, ook is het abdomen platter en meer eivor-

mig verbreed, en bestaat er eene vrij groote tusschenruimte

tusschen de oogen aan het voorhoofd. Volgens de beschrijving

bij Schiner heeft het voorhoofd in 2, drie duidelijke langsgroeven.

Ik kan er echter slechts twee duidelijk waarnemen.

De lengte dezer soort is 11 of 12 millim. en de vlucht om-

streeks 25 millim.

Meigen vond deze vliegen op boschbessen '. Varieteiten zijn

tot heden niet voorgekomen.

Als parasiet zag ik bij mij uit deze soort een Ichneumon te

1 Ik maak er op opmerkzaam dat de zeer verwante soort Ch. flavicornis ook in

levenswijs met Ch. chrysocoma schijnt overeen te komen, althans Boie vond in

distelstengels larven, die hem Ch. flavicornis opgeleverd hebben. (Zie Stett. Ent.

Zeitung. 11e jaarg. p. 212).

170 NEDERLANDSCHE DIPTERA IN

voorschijn komen, die, zeer na verwant aan mutabilis Grav.,

misschien eene onbeschreven soort is.

Haarlem, Oct. 1868.

Verklaring der Afbeeldingen.

Fig. 1. Larve van Cheilosia chrysocoma Meig.

vw 2. Kop (vergroot) (onderzijde).

y 5. Staarteinde (vergroot).

# 4. Poptonnetjen (buikzijde).

» 5. Nimf (iets vergroot).

m 6. Kop van de vlieg, en face (vergroot) 9.

v 7. Spriet van de vlieg (zeer vergroot).

» 8. Kop van de vlieg, in profiel (vergroot).

”» 9. Vleugelkolfjen (vergroot).

„ 10. Kop (zeer vergroot) (in profiel) 2.

„ 41. Ei (nat. grootte en vergroot).

» 12. De vlieg 3 (vergroot).

„ 15, Spriet (zeer vergroot).

METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE. 171

PHYTOMYZA OBSCURELLA Fain.

G. W. Perrerson, praeside C. F. Farrèn, Phylomyzides et

Ochtidiae Sueciae. Lundae 1825. p. 4. n°. 8.

Meicex, System. Beschreib. d. zweifluyl. Insect. v. Europa.

VID: 19: 9,6.

Macquart, Suites à Buffon. Dipteres. MH. p. 617. n°. 5.

ZETTERSTEDT, Insecta Lapponica. p. 792. n°. 1 (part.)

ZETTERSTEDT, Diptera Scandinaviae. VII. p. 2815. n°. 2.

Scuinen, Fauna Austriaca. I. p. 515.

Bouwstoffen voor eene Fauna van Nederland. HI. p. 189. n°. 1529.

Phytomyza nigricans, proboscide halteribusque albis,

tibiis genubusve subpallidis (Fallen I. c.).

In het najaar vindt men in de vele bladeren van den hulst

(zoowel dien met gaafrandige als met gedoornde bladen) ge-

golfde plekken, die er op wijzen dat het parenchym tusschen

de beide bladplaten door eenig insekt is verwoest. Aanvankelijk

zou men aan lithocolethen-rupsen of orchestes-larven denken,

maar opent men zulk een aangetast blad dan herkent men den

bewoner dadelijk voor eene vliegenmade.

De larfjens zijn dan ongeveer 13 millim. groot. Langzaam

groeijende brengen zij den winter door en in de laatste helft

van Maart vindt men in de bladen de volwassen larven of soms

reeds de bruine popjens. De made is volwassen 2,75 millim. groot

en heeft twaalf segmenten en eene lichtgroenachtig geele kleur.

Het staarteind is iets spitser dan het kopeind. Aan de buikzijde

van den tweeden ring staan twee tegenover elkaàr in vorksge-

wijze houding geplaatste klaauwtjens.

Deze klaauwtjens hebben de algemeene lichaamskleur, maar

het boveneind is donkerder en draagt aan zijne uiteinde een

krans van haakjens.

179 NEDERLANDSCHE DIPTERA IN

Aan de buikzijde van het voorlaatste segment staan er een

paar dergelijken, die iets kleiner zijn en dichter bij elkaär staan.

Het midden des lichaams is door het doorschijnen der met

voedsel of excrementen opgevulde maag en ingewanden donker-

der van kleur.

Den kop en face beschouwende herkende ik slechts eene zeer

flaauwe teekening, bestaande in een paar perpendiculaire lijntjens.

De jonge larven zijn zeer lichtgroen van kleur.

De popjens, die men in het begin van April of het laatst van

Maart vindt, zijn buikig ineengedrongen, eenigszins gecompri-

meerd, helder bruin van kleur en met zeer duidelijk zichtbare

ringen. Het staarteind is van een en het kopeind van twee

puntjens voorzien.

De vliegjens verschijnen geregeld in den loop van de maand

Mei. In het verwoeste gedeelte van het parenchym wijst een

donkere plek aan de bovenzijde der bladeren doorschemerende ,

de plaats aan waar het popjen zit. In het algemeen is de

verwoesting aan de bladen beter aan de bovenzijde dan aan de

onderzijde te zien, meestal aan den hoofdnerf van het blad en

zeer zelden aan de randen. Zelden vindt men in één blad

twee bewoners. Het vliegjen komt uit de bovenzijde te voor-

schijn, waar het een klein stukjen der bladplaat als een klepjen

opduwt.

De pas uitgekomen larve kruipt waarschijnlijk ook aan de

bovenbladplaat in, daar ook het eitjen aldaar gelegd wordt.

Deze soort schijnt mij toe twee generatien ’s jaars te hebben.

Het ei der zomergeneratie wordt dan in Mei gelegd, de larve

ontwikkelt zich gedurende den zomer en levert in het najaar

de imago, die dan weder eieren legt, waaruit de jonge larven

overwinteren en in Mei de imagines produceeren.

Meerdere generaties ‘s jaars aan te nemen, schijnt mij toe in

strijd te zijn met de langzame groei der maden.

De paring moet niet, zeer kort of des nachts hebben plaats

gehad, daar ik die nooit heb waargenomen, hoewel ik meer-

malen vele individus bijeen had. Fallen (I. c.) zegt evenwel

dat hij deze soort op weiden veelvuldig in copulatie aantrof.

METAMORPHOSE EN LEVENSWIJZE. 1/9

De eieren zijn glazig troebel wit en zeer klein, en worden

door de wijfjens bij enkelen vastgekleefd in de kleine holten of

sleufjens der bladnerven. Reeds na weinige dagen verschijnt

de larf.

Het vliegjen is 2,5 millim. lang, gemeten van de spriet tot

het achterlijfseinde, en heeft een vlucht van 7 millim. De

algemeene kleur is donker, blauwachtig of grijsachtig zwart.

De spriet is kort en heeft een vrij dik, rondachtig, laatste lid.

De beide andere leedjens zijn zeer klein, bijna niet te zien.

Aan den wortel van het laatste lid is een lang borstelhaar ge-

plaatst. De bolle voorvlakte van het laatste lid is van zeer

fijne haartjens voorzien.

De oogen zijn donkerbruin en de wangen grijs.

De monddeelen zijn grijsachtig zwart, behalve het eind van

den zuiger, die vuil geel is. De kruin is vrij sterk behaard en

hetzelfde geldt van den thorax.

De vleugels zijn helder, flauw iriseerende en aan den voor-

rand fijn behaard. De beharing als ook de bedoorning van de

rugzijde des achterlijfs is vooral bij de mannetjens duidelijk; bij

de wijfjens is zij minder sterk. Het aderbeloop vertoont fig. 6.

Het kolfjen is peervormig, eenigzins plat en vuil geel. Het

donkere achterlijf is aan de rugzijde fijn behaard of liever be-

borsteld.

De pooten zijn grijsachtig zwart, iets lichter — vooral de

tibiae — dan de borst en het achterlijf, en vrij sterk behaard

of bedoornd; de tarsen hebben een bruinachtigen weêrschijn.

Het sexueel verschil is even als bij alle soorten van dit ge-

slacht voornamelijk slechts aan de geslachtsorganen te zien.

Deze vliegjens zijn spoedig na het uitkomen vliegvaardig,

kwamen meest op den dag uit en zijn niet zeer levendig en vlug.

Deze soort schijnt, het hooge Noorden uitgenomen, geheel

Europa tot vaderland te hebben. De voorwerpen, die de stof

tot dit opstel leverden, had ik in mijn tuin bij Haarlem gevonden.

Uit deze soort kwam als parasiet voort Opius pallipes Wesm.

Haarlem, Juli 1868.

DI =

NEDERLANDSCHE DIPTERA ENZ.

Verklaring der Afbeeldingen.

Volwassen larf, rugzijde (vergroot).

Een door deze larf aangetast hulsteblad.

Kopeind der larf, buikzijde, met de beide klaauwtjens

(vergroot).

Een dezer klauwtjens (zeer vergrool).

De pop (vergroot).

Vleugel van het vliegjen (vergroot).

Kop van het vliegjen, schuin in profiel (vergroot).

De spriet (zeer vergroot).

Het kolfjen (zeer vergroot).

Jonge made (vergroot).

Ei (vergroot).

Het vliegjen (vergroot).

AANTEEKENING OVER

CHLOANTHA HYPERICI W. V.

(Ochsr. en Tr. V. 5. 67. — v. Heinem. Grossschmett. p. 561.)

DOOR

P. C. T. SNELLEN,

Dezer dagen mijn. exemplaar van bovengenoemde Noctuine

met Lederer’s karakteristiek van het genus Chloantha op p. 110

zijner Noctuinen Europa's vergelijkende , zag ik tot mijne ver-

wondering dat de oogen, die volgens Lederer naakt en onbe-

wimperd zouden zijn, eene sterke beharing dragen. Ofschoon

slechts dit eene exemplaar kunnende vergelijken, zou ik toch

niet denken dat genoemde soort wat den toestand der oogen

aangaat, zoo variabel zou zijn en het komt mij dus voor dat

Lederer en ook von Heinemann de oogbeharing over het hoofd

zagen. Voor Noctua Hyperici zal dus in Lederer’s systeem der

Europesche Noctuinen een nieuw genus moeten worden gevormd ,

want in ’s mans voortreffelijke en alle vroegere ver in waarde

te boven gaande bewerking der genoemde vlinderfamilie is de

beharing der oogen in de eerste plaats als verdeelingsgrond ge-

bezigd en bij mijne beide, zeer gave en zuivere stukken van

Chloantha polyodon Clerck (Perspicillaris Esp. Tr.) is geen spoor

van oogbeharing te zien. Met minder zekerheid durf ik dit

zeggen van de derde soort, Radiosa Esp. Tr., want mijn eenig

voorwerp heb ik oud en bestoven ontvangen.

Onder de genera der Europesche Noctuinen met behaarde

oogen zal dan het nieuwe genus (welks naam ik aan meer be-

175 AANTEEKENING OVER CHLOANTHA HYPERICI W. V.

voegden overlaat te bepalen, zeer merkwaardig zijn, aangezien

het onder die genera het eenige is met bedoornde scheenen.

Men zal hiertegen aanvoeren dat Staudinger de waarneming

heeft gedaan dat bij Anaria Schönherri Zetterst. exemplaren

voorkomen met en zonder beharing der oogen (zie Stett. Ent.

Zeit. 1861, p. 576), terwijl Lederer voor Anarta (Noet. Eur.

p. 174) opgeeft: «Augen klein und behaart», waardoor de al

of niet aanwezige beharing der oogen als generiek kenmerk bij

de Noctuinen veel van hare waarde zou verliezen. Men gelieve

echter in het oog te houden dat het door Staudinger bij de

genoemde soort waargenomen geval tot dus verre onder de

Noctwinen nog alleen staat en dat Anarten bij welke de typi-

sche beharing ontbrak of onduidelijk was, dan nog ten hoogste

slechts met de soorten van het zeer na verwante genus Sym-

pistis Led. zouden kunnen verward worden. Bovendien zou ik

het toch niet raadzaam vinden om bij de systemaliseering van

eene zoo soortenrijke familie als de Noctuinen het gebruik van

het meergenoemde kenmerk prijs te geven of zelfs niet in de

eerste plaats tot analyse der familie te bezigen, want ten eerste is

het bij zuivere, gave voorwerpen — en deze dient men toch

voor systematisch onderzoek te bezigen — zeer gemakkelijk te

zien, en dan zijn de overige zaken die voor generieke kenmerken

te bezigen zijn, zoo als de bewimpering der oogen, het aderbe-

loop, den zuigerbouw, hetzij slechts zeer geleidelijk ontwikkeld

van den eenen vorm tot den anderen of, gelijk verschillen in

palpen- eu voorhoofdsbouw benevens de vleugelvorm te weinig

uitkomende om eerder in aanmerking te komen, terwijl wat

de bedoorning der pooten aangaat, deze ligchaamsdeelen te ligt

verloren gaan om anders dan in de tweede plaats te worden

beschouwd. Van de bijzonderheden die de ligchaamsbekleeding

benevens de teekening der vleugels en de sprietbouw ons ver-

toonen en waarvan Lederer gebruik heeft moeten maken om

overigens als volmaakt insekt zeer overeenkomstige, doch in de

eerste toestanden afwijkende vlindersoorten, b. v. die van Hyppa

en Acronycta generiek te kenmerken, spreek ik niet.

Mijn gevoelen is dus om ten minste bij de Noctuinen de he-

AANTEEKENING OVER CHLOANTHA HYPERICI W. V. 177

haring, en bijgevolg ook de bewimpering der oogen als eerste

verdeelingsgronden te blijven behouden. Men beproeve slechts

om eene analytische tabel voor de genera der Noctuinen te

vormen — en zonder deze is het onmogelijk om met zekerheid

te bestemmen — waarin de toestand der oogen wordt voorbij-

gegaan of op den achtergrond staat, en men zal zien hoe moeije-

lijk het zal vallen om genera te scheiden gelijk Leucania en

Tapinostola Led., Hadena Led. en Mamestra Led.

Intusschen moet ik opmerken dat men bij het beschouwen

der oogen er wel op moet letten of de vlinder al dan niet ge-

vlogen hebbe, want ik heb bij het onderzoek van afgevlogen

voorwerpen van Mamestra Chenopodii bevonden dat daar de

oogbeharing, welke bij versche exemplaren zoo sterk is, zeer

onduidelijk is geworden. Verder heb ik waargenomen dat,

wanneer men bestoven vlinders poogt te reinigen door middel

van een met zwavelether of alkohol bevochtigd penseel, de oog-

beharing vooral bij oude voorwerpen wel eens op het oog gaat

kleven zonder na het vervliegen van het reinigingsvocht weder

op te rijzen en zigtbaar te worden.

Rotterdam, 21 Sept. 1868.

AANTEEKENING

OMTRENT INLANDSCHE DIPTERS

DOOR

G. A. SIX.

In den tienden jaargang van dit tijdschrift, p. 227, gaf ik

eene lijst der Dipters, welke in het najaar in de bosschen van

Driebergen door mij waren gevonden; in het najaar van 1867

ving ik aldaar nog 22 andere, waaronder volgens den heer van

der Wulp 6 voor onze fauna nieuwe soorten, welker namen

hieronder volgen genummerd volgens de naamlijsten der Bouw-

stoffen.

Chironomus albinervis v. d. W. 2.

125. Ctenophora festiva Meig. 2.

144. Tipula luteipennis Meig. 4.

171. Rhipidia maculata Meig. d.

211. Symplecta punetipennis Meig.

Trichonta (Mycetophila) melanura Staeg.

Sciophila flava Winn.

507. Simula reptans L. g.

528. Scatopse brevicornis Meig.

599. Hybos culiciformis F. 4.

402. Ocydromyia glabricula Meig.

448. Phyllodroma melanocephala F.

456. Platypalpus longicornis Meig.

1050. Coenosia tigrina F. 2.

» triangula Fall.

1058. » pedeila Fali.

4102. Tetanocera punctulata Scop.

Philygria flavipes Fall.

AANTEEKENINGEN OMTRENT INLANDSCHE DIPTERS. 179

1520. Ceratomyza acuticornis Meig.

1546. Limosina pumilio Meig.

1566. Phora flava Fall.

» zonata Zelt.

Gedurende het nu afgeloopen jaar 1868 werden omtrent 250

soorten van dipters door mi) gevangen, welke ik aan den heer

van der Wulp stuurde, die dezelve onderzocht en daarvan eene

determinatie-lijst maakte, waaruit ik hier die soorten mededeel

welke ik in de laatste week van Mei te Beek, en dus op onze

uiterste oostelijke grenzen waarnam, en tevens die soorten voeg,

welke ik in de omstreken van Utrecht ving en mij merkwaardig

voorkwamen, dewijl zij zeldzaam of nieuw voor onze fauna zijn.

Hoewel Beek betrekkelijk vrij ver van Driebergen gelegen is,

merkte ik toch weinig verschil in de entomologische fauna dezer

twee plaatsen, hetgeen ik toeschrijf aan de overeenkomst van

den bodem en dus ook der flora in het algemeen, hoewel mij

al dadelijk eenige planten in het oog vielen welke bij Drieber-

gen niet voorkomen en hier te lande alleen in de omstreken van

Beek gevonden worden. Dat Beek ook eenige eigenaardige in-

sekten schijnt op te leveren kan uit de volgende lijst blijken,

dewijl de voor onze fauna nieuwe soorten ongenummerd zijn.

59. Chironomus blandus Winn.

2 » niveipennis È.

85. Tanypus carneus F.

89. Ceratopogon ornatus Meig.

155. Tipula vernalis Meig.

Clinorhyncha erassipes Winn. 4.

Hormomyia elegans Winn.? 2.

580. Dioctria Baumhaueri Meig. 4.

445. Hilara fuscipes F. 2.

504. Psilopus platypterus F. 4.

515. Xanthochlorus ornatus Hal. 3.

Chrysotus laesus Wied. 3.

57. Dolichopus griseipennis Stann. 2

710. Atheleneura spuria Fall. 4.

756. Myopa testacea L, 4.

180 AANTEEKENINGEN OMTRENT INLANDSCHE DIPTERS,

1052. Coenosia mollicula Fall. 4.

» nana Zett.? 9.

1063. Helomyza flava Meig. 2.

1120. Rivellia Syngenesiae F. 8.

1122. Myodina vibrans L. 2.

1128. Lauxania cylindricornis F. 2 ex.

Tephritis vespertina Löw. 2.

1180. Nemopoda stercoraria. Rob. D. 2.

1196. Calobata cibaria L. p.

1215. Meromyza saltatrix L. 2.

1285. Leptomyza frontalis Fall. 4.

1295. Geomyza marginella Fall. 3.

1296. » sabulosa Hal. 2.

1540. Sphaerocera subsultans F.

Van deze 29 Beeksche soorten is Clinorhynche crassipes vooral

merkwaardig; zij behoort tot de Cecidomyiae en is na verwant

aan Lasioptera Rubi, welke ik nu en dan in het Driebergsche

bosch ving en die even als Clinorhyncha crassipes met zilver-

witte schubjes bedekt is, waardoor de zwarte grondkleur een

zilverglans verkrijgt. Zauwania cylindricornis ving ik ook eens te

Driebergen, maar die soort werd elders in ons land nog niet waar-

genomen. Zij is zeer kenbaar aan het bijzonder verlengde laatste

lid der voelhoorns en is zwart bronskleurig, behalve de vleugels

en het voelhoornstijltje, die geelachtig zijn.

Van de dipters, welke ik dit jaar in de omstreken van Utrecht

en Driebergen waarnam, geef ik hieronder een opgave van die

soorten welke of zeldzaam of nieuw voor onze fauna zijn.

Chironomus ictericus Meig. 2.

» sordidellus Zett. 2.

» albinervis v. d. W. n. sp. 2.

99. Ceratopogon rubiginosus Winn. 2.

101. » venustus Meig. 2.

112. » pictipennis Winn. $.

» ferrugineus Meig. ?.

Allodia crassicornis Stann. 2.

Rhynosia signatipes v. d. W. 9.

AANTEEKENINGEN OMMRENT INLANDSCHE DIPTERS. 181

Platyura nemoralis Meig. 2 {.

Colpodia pallidula v. d. W. n. sp. 9.

Hormomyia producta Meig. 5 d en 1 2.

Deze is eene fraaije, groote , menieroode Cecidomyia met zwarte

strepen op thorax en abdomen.

In Mei en Junij tusschen gras bij Utrecht.

Campylomyza Aceris Meig. {.

452. Ramphomyia umbripennis Meig. 2 en 4.

Antholia rostrata Zett. 2 2 en 1 2. Drieb. bosch. Mei.

449. Tachypeza cimicoides F. 2.

Tachydromia compta Walk. 2.

471. Elaphropeza ephippiata Fall. 2.

Drapetis lunata Walk. {.

» nervosa Löw. {.

527. Raphium caliginosum Meig. d.

928. » fasciatum Meig. 4.

Medeterus muralis Meig. d.

605. Oedalea pallipes Zett. 9.

656. Melitreptus taeniatus Meig. d.

» pictus Meig. d.

724. Opetia nigra Meig. d.

1095. Sciomyza nana Fall.

1095. Melanochira glabricula Fall. {.

1119. Herina Frondescentiac L. 2.

1121. Platystoma Seminationis Fabr. {.

1145. Sapromyza modesta Löw. d.

1204. Chyliza leptogaster Panz. 2.

1211. Psila villosula Meig. {.

Oscinis pratensis Meig. {.

» _ albiseta Meig. 2.

Phytomyza tridentata L. d.

Ephygrobia nigritella Stenh. 4.

1255. Philygria flavipes Fall. {.

1267. Scatella cribrata Stenh. {.

1519. Agromyza carbonaria Zelt. 4.

» atra Meig. {.

182 AANTEEKENINGEN OMTRENT INLANDSCHE DIPTERS.

Aangaande dit jaar door mij gevangene Coleopters en Hyme-

nopters wil ik hier alleen opmerken, dat ik Rhagonycha atra L.

bij Beek in Mei en Hallomenus humeralis Fabr. in April te

Utrecht in een vensterbank vond en Xyela pusilla Dalm. 3 en 2,

eene tenthredine met zonderlinge antennen, in April in het Drie-

bergsche bosch, en Alysia contracta Hal. $ met rudimentaire

vleugels, welke zeer dikke aderen hebben , in verscheidene exempla-

ren bij Utrecht ving. Deze 4 insekten zijn nieuw voor onze fauna.

wer 9. Ly Ar G

van de Wetenschappelijke Vergadering

der Nederlandsche Entomologische Vereeniging, op

Zaturdag 19 December 1867, des avonds ten 6 ure,

gehouden te Leiden.

Tegenwoordig zijn de heeren: Mr. S. C. Snellen van Vollen-

hoven, President; N. H. de Graaf, Conservator; Mr. H. W. de

Graaf, Secretaris; Mr. C. W. Hubrecht, Begunstiger; P. C. T.

Snellen, Marshall, Ritsema, Weijenbergh, Kinker, Lodeesen,

Hartogh Heys van de Lier, Brants, Veth, Maitland, Dr. Wellen-

bergh, Jhr. Martens, Mr. Hartogh Heys van Zouteveen, G. M.

de Graaf, Dr. Piaget, van der Wulp, Dr. van Hasselt en Heylaerts,

Leden.

De Voorzitter opent de vergadering met eene korte toespraak

en heet den heer W. Marshall welkom, die voor het eerst de

vergadering bijwoont.

De Voorzitter deelt mede dat sedert de laatste vergadering

vier nieuwe leden tot de Vereeniging zijn toegetreden, de heeren

R. Sinia, J. G. de Man, Dr. T. W. O. Kallenbach en W. Marshall.

Daarentegen heeft de Vereeniging een gevoelig verlies geleden

door den dood van haar eerelid Prof. Dr. Carl Boheman, te

Stoekholm en van haar corresponderend lid den heer M.G. van

Woerden, te Loango.in Neder-Guinea. Spreker stelt zich voor

de ontslapenen in de eerstvolgende Zomervergadering te her-

denken. Met het oog op het uitsluitend doel der tegenwoordige

bijeenkomst meent hij zich thans te moeten bepalen tot de bloote

mededeeling van deze treurige berigten.

184 VER SHIRT.

De heer Wellenbergh, die verhinderd wordt tegenwoordig te

blijven, vraagt het woord en biedt namens den heer Tempelman

van der Hoeven voor de bibliotheek der Vereeniging ten ge-

schenke aan een exemplaar der Mémoire sur l'anatomie et Ia

physiologie du Gastrus equi, met de daarin gebonden oorspron-

kelijke teekeningen van wijlen Prof. Schröder van der Kolk.

De Voorzitter brengt dank voor dit belangrijke geschenk en

de vergadering stemt in door teekenen van bijval.

De heer G. M. de Graaf spreekt naar aanleiding der waar-

nemingen van den heer T. W. Wood’ over de photographische

gevoeligheid der poppenhuid van sommige soorien van dagvlin-

ders, waarvan het gevolg zou zijn dat deze poppen onmiddelijk

nadat de rupsenhuid is verwijderd de dominerende kleur van

hare naaste omgeving aannemen. Hierover ontstaat eenige ge-

dachtenwisseling en verschillende leden geven hun voornemen te

kennen om proeven te nemen met het oog op het besproken

onderwerp.

De heer Weijenbergh leest eenige waarnemingen voor, die hij

gemaakt heeft omtrent Musca corvina F., welke zich in Julij

van dit jaar in geheele zwermen te Haarlem vertoond heeft.

(Deze bijdrage zal afzonderlijk worden geplaatst.)

De heer van der Wulp laat in de eerste plaats eene lijst rond-

gaan van Tachininen, hier te lande waargenomen als parasieten

van rupsen en andere insectenlarven, als een vervolg op hetgeen

deswege door hem is medegedeeld in het Tijdschrift, 41° serie,

deel VI, blz. 45. Deze lijst zal later voorkomen aan het slot

van een opstel over de Tachininen, dat eerlang in het Tijd-

schrift zal worden opgenomen. Spreker vestigde daarbij tevens

de aandacht op een paar soorten van vliegen, die, hoewel niet

tot de Tachininen behoorende, op gelijke wijze als parasieten

zijn gekweekt, nl. Melanophora roralis L., die door den heer

Heylaerts uit Asopia farinalis L. is verkregen, en Cyrtoneura

1) Medegedeeld in de vergadering der Entomological Society of London van 4 Nov.

1867 en overgenomen in The Entomologist van Februarij 1868, p. 23.

Ve E: ‘Ri St UR AL Ge 185

stabulans Fall., die door Dr. de Gavere als parasiet van Lophyrus

pullidus Klug is waargenomen. Van de eerste was, naar Sprekers

meening, nog niets omtrent hare leefwijze bekend; de larve der

laatste zou door Léon Dufour in zwammen zijn gevonden, terwijl

zij volgens Hartig parasitisch in rupsen (Bombyx Pini) en in

bladwesplarven (Lophyrus) voorkomt; de waarneming van de

Gavere komt alzoo met de laatstgenoemde opgave overeen.

In de tweede plaats vermeldt de heer van der Wulp, dat hij

in de gelegenheid is geweest de muggen te onderzoeken, die

in den laatsten en den voorlaatsten zomer in zulke schrikbarende

menigte binnen de stad Amsterdam zijn waargenomen en wier

buitengewoon vinnig steken aldaar zooveel last heeft veroorzaakt.

Gelijk bekend is, was men daar ter stede vrij algemeen van

gevoelen, dat eene soort van muskieten (dus eene exotische

mugsoort) door een schip met guano naar de hoofdstad was over-

gebragt en er, na tot volkomen ontwikkeling te zijn gekomen,

zulk eene plaag was geworden. Zoowel door eigen ondervinding,

tijdens zijn verblijf te Amsterdam in den afgeloopen zomer,

als door onderzoek van voorwerpen, hem later door Dr. van

van Hasselt toegezonden, was het Spreker overtuigend gebleken ,

dat hier niet aan eene vreemde mug te denken viel, maar dat

de gewone steekmug, Culex pipiens L. door gunstige omstan-

digheden, in bovenmatig aantal is opgetreden en misschien door

de langdurig hooge temperatuur bijzonder vergiftig in haar

steken was. Het verdient daarbij opmerking, dat er in massa

doode wijfjes te vinden waren, wier achterlijf, waarschijnlijk

door het opnemen van eene groote hoeveelheid menschenbloed ,

huitengewoon opgezet en voor een deel bruin gekleurd was.

De Voorzitter deelt hierbij mede, dat ook hem uit Amsterdam

zoogenaamde moskieten waren toegezonden en dat deze voor het

grootste gedeelte bestonden uit voorwerpen van Anopheles macu-

lipennis en voor het overige uit Culex pipiens.

De heer C. Ritsema Cz. doet voorlezing van een vijftal losse

aanteekeningen :

De eerste betreft de levenswijs van de Anthomyia inamis Fall.

186 VIER SLR:

Op en tusschen het bladerig omkleedsel van bijna alle nesten

van Vespa Germanica F., die ik tot nu toe gevonden heb, en

wier aantal ongeveer tien zal bedragen, vond ik enkele exem-

plaren dezer vlieg, allen evenwel gedood door het petroleum,

dat ik voor het dooden der wespen bezigde. Daar ik ze altijd

ongeschonden en in hunne natuurlijke houding tegen het om-

kleedsel vond, kon ik niet denken dat zij er door de wespen

tot voedsel voor de larven gebragt waren, hetgeen ook later

duidelijk bleek , toen ik bij sommige nesten vliegen van deze soort ,

midden tusschen de wespen in, de opening in den grond die

naar het wespennest voert, in en uit zag gaan, zonder door de

wespen, die overigens groote liefhebbers van vliegen zijn, aan-

gevallen te worden.

Gelijktijdig met deze vliegen vond ik dan ook op het omkleedsel

der nesten een menigte eieren soms aan hoopjes bij elkander,

soms echter zeer verspreid. De lengte dezer eitjes bedraagt

ongeveer 1,5 de breedte 0,5 mm. Zij zijn van eene porcelein

witte kleur en doen zich bij de beschouwing met een zwak ver-

grootende loupe overlangs gestreept voor, dat bij sterker vergroo-

ting blijkt veroorzaakt te worden door overlangsche ribben; de

schaal van het eitje is verder van een menigte kuiltjes voor-

zien waardoor het zich fijn gestippeld vertoont. Behalve op de

nesten van Vespa Germanica F. vond ik ze ook op een nest

V. rufa L., echter niet op dat van V. Crabro L., V. Norvegica

F. en V. media de Geer. (Zie fig. 5 en 4 op Plaat 7).

98 Aug. 1867 vond ik in den Haarlemmerhout onder een

nest van Vespa Germanica F., waarop ik de meermalen genoemde

vlieg en eieren vond, ook vliegenlarven in vrij groot aantal en

verschillende grootte. Het is mij echter onbekend of dit de

eieren en larven der Anthomyia inanis Fall. zijn en welke de

rol is, die door deze vlieg in de wespennesten gespeeld wordt.

Alleen heb ik nog ergens aangeteekend gevonden, dat Bohe-

man de larven van Anthomyia inanis in wespennesten heeft

aangetroffen, en dat Drewsen, volgens Schenck, de A. fusciceps

Zett., en van een andere soort een menigte larven, die veel op

die van A. obelisca M. geleken, als parasieten uit een nest van

WE PB Se IA A GE 187

Bombus skrimshiranus Kirb. kreeg. Drewsen meende echter dat het

slechts gasten waren, die aan de hommels geen nadeel toebragten.

De tweede aanteekening betreft de levenswijs van Meigeniu

bombivora v. d. W.

Omstreeks het midden van Augustus 1867 merkte ik op, dat

er uit sommige dichtgesponnen cellen van een nest van Bombus

Agrorum L., 't welk ik in het begin dier maand in den Haar-

lemmerhout gevonden had, groote vliegenlarven kropen, door

openingen die zij zelven in de cellen gebeten hadden. Bij het

openen dezer cellen vond ik in eenigen de larve, in anderen de

nimf der hommels geheel uitgegeten; het aantal der vliegen-

larven in de cellen wisselde af en bedroeg voor het geheele nest,

dat uit + 250 cellen bestond, ongeveer 40.

Reeds 20 Augustus vond ik eene larve verpopt, de overigen

waren het spoedig daarna. Nadat deze poppen bij mij overwinterd

hadden kwaın de eerste vlieg den 2°" Mei 1868 daaruit te voorschijn.

Onlangs kreeg ik deze soort van den heer van der Wulp, die

mijne Diptera welwillend determineert, terug als n. sp. van het

genus Tachina (subgenus Meigenia) die door hem naar den aard

van het voedsel Meigenia bombivora is genoemd, en wellicht

later in dit Fijdschrift beschreven en afgebeeld zal worden.

Volgens Schiner leven de larven van Meigenia parasitisch in

rupsen en in vlinderpoppen; die van JZ. bisignata Meig. zijn

gevonden in Gymnancylu canella (??), Paropsis sexpunctata en

Alhalia Spinarum, uit welk laatste insekt genoemde soort ook

door den heer Snellen van Vollenhoven gekweekt is.

De derde aanteekening betreft de bevruchting van hommelwijfjes.

Toen ik voor korten tijd in een Duitsch Tijdschrift las dat

von Klipstein in Darmstadt de bevruchting eener bijenkoningin

had waargenomen, en dat dit niet vliegende maar op den grond

ziltende plaats greep, herinnerde ik mij dat ik zelf een paar

waarnemingen omtrent de bevruchting der hommelwijfjes had

aangeleekend. Mijn dagboek voor entomologie naslaande, vond

ik hierover het navolgende:

51 Julij 1866 vond ik op de duinen achter Middenduin (bij

Overveen) een 3 en 2 Bombus subterraneus L. in copulatie.

188 Vi Rm BI

Zij waren omringd door cen twintigtal individuen van dezelfde

soort, waarvan het grootste gedeelte uit mannetjes bestond,

die, voortdurend met de vleugels slaande, met veel drukte heen

en weder liepen.

4 Augustus 1866 werd mij door mijn’ broeder een d en ?

Bombus subterraneus L gebragt, door hem in copulatie op

een straatweg bij Haarlem gevonden.

51 Augustus 1868 bragt mijn vriend Boogaard mij een d en

2 Bombus Agrorum L. door hem in copulatie op het Bolwerk

te Haarlem gevonden.

De vierde aanteekening betreft het dragen van stuifmeel door

een 3 Bombus. Dat het aanbrengen van stuifmeel, onder meer

andere werkzaamheden, bepaald aan de werksters, in het vroege

voorjaar echter ook aan de wijfjes der hommels eigen is, is al-

gemeen bekend. Nimmer echter heb ik vermeld gevonden dat

ook mannetjes aan deze bezigheid deelnemen , waarom ik het

niet onbelangrijk acht mede te deelen, dat ik op den 10°" Aug.

1866 in den Vogelenzang bij Haarlem een manlijk individu van

Bombus subterraneus, duidelijk kenbaar aan de gele teekening

op kop en borst, met een klompjen stuifmeel aan de achter-

pooten beladen, in een gaatjen in een aarden wal zag kruipen.

Bij opgraving vond ik een nestje van ongeveer een honderdtal

kleine cellen; het aantal hommels in dit nestjen aanwezig be-

droeg 15, waaronder 15 werksters, één groot wijfje, dat zoo-

zeer aan de vleugels beschadigd was, dat het niet meer kon

vliegen, en het reeds genoemde mannetje, dat nog geen tijd

gehad had om het stuifmeel ter bestemder plaatse te deponeren.

De vijfde aanteekening betreft een paar afwijkingen in het

verloop der vleugeladeren bij bladwespen.

Afwijkingen in het verloop der vleugeladeren komen bij de

Tenthredinen niet zelden, vooral in de achtervleugels, voor. Zoo

heb ik bijv. van Macrophya albicincta Schr., welke soort meestal

2 middelcellen in iederen achtervleugel heeft, exemplaren ge-

vangen die er slechts één in hadden, en anderen die in den

eenen achtervleugel 2, in den anderen slechts één middencel

vertoonden. Ik geloof dus dat men niet veel waarde mag toc-

VEEL Wa Sx BiA Gd 189

kennen aan ondergeslachten, die alleen op het aantal middel-

eellen gegrond zijn.

Een merkwaardiger afwijking echter kreeg ik 26 Mei 1868

in mijn bezit, daar ik toen in Haarlem cen & exemplaar van

Emphytus cinctus L. ving, dat in iederen voorvleugel niet 2,

maar 5 radiaalcellen heeft, doordien de ader die de radiaalcel

in tweeën deelt, gaffelvormig vertakt is. (Zie plaat 7, fig. 5.)

De heer van Hasselt doet, met verwijzing naar eene vroegere

mededeeling (Tarantula rediviva, Du. VIN, 1865), nader ver-

slag omtrent hetgeen hem sedert dien tijd over deze van ouds

beruchte Italiaansche spin bekend is geworden. Vooreerst vestigt

hij de aandacht op eene verhandeling, onlangs te Napels uitge-

geven, getiteld Esperienze sopra il veleno della Lycosa Taran-

tula; Nota letta nella Tornata, del di 12 Luglio, 1868, della

Academia Pontaniana, dal socio Paolo Panceri *. Ofschoon ook

door deze nieuwe bijdrage de tarantel-quaestie hem nog niet

geheel uitgemaakt toeschijnt en de Italiaansche schrijver ten deze

ook geene geheel bevredigende uitspraak doet, wil Spr. toch van

dezen belangrijken arbeid een kort referaat leveren, waartoe hij

zich in staat zag gesteld door de vertaling van dat stuk door

eene hem zeer bevriende hand ?. Het grootste gedeelte der

verhandeling is gewijd aan een historisch overzigt van het fa-

rantisme, sedert Baglivius tot op onzen tijd, en daarin wordt

vermeld wat vóór en tegen het vergiftig vermogen der tarantula

is geschreven en gedaan. Daarin wordt weinig of geen nieuws

gevonden. In het tweede en voornaamste gedeelte van zijn op-

stel geeft hij verslag van eigene proef-waarnemingen, gedaan

met twee levende tarantel-spinnen van de echte soort, die hij

op de gewone wijze door het toewerpen van vliegen in het

leven hield. De proeven werden genomen in de maand Junij.

Hij liet een land-schildpad in het onderste ooglid, een water-

salamander in den rug en eene duif in de borst bijten. Bij

geen dezer dieren vertoonden zich andere dan ligte plaatselijke ,

* Hem welwillend toegezonden door Dr. Pincoffs van Napels.

2 Die van den heer Mr. J, Evera, te Delft.

190 vel GR IB AEN ae.

geene algemeene verschijnselen. Evenmin was dit het geval bij

vier kleine vogeltjes (Chlorospiza chloris), niettegenstaande hij die

had laten bijten, onder anderen, op plaatsen van huid ontbloot

en er ook eene had ingeënt met eene naald bevogtigd met het

vergift, dat uit de kaakhaken vloeide, wanneer de spin geplaagd

werd. Een dezer vogeltjes liet hij, evenzeer met negatief gevolg,

eene uitgenomene giftklier van één zijner tarantels inslikken.

Een beet aan een jong konijn in de bovenlip toegebragt, had

ook geene vergiftigings-verschijnselen ten gevolge. Rupsen alleen

verdroegen deze verwonding natuurlijkerwijze minder goed; eene

larve van « Saturnia Pruni» verviel daardoor in stuipen en eene

van Sphinx Atropos desgelijks, terwijl laatstgenoemde in tweemaal

24 uren bezweek. Zijn voornaamste experiment was echter het

volgende: Hij kreeg een bezoek van Professor Francesco Gasco

en deelde dien zijne uitkomsten mede, waarop deze aanbood,

zichzelven aan het experiment te onderwerpen. Deze liet zich

des middags ten 12 ure door één der tarantels bijten op den

linker handrug. Weinige sekonden daarna volgde hevige pijn

daar ter plaatse en zwol de huid op als eene witte puist (pa-

pula bianca), omgeven door een’ rooden kring. Na een kwar-

tier uurs was de puist verdwenen, maar de geheele handrug

onregelmatig roosachtig gezwollen. Spoedig hield de pijn op en

des nachts verdween de roos ook geheel en al; van algemeene

verschijnselen was geen spoor. Bij nog eenige oppervlakkige

anatomische en physisch-chemische opmerkingen over het «gift-

toestel» en het «tarantel-vergift» komt Paolo ten slotte tot deze

conclusie : « Uit dit alles komt het mij voor, dat men met goe-

den grond mag besluiten, dat de beruchte tarantula beneden

hare faam staat en dat de gevolgen van haren beet niet ver-

schillen van die door andere spinnen toegebragt, tenzij men met

Baglivius wilde aannemen , dat alleen de tarantel uit Apulië de

vermeende hoogere kracht bezit, »

Na eene algemeene discussie over dit onderwerp, waarbij

onder anderen, voor de proef op rupsen, de vraag wordt over-

wogen, of hier meer aan een mechanisch effect der beten moet

worden gehecht, — welke vraag door enkele leden, op grond der

WE RS’ D # Gi 191

waarnemingen van verwondingen bij rupsen, toestemmend, door

anderen ontkennend wordt beantwoord, — doet Spr. nog op-

merken, dat het te bejammeren is, dat Paolo zijne hoogst be-

langwekkende experimenten, niet nog één à twee maanden heeft

uitgesteld, daar de observalien van Gazzo en van Santi (die ook

algemeene vergiftigings-verschijnselen bij den mensch waarnamen)

voornamelijk op zeer warme Julij- en Augustus-dagen zijn ge-

schied. Spr. zelf is nog niet geheel overtuigd van de blanke

onschuld der tarantula en verwijst daaromtrent nog altijd naar zijne

beoordeeling in de boven aangehaalde mededeeling uitgesproken.

In de tweede plaats verheugt het Spr. zeer, der vergade-

ring dit beruchte dier te kunnen laten aanschouwen! Hij

laat een zeer schoon geconserveerd exemplaar van Lycosa ta-

rantula, op spiritus, rondgaan, ter betere vergelijking van de

grootte en van den magt der kaakhaken, tegelijk met een exem-

plaar van een der grootste van onze inlandsche Lycosiden. Uit

deze vergelijking blijkt in elk geval, dat de Italiaansche Lycosa

in omvang en wapening een respectabel voorkomen bezit en ten

dezen haren Noordschen naamgenoot verre overtreft. Met hooge

erkentelijkheid vermeld Spr., dat hij, na minstens twintig jaren, voor

zijne toxicologische en araneologische collectiën, gezocht te heb-

ben naar een goed geconserveerd exemplaar van de besproken spin,

er thans twee (2) heeft ontvangen door tusschenkomst van zijnen

vriend Evertse, Chirurg. Maj. bij de Marine, die ze op zijne

beurt te danken heeft aan de goedheid van den heer Dr. Pincofîs

uit Napels. Opmerking verdient nog, dat de laatste ze, even

als die waarmede hij zijne proeven heeft genomen, wederom

verschuldigd is aan een’ Deenschen naturalist, die zich met de

natuurlijke geschiedenis der tarantula, op de plaats zelve, te

Napels, onledig houdt. Deze, Dr. Wilhelm Bergsoe, had er ver-

scheidene gevangen op eene zeer woeste streek in de Campagna

di Roma. Welligt ontvangen wij later van diens hand het laatste

woord over deze zoo veel besproken spin-soort.

Ten derden berigt Spr. dat zijne levende Pholcus opilionides

2 waarover hij in de zomer-vergadering heeft gesproken, later

nog eens cocon heeft gemaakt. Doch ook deze cocon is vermoedelijk

199 VERS Bw G.

weder een onvruchtbare geweest ; althans het is wederom na eenige

dagen door de moeder losgelaten en verdwenen (opgegeten ?)

Ten slotte maakt Spr. gewag van een nieuw bewijs, hoe

dikwijls geheel onjuiste verhalen in de wereld komen door on-

nadenkend te worden voortverhaald. Zoo las hij onlangs in het

Wetenschappelijk Bijblad van het Album der Natuur (8"* Aflev.

1868) op blz. 61 een uit het Engelsch overgenomen artikeltje

over de seven bij de spinnen. Onder meerdere onnaauwkeurig-

heden in die negen regels , trof hem voornamelijk de « verzeke-

ring» van den heer Pickard-Cambridge dat deze «nooit» een man-

netje heeft gezien uit de uitgestrekte familie der Epeiriden (NB.

waartoe onze gewone kruis-spin behoort !), zelfs niet in de Musea

van Weenen, Milaan, Frankfort en Leiden, alwaar hij die had

«gezocht.» Over de eerste Musea kan Spr. niet oordeelen, maar

aan het laatste heeft hij reeds voor eenige jaren eene kleine

spinnen-verzameling ten geschenke gegeven, waaronder verschei-

dene 33 van de geslachten Epeira, Miranda, Zilla, Tetragnatha ,

enz., alle tot de genoemde familie behoorende. In zijne private

collectie telt hij, voor die familie, 21 species, waarvan ook de

mares vertegenwoordigd zijn.

De Secretaris maakt melding dat Anthrax Hottentotta L.,

dezen zomer in aanmerkelijke hoeveelheid was te voorschijn ge-

komen uit poppen van Noctua porphyrea, welker rupsen in menigte

door Mr. de Roo van Westmaas te Velp waren bijeenverzameld.

Deze vlieg was door den heer Snellen van Vollenhoven bestemd *).

Dezelfde spreker legt ook namens den heer P. C. T. Snellen,

eene opgave over van Microlepidoplera, nieuw voor de Fauna

van Nederland. Het aantal species bedraagt ongeveer 40. Omtrent

sommigen worden cenige bijzonderheden medegedeeld. Het ge-

heel zal later in dit Tijdschrift worden afgedrukt.

De heer Hartogh Heys van Zouteveen bespreekt de verschijn-

selen die »ij had opgemerkt bij de hervatting der levensfunctien

+ De ledige poppenheid der vlieg vertoonde al de deelen van de imago; haar kop

geleek op een menschelijk aangezigt met zeer weemoedige uitdrukking. De heer v. V.

vond dit huidje merkwaardig genoeg om er eene afbeelding van te maken ; zie PI. 7 fig. 2.

VERS 195

eener rups van Sphinx Pinastri, die eenigen tijd onder water

was verbleven. Ook deze bijdrage zal afzonderlijk worden geplaatst.

De heer P. C. T. Snellen biedt ter opname in het Tijdschrift

een opstel aan van zijne hand, bevattende opgave en aanteeke-

ningen betreffende Macrolepidoptera , nieuw voor de Fauna van

Nederland, alsmede eene aanvullingslijst der Macrolepidoptera

van Limburg, hem tot hetzelfde einde toegezonden door Mr. Mau-

rissen te Maastricht.

Vervolgens brengt de heer Snellen ter tafel eene kleine, maar

keurige verzameling vlinders uit Neder-Guinea, meerendeels gaaf

en onbeschadigd en voor een groot gedeelte uit Microlepidoptera

bestaande. Hij had deze verzameling te danken aan de ijverige

nasporingen van den heer M. G. van Woerden, die eerst in het

begin van dit jaar naar Guinea was vertrokken, doch wiens

vroegtijdigen dood men reeds nu te betreuren had. Hetgeen

hij in den korten tijd van zijn verblijf te Loango had bijeen-

verzameld, deed zien hoeveel men van hem voor de entomolo-

gische wetenschap verwachten mogt, want het waren niet alleen

vlinders, die hij had overgezonden, maar ook Diptera, Hyme-

noptera, Coleoptera en Spinnen, respectivelijk overgegaan in de

verzamelingen der heeren van der Wulp, Piaget, Heylaerts en

van Hasselt. Al deze voorwerpen, voor zooverre ze door de

tegenwoordige bezitters werden vertoond, droegen de blijken

dat ze met eene geoefende en zorgvuldige hand waren behandeld

en niet zonder weemoed werden zij door de aanwezigen bezigtigd.

De secretaris leest een’ brief voor van den heer Baron Lewe

van Middelstum, waarin het gevoelen der vergadering wordt

gevraagd omtrent eenige vragen van entomologischen aard. Men

besluit deze punten aan te houden tot de volgende bijeenkomst,

in de hoop dat de heer Lewe alsdan zelf tegenwoordig zal zijn.

De heer Marshall deelt met een enkel woord mede, dat hij

in eene inlandsche zoetwaterspons eene larve heeft gevonden

vermoedelijk van een Neuropteron. Zijn doel is de aandacht

op dit verschijnsel te vestigen en de medewerking der leden

in te roepen, ten einde daaromtrent iets meer te weten te komen.

194 VAE MEIS IEN is

De heer Snellen van Vollenhoven laat ter bezigtiging rondgaan

een jujubesdoos, waarin een bijzonder groot aantal voorwerpen

van Scatopse notata Meig. door hem allen te gelijk in een

oogenblik van twee elkander aanrakende rozenknoppen opgeza-

meld, als bewijs voor de ongehoorde massa's, waarin ook hier

te lande somwijlen individuen van insectensoorten voorkomen.

Verder vertoonde S. een voorwerp van Silpha atrata, welks

kop en prothorax geheel omgekeerd waren en, wanneer het dier

op de vier achterpooten rustte, naar boven zagen. In dien toe-

stand was het dier door den heer Kinker bij Muiderberg levend

gevangen. (De heer Kinker deelt naar aanleiding daarvan de

zonderlinge en belachelijke pogingen mede, die het dier aan-

wendde om hetzij op de beide voorpooten met sleepend achter-

lijf, hetzij op de vier achterste pooten met omgekeerden kop

en voorpooten, die in de lucht schermden, vooruit te komen.)

S. meent dat deze abnormiteit niet wel te verklaren is, dan

door aan te nemen dat de kever bij zijne ontwikkeling, terwijt

hij nog week was, door iets gehinderd is geworden, dat hem

noodzaakte de voorste deelen in eene tegennatuurlijke houding

te brengen en dat hij daarmede zoo lang aangehouden heeft tot

de rand van het dekschild verhard was en hem verhinderde de

natuurlijke houding weder aan te nemen.

Ten derde vestigt dezelfde spreker de aandacht der leden op

het plan van den heer Mr. A. Fauvel te Caen om eene Fauna

van Frankrijk, België en Holland gezamenlijk uit te geven, als

eene streek ingesloten door natuurlijke grenzen. Hij doet uit-

komen, dat waar die grenzen uit bergketens en zeeën bestaan,

zij geheel natuurlijk mogen heeten, doch niet waar zij den loop

eener rivier volgen of zelfs, gelijk in het Noord-oosten het geval

is, langs stroompjes en beekjes naar eene heuvelen-rij getrokken

worden. S. is overigens wel met het plan van den heer Fauvel

ingenomen, zegt dat de schrijver zich voorshands tot de Coleo-

ptera bepaalt, deelt iets mede omtrent vroegere werken van

denzelfden auteur en eenige exemplaren van het prospectus

rond, volgens hetwelk deze Faune Gallo-rhenane een wonder

van goedkoopheid zal worden.

VERSLAG, 195

Ten slotte spreekt de heer van Vollenhoven over de verwar-

ring, die er heerscht in de nomenclatuur der vleugeladeren bij

de Hymenoptera. Na te hebben doen opmerken dat het deter-

mineren der Genera naar het aderbeloop vrij wat gemakkelijker

is dan naar monddeelen, dat men dus Jurine dank moet weten,

die het eerst getracht heeft de Hymenopteren naar het beloop

der vleugeladeren en den vorm der sprieten te rangschikken,

vertoont hij lijsten van de benamingen door een tiental schrijvers

over deze orde, voor de aderen en cellen der voorvleugels ge-

bezigd, waaruit blijkt welke verwarring te dezen opzigte heerscht

en laat voorts afbeeldingen bezigtigen van vleugels der verschil-

lende familien (van enkele familien meer dan een genus), waarin

met kleuren de analoge cellen aangewezen zijn en geeft eene

nieuwe en eenvoudige nomenclatuur op. (Spr. is voornemens

over dit onderwerp later een vrij uitvoerig stuk op te stellen,

weshalve wij ons hier bij het opgegevene bepalen).

De heer Heylaerts spreekt over verschillende onderwerpen. De

korte inhoud daarvan komt op het volgende neder :

1°. In den nazomer van 1867 hebben de rupsen van Ma-

mestra Chenopodii W. V. verschrikkelijke verwoestingen aange-

rigt op de spurrie- en raap-velden, niet alleen in de nabijheid

van Breda, maar heinde en ver in de provincie Noord-Brabant

en in de Belgische Kempen. Vooral werden de heidestreken

geteisterd. Op 19 Augustus nam Spr. te Strijbeek eene ontel-

bare menigte dier rupsen waar, die den steenweg overtrokken

ten einde aan de andere zijde nieuw voedsel op te zoeken. Met

iederen voetstap zou men er een honderd-tal vertrapt hebben. In

weerwil van deze menigte rupsen was het aantal vlinders, die

men later waarnam, niet buitengewoon groot. Nergens hoorde

men dan ook in 1868 van verwoestingen spreken, door deze soort

te weeg gebragt. De landman had veel bijgedragen om de rupsen

te vernielen door het graven van greppels met loodregte wan-

den, waartegen zij niet konden opklimmen. Maar het meest

afdoende middel om het verbroken evenwigt te herstellen had

bestaan in eene menigte vogels, loopkevers, hagedissen en mic-

196 VEER st URAS:

ren, dies de rupsen vernielden en vooral in de werkzaamheid

van tachinen en sluipwespen. Deze toch ontwikkelden zich zoo

talrijk uit een honderdtal rupsen, die Spr. verzameld had, dat

hij daarvan slechts een twaalftal vlinders verkreeg.

2°. Sthanelia hippocastanaria Hübn. en Eupithecia pumilata

Hübn. waren in April 1868 zeer gemeen op de Galdersche heide. De

eerstgenoemden vlogen tegen den avond in overvloed en bij dag

vrij talrijk op de katjes der wolwilgen. De tweede soort zwerm-

den als muggen in de schemering boven laag mastenhout.

5°. Als vervolg op hetgeen in het Verslag der 25“ vergade-

ring, pag. 24, omtrent Lophyrus Pini is opgenomen, wordt

medegedeeld, dat eene tweede generatie dezer wesp het ver-

woestingwerk aan de pijnboomen aanvankelijk had voortgezet,

tot dat in het begin van September eene ziekte onder de larven

was ontstaan, wellicht ten gevolge der alstoen plotselings inge-

vallen koude nachten. Niet eene larve schijnt aan die ziekte te

zijn ontsnapt. Zij lagen 7 of 8 Nederl. duim hoog onder de

boomen, allen verstijfd, gevlekt en levenloos. Met den besten

wil kon men ook later geen enkel cocon magtig worden , zoodat

men voor eenigen tijd van de besproken plaag bevrijd zal zijn.

4". De zoogenaamde vliegenvanger, eene sierlijke klimplant

uit de orde der Asclepiadae verdient in hooge mate de aandacht

der entomologen. Deze plant Aranja albens Don. genaamd , is

echter onder de bloemliefhebbers beter bekend onder den naam

van Physianthus undulatus. Ofschoon in Zuid-Brazilie te huis

behoorende, gedijdt zij hier te lande zeer goed des zomers in

de open Jucht op eene warme zonnige plaats, en bloeit dan zeer

rijkelijk met schoone witte kelkvormige bloemen, die vooral des

avonds een sterken honiggeur verspreiden. In het najaar bin-

nen gebragt, vereischt deze plant geene andere zorgen dan dat

men haar in eene temperatuur plaatse van slechts weinig gra-

den warmte, b. v. 5—5 C, en dat men haar van tijd tot tijd

een weinig water geve. Het eigenaardige nu van deze plant be-

staat hierin, dat de bloemen het vermogen hebben om de die-

ren, die daaruit honig zuigen, gevangen te houden aan hunnen

zuiger. Op die wijze kan men allerlei nachtvlinders, zelfs sphin-

VERSA €. 197

giden als Convolvuli, bemagtigen. Zij beschadigden zich niet

noemenswaardig, omdat zij door de bloem vastgegrepen wor-

dende , al spoedig het nuttelooze inzien van hunne pogingen om

los te komen. Des morgens vindt men de gevangenen stil zit-

ten op de bloemen.

50, De rups van Gelechia dodecacella L. Zij leeft, zoo als bekend

is, in de knoppen van Pinus sylvestris. Een exemplaar in Maart

1868, bij Breda in het Mastbosch gevonden, leefde in den knop,

waarin het gevonden was, tot in het begin van Mei. Het diertje

was toen volwassen en verliet zijne woning. Het was ruim 1

Ned. duim lang, bij een omtrek van 5 tot 6 streep en alzoo ge-

drongen van bouw. Het bezat 16 pooten, kop klein, zwartbruin. Lig-

chaam van eene rood-bruinachtige vleeschkleur; op elken ring waren

kleine zwarte wratjes, die elk, door de loupe gezien , een kort haar-

tje bevatten. Zonder eenig spinsel te maken, veranderde de rups

in een klein bruin popje, waaruit 16 Junij een 2 vlinder kwam,

6°. In afwijking van hetgeen de heer Snellen in zijn werk

over de vlinders van Nederland, pag. 558, in navolging van

Treitschke, ten opzigte van het voedsel en de kleur der rups

van Zarus ochroleuca W. V. opgeeft, had Spr. het volgende

opgemerkt: Eene rups dier soort was door hem in Junij 1867

op Salix alba bij Breda gevonden. Zij was zeegroen, lang, dun,

met vrij kleinen, bruingelen, donker gestipten kop. Langs en

over den rug liepen drie rijen verhevene, zwarte slippen, als

kleine wratjes, waarop zeer korte, stompe haartjes, naauwlijks

met het bloote oog waar te nemen. Na verscheidene dagen zeer

gulzig wilgenbladen te hebben gegeten , kroop het dier in de

aarde en op 27 Julij verscheen de 2 vlinder. — In Junij van

1868 werden op dezelfde plaats weder twee Ochroleuca-rupsen

gevonden op poot-wilg. Eene daarvan leverde op 18 Julij een

mannelijken vlinder. Spr. acht het hierdoor vaststaande, dat

ook wilgenblad tot voedsel dient van Ochroleuca en dat wellicht

de kleur zijner rupsen, die afweek van Treitschke’s beschrij-

ving, aan dit voedsel is toe te schrijven '.

1 Guenée, Suites è Buffon, Noctuél. VI. p. 16, geeft de volgende beschrijving der

rups van ochroleuca, door Stainton in zijn Manual 1 p. 261 overgenomen : Chenille

198 VE RS LA,

7’. Omtrent den invloed van den warmen zomer van 1868

op het aantal generatien van Lepidoptera, acht Spr. de volgende

waarnemingen der vermelding waardig:

a. Colias Hyale. Een Exempl. gevangen 15 Mei; een 2 gev.

2 Augustus. Uit eijeren daarvan kwamen rupsjes, die 15

September verpopten en waarvan de vlinders uitkwamen

27 September.

h. Porthesia auriflua. Eene tweede generatie op het eind van

September. 5 dd en 1 2 :.

c. Clostera curtula. Op het eind van September 2 frissche

29 op wilgen.

d. Thyatira batis. 12 Augustus een pas uitgekomen 2 in het

Mastbosch.

e. Mamestra dysodea. Drie generatien: Mei, Julij en September.

Cidaria variata. Drie generatien: April, Mei, Julij en Sept.

g. Achroea grisella. Vier generatien en

h. Galleria mellonella , vijf generatien; beide gekweekt.

à Van Tortrix podana, Loeflingiana en Phibalocera quer-

cana werden pas uitgekomen vlinders gevangen in Sept.

8°. Als bijdrage tot het antwoord op de vraag, of het voor-

komen van een Lepidopteron op twee tijden in het jaar, twee

volledige generatien bewijst, wordt de volgende ervaring ver-

meld. Uit eijeren van eene Agrotis brunnea verkreeg de heer

Heylaerts op 28 Junij 1868 rupsjes. Daarvan waren er reeds

6 weken later twee verpopt, terwijl meer dan twee derden toen

eerst twee malen verveld waren. Een gedeelte daarvan verpopte

echter ook, achtereenvolgens. Een ander gedeelte zal echter

blijkbaar als rupsen overwinteren. Uit de poppen kwam de

eerste vlinder 29 September; hij werd tot ver in November

door anderen gevolgd; de helft der poppen is evenwel voor den

winter niet uitgekomen, hoewel ze goed levende zijn.

d'un vert-jaunâtre, avec la stigmatale d’un jaune clair et tous les points ordinaires

petits, noirs, surmontés de poils courts de même couleur. Tête et pattes écaillenses

d'un roux pale. Vit en mai et juin sur les graminées, dans les lieux secs. — d. G.

1 Ook andere leden hadden in het laatst van September vlinders dezer soort ge-

vonden. — d. G.

VER SUPRA Gs 199

9°. Deilephia Celerio. Drie exemplaren zijn door spreker in

zijn tuin te Breda gevangen en wel op 15, 25 en 29 September

1868. Een vierde exemplaar werd door een zijner vrienden ge-

vonden. Sedert 21 September 1865 is alsnu de vangst bij Breda

geconstateerd van 7 Celerio-vlinders.

Hiermede zijn de wetenschappelijke mededeelingen ten einde

gebragt.

De volgende dag werd aangenaam doorgebragt.

In den voormiddag vereenigde men zich ten huize van den

Conservator om de bibliotheek der Vereeniging te bezigtigen.

De inrigting en het uiterlijk voorkomen daarvan droegen de

algemeene goedkeuring weg en deden de goede zorgen uitkomen

van den conservator. Toen het twaalf uur was maakte men

met genoegen gebruik van de vriendschappelijke uitnoodiging

van den heer N. H. de Graaf om bij hem het dejeuner te blijven

gebruiken. Inmiddels had de heer Hubrecht gezorgd dat er

voor de leden, hoewel het Zondag was, gelegenheid bestond

om de schilderijen te zien, die in het stadhuis zijn ten toon ge-

steld. Zijn voorstel om na het dejeuner gezamenlijk derwaarts

le gaan werd met opgewektheid aangenomen. Van het Raad-

huis begaf men zich, op uitnoodiging van den Voorzitter, naar

’s Rijks Museum van natuurlijke geschiedenis. Het was niet

alleen de insekten-collectie der Vereeniging, welke aldaar be-

waard wordt, maar het waren vooral de rijke verzamelingen

van het beroemde Museum, die onder aanwijzing van den heer

Snellen van Vollenhoven de aandacht der aanwezigen onverdeeld

bezig hielden tot dat de invallende duisternis daaraan een einde

maakte. Ten vijf ure kwam men bijeen in het hotel Verhaaff,

tot het houden van een’ gemeenschappelijken maaltijd en toen

men afscheid had genomen, vertrok ieder zeer voldaan over het

genoegen , hetwelk deze twee dagen hadden opgeleverd en

erkentelijk voor de wijze waarop het verblijf in Leiden veraan-

genaamd was.

Me. H. W. ». Gr.

ZWERM VAN MUSCA CORVINA F.

WAARGENOMEN TE HAARLEM

DOOR

H. WEYENBERGH Jr.

In Juli dezes jaars werd Teyler’s museum te Haarlem be-

zocht door een grooten zwerm vliegen der bovengenoemde soort,

en terzelfder tijd genoot het museum van schilderijen in het

paviljoen te Haarlem de eer van een dergelijk bezoek.

De zwerm die zich in Teyler’s museum had neêrgezet, betrok

het hooge, gedeeltelijk met glas gedekte koepelgewelf der zaal,

waarin de collectie ertsen en mineralen geëxponeerd is.

Op zekeren dag vernam men plotseling bij het intreden der

zaal een hevig gegons en gebrom als van een bijenzwerm, en het

oog naar boven werpende, zag men het gedeeltelijk glazen, gedeelte-

lijk geplafoneerde koepelgewelf als bedekt met gevleugelde insekten ,

die bij nader onderzoek bleken vliegen te zijn en wel allen indi-

vidus der soort, bekend onder den naam Musca corvina F.

Van dag tot dag nam het aantal toe en wel zoo sterk, dat

hun getal binnen weinige dagen millioenen moet bedragen heh-

ben. Zij bleven in het bovenste gedeelte van den koepel en be-

dekten eindelijk glazen en plafond schier volkomen; op vele

plaatsen zaten zij aan dikke hoopen opeen, even als bijenzwer-

men. Het bleek — en dit zal voor ieder , die met de localiteit

van Teyler’s museum bekend is, duidelijk zijn — dat zij niet

van binnen uit het gebouw kwamen, maar van buiten of door

kleine kieren tusschen de ruiten naar binnen drongen.

In het najaar kwam onder deze onwelkome bezoekers de ge-

wone sterfte en vele dooden en half-dooden bedekten den grond.

Bij elken tred verpletterde men er velen, hetgeen in den wit-

geschuurden vloer tallooze vetvlekken veroorzaakte. Eindelijk heb-

ben zij allen, op enkelen na, die nog rondvliegen, de tol der

natuur betaald en zijn zoodoende verdwenen, doch niet zonder

dermate vloer en koepelgewelf, vooral het laatste, ontsierd te

hebben, dat men thans nog bezig is door cene restauratie de

nagelaten sporen van hun aanzijn te verdrijven.

VERS WA: & 201

Te gelijkertijd nestelde een dergelijke zwerm van dezelfde

soort zich in het hooge, ook gedeeltelijk met glas gedekte koe-

pelgewelf van de schilderijzaal in het paviljoen in den Hout. Het

aantal individuen was al niet geringer dan in Teyler’s museum

en heeft zekerlijk ook millioenen beloopen. Op dezelfde wijze als

in Teyler’s museum traden zij de zaal binnen en onthielden zieh

ook uitsluitend in het bovenst gedeelte, tot zij, ook door de

sterfte aangetast, op den grond vielen en zoo allengs verdwenen,

Even als in Teyler’s museum hebben zij ook hier zoowel het pla-

fond als den fraaijen mozaik-vloer en de vergulde schilderij-lijsten

zóó bezoedeld, dat eene reiniging noodzakelijk is geweest, en

vooral de witte vakjens in den vloer vertoonen nog de vetvlek-

ken der vertrapte vliegen.

Een dergelijke zwerm is ook nog waargenomen in de nabij-

gelegen villa van den heer Dijk, alwaar zij mede schade hebben

veroorzaakt.

Op andere plaatsen en in andere gebouwen zijn zij niet waar-

genomen, althans mij is daarvan niets bekend.

De vraag was nu natuurlijk: van waar komen zoo eensklaps

die ontzeltende massa's vliegen? Wat is de oorzaak van dit plot-

seling en in zoo bijzonder groot aantal optreden van eene soort,

die, ofschoon overal in ons land in dien tijd des jaars algemeen ,

overigens nooit in zoo groote menigte bijeen komt?

Ik vernam het volgende: Gedurende den zomer had aan de

Bakenesser toren, den oudsten der Haarlemsche torens, eene

reparatie plaats. Op zekeren dag dat een paar der werklieden naar

boven klommen, werden zij, toen zij kwamen aan een geheel

beschoten en daardoor zeer donker gedeelte, dicht onder den

z. gen. appel, overvallen door eene ontzettende menigte vliegen,

die hun in mond, neus en ooren kropen en daardoor het voort-

gaan beletten. Zij rapporteerden de zaak aan den stads architect,

den heer van den Arend, aan wien ik deze inlichtingen te dan-

ken heb, en deze heeft zich persoonlijk overtuigd dat de berichten

niet overdreven waren. Het vereischte , volgens de beschrijving,

moeite er door heen te dringen. Toen er eenmaal beweging on-

der hen was, gonsden zij door elkäar en weldra kwam een groote

2092 VIE Sh TSM GARE.

zwerm zwaluwen zich te goed doen aan deze meer en meer naar

buiten tredende insekten.

Be stoornis die zij nu ondervonden scheen hen te verdrijven

en zij trokken allengs af.

Een paar dagen daarna werden de zwermen in Teylers mu-

scum, op het paviljoen enz. waargenomen, zijnde de hoogste

gebouwen die in dezelfde lijn, van den Bakenesser toren af, lig-

gen, en wel in Z.-Z.-W. richting. Eene kleine zwerm schijnt cene

andere koers genomen te hebben en is aan den toren van de groote

kerk waargenomen. Teyler’s koepeldak was het eerste hooge ge -

bouw, dat zij in die richting ontmoetten en het dak van het

paviljoen is, ofsehoon op grooteren afstand gelegen (15 tot 20 mi-

nuten) het tweede hooge gebouw in die richting; de gevolgtrek-

king ligt dus voor de hand dat de zwerm in zijn geheel op den

Bakenesser toren is geweest en zich vandaar uit in meerdere

zwermen heeft verdeeld, waarvan de grootsten , in Z -Z.-W. rich-

ting trekkende, Teyler’s museum en het paviljoen hebben bezet.

De vraag is nu: hoe kwam die enorme zwerm in den Bake-

nesser toren? —

De belangrijke hoogte, waarop zij zich in den toren genesteld

hadden in aann:erking nemende, vermoedde ik dat zij daar ter

plaatse ontwikkeld waren in kraaijenmest of oude kraaijennesten

enz.; ik heb zelf de plaats waar zij voorkwamen onderzocht,

maar niets gevonden dat de maden tot voedsel kan gestrekt heb-

ben. Zelfs in alle hoeken heerscht orde en netheid, zoodat ik

dan ook dadelijk dit vermoeden heb laten varen en geene ver-

klaring aannemelijker vind, dan dat zij van buiten door het open

gedeelte van den toren zijn ingekomen en naar het donkere ge-

deelte zijn opgeklommen en zich daar, tegen weer en wind be-

schut, hebben verzameld. De vraag blijft dus nog onbeantwoord:

van waar zijn zij gekomen? —

Het was misschien niet onbelangrijk te weten of op meer plaat-

seu in ons land zich in dezen zomer zoo groote zwermen van deze

of andere soorten van vliegen vertoont hebben. Misschien zou men

daardoor tot de beantwoording dezer vraag een stap nader komen.

Haarıem, 16 Dec. 1868.

MICROLEPIDOPTERA,

NIEUW VOOR DE FAUNA VAN NEDERLAND,

OPGEGEVEN IN DE

VERGADERING VAN 19 DECEMBER 1868,

DOOR DE HEEREN

H. W. DE GRAAF en P. C. T. SNELLEN.

PYRALIDINEN.

Acentropus niveus Olivier. — Kolenati in Wiener Entom.

Monatschrift II. p. 581. Taf. 7. — Entomol. Annual 1858. p. 102.

fig. 6. — v. Heinemann, Zinsler p. 107.

Zuid-Holland: op 10 Augustus 1868 heb ik op het buiten-

goed «Klein Leeuwenhorst» onder Noordwijkerhout twee man-

nelijke exemplaren gevangen, die laat in den avond door een

geopend raam naar binnen kwamen vliegen en op het tafelkleed,

waarop de brandende lamp stond, al vliegende onophoudelijk

allerlei wilde sprongen maakten. Later zag ik in de collectie

der Nederl. Entomologische Vereeniging eenige, mede manne-

lijke, voorwerpen door den heer Weijenbergh bij Haarlem ge-

vangen.

Acentropus niveus is een zeer eigenaardig diertje. Vroeger

hield men het voor een Neuropteron, maar tegenwoordig trek-

ken de lepidopterologen het zich aan. Nu de vliegplaats mij

bekend is, hoop ik zoo gelukkig te zullen zijn de rups te vinden.

Zij leeft tot in Julij op Potumogeton pectinutus en perfoliatus

vrij in het water, Het wijfje is ongevleugeld en zwemt, volgens

904 MICROLEPIDOPTERA.

eene mededeeling van Reutte, door von Heinemann t. a. p.

opgenomen, des nachts op den rug onder water en trekt bij

het paren het mannetje met zich onder. Als vliegtijd geeft v.

Heinem. de maanden Julij en Augustus op (de Graaf).

Botys stachytaiis Zinck. — Herr.-Schaeffer, IV. p. 50. fig.

114. — v. Heinem. Zünsler p. 75.

Friesland: Oldeberkoop, op 16 Junij 1868 gevangen door

Mr. J. H. Albarda. Zie meer in dit Tijdschrift 2° serie. DI. IV.

pag. 15 (de Graaf).

Crambus silvellus Hübn. — Herr.-Schaeff. IV. p. 54. —

Zell. Chil. et Cramb. genera et species p. 20. -— v. Heinem.

Zünsler p. 120. — Adippellus Treits. IX. 1. 75.

Het was den heer Heylaerts voorbehouden de indigeniteit

dezer soort, reeds lang door mij vermoed, te constateren. Hij

ving een exemplaar in Noord-Brabant 2 Junij 1868 op eene

vochtige plaats in de vestingwerken bij Breda (de Graaf).

TORTRICINEN.

Conchylis atricapitana Steph. — Wilkinson, Brit. Tortrices

p. 298. — Stainton, Manual II. p. 271. — v. Heinemann ,

Wickler p. 87.

Noord-Holland: in Middenduin bij Overveen 9 Junij 1866

door den heer Kinker gevangen. Het exemplaar is ook door den

heer Stainton gezien, die onze determinatie op de aangehaalde

auteurs gedaan zonder eenige bedenking bevestigd heeft (de Graaf).

Retinia posticana Zetterst. — Wocke, Wien. Entomol. Zei-

tung 1862 p. 50. — v. Heinem. Wickler p. 94.

Gelderland: Velp. De rupsen in Maart 1868 in de knopjes

van Pinus sylvestris; zij verpopten in April in de knopjes en

de vlinders kwamen uit in de tweede helft dier maand en in

de eerste helft van Mei (van Medenbach de Rooy Jr.).

Twee dier vlindertjes zijn door Prof. Zeller gezien, die daarbij

het volgende aanteekende: «Zij komen naauwkeurig overeen

met het Lyflandsche, door Wocke (Ent. Zeit. 1862. p. 50) ver-

melde en andere bij Glogau en Meseritz gevangen exemplaren.

MICROLEPIDOPTERA. 205

Het is alzoo zeker Ret. posticana Zttst. (Ins. Lapp. p. 982),

althans zoo als Wocke ze voor zich had. Heinemann’s Posticana

is volgens zijne beschrijving dezelfde; maar zijn Alpin grooter

exempl. zal wel tot Mughiana Z. Raibl. Fauna ' behooren». —

Posticana heeft een lateren vliegtijd dan Ret. duplana, waarvan

de heer v. M. de Rooy in 1868 eenige exemplaren bij Velp

ving op 21 Maart en 1 April (de Graaf).

Penthina lucivagana Zell. Isis 1846. p. 229. — von

Heinemann, Wickler p. 128.

Gelderland: Oosterbeek een 3 8 Junij 1868 des avonds op

zandgrond gevangen (Snellen). Dit exemplaar aan Zeller ter

bezichtiging gezonden ontvingen wij van hem terug met deze

aanteekening: «Richtig Lucivagana, wie ich sie voriges Jahr an

den mit Globularia bewachsenen Abhängen der Kalkalpen fing»

(de Graaf).

TINEINEN.

Nemophora pilella Wien. Verzeichn. — Stainton, Ins. Bri-

tannica p. 47. — Frey, Tin. und Pteroph. p, 57.

Gelderland: Velp, op het lange water, een zeer gaaf 4 6 Junij

1867 (van Medenbach de Rooy Jr.) Dit exemplaar is door

Stainton bestemd (de Graaf).

Swammerdamia simplicella Herr.-Schaeff. V. p. 280.

fig. 560. — Ruficeps v. Heinem. in Zeitschr. für Entomol. in

Auftr. des Vereins für Schles. Insektenk. p. 4. (Breslau 1854).

Zuid-Holland: Rotterdam. Een exemplaar in ’t begin van Mei

1867 op een wilg gevangen en in 1868 twee exemplaren gek weekt

uit rupsen, aldaar gevonden op Fraxinus excelsior (Snellen).

Zeller, die een dezer laatste voorwerpen zag, schreef ons:

«Sicher diese Art, bei H. S. jedoch nicht gut abgebildet; ich

habe sie von v. Hein. selbst als seine Ruficeps erhalten » (de Graaf).

Depressaria umbellana Steph. — Staint. Manual II. p. 521;

Ins. Brit. p. 85; Nat. Hist. VI. tab. 1. fig. 5.

Gelderland: Velp. Op 8 Julij 1868 gekweekt uit eene rups

+ Stettin. Entomol. Zeit. 1868. p. 123.

206 MICROLEPIDOPTERA.

aldaar in Junij op heide gevonden en die in het laatst dier

maand pop was geworden (van Medenbach de Rooy Jr.). Dit

exemplaar is ook door Zeller gezien. Het heeft drie duidelijke

zwarte punten op het vlak der bovenvleugels, en wel, twee

vóór het midden onder elkander geplaatst, het onderste in de

vleugelvouw, en een over het midden. Stainton geeft op dat

de rups op Ulex leeft. De heer van Medenbach de Rooy is er

echter zeker van dat hij het rupsje 't welk Umbellana opleverde

op heide gevonden heeft. Hij had er eene Tort. Gerningana

uit verwacht, omdat bet zooveel overeenkomst had met de

rups dezer Tortrix, die volgens Snellen grijsgroen is met licht

bruinen kop (de Graaf).

Bepressaria capreolella Zell. — Staint. Ins. Brit. p. 90.

Zuid-Holland: een exemplaar door mij reeds jaren geleden in

de Katwijksche duinen gevangen in Julij, werd door Stainton

bestemd (de Graaf)

Psoricoptera gibbosella Zell. — Staint. Ins. Brit. p. 101. —

Herr.-Schaeff. V. p. 168. fig. 470. — Frey, Tin. und Pteroph.

p. 154.

Zuid-Holland: Lisse, 50 Julij (Kinker). Het voorwerp komt

overeen met een Duitsch exempl. dat ik van Mann bezit (de Graaf).

Gelechia infernalis Herr.-Schaeff. V. fig. 584; Infernella

Vp. 477:

Gelderland: een g exemplaar, bij Velp gevangen door den

heer van Medenbach de Rooy Jr., werd door ons als Infernalis

bestemd aan Prof. Zeller ter bezichtiging gezonden. Zijn ant-

woord was: «Richtig diese, aber über ihre Artrechte bin ich

ebenso zweifelhaft wie Wocke, Entom. Zeit. 1862, 254. Bei

Raibl fliegt sie mit der kleinere hellere Zricetella zusammen». —

Behalve het vermelde Geldersche g heb ik nog een ander vrou-

welijk individu gezien, hetwelk door Snellen bij Kleef in het

Reichswald gevangen is op Vaccinium en heide. Deze beide

voorwerpen verschillen niet wat grootte, vleugelvorm en kleur

betreft. Zij hebben eene vlugt van 18 mm. Een zeer groot

inlandsch exemplaar van G. ericetella haalt 17 mm. De boven-

vleugels dezer beide wijfjes van Infernalis zijn merkelijk breeder

MICROLEPIDOPTERA. 207

dan die van £ricetella, maar aan den buitenrand niet breeder

dan op het midden, zoo als door Herrich Schaeffer is voor-

gesteld. De buitenrand is afgerond, bij Mricetella daarentegen

loopt zij schuins van de vleugelpunt tot den binnenrand. De

ondervleugels van beide Infernalis zijn op het midden gemeten,

zonder de franje, 2 mm. breed en dus ook breeder dan die

onzer grootste Zricelella, welke slechts 1,5 mm. breedte hebben.

Zij zijn bij £ricelella puntig, maar niet bij onze Infernalis,

die dus ook in dit opzigt afwijken van Herrich-Schaeffers fig. 470.

Men kan van onze individu’s van Infernalis met Herrich-Schaeffer

zelfs niet zeggen dat de ondervleugels «vor der stumpfen Spitze

kaum eingebogen» zijn. Zij zijn aldaar in ’t geheel niet inge-

bogen en hebben nog minder punt dan @. cinerella en populella.

Voor zoover men naar twee exemplaren kan oordeelen „ schijnt

dus de afwijkende vleugelvorm voor het soortregt van Infernalis

te pleiten (de Graaf).

Gelechia interruptella Hübn. — Herr.-Schaeff V. p. 188.

Gelderland: een exemplaar, te Velp gevangen door den heer

van Medenbach de Rooy Jr. 6 Junij 1867, is ook door Zeller

gezien (de Graaf).

Gelechia aethiops Humphr. and Westw. — Staint. Ins. Brit.

p. 121. — Herr.-Schaeff. V. p. 185. fig. 486.

Friesland: bij Leeuwarden, 24 Mei (Albarda). Ook van dit

exemplaar is onze bestemming door Zeller bevestigd. De kleur

der bovenvleugels is door Herrich-Schaeffer met meer juistheid

in zijn tekst dan op zijne afbeelding uitgedrukt. Ook de vorm

dier vleugels is door hem, naar ons exemplaar te oordeelen ,

niet juist teruggegeven. Reeds op het midden, ja zelfs voor het

midden van den binnenrand beginnen zij naar de vleugelspits

langzamerhand in breedte af te nemen, zoodat de geheele buiten-

helft smaller is dan de figuur voorstelt. Men kan de boven-

vleugels lancetvormig noemen (de Graaf).

Gelechia alburnella Zell. — Herr.-Schaeff. V. p. 168.

Gelderland: Velp, 29 Junij 1868 een voorwerp bij berken

gevangen (van Medenbach de Rooy Jr.). Van de twee afbeeldin-

gen die Herrich-Schaeffer geeft, past zijne figuur 489 het best

208 MICROLEPIDOPTERA.

op ons exemplaar. Dit is echter niet zoo wit, de vlekjes langs

den buitenrand zijn niet zoo duidelijk tot streepjes verlengd en

op 1/5 van den binnenrand is een kleine schubbenverhevenheid,

die op de grondkleur afsteekt. Ons inlandsch voorwerp verschilt

niet van een Duitsch individu, dat Mann mij zond (de Graaf).

Gelechia nanella W. V. — Staint. Ins. Brit. p. 129. —

Herr.-Schaeff. V. p. 167. — Frey, Tin. und Pteroph. p. 126.

Gelderland: Velp, 25 Mei uitgekomen; de rups op lijsterbes

of appel in het begin van Mei (de Roo van Westmaas).

De aangehaalde auteurs geven Julij als vliegtijd op. Een

exemplaar dat ik van Mann ontving is donkerder dan het ge-

kweekte g van de Roo van W. en de zwarte langstreepen zijn

dikker. Geen van beide heeft den lichten gebroken middenband

van Herrich-Schaeffer’s fig. 502; ook loopt bij beide individu’s

de lijn, die men langs het uiteinde der franje van de boven-

vleugels zou kunnen trekken niet regelmatig schuins, maar

maakt ter hoogte van den binnenrand dier vleugels eene flaauwe

buiging naar buiten op de wijze als bij fig. 501 (de Graaf).

Gelechia vorticella Zell. Isis 1859. p. 201. — Frey, Tin.

und Pteroph. p. 129.

Noord-Brabant: eene zwarte rups, in Mei bij Veghel gevonden op

eene soort van Lathyrus of Lotus, leverde 20 Junij een vlinder

op (Snellen). Dit exemplaar is ook door Zeller als zijne Vorti-

cella bestemd. De fascia transversa nivea is pone medium geplaatst.

Ten opzigte van %. ligulella kan ik hier bijvoegen dat het

exemplaar door mij in het voorgaande deel van dit Tijdschrift

(pag. 65 noot) vermeld, later door Stainton, zonder eenige be-

denking, als 7. ligulella bestemd is. Sedert heeft Prof. Zeller

in zijne Beitrag zur Kenntniss der Lepidoptern-Fauna der Um-

gegend von Raibl in Ober-Kärnthen u. s. w., geplaatst in de

Verhandl. d. K. K. Zoolog.-botan. Gesellschaft in Wien, Jahrg.

1868, p. 614 (Separat abdr. p. 52) het specifiek onderscheid

opgegeven tusschen @. ligulella en vorticella. Daar het bedoelde

exemplaar echter reeds lang aan den eigenaar is teruggezonden,

kan ik niet nagaan of de opgegeven kenmerken van Ligulella

daarop passen (de Graaf).

MICROLEPIDOPTER A. 209

Anarsia Genistae Staint. Ins. Brit. p. 144.

Gelderland: Winterswijk, 20 Junij 1867, een & gevangen

(Snellen), hetwelk Stainton zelf bestemd heeft, met de bijvoe-

ging «rather pale» (de Graaf).

@cophora similella Hübn. — Staint. Ins. Brit. p. 157. —

Herr -Schaeff. V. p. 159. fig. 416.

Gelderland: Velp, 2 Junij 1867, een exemplaar gevangen door

den heer van Medenbach de Rooy Jr., en door Stainton bestemd

(de Graaf).

Æchmia equitella Scop. — Staint. Ins. Brit. p. 175. pl. 9.

fig. 16. — Herr -Schaefl. V. p. 95. — Frey, Tin. und Pteroph. p. 175.

Noord-Holland: Overveen, in Middenduin, 9 Junij 1866

(Kinker). Ook door Zeller gezien (de Graaf).

Argyresthia abdominalis Scop. — Staint. Ins. Brit. p. 185. —

Herr.-Schaeff. V. p. 275. — Frey, Tin. und Pteroph. p 191.

Gelderland: Ruurlo, den 14° Junij 1868 eenige exemplaren uit

Juniperus geklopt (Snellen). Zij hebben een rood achterlijf. Bij

Herrich-Schaeffer zal die kleur wel bij vergissing zijn achterwege

gebleven op fig. 661 van Tab. 86 (verkeerdelijk 691 genommerd),

want in zijn tekst spreekt hij van een dunkergelb Hinterleib.

Wocke evenwel ving in Finmarken (Entom. Zeit. 1862. p. 240)

beide seksen van Abdominalis zonder rood gekleurd achterlijf,

althans hij houdt deze voorwerpen voor die soort (de Graaf).

Ornix finitimella Zeller. — Frey, Linn. Ent. XV. p. 26 en

Tin. und Pter. der Schweiz p. 248.

Gelderland: Arnhem, de rups in het najaar op Prunus spinosa ;

de vlinder in April (van Medenbach de Rooy).

Noordbrabant: Breda, de rupsen in het Liesbosch „ in October;

de vlinders in het voorjaar (Snellen).

Vergelijk ook Bouwst. HI. p. 276.

Ornix torquillella Zeil. — Frey, Linn. Ent. XV. p. 28.

Gelderland: Beek, bij Nijmegen; de rups op kweepeer in het

najaar, de vlinder in het voorjaar (van Medembach de Rooy).

Vergelijk ook Bouwst. Ill. p. 276.

Hoewel Frey in zijne Monographie van het genus Ornia Zell.

als voedsel der rups alleen Prunus spinosa noemt, wijkt toch

210 MICROLEPIDOPTERA.

het door den heer v. M. d. R. gezonden exemplaar des vlinders

niet van de beschrijving in de Linnaea af en wordt het ook door

Prof. Zeller, die het zag, zonder bedenken voor zijne en Frey’s

Torquillella verklaard. Hij had evenmin de rups anders dan op

Sleedoorn (Prunus spinosa) gevonden (Snellen).

Ornix anguliferella Z. — Frey, Linn. Ent. XV. p. 57.

Gelderland: Arnhem, rups op perenboomen in het najaar;

vlinder in het voorjaar (van Medenbach de Rooy).

Zeller zag een exemplaar en bevestigde de determinatie (Snellen).

Colcophora solitariella Zell. Linn. Ent. IV. p. 597. —

H. S. Syst. Bes. V. p. 255. — Frey, Tin. und Pter. der Schweiz,

p. 225. — H. S. Corr. BI. f. Samml. von Ins. p. 166.

Gelderland: Arnhem, de zakjes aldaar gevonden door den

heer van Medenbach de Rooy in het begin van Mei op Stellaria

holostea; de vlinders op 25 en 25 Mei uitgekomen (Snellen).

Laverna subbistrigella Haw. — Frey. Linn. Ent. XIV. p. 205;

Tin. und Pter. der Schweiz, p. 208. — Sturnipennella Tr. IX.

2.209,

Gelderland: Arnhem, 1 exemplaar op 24 Mei 1868 (van

Medenbach de Rooy). Zeller, die het exemplaar zag, schrijft:

«Sicher meine Zlachista sturnipella. So benannt erhielt ich sie

von F. v. R. — Weder Treitschke, noch H. S. erwähnen des

charakteristischen hellgrauen, nach unten erweiterten Bandes

und H. S's. Permutatella fig. seht ganz anders aus, wie ich keine

Exemplare habe. Laverna subbistrigella Staint. Tin. 258 ist

sicher meine Sturnipennella. Frey’s Subbristrigella passt nach

der Diagnose so vortrefilich, dass ich die Beschreibung nicht erst

vergleiche» (Snellen).

Chrysoclista aurifrontella Hübn.

Gelderland: Oosterbeek, op 28 Mei 1867 een exemplaar (Snellen).

Door Prof. Zeller bestemd.

Elachista Airae Staint. (in litt.) — Frey L. E XII. p. 225.

Gelderland: Velp, op 10 Mei 1867 een 3 (van Medenbach

de Rooy).

Het exemplaar is door Stainton bestemd en behoort tot de voor-

werpen zonder lichten basaal-band waarvan Frey spreekt (Snellen).

MICROLEPIDOPTERA. 211

Elachista cinctella Zell. — Frey, L. E. XII. p. 265.

Gelderland: Arnhem, 10 Julij 1867 een afgevlogen exemplaar

(van Medenbach de Rooy).

Het is op Zellers autoriteit, die ons exemplaar zag, dat wij

El. cinctella opnemen. Hij schrijft ons: « Es ist meine Elachista

cinclella die Stainton sah und über deren Rechte er nicht zwei-

felhaft scheint, da er sie in der Natural History III. p 14 ohne

weiteres aufzählt. Ich habe nur zwei unvollkommene Exem-

plare ».

Frey betwijfelt (l. c.) de soortsregten en is geneigd om Cin-

ctella Zeller voor varieteit van Adscitella Sta. te houden. Geene

voorwerpen van Adscitella bezittende, kan ik hiervan niets

zeggen, doch moet ik aanteekenen dat aan het voorwerp van

v. M. d. R. een witten kop en vrij spitse voorvleugels met een’

breeden witten band daarover, door welke kenmerken Cinctella

zich volgens Frey van Adscitella onderscheidt, wel in het oog

vallen (Snellen).

Lithocolletis tenella Zell. Linn. Ent. I. p. 226. fig. 50. —

Frey, Tin. und Pter. der Schweiz, p. 557.

Gelderland: Arnhem, de rups aldaar door den heer v. Medenb.

de Rooy gevonden in het najaar op haagbeuk (onderzijde der

bladeren); de vlinder kwam uit in Mei (Snellen).

Lithocolletis cydoniella Frey, Tin. und Pter. der Schweiz,

p. 997.

Gelderland: Arnhem, de rups op kweepeer (onderkant der

bladen) door van Medenbach de Rooy gevonden, |

Ik zag eenige exemplaren, die met de beschrijving van Frey

overeenkomen, doch de witte beschubbing aan den binnenrands-

wortel der voorvleugels, die volgens hem bij Cydoniella hoogst

onduidelijk zoude zijn, is goed te zien, De heer v. M. d. R,

teekent nog aan dat hij heeft waargenomen, dat de rups van

Cydoniella een spinsel maakt, hetgeen bij Pomifoliella nooit het

geval is (Snellen).

Lithocolletis spinicolella Sta. — Frey, Tin. und Pter. der

Schweiz, p. 545. — Stainton, Nat. Hist. I. p. 157. pl. III. f 2.

Gelderland: Arnhem, de rups in het najaar op Prunus spinosa

219 MICROLEPIDOPTERA.

(onderkant der bladen), vlinder in het voorjaar (van Medenbach

de Rooy).

Gekweekte exemplaren van den heer v. M. d. R. die ik zag,

komen goed met Frey’s beschrijving overeen; ik betwijfel echter

het specifiek verschil met Cerasicolella H.S. — Vergelijk mijne

aanmerking, Tijdschr. v. Ent. XI. p. 70 bij Lithocolletis cerasi-

colella (Snellen).

Lithocolletis Viminetorum Stainton, Nat. Hist. I, p. 57.

phase:

Zuid-Holland: Rotterdam. Een exemplaar dezer zoo ligt ken-

bare soort is door mij uit smalbladige wilgen gekweekt (Snellen).

Lithocolletis quinqueguttella Staint. Ins. Brit. p 268. —

H. S. Corr. Blatt. f. Sammler v. Ins. p. 79.

Zuid-Holland: Wassenaar. Een exemplaar den 2° Augustus

1865 boven Sulix repens in de duinen gevangen (Snellen).

Lithocolletis salictella Zeller. Linn. Ent. I. p. 207. f. 16. —

H. S. Syst. Bes. V. p. 528. Tin. f. 759. — Frey, Tin. und Pter.

der Schweiz, p. 545.

Gelderland: Arnhem, een exemplaar den 5° Mei 1868 gevan-

gen (van Medenbach de Rooy).

Zeller heeft het exemplaar gezien en bestemde het stellig als

zijne Salictella. Hij zegt: «Sicher meine Salictella, obgleich

deren Zeichnungen gewöhnlich weisslicher sind». Ook Frey

spreekt I. c. van zulke geelachtig wit geteekende voorwerpen,

die dan zeer op Viminiella Staint. gelijken. Van deze soort,

waarvan ik door Stainton bestemde exemplaren bezit, kan ik het

voorwerp van v.M.d.R alleen door donkerder glanziger grond-

kleur onderscheiden, want de binnenrand der voorvleugels is

bij hetzelve wit, gelijk bij Viminiella (Snellen).

Lithocolletis Tremulae Zeller, Linn. Ent. I. p. 251. f. 40. —

ll. S. Syst. Bes. V. Tin. f. 810, 811. — Frey, Tin. et Pter. der

Schweiz, p. 566. — Tremulella H. S. p. 554.

Zuid-Holland: Rotterdam. Een exemplaar 20 October 1866

op den middag vliegende (de Graaf) — een voorwerp in Sept.

tegen den stam van eenen populier (Snellen).

Lithocolletis pastorella Zell. Linn. Ent. I. p. 250.

MICROLEPIDOPTER A. 215

Zuid-Holland: Rotterdam, 2 exemplaren in Augustus en

September uit smalbladige wilgen gekweekt en wel uit dezelfde

soort waarop ook Lithocollelis viminiella en Nepticula vimine-

ticola leven (Snellen).

Zeller die onze beide exemplaren van Tremulue en een zeer

fraai gekweekt van Pastorella zag, schrijft ons: «Sie haben die

Thiere zufolge des Aufenthalts richtig benannt; aber ich habe

seit ich die Arten beschrieb, allmählig so viele Exemplare und

in solcher Verschiedenheit der Grösse, der Zeichnung etc. ge-

fangen, das mir der Artunterschied ganz unklar geworden ist,

und dass ich sehr bereit bin beide Nummern (Tremulae en

Pastorella) in eine Art zusammenzuziehen. Ehe ich dieses aber

mit Entschiedenheit thue, muss ich erst die Raupe der Pasto-

rella genau kennen lernen, denn diese habe ich noch nie er-

zogen, während ich jedes Jahr die Raupe der Tremulae in Menge

finde und ziehe». — Het zoude voorzeker vermetel zijn om,

bij het weinige materiëel dat ik bezit, de juistheid van Zeller’s

meening te betwisten, doch ik kan hierbij niet nalaten op

te merken, dat het mij voorkomt dat Pastorella zeer duidelijk

van Tremulae onderscheiden is door de zacht geronde zwarte

franjelijn, welke bij Tremulae veel spitser bogt om de vleugel-

punt maakt (Snellen).

Bucculatrix nigricomella Zeller. — Sta. Nat. Hist. VII,

p. 35. Bucculatrix pl. 1. f. 2. — Frey, Tin. und. Pier. der

Schweiz, p. 519. — var. Aurimaculella Sta. Nat. Hist. VII. p. 25.

Bucc. pl. I. f. 1. — Frey p. 320.

Gelderland: Velp, den 8° Mei 1867 een schooltje van ongeveer

een dozijn vlinders bijeen met een slag in het net gevangen

(van Medenbach de Rooy). Onder deze vlinders bevinden zich

duidelijke en zachte overgangen van den type op de varieteit,

zoodat het vermoeden van sommigen, dat de tot dusverre nog

als verschillende soorten beschouwde Nigricomella en Aurimacu-

lella ééne soort zouden uitmaken, volgens mij, bewaarheid

wordt. De rups van beide vormen is dezelfde volgens Stainton’s

tekst, hoewel in de afbeeldingen nog wel eenig verschil is te

zien (Snellen).

214 MICROLEPIDOPTERA.

PT EOP Boer NEN:

Platyptilus ochrodactylus Herr.-Schaeff. V. p. 567. fig. 5. —

Zeller, Isis 1841 p. 776. — Dichrodactylus Mühlig, Stett. Ent.

Zeit. 1865 p. 115.

Zuid-Holland: omstreken van Leiden (Dozy). Overijssel: De-

venter, 20 Junij 1868 (Snellen). Gelderland: Arnhem, 6 Junij

1865 (van Woerden). Uit de collectie van Eyndhoven bezit ik

drie exemplaren, waarschijnlijk te Empe gevangen. Zeller be-

vestigde onze bestemming.

Men vergelijke hierbij inijne aanteekening bij Pl. Bertrami

in het derde deel der Bouwstoffen pag. 507 (lees 407). In 1868

ving ik op 27 Junij drie wijfjes van Bertrami, die bij het

vallen van den avond onder Wassenaar langs het duin vlogen.

Haar vliegtijd verschilt dus niet van Ochrodactylus H. S. De twee

soorten, die vroeger als Ochrodactylus Hübner gegolden hebben

komen dus beide hier te lande voor. Er bestaat evenwel geen

reden om voor de eene species den naam van Dichrodactylus

aan te nemen, daar het buiten twijfel is dat deze Dichroda-

clylus als Ochrodactylus door Herrich-Schaeffer afgebeeld en door

Zeller t. a. p. beschreven is. Zeller heeft dit reeds doen uit-

komen op pag. 555 van het verslag, dat hij in de Stettiner

Entomol. Zeitung van 1867 gegeven heeft van het interessante

geschrift van Wallengren over de vedermotten (Alueita) van

Linné. Het vaste kenmerk, waaraan men de beide, zoo sterk

op elkander gelijkende species, zelfs in afgevlogen toestand kan

herkennen, is daar ter plaatse ook door hem opgegeven. Het

komt hierop neder, dat, hoewel bij gave exemplaren verschil

in vorm en kleur der vleugels is waar te nemen, de achter-

scheenen van Ochrodactylus voor het eerste en tweede paar

doornen een grauw bruine vlek hebben, welke twee vlekken

door een breede witte ruimte gescheiden zijn, terwijl bij Bertram

daarentegen de geheele eindhelft * der achterscheenen, althans

op de bovenzijde, licht bruin is. Houdt men dit verschil in

ı Zeller maakt mij opmerkzaam op een drukfout in zijn opstel. Er staat nam.

(Entom. Zeit. pag. 333) » Bei Berframi ist die ganze Endfläche» in plaats van »Endhälfte».

MICROLEPIDOPTERA. 9215

het oog dan is het duidelijk dat Herrich-Schaeffer’s fig. 5

Ochrodactylus voorstelt, en dat ook Zeller deze zelfde soort be-

schreef, blijkt uit hetgeen hij in de Isis zegt: « Hinterbeine

weisslich, vor den Dornen und an der Spitze des ersten Füss-

gliedes ockerbraun.» Op Hübner’s afbeelding daarentegen zijn

de achterpooten ongekleurd of zonder teekening gelaten en men

kan daarom twijfel koesteren of zij deze of gene soort voorstelt.

Ik heb daarom Hübner als auteur van den naam Ochrod. laten

wegvallen en Herrich-Schaeffer, aan wien na hem de prioriteit

toekomt, doen optreden; mij vereenigende met het gevoelen van

Prof. Zeller, mij onlangs in een zijner brieven medegedeeld.

Men is het evenwel op dit punt oneens. De heer Stainton

wil de naam van Ochrodactylus geheel doen vervallen en in

zijne plaats twee soortnamen aannemen: Dichrod. Mühlig en

Bertrami Rössler. De heer Fologne daarentegen (Annales de la

Soc. entomolog. Belge. Tom. X Comptes rendus p. XIV en volgg.)

wil Ochrodactylus Hübner behouden en Dichrodactylus Mühl.

als tweede soort erkennen. Ik moet hiertegen evenwel opmerken

dat wanneer eene oude soort zich in twee species oplost, de

nieuwe daaraan gegeven namen naar mijn oordeel eerst dan

kunnen gelden, wanneer het vaststaat dat geen der beide soorten

onder den ouden naam kenbaar beschreven of afgebeeld is, maar

dat daarentegen de oudere naam in stand moet worden gehou-

den te rekenen van den tijd dat een der twee species daar-

onder met voldoende zekerheid is bekend gemaakt (de Graaf).

Oxyptilus distans Zeller, Linn. Entom. VI. p. 545.

Zuid-Holland: in de berkenpannen der Wassenaarsche duinen

in Junij (d. G.). Gelderland: Velp, in Junij (van Medenbach

de Rooy Jr.). Zeller zegt van deze exemplaren: «hell und röth-

lich, wie ich sie auch hier (Meseritz) gefunden habe». — Distans

heeft het voorkomen van eene bleeke Pilosellae. Men kan echter

beide species gemakkelijk onderkennen aan de plaatsing van het

hoopje donkere schubben op de binnenrandsfranje van de derde

onderveder. Deze schubben beginnen bij Pilosellae vlak bij de

punt dier veder, bij Distans verre daarvan verwijderd (de Graaf).

DRIE MEMBRACIDEN UIT SURINAME

DOOR

wijlen H. J. SCHELLER.

Het is aan al de leden onzer Vereeniging bekend dat de

familie van wijlen ons medelid J. Sepp na den verkoop der

fondsartikelen en boeken van zijnen boekhandel, de bijzondere

beleefdheid gehad heeft al de nog onder haar berustende teeke-

ningen, die tot model hadden gediend der entomologische werken

door de firma uitgegeven, aan onze Vereeniging ten geschenke

te geven. Bij die, welke de oorspronkelijke teekeningen uit-

maakten voor de platen van het werk over de Surinaamsche

vlinders, sedert 1848 in drie deelen uitgegeven, werden nog

15 andere teekeningen van dezelfde hand aangetroffen , voor-

stellende de metamorphosen van Hemiptera en Coleoptera. De

waarnemer en teekenaar is dezelfde als die van de gedaante-

wisselingen der vlinders, namelijk H. J. Scheller, een’ man van

wien wij niets anders weten dan dat hij van 1788 tot 1791 al

de teekeningen vervaardigd en waarnemingen opgeteekend heeft

op last van den gouverneur der kolonie J. G. Wichers.

De teekeningen zijn werkelijk goed uitgevoerd en getuigen

voor de geoefendheid van oog en hand en de kunstliefde van

den teekenaar. Jammer is het dat hij sommige figuren niet

vergroot heeft voorgesteld, want zij zijn eenigermate onduidelijk

geworden, door dien zij niets meer dan de natuurlijke grootte

voorstellen. De daarbij gevoegde tekst is zeer kort, al te kort

durf ik wel zeggen en geeft dus geene beschrijving van de ge-

daante der dieren in hunne opvolgende toestanden. Desniettemin

DRIE MEMBRACIDEN UIT SURINAME. 917

komen mij de teekeningen en korte mededeelingen van den

auteur belangrijk genoeg voor, en wel voornamelijk omdat, zoo

ik mij niet geheel vergis, van al deze insecten de larventoestand

nog onbekend is. Wij geven derhalve hier drie der teekeningen

in plaat, nemen de beschrijvingen van Scheller over en voegen

er nog een paar regels naar aanleiding der teekening of van

het volkomen insect bij. Mogt onze mededeeling van Scheller’s

arbeid de goedkeuring der leden onzer Vereeniging wegdragen,

zoo zullen wij ook de overige teekeningen het licht doen zien.

1. Membracis foliata L.

(Zie Plaat 8.)

De korte tekst van Scheller luidt:

«Cicaad. — Deze den 8 Januarij aan een regtopstaand boom-

gewas gevonden; ze houden zich bij duisenden digt bij elkander,

gaan langsaam en blijven meest altoos op een plaats sitten. Ze

zijn wit bepoeijert en. volwassen zijnde laat de poeijer zich af-

vagen.

a. Nog jonge rupsjes. 5. Een volwassene. c. Het vel daar

het vliegende insect is uitgekroopen. d. Het insect.

's Morgens om 7 en 8 uur komen ze uit, gansch wit en

worden vervolgens geel en zwart geteekend en in 2 a 5 dagen

hard en stijf, springen en vliegen aanstonds weg, als men haar

nadert».

Uit de teekening blijkt dat de larven zeer licht geel zien met

zwarte oogjes, dat hun kop klein en nedergedrukt en hun borst-

stuk op den rug zeer bol is. Het achterlijf bestaat uit zeven

ringen, waarvan de laatste klein en kegelvormig; behalve dit

laatste zijn al de ringen op het midden van den rug bezet met

een paar vrij lange rosse (bij de nymf zwarte) eenigzins naar

voren gekromde borstelharen. De vleugelschubben van de nymfen

schijnen ook bij de larven aanwezig, ‘tgeen in strijd is met de

regelmatige ontwikkeling; schier zouden wij aan eene vergissing

van den teekenaar denken, indien niet de overige teekeningen

van Membraciden ongeveer hetzelfde te zien gaven; wij moeten

918 DRIE MEMBRACIDEN UIT SURINAME.

het er nu voor houden dat het borststuk bij de larven zijde-

lingsche uitsteeksels bezit, waaronder bij de nimf de vleugel-

scheeden zullen aanwezig zijn. Merkwaardig is het overigens,

dat aan de nymf de bijzonder groote ontwikkeling van den

prothorax nog niet te bespeuren is.

Zie hier de beschrijving van het volkomen insect, opgemaakt

naar voorwerpen van ’s Rijks Museum:

Lengte 14 mm., hoogte 10. — Kop driehoekig, verticaal,

plat van voren, een weinig toegerond aan de zijden en dus

schildvormig, boven aan in de hoeken de oogen, die rond zijn

en wat uitpuilen. Sprieten, voor de oogen onder den rand van

het hooid verborgen, bestaan uit twee kleine leedjes en een’

eindborstel. Prothorax verbazend groot, kamvormig, van boven

dun als een blad papier, hoofd en ligchaam geheel bedekkend,

voor den kop uitstekend en van achteren zoo lang als de dek-

schilden, vaal zwart; het gedeelte dat voor den kop uitsteekt en

dat hetwelk zich boven de vleugels verheft, behalve eene groote

driehoekige vlek op het laatste, geel. Bovenvleugels lederachtig,

zwart met vier langsaderen en cenige dwarsaderijes; ondervleu-

gels wit met 5 bruine langsaderen en 5 dwarsadertjes. Het

achterlijf zeer kort, vuil bruin, bij de wijfjes met een korten

eijerlegger. Pooten zwart; de vier voorscheenen zijn verbreed,

zeer lang ovaal, met gezoomde scherpe buitenranden, die be-

haard zijn; de twee achterscheenen zijn mede verbreed, doch

wat langer van gedaante, aan de kanten doornig getand en

eenigzins uitgehold in het midden.

9. Membracis lunata F.

(Zie Plaat 9.)

Scheller schrijft daarbij:

«Springers, een soort van schaarslijpers'. Deze rupsjes hebben

zes voeten en achter een staartje en gedoornd. Heb ze den

16 Januarij aan een takje van de groote ronde bos-suursakboom

1 Aldus worden de ware Cicaden in Suriname genoemd, natuurlijk wegens haar

vervelende muziek.

DRIE MEMBRACIDEN UIT SURINAME. 99

gevonden, bij de 20 stuks rupsies zitten aan de steel of takje

dicht bij elkander; den 17 en 18 dito zijn verscheiden ’s nachts

uitgekomen; wanneer ze uitkruypen, dan groeijen.

Se zijn wit en week en worden in een uur hart, gelijk aan

de torren of alle kevers.

a is het rupsie b volwassen c het hulsel daar het springertie

d uitgekropen is, sittende e vliegende ».

In den larventoestand schijnt het insect geel gekleurd met

zwarte vlekjes op den thorax en zwarte langsstreepjes op het

abdomen; de pootjes schijnen bruin met zwarte streepjes op

de scheenen en met zwarte tarsen. Op den rug van den thorax

ziet men korte haartjes en op den rug van het abdomen vrij

lange borstelharen. Volgens de teekening verschillen de nymfen

in kleur, daar zij wit zijn; misschien is dit evenwel aan het

witte exsudaat, het poeder, toe te schrijven. De volzin van

Scheller « wanneer zij uitkruipen, dan groeijen»..... zal wel

moeten aangevuld worden of met «hunne vleugels» of met «de

kappen, die zij ophebben, dat is de prothorax». Overigens

komt het mij voor dat de figuren b en c wat te klein zijn in

verhouding tot d en e.

Zie hier de beschrijving der imagines, naar voorwerpen van

’s Rijks Museum.

De kop is in gedaante gelijk aan dien van M. foliata L.,

met dit geringe verschil dat de zijrand in het midden inge-

keept is. Ook de oogen, sprieten en pooten zijn volkomen

gelijk aan die van de vorige soort. De prothorax heeft denzelf-

den helmkap-vorm en is even scherp aan den bovenrand, alleen

is hij aan de achterzijde korter en strekt zich niet tot aan het

eind der bovenvleugels uit, terwijl de teekening en kleur zeer

verschilt. Aan wederzijde namelijk ziet men op de platte,

zwarte vlakte drie witte vlekken, waarvan de voorste, die voor

den kop geheel aan den rand begint, in de gedaante van eene

ietwat gebogen streep schuin naar boven gaat en niet zeer ver

van den bovenrand puntig uitloopt. De tweede vlek is drie-

hoekig op de breedste plek breeder dan de vorige; haar basis

staat loodregt op de lengte-as van het ligchaam; de derde

290 DRIE MEMBRACIDEN UIT SURINAME.

vlek is mytervormig en staat met hare basis op den onderrand

van het over den rug uitstekende gedeelte van den prothorax.

De bovenvleugels zijn zeer donker roetbruin, de ondervleugels

vuilwit met bruine aderen. Lengte 8 mm., hoogte 7.

5. Membracis n. sp.?

(Zie Plaat 10.)

Scheller’s bijschrift luidt aldus:

«Cicaad en rups. — 15 Februarij vond ik verscheiden dezer

rupsies. a. Volwassen. D. Door enkele mierties bewaakt wor-

dende. c. Is het hulsel daar uit den 15% het vliegende cicade

kwam. Bij het uitkomen zijn ze wit en bekomen haar kleur,

in 2 a 5 uuren, en in 2 a 5 dage haare stevigheid. Ik vond

veel deser rupsies aan dit bosgewas.

d is het sittend en vliegend insect; ze zijn zeer gauw in

het springen en wegvliegen. »

Larven en nymfen schijnen geheel beenkleurig behalve de

pooten, die zwart zijn; ook bij dezen is niets te bespeuren van

den ontzettend sterk naar boven uitstekenden rug van den

prothorax. Ook bij deze soort is de rug van het abdomen met

vrij lange, bij paren ingeplante borstelharen voorzien. Waar-

schijnlijk laten deze larven en nymfen uit den anus zoete drup-

pels van het plantensap vallen, gelijk zulks bij ons met ver-

scheiden soorten van bladluizen het geval is; de mieren zijn op

dergelijke zoete vochten zeer belust.

Deze soort behoort tot de groep van Fulica L., Lanceolata

en Albidorsa‘ Fairm. Vooral met de laatste heeft zij groote

overeenkomst, doch zij is eene andere soort, waarvan ik geene

beschrijving vinden kan. Zij ontbreekt ook op ’s Rijks Museum

voor natuurlijke Historie.

ı Vergelijk de Monographie van Fairmaire in de Annales de la Sociélé entomo-

logique de France, 2° Série, Tome IV. pl. 4.

LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN

DOOR

Pr. GO. NEL EN.

1. ACIDALIA PROMUTATA, Guenée.

Guenée, Uran. et Geom. I. p. 491. — Snellen, Vlind. v. Ned.

p. 557. — Immutata, Ochs. en Tr. VI. 2. 278; X. 2. 223. —

Rösel I, Nachtvl. 5 classe. p. 508. Tab. XI.

Hoewel van de rups der bovengenoemde vlindersoort reeds

lang geleden eene afbeelding en beschrijving het licht heeft ge-

zien — ik bedoel door de hand van Rösel — komt het mij

echter niet overbodig voor om ook mijne waarnemingen over

haar bekend te maken, want Rösels afbeeldingen, zoowel van

rups als vlinder, zijn ver van naauwkeurig en wat de beschrij-

ving aangaat, zoo schetst hij in zijnen tekst het volmaakt insekt

slechts met vlugtige trekken, terwijl de rups die hij beschrijft

eene sterk geteekende varieteit is die weinig voorkomt. De

vlugtige schildering van den vlinder gaf dan ook aanleiding dat

de plaat van Rösel door Treitschke bij zijne Idaea mutata (VI.

2. 275, X. 2. 295) werd geciteerd; in welke dwaling hij ver-

sterkt werd door eene rupsenafbeelding, verkeerdelijk als die

van zijne Immutata aan hem gegeven en welke inderdaad vrij

sterk van Rösel’s afbeelding en beschrijving verschilt. Hij deelt

naar de vermelde afbeelding op p. 225 van deel X, afdeeling

2 eene beschrijving mede, die waarschijnlijk behoort tot eene

der aan Promutata verwante, later ontdekte soorten van Acidalia,

welke men toenmaals waarschijnlijk daarmede verwarde.

Of Freyer op de beide, door Treitschke en Staudiger geci-

929 LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN

teerde plaatsen van zijn Vlinderwerk (Neuere Beitr. I. Hft. IX.

p. 107. pl. 54. fig. 4, 5 en II pag. 156. pl. 180. fig. I a—e) en

Guenée afbeeldingen of beschrijvingen der rups geven, herinner

ik mij niet. Evenmin is mij ecnige mededeeling dienaangaande

door Engelsche Entomologen bekend, wel van Acidalia conti-

guaria Hübn. (zie J. Hellins Entom. Monthly Mag. UI. p. 69).

Naar deze beschrijving te oordeelen, wijkt de rups van Conti-

guaria zeer van die van Promutata af. De beschrijving der rups

bij Wilde, Pflanzen und Raupen Deutschlands, II. p. 971 Aci-

dalia immutata is zeer kort.

Gelijk ik op de aangehaalde plaats mijner Vlinders van Ne-

derland opgeef, komt Promutata bij Rotterdam slechts op eene

plaats voor, namelijk langs den Maaskant, bij het Kralingsche

veer. Op deze plek, waar ook het voedsel van Platyptilus

isodaclylus Zeller, Senecio nemorensis groeit, en de rivier eene

zeer sterke bogt maakt, is Schielands Hooge Zeedijk met

metselwerk bekleed en bevinden zich aan zijnen voet verscheidene

kribben, aldaar aangebragt om den stroom die digt langs den

dijk loopt, daarvan af te houden. In de voegen nu van het

muurwerk dat den dijk bevestigt, wassen verscheidene planten,

Sedum, Klaversoorten , Weegbree , Muurbloemen , benevens velerlei

anderen en het is op deze gewassen dat de rups leeft.

Eene excursie, hoofdzakelijk met het doel ondernomen om

naar de larven van Acidulia promutata te zoeken, leverde mij

op 15 April dezes jaars een zestiental voorwerpen, die nagenoeg

volwassen waren en waarvan ik de volgende beschrijving ontwierp.

De lengte bedroeg van 25 tot 27 millimeter of Ned. streep ,

de breedte aan den kop 1,5, aan de naschuivers 2 streep;

verder is de rups bijna rolrond, een weinig platgedrukt doch

in de zijden zonder kantigheid, slechts om de zwarte luchtgaten

bemerkt men eenige wrongen in de huid. De kop is rond, grijs ,

het lijf op de rughelft witgrijs, op de buikhelft blaauwgrijs.

Over den rug loopt eene breede, bruingrijze, zijwaarts ver-

vloeijende streep die het donkerst en scherpst is op ring 4 en 3

en op de staartklep in een fijn bruin lijntje uitloopt. Die streep

wordt vooral duidelijk op de 5 eerste en de 5 laatste ringen

LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 995

en overigens aan het begin der middenringen door eene vuil-

witte lijn gedeeld. Aan beide zijden dezer vuilwitte lijn staan

van ring 6 tot 9 op ieder lid twee schuine, donkergrijze

streepjes die elkander aan het eind van iederen ring ontmoeten

en zoo vier, naar den kop toe opene V's vormen. Deze V's of

liever kepers, worden naar de staartklep toe duidelijker en

binnen dezelve is de huid langs de donkere ruggestreep duidelijk

bruingeel. Op ring 6 tot 9 ziet men ook op den rug de ge-

wone stippen in een langwerpig vierkant en in de zijden eenige

flaauwe bruingrijze langslijntjes. Buik met flaauwe witte vlekken,

verder ongeteekend. Pooten lichtgrijs, met fijne zwarte stippen.

Zoo waren de meesten mijner rupsen gekleurd, bij een paar

was de grond wat geelachtig, bij twee of drie anderen de grond

tusschen de buitenzijde der kepers en de luchtgaten blaauwgrijs

terwijl een stuk, bijzonder sterk geteekend en bont gekleurd,

even als het door Rösel beschreven dier, op den rug bijna zwart-

grijs was, met zwarte, oranjegeel gevulde kepers.

De dieren, die ik gemakshalve alleen smalbladige Weegbree

te elen gaf, zaten over dag stijf uitgestrekt, als dorre gras-

spiertjes op haar voedsel, en zoo vond ik ze ook op den muur,

waar de sterke hitte die de zonnestralen aan de steenen mede-

deelden , haar niet erg scheen te hinderen. Zij waren op den

grauwen muur bijna niet te onderscheiden. Werden zij aan-

geraakt, dan rolden zij zich slangswijze op gelijk ik meer door

de rupsen van Acidaliën en ook door die van Pellonia vibicaria

heb zien doen.

Tegen den 20° April begonnen mijne rupsen zich voor en na

ter verandering te schikken. Zij werden dikker en korter , en

maakten eindelijk onder de dorre hlaadjes in de suikerflesch

losse met zand doormengde spinseltjes, waarin zij na weinige

dagen in licht groenachtig bruine, slanke popjes veranderden,

die van 16 Mei tot 1 Junij de weinig variëerende vlinders

gaven. Van eene volgende generatie vliegen de volmaakte in-

secten gewoonlijk in de laatste dagen van Julij, welligt in dít

warme jaar iets vroeger, want toen ik den 12 Augustus de

zeer zonnige vliegplaats bezocht om naar de poppen van Platypt.

994 LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

isodactylus te zoeken, zag ik reeds vrij groote rupsen op den

muur zitten. Deze spanrupsen overwinteren nu half volwassen.

Vergelijkt men nu mijne beschrijving met het beeld dat Rösel

in tekst en plaat geeft, dan zal men zien dat hij inderdaad

Promutata Guenée (Immutata Tr.) wilde voorstellen, waarop

overigens ook de afbeelding van den vlinder veel beter gelijkt

dan op de spitsvleugelige Mutata Tr.

9. CipARIA LIGNATA, Hübn.

Hübner, Geometr. fig. 270. — Snellen, Vlind. van Ned. p. 641.

Gelijk ik in mijne Vlinders van Nederland 1. c. opgeef, is aan-

gaande de rups van Cidaria lignata alleen eene korte aanteekening

van den heer H. W. de Graaf bekend, die in de Bouwstoffen

voor de Fauna van Nederland, deel 11, p. 188, sub n°. 485a

zegt, dat de rups op gras leeft, in Mei verpopt en in Junij

den vlinder geeft. Deze soort nu en dan op moerassige weilan-

den in onze omstreken vangende en ook enkele malen van

wijfjes bevruchte eijeren hebbende bekomen, legde ik de uit-

gekomen rupsjes velerlei soorten van gras voor, doch te vergeefs;

zij wilden het niet eten, zoodat ik tot de gevolgtrekking kwam

dat gras het ware voedsel niet was. Op den 24 Julij dezes

jaars weder een wijfje vangende dat mij eenige eijeren legde,

besloot ik het dus met Plantago major, breedbladige Weegbree

te beproeven, hetgeen beter gelukte. De op 29 Julij uitge-

komen rupsjes begonnen er dadelijk van te eten, groeiden goed

en twee exemplaren waren op 18 Augustus volwassen, als wan-

neer ik de volgende beschrijving ontwierp.

De lengte bedroeg 25 mm. breedte aan den kop 2 mm.

even voor de buikpooten, waar de rups het dikst was 5 mm.

De vorm was bijna rolrond, op zijde een weinig kantig en met

wrongen, naar achteren kon men zien dat het lijf een weinig

platter was dan voor. Kop klein rolrond.

‚Wat de kleur aangaat, zoo was het eene exemplaar licht

grasgroen met eene zwartgrijze liju aan beide zijden van den rug

die slechts in de geledingen duidelijk is en naar den buik toe met

LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 995

wit afgezet was. Over het midden van den rug liep nog eene

flaauwe witte lijn die slechts op de twee laatste ringen duidelijk

was, terwijl in de tusschenruimten van de witte middenlijn en

de beide zwartgrijze nog eenige zeer veel fijnere donkere lijnen

te zien waren. Verder was de huid op den rug achter de voorpooten

in de geledingen bleekrood gekleurd, zoo dat vijf langwerpig

vierkante vlekken van die kleur ontstonden. Kop groenachtig-

grijs, ongeteekend. Voorpooten bleekbruin, de kleine luchtgaten

ook. Buik ongeteekend. Het andere exemplaar was groenachtig

grijs met dezelfde lijnen over den rug als bij het grasgroene,

doch allen veel sterker uitgedrukt. Verder was de rug tusschen

de donkere zijdelijnen bleek paarsbruin, het lichtst op de laatste

ringen en de buik met eenige flaauwe donkere lijnen geteekend.

De rupsen zaten meestal lang uitgestrekt op haar voedsel;

aangeraakt wordende rolden zij haar voorlijf niet spiraalvormig

op zoo als b v. de rupsen van Cidaria bilineata, ferrugata en

fluctuata gereedelijk doen, maar bleven onbewegelijk. Twee

dagen nadat ik de bovenstaande beschrijving had gemaakt,

vervaardigden de beide rupsen onder een dor weegbreeblad een

los spinseltje met zand vermengd, en veranderden daar weldra

in middelmatig slanke, groenachtig bruine poppen, die het merk-

waardige hadden dat de ooghulsels sterk uitpuilden en de vleu-

gelscheden met donkere lijntjes waren geteekend die het ader-

beloop op de vleugels van den toekomstige vlinder aanwezen.

Hoewel ik de volmaakte insekten niet meer in dit jaar ver-

wachtte, ging de ontwikkeling zoo snel dat reeds den 31° Augus-

tus en 1” September de vlinders — een d en een % — in mijne

poppendoos zaten. De warme zomer was dus oorzaak dat dit

maal drie generatiën verschenen, want gewoonlijk vliest de

vlinder slechts twee malen in het jaar, in Mei en Junij en van

20 Julij tot in Augustus,

Ten slotte moet ik aanmerken dat de oudste naam voor deze

soort is: Vittata Borkhausen, V, p. 65. Ter dezer plaatse, die

door Guenée in zijne Uranides et Géométrides met een ? wordt

geciteerd, door Wernehurg in zijne Schmetterlinge ällerer Auto-

ren echter zonder twijfel voor de beschrijving van Lignata Ub.

296 LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

wordt verklaard, is onze vlinder vrij duidelijk beschreven. Bork-

hausen ving zijn exemplaar op eene met eene Juncus-soort be-

groeide open plaats in een bosch. Welligt is die plant het

ware voedsel.

9. CIDARIA FERRUGATA, L.

Ten vervolge op mijne aanteekening over deze soort op pag.

120 van het 2° deel, 2° Serie van dit Tijdschrift, kan ik mede-

deelen dat de aan het eind van mijn opstel vermelde poppen,

afkomstig van eijeren gelegd door een typisch wijfje, mij in

April van 1867 vlinders hebben opgeleverd die allen tot het

gewone of typische roodbruine ras behooren; hoewel een paar

voorwerpen vrij donker zijn, kan men toch niet zeggen dat zij

eenige overhelling vertoonen tot de zwarte varieteit, Unidentaria

Haw. Wood. Ik zoude dus hieruit moeten afleiden dat de be-

wering der Engelsche entomologen , dat Unidenturia eene ver-

schillende soort is, niet onwaarschijnlijk was; doch in den af-

geloopen zomer heb ik eene waarneming gedaan die de zaak

volkomen voor mij heeft opgehelderd.

Mij op zekeren avond in de tweede helft van Julij tusschen

de plassen bij Rotterdam bevindende, ving ik daar verscheidene

exemplaren van Unidentaria, waarbij ook 5 wijfjes welke ik

onopgestoken in doosjes deed in de hoop dat zij eijeren zouden

leggen. Mijne hoop werd niet teleurgesteld; ik bekwam ruim

40 eijeren die weldra uitkwamen. De rupsjes, aan welke ik

breedbladige Weegbree voorlegde, lieten zich dit voedsel uit-

muntend smaken en groeiden zeer snel, zoodat ik in de eerste

dagen van Augustus reeds poppen had van een der broedsels,

die ik afzonderlijk had gehouden. De andere twee volgden

spoedig en tegen 20 Augustus was alles ingesponnen. Daar alle

drie de moedervlinders ontwijfelbare voorwerpen van Unidentaria

waren met koolzwart middenveld der voorvleugels en verder

evenzoo als ik deze varieteit in mijne Vlinders van Nederland

p. 672 beschreef, verwachte ik, afgaande op het zeggen der

Engelsche entomologen, alleen vlinders met zwart middenveld,

doch tot mijne verwondering behoorden geen der eerste acht

LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 997

voorwerpen die uit de poppen van het eerste broedsel kwamen,

daartoe; het waren allen gewone, roodbruine Ferrugata.

Het negende stuk was eindelijk eene zwarte varieteit en het

tiende weder een typisch stuk. Daarna begonnen de vlinders

van twee andere broedsels uit te komen, in alles ruim 20 exem-

plaren. Dezen behoorden voor het meerendeel tot Unidentaria ,

5 of 4 waren weder roodbruine en 4 of 5 stonden juist midden

tusschen de type en de variëteit in, en maakten eenen volkomen

overgang, want bij het een heeft het zwart eene geringe pur-

pere tint, bij een paar anderen neemt het purper de overhand

en bij een zijn slechts de randen van het middenveld zwart

gekleurd.

Het lijdt dus bij mij geen twijfel dat Ferrugata en Uniden-

taria ééne soort zijn; mijne kweeking van roodbruine voor-

werpen uit eijeren door eene zwarte moeder gelegd, en de

volkomene overgangen door mij verkregen duiden zulks ten

stelligste aan. Merkwaardig echter is het, dat uit de in 1866

verkregen eijeren zich ook niet cene Unidentaria ontwikkelde ,

en ook, dat uit de eijeren van het eerst verpopte broedsel in

Augustus 1868 slechts één voorwerp tot die varieteit behoorde.

Dat de Engelschen, die proeven namen met onze vlindersoort

uit eijeren der type en uit die der varieteit, herhaaldelijk alleen

vlinders verkregen aan de moeders gelijk, houd ik voor louter

toeval.

4. Tortrix costana, F.

Tortrix spectrana Treits. VIII. 77.— X. 5.65. Vinculana VII. 74,

Op pag. 65 van het X° deel, derde afdeeling komt in Treitschke’s

Schmetterlinge von Europa eene beschrijving voor der rups van

bovengenoemde Tortrix, die niet juist is. Deze soort, die in

onze moerassige omstreken juist niet zeldzaam is, meermalen

gekweekt hebbende en nog laatstelijk in grooten getale in Mei

van dit jaar, geef ik hierbij eene juistere beschrijving der rups.

Van hare jeugd af is zij koolzwart, bij volgende vervellingen

heldert deze kleur min of meer op, zoodat volwassen exemplaren

998 LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

die 22 tot 25 mm. lang zijn, soms zwartachtig groen worden,

terwijl anderen genoegzaam koolzwart blijven; de buik is bij de

lichtere exemplaren vuil donkergroen. De eenige teekeningen

die deze rups versieren, bestaan in de gewone, vuilwitte stippen

op den rug; kop en pooten zijn zwart of bruin. De rups is

overigens spoelvormig, iets plat, zeer slank en vlug in hare

bewegingen en verandert in een wit spinsel tusschen bladeren

in eene slanke, dofzwarte pop.

Men vindt deze rupsen in April en weder in Julij, op een

groot aantal planten, waarvan ik slechts noem, als de gewoonste

soorten van voedsel: Bramen, Hop, Brand- en Doove Netelen,

Zuring, Weegbree, Kleefkruid, Zythrum salicaria en Spiraea

ulmaria.

De vlinder varieert zeer in duidelijkheid van teekening; er

komen zelfs exemplaren voor met eenkleurig okergele voorvleugels

zonder spoor van dwarsbanden of vlekken. Hij vliegt in Mei en

Junij en weder in Augustus en September.

5. COPTOLOMA JANTHINANA, Dup.

Von Heinemann, Wickler, p. 196.

Reeds zeer dikwijls vond ik in September en October op

wilde Peen (Daucus carota), ten tijde wanneer het rijpende zaad

dezer op zandgronden voorkomende plant te zamen balt, tus-

schen de zaadkorrels dikke, korte, vuilwitte op den rug bleek

roode trage rupsjes met zwarten kop, halsschild en vcorpooten,

die gewoonlijk in groot aantal aanwezig waren. Na nog eenigen

tijd van het zaad te hebben geleefd, maakten zij in de suiker-

flesch op den grond tusschen de afgevallen korrels of aan stukjes

schors, spinseltjes, waarin zij den winter door onveranderd

bleven liggen. Tot zoover bragt ik de rupsen, doch dan ver-

droogden zij geregeld zonder te verpoppen. De kweeking echter

niet opgevende, nam ik in October 1867 toen ik bij den Moer-

dijk in Noordbrabant weder deze rupsen aantrof, zooveel exem-

plaren mede als ik kon bergen en door den inhoud der flesch,

waarin zij haar verblijf hielden gedurig eenigzins vochtig te

LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 999

houden, had ik den 1%" en 5°" Augustus Il. eindelijk het ge-

noegen twee wijfjes te zien verschijnen; de overige rupsen waren

gestorven. Het popje, dat een eind weegs uit het tamelijk

stijve, papierachtige spinsel stak, was dun van schil, bruingeel,

gewoon gevormd.

De vlinder vliegt volgens de Bouwstoffen (zie deel III, pag. 90,

n°. 176) ook in Juli} en komt tamelijk verbreid in ons land

voor. In de Bouwstoffen worden Gelderland en Friesland opge-

geven; ik kan daarbij opgeven Noord-Brabant en Holland, waar

ik de rupsen dikwijls in de duinstreken trof, terwijl ik een

vlinder bezit door den heer W.J. Boogaard bij Haarlem op den

1% Augustus gevangen.

De rups en hare leefwijze zijn, voor zoo ver ik weet, nog

onbeschreven.

Rotterdam, 16 September 1868.

PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

DER FOSSIELE INSEKTEN VAN BEIJEREN,

DOOR

H. WEWENBERGH Jr.

Sedert eenige maanden houd ik mij bezig met de determina-

tie, rangschikking, catalogiseering en zoo noodig beschrijving en

afbeelding der fossiele insekten der mesozoische (Jura-) periode,

die in Teyler’s museum te Haarlem voorhanden zijn’. Eigenlijke

insekten uit de palaeozoische periode bezit dit museum niet,

wel vele crustaceén; en de vele insekten der cainozoische periode

hier voorhanden en meerendeels door Prof. 0. Heer gezien,

laat ik voorloopig tot latere studie liggen.

Van de insekten der mesozoische periode was tot heden

slechts weinig bekend. Brodie, in zijn werk Fossil Insects in

the secondary Rocks of England en Westwood hebben over die

van Engeland het een en ander medegedeeld en eenige soorten

beschreven. Het eenige gesteente, waarin verder tot nu toe

secundaire insekten gevonden zijn, is de lithographische Jura-

kalk, die uit de groeven van Solenhofen en Eichstätt gehaald

wordt, en het is dan ook van deze plaatsen dat de versteenin-

gen afkomstig zijn, welker bewerking ik heb op mij genomen.

De Solenhofensche insekten van Teyler’s museum zouden een

der oudste oogsten uit deze groeve zijn.

ı Zie Ned. Tijdschr. v. Entom. XI. pag. 195, elf onderste regels.

Ik maak van deze gelegenheid gebruik twee drukfouten te verbeteren, op deze

aangehaalde bladz. 195, n. 1:

staat, regel 11 van onderen »Deze, de», lees: » De en

u wi ON ee ” wer dan ook», # wer ook».

PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING ENZ. 451

Germar en von Münster hebben eenigen van deze fossielen

beschreven en Hagen heeft in de Palaeontographica van von

Meyer und Dunker, in Deel X en XV eene uitvoerige monogra-

phie gegeven van de Neuroptera uit dit gesteente. Neemt men

dit een en ander te samen, dan komt men tot het resultaat

dat wij uit deze lagen kennen 4 Coleoptera, 7 Hemiptera, 7

Orthoptera, 58 Neuroptera, 2 Hymenoptera, 2 Diptera en 2

Arachniden.

Mijne studien in Teyler’s museum hebben tot de ontdekking

van vele novae species geleid, die in een meer uitvoerig opstel

in de Archives du Musée Teyler zullen worden heschreven en

afgebeeld en, naar ik hoop, in het begin des volgenden jaars

het licht zullen zien. Op de platen na is dit stuk in hoofdzaak

gereed. Ik zal dan ook hier niet in uitvoeriger beschouwingen

treden, maar verwijs daaromtrent naar de genoemde Archives.

Alleen onderstaande naamlijst wensch ik, als prodromus voor

het Tijdschrift over te leggen, en voeg daaraan eenige algemeene

beschouwingen toe.

NAAMLIJST der tot heden in de lithographische

Jurakalk van Solenhofen en Eichstätt gevonden

fossiele insekten.

COLEOPTERA.

CARABIDAE.

1. Carabus Winkleri, Weyenb. Archiv. Teyler. T. II.

2. Carabicina decipiens, Germ. Münster’s Beitr. z. Petrefactenk. V.

Tab. IX. f. 4. — Archiv. Teyl. T.IT.

HYDROCANTHARIDAE.

3. Hydroporus petrefactus,Weyenb. Archiv. Teyler. T. II.

GYRINIDAE.

4, Gyrinus juranus, Weyenb. Archiv. Teyler. T. II.

10.

ING

12.

dae

14.

15.

16.

11:

18.

19.

. Cetonia (?) defossa, Weyenb. Arch.

2 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

SILPHIDAR.

. Silpha tenuilythris, Weyenb. Arch. Teyler. T. II.

SCAPHIDIDAE.

. Scaphidium Hageni, Weyenb. Arch. Teyler. T. II.

HISTERIDAE.

. Hister relictus, Weyenb. Arche eyler: Toit.

ORYCTIDAE.

. Oryctes Pluto, Weyenb. Arch. Feyler. T. If.

CETONIDAE.

PeylernE. 1;

BUPRESTIDAE.

Buprestis lapidelythris, Weyenb. Arch.

Chrysobothrys veterana,v.Heyd. Meyer u. Dunker Palaeontographica.

I. Tab, XII. fig. 4. — Arch.

Teyler. T. IL

ELATERIDAE.

Lacon petrosum, Weyenb. Arch. levier beat:

Elater Teyleri, Weyenb. Arch. Teyler. "Tl.

Elater Costeri, Weyenb. Arch. Teyler, "Ehi

Elater grossus, Weyenb. Arch. Teylers sE

TENEBRIONIDAE.

Tenebrio innominatus, Weyenb. Arch. Teyler. T. If.

CURCULIONIDAE.

Anisorhynchus lapideus, Weyenb. Arch. Teyler. T. II.

SAPERDIDAE.

Mesosa Germari, Gieb. Giebel, Ins. d. Vorw. p.157. — Nov.

Syn. Cerambycinus dubius, act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

Germ. XXII. fig. 9.

LEPTURIDAE.

Leptura primigenia, Weyenb. Arch. Teyler. II.

Weyler, ST TI.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

DER FOSSIELE INSEKTEN VAN BEIJEREN.

CRYPTOCEPHALIDAE,

Cryptocephalus antiquts, Weyenb. Arch, Teyler. T.

Cryptocephalus mesozoicus ,

Wevenb.

IE:

Arch. Teyler, D., II.

CHRYSOMELIDAE.

Chrysomela lithographica ,

Weyenb.

Chrysomela rara, Weyenb.

Arch. Teyler. 11.

Arch. Teyler..T.. II.

CASSIDAE.

Cassida aequivoca, Weyenb.

Ditomoptera dubia, Germ.

Arch, Teyler. T. II,

Nova acta Leop. acad. T. XIX.

Labs KAL fed:

GYMNOSOMIDAE.

Coccinella Heydeni, Weyenb.

Arch. Teyler. 'T. IL

HEMIPTERA.

HETEROPTERA.

GEOCORISES,

. Scarabaeoides deperditus, Germ.

. Actea Sphinx, Germ.

. Pygolampis gigantea, Miinst.

. Hagenia (?) Schroeteri, Weyenb.

Syn. Sphinx Schroeteri Schloth’.

Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

NAS. 17.

Münster’s Beitr. z. Petrefactenk. V.

Rab LG ties 6:

Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

XXII. f. 8. — Arch. Teyler. T. II.

Schroeter’s Neue Litter. u. Beitr. z.

Naturw. I (1784). Tab. 3. f. 16.

HYDROCORISES.

. Belostomum Hartingi, Weyenb.

. Belostomum elongatum, Germ.

. Naucoris lapidarius, Weyenb.

. Nepa primordialis, Germ.

Corixa mortua Weyenb.

Arch. Teyler. T. II.

Nov. act. Leop. acad. T. XIX, Tab.

MT. fal Ge

Arch. Teyler. T. II.

Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

XXII.f.7.— Arch. Teyler. T. II.

Arch. Teyler. T. II.

Volgens Hagen geen lepidopteron maar een hemipteron (Lystra?).

A54 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

10.

11:

—

om © ord

—

HOMOPTERA.

FULGORELLAE.

Ricania gigas, Weyenb.

Ricania hospes, Germ.

. Lystra Vollenhovenii, Weyenb.

Arch. Teyler. T. II.

Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

REIT. £ 38;

Arch. Teyler. T. II.

ORTHOPTERA.

. Chresmoda obscura, Germ.

. Locusta prisca, Germ.

. Locusta speciosa, Germ.

. Locusta amanda, Hag.

. Phaneroptera Germari, v.

Münst.

‚ Phaneroptera striata, Weyenb.

. Achita quaerula, Weyenb.

. Gryllites dubius, Germ.

. Blabera invita, v. Heyden.

10.

Forficularia problematica,

Weyenb.

Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

XXII. f. 4.

Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

XI. Ba

Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

KXI. f. 1. 2:

Palaeontogr. T. X. Tab. XV. f. 4.

Münster’s Beitr. z. Petrefactenk.

Pv DIRT:

Arch. Teyler. T. II.

Münster’s Beitr. z. Petrefactenk. T.

V. PEUX. 53. PL SAE An '8:

Palaeontogr. T.I. Tab. XII. f. 5.

Arch. Teyler. T. II.

NEUROPTERA.

ODONATA.

. Aspasia gigantea, Hag.

Syn. Aeschna gigantea, Germ.

Aeschna Buchi. Berol. acad.

. Heterophlebia Helle, Hag.

Syn. Agrion Latreillii, Germ.

. Heterophlebia aequalis, Hag.

. Heterophlebia dislocata, Westw.

Palaeontogr. T. X. p. 105. T. XV.

Tab RUS EE 12;

Palaeontogr. T. X. p. 105. T. XV.

Tal. XL’ Ærrl ps We

Palaeontogr. T. X. p. 105. Tab.

XIII. f.4,56,6. T.XV. Tab. XI.

Quaterl. Geol. Journ. V. Pl. II. —

Palaeontogr. T. XV. p. 62. Tab.

XII. f. 7—9. — Brodie, Fossil

insects. Tab. 8. f. 2.

24.

25.

DER FOSSIELE INSEKTEN VAN BEIJEREN. 255

. Stenophlebia Amphitrite, Hag.

. Stenophlebia Phryne, Hag.

Syn. Calopteryx lithographica,

Gieb.

. Tarsophlebia eximia, Hag.

. Heterophlebia casta, Hag.

Syn. Libellula brevialata, Miinst.

. Euphaea multinervis, Hag.

. Euphaea filosa, Hag.

. Euphaea areolata, Hag.

. Euphaea longiventris, Hag.

. Agrion hecticum, Hag.

. Agrion exhaustum, Hag.

. Agrion eichstättense, Hag.

. Agrion vetustum, Hag.

. Anax Charpentieri, Hag.

. Petalia longialata, Hag.

Syn. Aeschna longialata, Germ.

Libellula longialata , Germ.

Aeschna multicellulosa, Gieb.

Aeschna bavarica, Gieb.

Petalura latialata, Münst. (in

litt.).

Syn. Petalura gigantea, Germ.

. Petalura eximia, Miinst.

. Petalura intermedia, Germ,

. Petalura Miinsteri, Germ.

Syn. Aeschna Wittei, Gieb.

Aeschna Schmiedeli, Gieb.

Aeschna antiqua, v.d. Lind.

. Petalura varia, Hag.

Syn. Gomphus Köhleri, Hag.

Petalura differenz, Hag.

Libellula densa, Hag.

Palaeontogr. T. X. p. 195. T. XV.

Tab. XIII. f. 1. p. 83.

Palaeontogr. T. X. p. 105. T. XV.

Tabs MIE DE p. UL,

Palaeontogr. T. X. p.106. T. XV.

Tab. XII. f. 1—6, 11.

Palaeontogr. T. X. p. 106.

Palaeontogr. T.X. Tab.XIV.f.2,3,4.

Palaeontogr. T.X. p. 106.

Palaeontogr. T. X. p. 106.

Palaeontogr. T. X. Tab, XIII. f. 7,8.

Palaeontogr. T. X. p. 106.

Palaeontogr. T. X. Tab. XIV. f. 5.

Charpentier, Libell. Europ. Tab.

XLVI. f. 2.

Palaeontogr. T.X. Tab. XIV. f. 1.

Palacontogr. T.X. Tab. XII. f. 1,2;

Palaeontogr. T. X. p. 107.

Palaeontogr. T.X. Tab. XIII. f. 3.

Palaeontogr. T. X. p. 107.

De citaten uit » Palaeontogr.» bevatten de overige citaten.

956 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

26. Libellula abscissa, Hag.

27. Libellula naevia, Hag.

28. Libellula valga, Hag.

Palaeontogr. T. X. p. 107.

TERMITINA.

Palaeontogr. T. X. Tab. XV. f. 1.

Palaeontogr. T.X. p. 107.— Münst.

Beitr. z. Petrefractenk. T. V. Tab.

IX; "1.28;

29. Termes heros, Hag.

30. Termes lithophilus, Hag.

Syn. Tineites lithophilus, Germ.

EPHEMERINA.

Palaeontogr. T. X. Tab. XV. f. 3.

Palaeontogr. T. X. Tab. XV. f. 2.

Palaeontogr. T. X. Tab. XV. f. 5.

Nov. act. Leop. Acad. T. XIX.

Pl. XXIII. f. 4.

31. Ephemera cellulosa, Hag.

32. Ephemera procera, Hag.

33. Ephemera mortua, Hag.

34. Ephemera prisca, Hag.

Syn. Sciara prisca, Germ.

HEMEROBINA.

35. Chrysopa protogaea, Hag. Palaeontogr. T. X. p. 107.

36. Chrysopa solenhofensis , Arch, Teyler. T. II.

Weyenb.

37. Apochrysa excelsa, Hag. Palaeontogr. T. X. p. 107.

38. Hemerobius priscus, Weyenb. Arch. Teyler. T. II.

Arch. Teyler, SEI

Palaeontogr. T. X. p. 107.

41. Myrmeleon extinctus, Weyenb. Arch. Teyler. T. II.

Palaeontogr. T. X. p. 107.

39. Hemerobius fossilis, Weyenb.

40. Nymphes fossilis, Hag.

42. Corydalis vetusta, Hag.

LEPIDOPTERA.

1. Sphinx Snelleni, Weyenb. Arch. Teyler..T. If.

(en eene rups).

HYMENOPTERA.

1. Apiaria antiqua, Germ. Nov. act. Acad. Leop. T. XIX.

Tab. XXIII. f. 10.

Münster’s Beitr. z. Petrefactenk. T.

N. Tab, IX fo:

3. Bombus conservatus, Weyenb. Arch. Teyler. T. II.

Arch, Teyler, T, IL.

2. Apiaria lapidea, Germ.

4, Apiaria veterana, Weyenb.

DER FOSSIELE INSECTEN VAN BEIJEREN.

DIPTERA.

1. Tipularia Teyleri, Weyenb. Arch, Teyler. T. II.

2. Empidiea Wulpi, Weyenb. Areh. 'Teyler. T- EL:

3. Asilicus lithophilus, Germ. Münster’s Beitr. z. Petrefactenk. T.

V. Tab. IX. f. 7. — Arch. Teyler.

BETE

4. Cheilosia dubia, Weyenb. Arch. Teyler. T. II.

5. Musca lithophila, Germ. Nov. act. acad. Leop. T. XIX. Tab.

XXIII. f. 19. — Arch. Teyler.

TS ER

ARACHNIDEA.

PULMONARIA.

1. Palpipes priscus, Roth. Münch. gel. Anz. 1851. T. XXXII.

Syn. Phalangites priscus, Münst. p. 164. — Münster’s Beitr. z.

Bétrefas Ba Tab, VET 92.4

p. 84. — Palacontogr. T. X.

p. 299. Tab. L. f. 1-4.

2. Palpipes custor, Roth. Münch. gel. Anz. 1851. T. XXXII.

Syn. Phalangites multipes , p. 164.

Minst. (in litt.)

. Hasseltia primigenia, Weyenb. Arch. Teyler. T. II.

MYRIAPODA.

. Geophilus proavus, Germ. Münster’s Beitr. z. Petrefactenk.

We Tab, IX: fi

—

NB. Behalve de citaten in bovenstaande naamlijst vervat, zie men ook,

v. Buch, Ueber den Jura in Deutschland in Abhändl. d. berl.

Acad. 1837—39.

Schröter, Real- und Verbal-Lexicon 1779. II. p. 93; III. p. 72.

Schmiedel , Vorstellung einiger merkwürdige Versteinerungen.

Nürnb. 1781.

Schlotheim, Petrefaetenkunde. 1820. p. 42.

Entomologische Zeitung. 1848. p. 6.

Stainton’s Entomol. Annual for 1862. (Hagen) enz.

Het spreekt van zelf, dat er bij deze overoude, vaak bijna

onkenbare insekten-overblijfsels van eene eigenlijke soortenstudie

958 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

geen sprake kan zijn en deze slechis bij zeer enkele voorwerpen

en dan nog in geringe mate mogelijk is, maar daarentegen

vormen-studie de hoofdzaak is.

Een blik op de hovenstaande naamlijst doet ons zien dat het

aantal insekten uit den lithographischen schiefer door de exploi-

tatie van Teyler's museum aanmerkelijk geklommen is. Wij

kennen nu 27 Coleoptera, 11 Hemiptera, 11 Orthoptera, 42

Neuroptera, 1 Lepidopteron, 4 Hymenoptera, 5 Diptera en 5

Arachniden.

Reeds Germar en Hagen hebben de vraag gesteld, hoe zijn

deze insekten versteend geworden in den bodem of op de kust

der zee, die eertijds golfde op de plaats van het tegenwoordige

Solenhofen ?

Dat dit water werkelijk eene zee en geen meer is geweest

bewijzen de vele fossiele dieren uit hoogere orden, die aldaar

gevonden worden en die onmogelijk in zoet water kunnen ge-

leefd hebben. De verklaring die Hagen en Germar van de ver-

steening dezer dieren geven is a priori niet onwaarschijnlijk

te noemen, maar toch geloof ik dat deze verklaring eene aan-

vulling behoeft, welke door velen dezer fossielen als van zelf wordt

aangegeven. Volgens Hagen en Germar zouden de insekten nu

eens door het gebruik maken van hunne vleugels, dan eens

door hevige winden, die van het land zeewaarts waaiden, over

de zee gevoerd, door uitputting en vermoeijenis in het water

gevallen en verdronken zijn om daarna hetzij op het strand,

hetzij in den bodem der zee te versteenen door eene algeheele

doortrekking met kalkhoudende vloeistof en eene geheele over-

dekking met de toen bezinkende jurakalk.

Ik geloof nu dat deze verklaring nog vereenvoudigd kan wor-

den door aan te nemen dat het meerendeel dezer insekten niet

zeewaarts gevlogen heeft, noch door landwinden in zee is ge-

waaid, om daar vervolgens te verdrinken , maar dat zij reeds

dood waren toen zij de zee bereikten; vooral voor de kleinere

en teerdere schijnt mij deze verklaring aannemelijk. Het vinden

van eene versteende libellenlarf bracht mij het eerst tot dit in-

DER FOSSIELE INSEKTEN VAN BEIJEREN. 959

zicht. De beide door Germar en Hagen aangegeven oorzaken,

vleugels en wind, kunnen hier niet gewerkt hebben, daar zoo

als bekend is de libellenlarven haar element het zoete water

niet kunnen verlaten. Neemt men nu echter aan dat in de zee

van Solenhofen rivieren hebben uitgemond, dan is de verklaring

van het vinden van eene libellenlarf gemakkelijk; dit voorwerp

toch is dan door de zoetwaterstroomen in de zee gevoerd en

daar gezonken. Dit vermoeden van in zee uitstroomende rivieren

wordt verder verstrekt door de vele fossiele overblijfselen, die

men daar vindt van Thuja en Thyopsis-soorten, planten, die op

het land groeijende, door zoetwaterstroomen moeten zijn mede-

gevoerd, en in zee zijn bezonken. In de overtuiging dat in de

zee alleen zeeplanten kunnen voorkomen en een zeebezinksel dus

alleen fossiele zeeplanten kon opleveren, hielden Sternberg en

andere oude palaeo-phytologen deze planten voor wieren. Unger

heeft echter voldoende bewezen dat het takken en andere deelen

van coniferen (Thuja- en Thyopsis-soorten) zijn’.

Vestigt men na de besproken libellenlarf het oog op de in

zoet water levende geslachten uit andere orden, die in de

bovenstaande lijst voorkomen, zoo als Hydroporus, Gyrinus

onder de Coleoptera en Belostomum , Naucoris, Nepa en Corixa

onder de Hemiptera, enz. dan wordt door het vinden dezer

dieren het vermoeden van het bestaan dezer in de zee van

Solenhofen uitloopende rivieren versterkt. Even als men nog

tegenwoordig doode insekten uit verschillende orden vaak met

uitgespreide vleugels — de stand der meeste fossielen — ziet

drijven in beekjens en rivieren, zoo kunnen ook velen dezer

versteende Neuroptera, kleine Coleoptera en Diptera op deze

wijze in zee gespoeld zijn, zij ‘took dat voor enkele grootere

insekten b.v. de locusten, het vermoeden van Hagen en Germar

waarheid moge zijn en zij of door landwinden of door gebruik

hunner vleugels zeewaarts zijn gevoerd.

Wanneer men de teedere deelen der insekten, b. v. de

vleugels, beschouwt, zou men ligt meenen dat het versteenings-

‘ Palacontogr. T. II. p. 250 en T. IV. p. 40.

240 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

proces spoedig na den dood der dieren begonnen en snel voort-

gegaan moet zijn, daar anders deze deelen door de rotting

zouden verwoest geworden zijn. Bedenkt men echter dat het

chitinskelet, hoe teêr ook, door rotting niet gemakkelijk wordt

aangedaan en b. v. de fijne libellenvleugels na een jaar mace-

reerens in water nog geheel intact zijn, dan wordt het duidelijk

dat het versteeningsproces verscheiden jaren kan hebben voort-

geduurd.

Dat in den beginne ook de drukking niet sterk kan geweest

zijn, moge hieruit blijken dat veeltijds midden in de verstee-

ningen kristallen en kristallijnen massa’s van koolzure kalk ge-

vonden worden ; vooral is dit het geval in het abdomen en op

de plaats der oogen. De lichamen zijn dus doortrokken en op-

gevuld geweest met eene kalkhoudende vloeistof, die weder zou

verwijderd zijn geworden, indien eene hoogere drukking de

lichamen had gecomprimeerd, maar nu in de lichaamsholte

ruimte heeft gehad om tot kristallisatie te komen, op dezelfde

wijze als wij in holten van de aardkorst, b. v. in geoden , kristal-

vorming zien plaats hebben.

In hoofdzaak op dezelfde wijze als deze fossielen ontstaan

zijn, kan men nog heden ten dage het versteeningsproces van

insekten waarnemen aan de kusten der Oostzee. Komt een

insekt hetzij dan vliegende, hetzij door den wind, hetzij met

zoetwaterstroomen op deze kust, dan wordt het door de vaste

stoffen, die de golven aanvoeren langzamerhand overdekt en

als ’t ware daaronder begraven, en stelt men in gedachte dat

deze losse stoffen der Oostzeekust vervangen worden door de in

weeken toestand meer samenhangende jurakalk, die de voor-

werpen geheel van de lucht afsloot, dan geloof ik dat men zich

een vrij juist denkbeeld heeft gevormd van den gang van dit

versteeningsproces. De natuur toch is altijd de natuur geweest

en werkte voor miljoenen jaren met dezelfde middelen als thans.

Wanneer men met deze fossiele insekten van Solenhofen en

Eichstätt die uit Engeland uit dezelfde periode vergelijkt, ziet

DER FOSSIELE INSEKTEN VAN BEIJEREN. 94

men bij vele punten van overeenstemming toch ook vele punten

van verschil. Vroeger hield men deze fossielen-voerende aard-

lagen van Engeland (Wealden en Lias), waaruit Brodie en West-

wood insekten beschreven hebben, voor analoog met de lagen

van Solenhofen; latere onderzoekingen hebben echter geleerd

dat, hoewel de diervormen uit beide deze gesteenten tot

dezelfde palaeontologische periode gerekend worden, die van

Engeland in 'talgemeen aanmerkelijk ouder zijn dan de litho-

graphische jurakalk van Beijeren.

In de eerste plaats trekt het onze aandacht — reeds Hagen

heeft hierop opmerkzaam gemaakt — dat de fossiele insekten

van Solenhofen meer in hun geheel en met uitgespreide vleugels

en pooten zijn bewaard dan die van Engeland „ een verschijnsel

dat in den verschillenden gang van het versteeningsproces zijne

oorzaak hebben moet. Terwijl toch de insekten op de kust

van Solenhofen dood op het water drijvende zijn aangespoeld ,

en eens liggende, zijn blijven liggen en langzamerhand zijn over-

dekt geworden, zijn daarentegen die van Engeland blootgesteld

geweest aan verplaatsingen door storm, hevige stroomingen en

dergelijke natuurwerkingen, waardoor zij als 't ware lang hebben

gezworven eer zij eene vaste rustplaats vonden en daardoor pooten ,

vleugels en abdomen of thorax hebben verloren; daaraan zal

het dan ook wel zijn toe te schrijven dat men in deze Engel-

sche gesteenten in evenredigheid zooveel dekschilden van Cole-

optera vindt, die door hunne stevigheid aan al deze invloeden

het best hebben kunnen weêrstand bieden.

Een tweede punt dat bij de vergelijking dezer Engelsche en

Beijersche fossielen onze aandacht trekt, is dat terwijl de Beijer-

sche insekten over het algemeen uitmunten door ligchaamsaf-

metingen, welke die der tegenwoordige periode, althans op die

breedtegraden, verre overtreffen, die van Engeland meerendeels

vrij klein zijn; een enkele blik op de platen in Brodie’s werk

is voldoende om elk daarvan te overtuigen. Het schijnt mij

toe dat deze Engelsche insekten meer wijzen op eene flora

grootendeels uit kruiden en lage struikachtige planten bestaande,

en veleu dezer insekten beschouwd moeten worden als bewoners

249 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

van gramineén-aren en bloemen, terwijl de meerdere grootte

der Beijersche aan meer moerassige of althans lage streken doen

denken, die, verder landwaarts in, onder het rijzen van den

bodem meer boschachtig waren. Dit zou ook in overeenstem-

ming zijn met de gevonden planten-overblijfsels.

Behalve dat in ’talgemeen het individuen — zoowel als het

soortental der Beijersche dat der Engelsche overtreft, ziet men

dezelfde verhouding ook bij de bijzondere orden vaak terugkeeren.

Het aantal Engelsche soorten van Coleoptera bedraagt wel is

waar 20 uit de Wealden en 24 uit de Lias, uit de lithogra-

phische kalk 27; Diptera 12 uit Wealden en 1 uit de Lias,

Beijersche 5; maar daartegen Orthoptera, Engelsche, uit de

Wealden 5, uit de Lias 5 en Beijersche 11; Hemiptera, Engel-

sche, uit de Wealden 12, uit de Lias 4, Beijersche 11; Neu-

roptera, uit de Wealden 11, uit de Lias 16 en Beijersche 42;

Lepidoptera, geene in Engeland en 1 uit de jurakalk; Hyme-

noptera, geene in Engeland en 4 uit de jurakalk; en Arachniden

geene in de Engelsche gesteenten en 5 in de Beijersche.

De geslachten der Engelsche verschillen ook min of meer van

die der Beijersche. De geslachten, die zoowel in de jurakalk

als in de Wealden en Lias vertegenwoordigd zijn, zijn: onder

de Coleoptera Carabus, Buprestis, Tenebrio, Elater, Gyrinus,

Chrysomela en Coccinella ; onder de Hemiptera Ricania; onder

de Orthoptera Acheta en Gryllus ; onder de Neuroptera Libellula,

Aeschna, Orthophlebia, Agrion en Hemerobius; en onder de

Diptera Empis en Asilus.

Het blijkt dus dat bij eenige punten van verschil ook eene

overeenstemming niet te loochenen is. Slechts van ééne soort

laat zich met zekerheid bepalen dat zij in beide gesteenten

voorkomt, het is de Heterophlebia dislocata Westw., misschien

evenwel zullen latere onderzoekingen meer soorten als identisch

aanwijzen.

Het aantal insekten-larven (Diptera, Hemiptera en Neureptera)

is in de Engelsche secundaire gesteenten grooter dan in de

jurakalk en ook hieruit waren misschien belangrijke gevolg-

trekkingen af te leiden met betrekking tot de flora en den

DER FOSSIELE INSEKTEN VAN BEIJEREN. 245

toenmaligen toestand en verhouding van land en water.

Opmerkelijk is het dat volgens de berekening van Hagen van

450 insekten uit de groeven van Solenhofen er 150 behooren

toi de orde der Neuroptera (vooral tot de fam. Odonata), eene

orde, die in de tegenwoordige periode in verhouding tot de

andere orden veel minder talrijk, is ook in de tijden, die tus-

schen de vorming der secundaire gesteenten en het heden ver-

loopen zijn, langzaam in vormen- en soortental is afgenomen en

in den barnsteen reeds bijna met de tegenwoordige betrekkelijke

getalsterkte overeenkomt. Hagen heeft dan ook bevonden dat

vele dezer fossiele dieren geenszins in de tegenwoordige ge-

slachten kunnen worden opgenomen en ten hunnen behoeve

zijn de geslachten Heterophlebia Westw., Tarsophlebia Hag.,

Isophlebia Hag. en Stenophlebia Hag. geconstrueerd. Ik meen

dus uit een en ander te mogen opmaken dat wij in de orde

der Neuroptera eene orde hebben te zien, die even als de Ce-

phalopoda tetrabranchiata (de Ammoniten en Nautilus) op den

weg van den teruggang is, zij took dat zij nog niet zoo sterk

is teruggegaan als deze schelpdieren.

Hetzelfde is ook, misschien in nog grootere mate, van toe-

passing op de Orthoptera. Orthoptera toch zijn de insekten,

die in de oudste lagen (steenkolen) voorkomen, vooral Blattinen

en Locustinen, en ook deze orde vinden wij in de secundaire

gesteenten betrekkelijk sterk vertegenwoordigd. Volgens Hagen

zouden zij de helft(?) der Solenhofer insekten uitmaken — in

de Wealden zijn de Blattinen het menigvuldigst — en het is

o. a. om die reden dat zoowel Hagen als anderen in deze orde

den oirtype der insekten hebben willen zien.

Na al het gezegde blijkt het duidelijk dat de onderlinge

overeenkomst dezer beide mesozoische insektenfaunen (van Beije-

ren en Engeland) — grooter is dan de overeenkomst van deze

faunen met de insekten-faunen der veel jongere perioden, van

Aix, van de bruinkolen, van Oeningen en Radoboj, en van het

barnsteen. Tusschen deze insekten-faunen toch en die der me-

sozoische periode is eene vergelijking zeer moeijelijk. Wilde ik

hierover verder uitweiden dan zou ik moeten treden in eene

944 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

vergelijkende beschouwing der mesozoische en cainozoische in-

sekten-faunen, iets wat ons hier te ver zou voeren *.

1 Om evenwel hen, die met de fossiele insekten-vormen in ’talgemeen nader

kennis wenschen te maken daartoe gemakkelijker in staat te stellen, deel ik het vol-

gend overzicht der geologische lagen in verband met de palaeontologische tijdvakken

mede, en voeg daaraan enkele palaeentomologische aanteekeningen toe.

Palaeontologische Geologische lagen.

tijdvakken.

Primaire.

{Graniet, plutonische, vulkanische en eruptie-gesteenten (zonder eenig

spoor van organische wezens).

Taconische (eerste diervormen. Eozoön canadense).

Onderst-silurische gesteenten.

Bovenst-silurische »

Devonische ”

Steenkolen (rijk aan fossielen). Eerste insekten b. v. enkele Coleoptera

Palaeozoisch

= in Engeland, vooral Blattinen, enz. In Duitschland een schorpioen

tijdvak.

(Cyelophthalmus). Te samen 7 Coleopt. 8 Orthopt. 1 Arachn.

Zie Germar in Münster’s Beitr. z. Petref. V. p. 90. Tab. XIII.

Buckland in Geol. et mineral. Bridw. treat. Pl. 46.

Murchison Silurian system. p. 104, 105.

Rost. Diss. inaug. de Filicum ectypis. Hall. 1839.

Dorin, Bugereon Bockingii. Cassel 1854—enz.

| Permische gesteenten.

Secundaire,

Zandsteen (rijk aan fossielen, doch geene insekten).

Keuper

Lias. (Engeland) |

Gale QT In deze gesteenten komen de boven

‚ besproken insekten voor. Zie de citaten

| der naamlijst en p. 237, noot.

Trias cp

tijdvak.

Oölith

Boven Jura-stelsel.

ou (Engeland.

| Krijtstelsel ( (vele fossielen , doch geene insekten).

Mesozoisch x

Tertiaire.

N oudste \Bruinkolen,) Vele insekten, beschreven door

Tertiaire vorming middelste( Dilaviam, Prof. Heer en anderen, v. Oenin-

onee enz. gen, Radoboj, Aix, Bonn, enz.

Zie Germar, Insect. protogaeae specim. (uit bruinkolen).

Kaino- Münster, Verstein. d. Steinkohlengeb. v. Wettin (uit bruinkolen).

a ch v. Heyden, Coleopt. u. Polyp. a. d. Braunkohle. Cassel. 1866.

O. Heer, Die Insektenfauna der Tertiärgebilde von Oeningen

u. Radoboj. 1847.

Marcel de Serres, Notes geol. sur la Provence. 1843.

Berendt , Die Insecten im Bernstein, enz., enz.

Jongst of Hedendaagsch Tijdvak (Alluvium), de thans levende dieren bevattend.

DER FOSSIELE INSEKTEN VAN BEIJEREN. 945

Hoe worden deze fossielen gevonden en blootgelegd? is eene

vraag die mij reeds meermalen gedaan is.

Zoo als bekend is leveren de groeven van Solenhofen en Eich-

stätt een groot deel der steenen, die door de lithographen ge-

bruikt worden; van daar ook de naam «lithographische schiefer.

Deze steen wordt aan stukken van verschillende dikte en grootte

gezaagd en in den handel gebragt, en is over het algemeen

vrij hoog in prijs; het is dan ook om die reden dat alleen die

stukken, welke door grofheid, ruwheid of hardheid niet ge-

schikt blijken te zijn om gepolijst te worden, aan het zoeken

naar fossielen worden opgeofferd.

Het is dus alleen het z. g. n. afval der groeven , dat ons palaeon-

tologisch materiaal oplevert, waarschijnlijk als een verval voor de

werklieden, die door een streepjen of oneffenheid en allerlei kleine

bijzonderheden , die ons zouden ontgaan maar hun door de oefening

in ‘toog vallen, op het vermoeden van het bestaan van een fossiel

komen en dan zulk een stuk, somtijds alleen op goed geluk af,

opensplijten. Daar de jurakalk zich in horizontale lagen heeft

afgezet, valt dit splijten gemakkelijker dan men uit de vastheid

van den steen zou opmaken en nog eerder dus splijt hij ter plaatse

van het fossiel, even als een boek meestal op de plaats van den

bladlegger openvalt; of wij het dier aan de onder- of bovenvlakte

zien zullen, hangt dus slechts van het toeval bij het splijten af.

Somtijds, wanneer de holle tegendruk niet in ééns geheel is

afgespleten, is eene kleine bijwerking nog noodzakelijk.

Men verkoopt de gevonden fossielen aan naturalien-handelaars,

die er een nette, aan de grootte van het dier geëvenredigde

vorm aan geven en zoo komen zij vervolgens in onze musea.

Sommigen dezer fossielen zijn min of meer geelbruin gekleurd,

eene kleur die afkomstig is van een ijzeroxyde dat in oplossing

er schijnt te hebben overgespoeld, gepraecipiteerd is en zich

vooral op de ruwere deelen heeft vastgezet, terwijl het van de

gladde plaatsen ligt weder afspoelde. Men vindt het b. v. vrij

sterk op de vrij ruwe bovenvlakte der elythra der orthoptera.

In de meer blauwachtige steenen uit de groeven van Eichstätt

vindt men dit ijzerverzuursel niet of zeer weinig.

246 PPODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

De ouderdom dezer fossielen is zeker niet gemakkelijk te be-

palen, vooral als men in aanmerking neemt hoever men reeds

in den nacht der vorige jaarduizenden terug moet gaan om

slechts eene der jongste tertiaire vormingen in getallen te bere-

nen. Volgens den engelschen geoloog Lyell toch moet men de

postpliocene vorming terugbrengen tot vóór omstreeks 100,000

a 150,000 jaren. Is deze berekening eenigszins benaderend, dan

zal men het begin der cainozoische periode minstens vóór 9 a 5

miljoen jaren moeten stellen, en bedenkt men nu dat tusschen dit

tijdvak en den tijd waarin de hier besproken fossielen ontstaan

zijn (Oolith-periode) nog de geheele krijtvorming ligt, dan nade-

ren de miljoenen jaren zeker tot het 15 of 20tal vóór wij zijn in

de tijden van de vorming dezer fossielen. Men ziet dus dat

eene berekening van hunnen ouderdom eigenlijk niet mogelijk is.

Waartoe wordt aan deze aloude dieren, die zoo vele duister-

heden aanbieden, zooveel opmerkzaamheid geschonken ? zoo vraagt

allicht iemand, die aan alles een dadelijk en onmiddelijk prak-

tisch doel wil verbonden zien en niet doordrongen is van het

beginsel dat de wetenschap moet beoefend worden alleen om

haar zelfs wil, zonder persoonlijke of maatschappelijke nevenbe-

doelingen; dat zij wil beoefend worden alleen in het besef dat elk

wel geconstateerd feit, hoe klein ook en hoe gering ook in betee-

kenis en weinig vruchtbaar in gevolgen, eene overwinning is van het

licht op de duisternis, een triomf van den menschelijken geest.

Maar ook nog uit een ander oogpunt is de studie dezer ver-

steeningen van gewicht, daar zij ons veel kunnen leeren, vooral

na voortgezette studie in vervolg van tijd. Dat zij, behalve de

zaken die rechtstreeks tot de zoologie in betrekking staan, ons

ook reeds het een en ander omtrent andere zaken geleerd

hebben, daarop heb ik reeds meermalen ter loops gewezen. Zij

hebben ons b. v. geleerd dat vóór miljoenen jaren op dezelfde

wijze als nu nog, versteeningen ontstaan zijn, golven de kusten

bespoelden, zoetwaterstroomen in zee uitliepen '; zij hebben ons

» Ook al wisten wij dit niet reeds uit andere bronnen.

DER FOSSIELE INSEKTEN VAN BEIJEREN. 947

geleerd dat in de juraperiode bij de plaats van het tegenwoor-

dige Solenhofen eene zee stroomde en rivieren uitmondden, en

dus het westelijker gedeelte van ons werelddeel, gedurende en

na dit tijdvak eerst tot vastland is geworden, terwijl meer

oostwaarts reeds een hooger bergland lag van waar die rivieren

afdaalden; maar zij leeren ons nog meer.

Wanneer men de geslachten en de grootte der soorten nagaat,

die in die gesteenten gevonden worden, dan ligt de gevolgtrekking

voor de hand dat op deze plaatsen in die tijden een ander kli-

maat moet hebben geheerscht dan tegenwoordig, want zulke

reusachtige Pygolampis-, Belostomum-, Ricania- en Gomphus-

soorten vindt men tegenwoordig of niet meer of alleen in de

tropische gewesten ', en het is toch eene algemeen als geldend

erkende wet dat de differentiëering der levensvormen pari

passu gaat met de differentiëering der levensvoorwaarden.

Zij leeren ons verder hoe de diervormen dezer klasse elkander

hebben opgevolgd in den tijd en welke orden in elk der perio-

den de overhand hebben gehad, en daaruit leeren zij weder

besluiten tot het bestaan van sommige planten of plantengroepen

enz. °; kortom zij zijn bijdragen tot de kennis der ontwikke-

lingsgeschiedenis van het organische leven op onze planeet.

Nog meer kunnen zij leeren bij voortgezette studie; zij kunnen

ons den weg wijzen dien wij te bewandelen hebben om de

dieren te vinden, die de stamouders zijn der tegenwoordig:

levenden, zij kunnen leeren door welke oorzaken en op welke

wijze de vroegere soorten zijn gedifferentieerd tot de tegenwoor-

1 Zoo komt b. v. het geslacht Nymphes (Neuroptera), dat in de jurakalk gevon-

den is, thans nog in Australië alleen voor.

2 Zoo besloot b. v. Prof. Heer uit het vinden van cene cicada (Cicada emathion

Heer) in de tertiaire lagen van Oeningen, dat op diezelfde plaats eene soort van esch

moet gegroeid hebben en werkelijk werd zij eenige jaren later gevonden. Uit de

ontdekking terzelfder plaatse van Lizus rugicollis leidde Heer af dat in het meer van

Oeningen waterplanten uit de familie der umbelliferen gegroeid waren en inderdaad

vond men later drie tot deze familie behoorende soorten. Evenzoo besluit Heer uit de

vele fossiele vliegen, kleine kevers, enz. dat bij Oeningen in het tertiaire tijdvak

massa’s paddestoelen bestaan hebben.

Zie Heer, Introduct. è la flore tertiaire de la Suisse etc. in Biblioth. univ. de

Génève. 1854.

948 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING ENZ.

dige, en na verloop van tijd kunnen misschien nieuwe ontdek-

kingen op dit gebied diervormen leeren kennen, die als over-

gangen te beschouwen zijn tusschen thans scherp gescheiden

hoofdgroepen ' en zoo kan ook de palæentomologie het hare

bijbrengen tot bevestiging der leer dat de meest saämgestelde

dieren uit de minder saämgestelden zijn voortgekomen en kan

zij nieuwe bouwstoffen leveren tot de kennis der terripetale

ontwikkeling.

Rozenlust, 6 December 1868.

ı Men zie b.v. Dorhn, Zugereon Böckingii. Cassel 1854. (Zie ook Ned. Tijdsehr.

v. Ent. XI. p. 13).

DESCRIPTION D'UN

PARASITE DE LELEPHANT

PAR

B PAG BT:

La tête irrégulièrement conique, arrondie en arrière, se re-

trécit subitement, au delà des antennes, en une trompe allongée.

Cette trompe dont enveloppe est cornée, très-résistante, épaisse

et fort peu transparente, se termine en un léger renflement

plus foncé de couleur que le reste. Vu sous un grossissement

plus considérable. ce renflement ne laisse rien entrevoir de l'or-

ganisation intérieure. Il offre à l'extérieur un rebord (fig. 5 a)

frangé, aux deux cotés seulement, de crochets durs et obtus,

relié à l'enveloppe par une membrane transparente (fig. 5 b)

facile à déchirer, qui permet au rebord de se relever au pour-

tour lorsque la partie centrale s'enfonce. Au dessous du rebord

se voient trois pièces (deux sont seules visibles dans la figure

5 c) à double pointe, mobiles et pouvant se relever en arrière

de facon à faire saillie et à rendre ainsi le retrait de la trompe

plus difficile. Plus bas encore deux fortes pointes noir-brnn et

caduques (fig. 5 d).

En arrachant avec précaution le rebord, la membrane et les

pointes décrites, on apercoit comme deux coussins (fig. 4) très

durs, presque transparents, un peu écartés, terminés chacun

par une verrue cornée et portant au côté intérieur deux épines

transparentes, très-dures et recourbées en dehors. À l'endroit

recouvert par le rebord, quatre pointes noir-brun. A l'état

ordinaire l'extrémité aigue et incolore de ces deux coussins fait

950 DESCRIPTION D'UN PARASITE DE L ELEPHANT.

saillie par l'ouverture du rebord, alors un peu plus relevée que

le pourtour. Entre les coussins Vextrémité d’un canal étroit

(fig. 4c) qui se prolonge le long de la trompe jusque dans la

tête. Ce canal à parois transparentes et résistantes se termine en

arrière en un sac transparent de même substance (fig. 5 f)

fixé par quatre points en avant d'une grande cavité dans la tête

(fig. 2 f). Quand les deux coussins sont rentrés, le canal forme

un double coude à l’intérieur de la trompe (fig. 5 g).

Il m'a été impossible de rien retrouver de l'appareil de suc-

cion du Pediculus Urias, décrit par Burmeister (Linnaea ento-

mologica t. I. 569 et suiv.). Il semblerait que notre parasite

enfonce sa trompe dans quelque pore de la peau de l’éléphant

au moyen des deux coussins pointus, et déchire par là quelques

vaisseaux capillaires; le sang coule alors par l’attraction capil-

laire le long du canal jusque dans la cavité buccale.

Les antennes (fig. 6), un peu plus longues que la trompe,

sont implantées sous un prolongement lateral de la face et

relalivement ä une assez grande distance en avant des yeux. Le

premier article une fois et demie plus long que le 2, presente

un étranglement au tiers antérieur. Le second est plus long que

le 5”. Les trois derniers de longueur à peu près égale. Les

quatre premiers en massue et pourvus de quelques poils très-

caducs, le dernier ovoide.

Les yeux petits, assez proéminents, sont séparés des antennes

par un épaississement de l'enveloppe cornée qui offre l'apparence

d’une tache.

Au vertex l’épiderme supérieur assez épais présente trois rides

peu profondes. L’epiderme inférieur porte à l'intérieur deux

renflements cornés, en quart de cercle (fig. 2 4). D'entre les

extrémités antérieures de ces renflements partent deux appen-

dices cornés (fig. 24), cassants, de dimensions très irrégulières ,

susceptibles d’ecartement, parfois ramifiés au sorlir de la téte,

obliquant vers les côtés et se prolongeant en massue jusqu’au

tiers du thorax. Un autre appendice (fig. 2%) triangulaire ,

aplati et double, termine par deux crochets transparents ,

savance jusqu'au milieu du thorax. Hl est rattaché par une

DESCRIPTION D UN PARASITE DE L’ELEPHANT. 951

membrane très-mince à la paroi interne de l’épiderme supérieur

de la tête. J’ignore entierement à quoi peuvent servir ces

appendices; à moins que ce ne soient des parties d’une charpente

solide pour l'insertion des muscles.

Le thorax, très-lisse, d'une largeur à peu près double de

celle de la tète, convexe sur les còtés où il forme deux angles

obtus, se compose d’une seule pièce. Le bord postérieur dorsal

irregulierement arrondi, à épiderme épaissi, offre deux prolon-

gements obtus épais, empiétant sur l’abdomen et deux appen-

dices de mème substance que ceux de la tete, filiformes, irre-

guliers de dimensions, soudés par une membrane à la paroi

interne et s’avancant dans l’abdomen jusqu’au delà de la bande

du premier segment. Un stigmate entre la 2° et la 5" paire

de pattes.

Les pattes (fig. 7) sont remarquablement longues et effilées, —

le coxis long avec une tache semi-annulaire mal limitée, — le

trochanter avec une bande foncée au milieu, renflé au côté

intérieur; — le femur épais très-convexe à l’extérieur, presque

droit intérieurement, avec quelques poils erochus en dehors et

des soies droites en dedans, et deux taches foncées très-limitées

vers les deux extrémilés: ces taches sont ici encore des épais-

sissements cornés de l’épiderme; — le tibia long, à peine re-

courbé à l'origine, renflé intérieurement vers l’articulation tarsale ,

à épiderme épais, au milieu avec un anneau presque incolore mal

limité: le tibia porte régulièrement à l'extérieur trois poils droits

(le dernier le plus long), implantés perpendiculairement à sa

direction, plus une épine crochue sur le renflement terminal; —

le tarse (fig. 8) articulé au tibia un peu en dehors de l'axe,

uni-articulé, très-long, avec un anneau incolore incomplet,

portant 5 poils: 2 extérieurs (le premier le plus long), implantés

comme ceux du tibia, et un intérieur un peu oblique. A Vex-

trémité postérieure on remarque un renflemeut corné de

l’épiderme, auquel parait soudé un petit muscle destiné à

fléchir la griffe (fig. 8a). Le tarse (tarsus cursorius) se termine

par une forte griffe articulée et d'ordinaire plus foncée, à côté

de laquelle on remarque (mais seulement aux deux dernières

252 DESCRIPTION D'UN PARASITE DE L ELEPHANT.

paires de pattes), un appendice articulé au côté postérieur du

tarse (fig. 85), translucide, inflexible, affectant la forme de

griffe, un peu plus long que la griffe méme, mais avec une

courbure différente et ordinairement écarté soit au dessus, soit

à côté. Cet appendice applati dans presque toute sa longueur

est arrondi au crochet.

L’abdomen large, ovale, lisse avec un ou deux poils a chaque

suture, se compose de huit anneaux dont les sutures ne sont

visibles qu’à la marge, et dont le dernier, moins large que la

tete est parfois rentré chez la femelle. Un sillon profond et

presqu'incolore sépare, chez le male, le 7*° anneau du précé-

dent (fig. 12).

L’epiderme dorsal très-épais et très-résistant, plus ou moins

foncé, selon l’âge du sujet, offre dans la partie médiane des

6 premiers anneaux une serie de 8 renflements cornes en forme

de bandes transversales droites, d'inégale grandeur, dont les

deux premières plus étroites, presque noires; la seconde recourbée

en avant aux deux extrémités, parallele au premier anneau, la

5° se terminant des deux côtés à angles droits, les suivantes ar-

rondies. Les anneaux 2—7 portent sur les cöles un fort ren-

flement corné ou tache limitée (fig. 11), à peu près triangulaire,

lacinié à la pointe (les deux taches se confondent sur le 7° an-

neau), échancré au côté extérieur et séparé du suivant comme

du bord par un profond sillon incolore parallele 4 la marge ,

au delà duquel l’épiderme se relève sensiblement. Au milieu de

l’échancrure on remarque, non sans quelque effort, une ouver-

ture stigmatique. Le 1° et le 8"° anneau ne portent pas de

stigmates. Le dernier anneau, soyeux, présente une rangée de

poils autour de l’ouverture anale.

L’epiderme ventral incolore, mince, sans sutures apparentes,

comme le dorsal, présente à l'endroit des sutures des bandes

de mamelons — de 20 à 50 par bande — ovales colorés, fixés

chacun sur une plaque ronde légèrement enfoncée dans une

espèce de godet cylindrique. Ces bandes un peu recourbées

s’arretent à quelque distance du bord où les mamelons semblent

DESCRIPTION D'UN PARASITE DE L'ELEPHANT. 955

dispersés capricieusement. Quelquefois le godet, à demi deve-

loppé porte un simple poil (fig. 9 et 10). Ces mamelons, comme

me l’a fait observer M. Snellen van Vollenhoven, servent pro-

bablement de ventouses au parasite pour mieux s'attacher à

son amphytrion; du moins j'ai toujours éprouvé quelque diffi-

culté à Pen détacher, alors même qu'il n'était pas implanté pour

la succion. La faiblesse relative des griffes ne suffit pas pour

expliquer cette résistance. Il est en outre à remarquer que le

thorax porte une bande de ces mamelons qui s'étend d'un

stigmate à l’autre.

L'épiderme ventral se compose de cellules irès petites, arron-

dies, pareilles à celles de l’épiderme de la tete et du thorax

(fig. 2, 5, 9, 10), tandis que l’épiderme dorsal (fig. 11) est

formé au milieu de grandes cellules hexagonales, renfermant

chacune une bande, bordées latéralement d’un demi-cercle de

cellules irrégulières qui entourent la tache latéraie.

Le male, in coitu foeminae submissus, beaucoup plus petit

que la femelle, d'une teinte plus claire, se reconnait facilement

à la longueur et à la grosseur du 7"° anneau de l'abdomen et

aux organes du 8”. Les organes de reproduction ressemblent à

ceux du genre Haematopinus (de Nitsch). La fig. 12 représente

ces organes au sortir de l'abdomen, la fig. 15 représente ces

mêmes organes vus de côté, pendant l'érection. Deux appendi-

ces, cornés, durs, recourbés, articulés à la base, terminés par

un crochet très-aigu et presque noir avec deux poils, répliés

en avant dans l'abdomen, dressés au sortir, servent au mâle à

fixer le dernier anneau de la femelle. Entre les deux appendices

on voit passer l'extrémité du penis. La fig. 14 reproduit les

organes génitaux vus de dessus. Les deux appendices ont été

étendus horizontalement de force et par conséquent desarticulés,

peur mieux laisser voir la partie centrale.

Les dimensions sont

pour la femelle. pour le male.

longueur totale 0,0029 a 51. 0,00175 (à 180).

7, de la trompe 0,0005.

” nm tête 0,00052.

954 DESCRIPTION D'UN PARASITE DE L'EREPHANF.

longueur du thorax 0,00056.

” de l'abdomen 0,0018 à 19.

” des antennes 0,0008.

” ” pattes (5° paire) 0,0012.

largeur de la tete 0,0004.

” » n trompe 0,9000075.

” du thorax 0,0007.

” de l’abdomen 0,0014 (a #5). 0,00075 (a 89).

La couleur générale de ce parasite varie peu du brun-foncé

à une teinte plus claire. Je l'ai trouvé sur un jeune éléphant

du Jardin Zoologique de Rotterdam, le plus abondamment sur

la partie du corps protégée par l'oreille, là où l’epiderme, plus

mol et plus mince, se laisse plus facilement pénétrer, — im-

plantés assez profondément, pour faire penser au premier abord

à une tique.

Quant a la place que ce curieux parasite devra occuper dans

la classification, il ne rentre précisément dans aucun des genres

établis jusqu’iei par les auteurs. Par sa conformation générale il

rentre sans-doute dans la division des suceurs (haustellaia); mais

il se sépare des trois genres Phthirius, Pediculus et Haemato-

pinus, par la conformalion de la tele, mais surtoul des pattes,

n’offrant que «pour mémoire» au tibia ce prolongement qui

permet à l’animal de serrer, comme dans une pince, Fobjet,

poil ou plumule, auquel il s'attache (tarsus scansorius). Cette

conformation serait inutile sur un animal qui a aussi peu de

poils que l’elephant. Il semblerait que l’appendice qui figure

aux deux parois postérieures des pattes, à côté de la griffe, est

une transition aux espèces qui portent deux griffes aux pattes

(Docophorus ete.). L'endroit de l’implantation ne permet pas de

le regarder comme une modification de l’empodium. Je propo-

serais, sauf rectification, de bapliser le genre /aematomiyzus! et

l'espèce elephantis plutôt que longirostris, puisque d’autres

pachydermes pourraient avoir des parasites à trompe d’égale

longueur ou plus longue.

ı imo sang et uubetr on ê: pusetv sucer.

DESCRIPTION DE SIX ESPÈCES NOUVELLES

DE HEMIPTERES HETEROPTERES

PAR

8. C. Snellen van Vollenhoven.

Les diagnoses de ces espèces ont été publiées par moi il y a

deux ans dans les Rapports et communications de l'Académie

royale des Sciences, section des sciences naturelles (2° serie,

Tome II) avec celles d'une cinquantaine d’autres, dont je me

propose de donner les descriptions dans une monographie des

Pentatomides des Indes Orientales, qui peut-être paraîtra encore

durant le cours de cette année.

1. TETRARTHRIA TENEBROSA.

Planche 11, fig. a.

T. supra nigra, opaca, maculis irregularibus capitis, thoracis

et pruesertim sculelli viridibus subnitidis, subtus fusca, griseo

pilosa.

Long. 18—19 millim. Habitat in Amboina.

Cette espèce, beaucoup plus large que ma Margineguttata , a

tout-à-fait le port des Graptocoris comes et rufilabris. La couleur

du dessus est un noir opaque sur lequel se distinguent quelques

taches d'un vert métallique. Sur la tête qui est grossierement

ponctuée on en voit deux le long des rides frontaux et autres

posées intérieurement à coté des yeux, qui sont d’un brun clair.

Les antennes, noires à la base, passent après le second article

au chocolat; leur premier article est jaune en dessous chez la

femelle; le male a tous les articles jaunes. De ce coté la tete

956 DESCRIPTION DE SIX ESPECES NOUVELLES

est d’un vert métallique sur la face, d’un jaune sale sur le col.

Le premier et le troisiéme article du sucoir sont de cette derniere

couleur, le second et le quatrieme sont bruns. Le prothorax,

à ponctuation grossière, offre six taches du vert métallique.

L’ecusson, à ponctuation plus fine, a de chaque côté trois

taches métalliques, dont les deux postérieures s'unissent quel-

quefois. Les ailes supérieures sont d'un noir de velours à mem-

brane brune, les inférieures sont brunes.

En dessous le thorax et l'abdomen chez la femelle sont d'un

brun café au lait, plus pâle vers le milieu et vers les bords;

chez le male le dessous est d’une jaune brunâtre, marqué de

noir sur la poitrine, sur la base des anneaux de l'abdomen et

d'une bande longitudinale courbe entre les stigmates et le milieu

du ventre. Tout le dessous est recouvert d’une pubescence grise.

Les pattes sont jaunes, marquées de taches d’un brun foncé

sur les cuisses, d'une tache verte sur les genoux et d’une ligne

de même couleur sur la face supérieure des jambes.

L'espèce se trouve dans Vile d’Amboine.

9. Lisyssa WESTWOODII.

L. supra brunnescenti violacea, margine thoracis ei elytrorum

testaceo, subtus cum femoribus testacea, pectoris lateribus vit-

tisque lateralibus abdominis, nec non tibiis lucide violaceis.

Long. 15 millim. Hab. Zambesi in Africa.

Au beau premier coup d'œil cette espèce se distingue des

congénères par l’absence totale de dessin et de taches sur le

thorax et l’écusson; la Distinguenda de M. Reiche s'en approche

le plus.

Le dessus, à ponctuation forte, mais peu serrée, offre une

couleur brun-pourpre assez foncée; les yeux, le bord du pro-

thorax (assez large) ainsi qu'un mince filet au bord des élytres

sont d'un jaune tanné.

Le milieu du dos est marqué d’une ligne lisse un peu relevée

en carène. Le dessous est de la même couleur jaune brunâtre.

à l'exception de quelques taches latérales d’une belle couleur

PL.

I \

EEE

men) at |

Nun,

= È

HAL

N à

È d 13

3 {

JW hth

V. & 1-14 P fec

tenebrosa. b Callidea elongata. c Call. celebensis.

a Tetrarthria

d Call latefasciata. e Call. Croesus. 1-14 Haematomyzus Elephantis, Piag.

DE HEMIPTERES NETEROPTERES. 957

violette sur la face, la poitrine et en dessous des stigmates;

là elles ont une forme triangulaire.

Le premier article des antennes est jaune , les suivants sont d’un

noir terreux. Le bec est jaune à la base, noir du milieu au

bout. Les hanches et cuisses sont jaunes, les jambes et tarses

d'un violet plus pâle que les taches du ventre.

Cette Libyssa, que je dédie au célèbre professeur de zoologie

à l'Université d'Oxford, a été trouvée dans le royaume de Zambesi.

C'est de M. Westwood que le Muséum tient ses deux exemplaires.

5. CALLIDEA ELONGATA.

Planche 11, fig. 2.

Call. elongata, nisi in scutello indistincte punctata, violacea

purpureo colore iridescens, scutelli fascia angusta, abdominis

paullo latiore, pallide flavis.

Long. 18, lat. 8 millim. Hab. Salawatti.

Une des plus belles espèces de ce genre somptueux, encore

plus allongée et svelte que la Dimidiata de Dallas.

D'un bleu foncé, à reflets pourpres sur le dessus. Yeux bruns,

ocelles d'un jaune brunàtre. Premier article des antennes bronzé,

second noir; les autres manquent. Bec et pattes d’un noir

bronzé et verdätre. Au milieu de l’écusson se voit une bande

transversale d’un jaune de Naples, peu large mais s’elargissant

vers la còte. Les bords de cette bande sont irréguliers et comme

déchirés, vus à la loupe. {1 n’y a pas de ponctuation sur le

corps, excepté sur cette bande et un peu en avant d’elle aux

deux cotés vers les angles où elle devient plus forte.

En dessous les trois premiers anneaux de l’abdomen ont la

même couleur jaune de Naples.

M. le docteur Bernstein trouva un unique exemplaire de cette

espèce dans l’île de Salawatti.

A. CALLIDEA LATEFASCIATA,

Planche 11, fig. d.

Call. parum distincte punctata, violacea nitens, scutello

958 DESCRIPTION DE SIX ESPECES NOUVELLES

latissime rubro-fascialo, abdominis rubri apice cyaneo.

Long. 12 s. 15 millim. Hab. Salawatti.

C'est encore aux investigations de feu M. Bernstein que nous

devons cette espèce interessante qu'il trouva également à Sala-

watti.

Elle n'offre qu'une ponctuation vague, excepté aux angles de

la base de l’écusson, dans le sillon transversal du prothorax et

après le bourrelet scutique.

Premiers articles des antennes noirs, les autres manquent.

Au milieu de l’écusson se voit une bande très-large de couleur

orange; les 2% 5°, 4° et 5° anneaux de l’abdomen sont de la

même couleur, les deux suivants noirs à reflet d’un bleu indigo.

Pattes d’un bleu pourpre.

On ne pourra confondre cette espece avec la Dimidiata qui

lui ressemble superficiellement, en observant que celle-ci est

beaucoup plus allongée, que sa couleur est plus obscure et que

chez elle la bande transversale, beaucoup moins large, com-

mence à la base même de l’écusson.

5. CALLIDEA CELEBENSIS.

Planche 11, fig. c.

Call. violacea (viva viridis) scutelli gibbositate atque macula

apicali rufis, medio quatuor maculis et fasciola nigris signato.

Hab. 15 mm. Habitat Toelabello et Kwadang in insula Celebes.

De la section des Call. Schlegelii et quadrimaculata, diffusé-

ment et peu profondément ponctuée, à l'exception des angles

lateraux de l’écusson où la ponctuation est très-forte et presque

rugueuse,

La couleur prédominante du corps dessèché est un bleu indigo

à reflets verdàtres, mais les individus préservés dans l’alcohol

ayant durant la première année une belle teinte verdàtre doré,

je présume que durant la vie de l’animal la couleur du corps

est d’un vert doré.

La tête offre plusieurs rides transversales; l'espace compris

DE HÉMIPTÈRES HETEROPTERES. 959

entre les sillons longitudinaux est noir, le col est jaune, ainsi

que les rebords qui enserrent le bec près de cette partie. Les

antennes sont noires, le second article est un peu plus court

que le premier.

Le prothorax offre six taches noires posées en deux rangées,

celles de la première étant tres-petites; chez le male le bord

antérieur offre un enfoncement triangulaire au milieu et trois

égratignures vers langle antérieur. Le bourrelet de lécusson

est d’un rouge de corail, parfois divisé en deux par une ligne

noire; sur l'écusson on observe, quoique assez difficilement, quatre

taches et deux lignes transversales noires, dont la seconde n’est

que le bord antérieur d’une tache apicale d’un rouge de brique.

Les élytres sont brunes à cöte bleue, les ailes brunes.

En dessous le prothorax est bleu à reflets verts, le mésotho-

rax marbré de bleu, de vert doré, de jaune et de brun terreux;

le métathorax est bleu à l’exception de l’espace entourant l’orifice

odorifere qui est terreuse. Hanches et cuisses jaunes, genoux

d'un vert doré, jambes et terses d'un bleu foncé.

Le ventre offre au milieu un espace carré de couleur jaune

terne, entouré aux trois cotés de bleu à reflets verts; en arrière

de cet espace se trouve une grande tache roire, accompagnée

aux deux cöles d'une tache rouge.

Le museum ne possède que deux exemplaires mäles, dont

Yun n'a pas d’antennes et l’autre une antenne complète, presque

aussi longue que le corps, et dont le second article est fort petit.

Cette belle espèce habite les parties montagneuses du Nord-

est de Célébes.

6. CALLIDEA CROESUS.

Planche 11, fig. e.

Call. ovalis viridis nitens, thoracis parte postica inaurata ,

scutelli macula cordiformi purpureo-aurata, abdominis lateribus

femoribusque testaceis.

Long. 12 lat. 7 millim. Hab. in Gebeh, Salawatti et insulis Aru.

Cette espèce est très-voisine de la Call. ditissima et pourrait étre

considérée comme une race de celle-là, ou bien, aussi bien qu'elle

260 DESCRIPTION DE SIX ESPECES NOUVELLES ETC.

une race de la Fastuosa. La ponctuation est peu apparente sur la

tête, le thorax et le bourrelet, très-peu relevé, de l'écusson ; elle est

assez forte sur le bord latéral de l’écusson; en outre une ligne

de points enfoncés longe le bord antérieur du thorax, et une

autre parallèle à celle-là se trouve un peu en arrière d’elle. La

couleur du dessus est un beau vert doré ou bleu doré verdàtre,

mais la partie postérieure du corselet est d’un jaune doré ou

cuivreux, et sur le milieu de l’écusson se voit une tache irré-

gulière, le plus souvent cordiforme, d’un jaune pourpre et doré;

le bout de Técusson est bleu. Les élytres sont d'un pourpre

foncé brunätre, à membrane obscure comme les ailes.

Le dessous du corps est un beau bleu; les angles postérieurs

du prothorax offrent une tache dorée, et le bord de l'abdomen

est jaune, comme les hanches et les cuisses des pieds, dont les

jambes et les tarses sont d’un bleu foncé.

Les exemplaires des iles Aru et un autre de Salawatti appar-

tiennent à une variété de couleur plus foncée dont le ventre

est presque entièrement d’un bleu obscur ou bien couleur lie

de vin.

Table des figures.

a. Tetrarthria tenebrosa.

b. Callidea elongata.

Ge 7 celebensis.

d. ” latefasciata.

e. 7 Croesus.

AJW. hth

S.v.V. fec

3. Inlandsche Hemiptera

S.v. V. fec

Inlandsche Hemiptera.

Op verzoek van den Heer Weyenbergh wordt hierbij eene

verbetering van bladz. 151—-154 gegeven. De redactie neemt

met dezen maatregel genoegen, doch meent tevens aan hare

roeping te voldoen door iederen inzender dringend te verzoeken

zijne opstellen, eer hij die aan de redactie ter hand stelt, geheel

voor de pers te willen gereed maken, opdat de copy kunne

gevolgd worden zonder wijziging of verbetering.

| Nem. catachloris. 2 Emph. majalis. 3 Phyllot. pinguis.

4 Selandr. plithisica. 5 Eucolia effluens.

Nieuwe soorten van Diptera.

Cheilosia chrysocoma, Meig.

PISE

Phytomyza obscurella, Fallen.

TL,

1 Paederus coriaceus. Fauv. 2 Pop van Anthrax hottentotta, L.

3 en 4 Fieren uit het omkleedsel der Wespennesten 5 Emphytus cinctus aberr, L. d.

PLB

Membracis foliata L

PI. 9.

Membracis lunata, F.

PI. 10.

°C) ga Pay Vt Ly Uh

, ue’ 4

WI EPEN. ELLI LITI 7 ga

data

nts

ui Le]

AND

NEO

Lili ann: ar:

Membracis nov. spec.:

PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING ENZ. 151

Germar en von Münster hebben eenigen van deze fossielen

beschreven en Hagen heeft in de Palaeontographica van von

Meyer und Dunker, in Deel X en XV eene uitvoerige monogra-

phie gegeven van de Neuroptera uit dit gesteente. Neemt men

dit een en ander te samen, dan komt men tot het resultaat

dat wij uit deze lagen kennen 4 Coleoptera, 7 Hemiptera, 7

Orthoptera, 58 Neuroptera, 2 Hymenoptera, 2 Diptera en 2

Arachniden.

Mijne studien in Teyler’s museum hebben tot de ontdekking

van vele novae species geleid, die in een meer uitvoerig opstel

in de Archives du Musée Teyler zullen worden heschreven en

afgebeeld en, naar ik hoop, in het begin des volgenden jaars

het licht zullen zien. Op de platen na is dit stuk in hoofdzaak

gereed. Ik zal dan ook hier niet in uitvoeriger beschouwingen

treden, maar verwijs daaromtrent naar de genoemde Archives

Alleen onderstaande naamlijst wensch ik, als prodromus voor

het Tijdschrift over te leggen, en voeg daaraan eenige algemeene

beschouwingen toe.

NAAMLIJST der tot heden in de lithographische

Jurakalk van Solenhofen en Eichstätt gevonden

fossiele insekten.

COLEOPTERA.

CARABIDAE.

1. Carabus Winkleri, Weijenb. Archiv Teyler. T. IT.

2. Carabicina decipiens, Germ. Münster’s Beitr. z. Petrefactenk. V.

Tab. IX. f.4.— Archiv Teyl. T. IT.

HYDROCANTHARIDAE.

3. Hydroporus petrefactus,Weijenb. Archiv Teyler. T. II.

GYRINIDAE,

4, Gyrinus juranus, Weijenb. Archiv Teyler. T. II.

“4152 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

SILPHIDAE.

5. Silphate temeilythris, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

SCAPHIDIDAE.

6. Scaphidium Hageni, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

HISTERIDAE.

7. Hister relictus, Weijenb. Arch. Teyler. T. II

ORYCTIDAE.

8. Oryctes grandis, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

CETONIDAE,

9. Cetonia defossa, Weijenb. Arch. Teyler. T, II.

BUPRESTIDAE.

10. Buprestis lapidelythris, Weijenb. Arch. Teyler, T. II.

11. Chrysobothrys veterana, v. Heyd. Meyer u. Dunker Palaeontographica.

I. Tab. XII. fig. 4. — Arch.

levier EE

ELATERIDAE.

12. Lacon petrosum, Weijenb. Arch. Vegler Lean.

13. Elater Teyleri, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

14. Elater Costeri, Weijenb. Arch. Leyler. 0.9L

15. Elater grossus, Weijenb. Areh. Teyler, SEN

TENEBRIONIDAE.

16. Tenebrio innominatus, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

CURCULIONIDAE.

17. Anisorhynchus lapideus, Weijenb. Arch. Teyler. T. IT.

SAPERDIDAE.

18. Mesosa Germari, Gieb. Giebel Ins. d. Vorw. p. 157. — Nov.

Syn. Cerambycinus dubius, act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

Germ. XXII. fig. 9.

LEPTURIDAE.

19. Leptura primigenia, Weijenb. Arch. Teyler. II.

a) den

DER FOSSIELE INSEKTEN VAN BEIJEREN. 499

CRYPTOCEPHALIDAE.

20. Cryptocephalus antiquus, Weijen. Arch. Teyler. T. II.

21. Cryptocephalus mesozoicus , Arch. Teyler. T. II.

Weijenb.

CHRYSOMELIDAE.

22. Chrysomela lithographica , Arch. Teyler. T. II.

Weijenb.

23. Chrysomela rara, Weijenb. Arch, Teyler. T. II.

CASSIDAE.

24. Cassida aequivoca, Weijenb. Arch, Teyler.. T. II.

25. Ditomoptera dubia, Germ. Noya acta Leop. acad. T. XIX,

Tab. XXI, f. 5.

GYMNOSOMIDAE.

26. Coccinella Heydeni, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

HEMIPTERA.

HETEROPTERA.

GEOCORISES,

1. Scarabaeoides deperditus, Germ. Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

XXII, f. 17

2, Actea Sphinx, Germ. Münster’s Beitr. z. Petrefactenk. V.

Tab. IX. fig. 6.

3. Pygolampis gigantea, Münst. Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

XXI.f. 8.— Arch. Teyler. T. II.

4. Hagenia Schroeteri, Weijenb. Schroeter’s Neue Litter. u. Beitr. z.

Syn. Sphinx Schroeteri Schloth !. Naturw. I (1784). Tab. 3. f. 16.

HYDROCORISES.

5. Belostomum Hartingii, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

6. Belostomum elongatum, Germ. Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

RT. £ 16,

7. Naucoris lapidarius, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

8. Nepa primordialis, Germ. Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

XXII. f. 7. — Arch. Teyler. T. II.

9. Corixa mortua Weijenb. Arch, Teyler. T. II.

? Volgens Hagen geen lepidopteron maar een hemipteron (Lystra ?).

154 PRODROMUS EN ALGEMEENE BESCHOUWING

HOMOPTERA.

FULGORELLAE.

10. Ricania gigas, Weijenb. | Arch; Teyler. THAT,

11. Ricania hospes, Germ. Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

AXTII. f. 18.

12. Lystra Vollenhovenii, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

ORTHOPTERA. |

L. Chresmoda obscura, Germ. Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

XXII. f. 4.

2. Locusta prisca, Germ. Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

XX. fs 3.

3. Locusta speciosa, Germ. Nov. act. Leop. acad. T. XIX. Tab.

RX NAS:

4. Locusta amanda, Hag. Palaeontogr. T. X. Tab. XV. f. 4.

5. Phaneroptera Germari, v. Münster’s Beitr. z. Petrefactenk.

Münst. Te Ve Bl AG ET:

6. Phaneroptera striata, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

7. Achita quaerula, Weijenb. Arch. Teyler. T. II.

8. Gryllites dubius, Germ. Münster’s Beitr. z. Petrefactenk. T.

VPL TX ES PERT ER

9. Blabera invisa, v. Heyden. Palaeontogr. T.I. Tab. XII. f. 5.

10. Forficularia problematica , Arch. Teyler. T. II.

Weyenb.

NEUROPTERA.

ODONATA.

1. Isophlebia Aspasia, Hag. Palaeontogr. T. X. p. 105. T. XV.

Syn. Aeschna gigantea, Germ. Tab. XII. 22

(Aspasia gigantea Hag.)

Aeschna Buchi Berol. acad.

2. Isophlebia Helle, Hag. Palaeontogr. T. X. p. 105. T. XV.

Syn. Agrion Latreillii, Germ. Tah, Xf 1a pito,

3. Heterophlebia aequalis, Hag. Palaeontogr. T. X. p. 105. Tab.

XII. f. 4, 6,6. T. XV. Tab, XI.

f. 2, 3,4.

4. Heterophlebia dislocata, Westw. Quaterl. Geol. Journ. V. f. 11. —

Palaeontogr. T. XV. p. 62. Tab.

XII. f. 7—9. — Brodie, Fossil

insects. Tab. 8. f. 2.

{ UMILI EN REN

* TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE,

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VERBENIGING,

ONDER REDACTIE VAN |

pr. A. W. M. VAN HASSELT

F. M. VAN DER WULP.

TWAALFDE DEEL.

eee ew

TWEEDE SERIE. — VIERDE DEEL.

5 GRAVENHAGE,

MARTINUS NIJHOFF,

1869. _

CI MARTINUS MOORE te hm et het licht:

MANAANNAN

DE VLINDERS VAN NEDERLAND.

MACROLEPIDOPTERA.

SYSTEMATISCH BESCHREVEN

| DOOR

P.C. T. SNELLEN.

Fraai boekdeel. Imp. 8vo. Met 4 platen. Prijs f 9.50.

ESSAI D’UNE

FAUNE ENTOMOLOGIQUE

: DE L’ARCHIPEL INDO-NEERLANDAIS :

S. 6. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN.

; 5 -3 Monographie. 3 vol. Gr. in-4to. Avec 15 planches

dont 14 coloriées. f 20.50.

SCHETSEN

TEN GEBRUIKE BIJ DE STUDIE DER HYMENOPTERA ,

GETEEKEND DOOR

Mr. S. €. SNELLEN VAN VOLLENKOVEN.

UITGEGEVEN DOOR DE NEDERL. ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING.

| I Ichneumoniden. — II. Braconiden.

6 platen in omslag f 3.—.