À 462 Mr gel MII as a ON

ab) tet YPN heey

ie iit 4 IN

ve sea

i NX

DENT

ak NL

DAI aig Al

qui LOT

ik ep

HA CNE ‘bs

utd ba

An A dl 3 % hi

È KEEN

A De Tey

DA y

roh NN i

th NE A

AR TK:

À Na An

AL LOUER DU AOL

¥ bee Ae mi , NT NI nb Nil,

Nati seth yy fay

h Wi

‘bse nal iy vt

ITE a bak M à, \ NEIN ki à »

A HUE ENA ty

OE ff RN

)

Kirk

i nice RON

Hen sity hele

ode onhe ON RACEN Bo

CAMERA ERE Se

AE È

u i

UA AL PEN \

ae . al

BN Mt

HAN

Goed )

Ar,

AC ANTI,

LAM N Wi Hie

a Al x

ale Ni ‘ LNE APE

\ i

Hh Vee DB RTE

este Qi

DANCE

va TANI

(LOUE PE

DATA EAN tien,

N A RN ii

UE bani hr

OUR

AN,

RAAD

ui AA LE I

CN ht} ih ah

ny LL Y

MN rele

Cite

me iX vl

CHAUX ME

(" Ve gh N

1 NS n

Rel WS

ray yan

Kirk

Alan 0) nl

\ N

IL N ANN

u {| PALAU OL di

4 NN

Man

RICO TDI

LER AN | AN

IN i

MONDO NA

Wi ae Vai

ER ins

sn aye NAS he

AN OR Er TA un

W Wty Wie

ALIM PAU an

sal

nk Ne

WA He n

OA Ale) VF ApS i

HAN AS y ee SUP

ee à ED on

RE RI A AM napo Lu 3)

wh di UNITO M ms nen PA no

CE wine

cs ui NEMO, A i ee aie

i u ea

RER si A! = Di Va

i ° — =

ox a ,

vi pu AA ” ni

dus

QUES IA Shean M nat

AEN c 4 tion N

SE nf eit a Ne

a LT {A vee k dI

hen N A An n

RE SEHEN Later te N

N oh ‚in VA dpr ille Aerde U

MUI fe oiv ‘ Ù

\! Ke! IE mn A A VA à

AN “Na

Nan end

kil Le Ir ALES

Rae Nun BN, ve

he RNA

ASE (a ‘wih ea

vei

Le = ia

ev A

È à

na (

) UNO

ir ALU QU DA

*\ " qui HN ait pan i

RATE RO N

are

Baht vake deit IRA

e eN JR

any LO

IVI VM USA è

MANI IR Aa ter

N le!

n ish nell

In Hi ih

Li N Wir dan aa spa fy al

By ho Nh at

as "wh ae ite ee Wiha

ORN ey Ki ed)

ey rie Aug rf Ur

AA Fee er Pp i) VR Ld > iss

zen polen à \

di VE ated) be ESS

pani AN 4

vi TY: al

ha GERE

Nay Ork LPNS wi A

D HN N u Xe haute ip

i vin

y Ì \ y vit LAON

, MOTI NR i MY alt dh EAU N

ne F

Bu Na

VAS à

van i) Geol

CR BL be

NEUN HN

al fi

À Mi

In BN qe

qui

Aer NE

ie WTA kast, fut

da ANT AAA i ty Wi N f TN

Au} Ae th Yao by

OA an

Inden Ne ind

rites

Hae WILD Wangs sey 1 tne hee Vis

lens ft lk on È Aa

briana atl nae aN?

1 Joy Re ee

14 Vy

i UD, +

Anna CAN yh aN MAS

ry 11 ui fan ei 20 DI

DNA, mn Pas

Aine NG

any A LUE Lita di

he, À aid

ss FAA Aap LE

Say

Wi pe EE

QUES

MUTA a ma

UN (UV MWe eben aati a \ A N i i FAN aus

UL AU PRE

LANTA

We) En À:

KE We Aa Thm

SURI i Ku (A N31 DN

DEE

is 4

17 à

fi Milan Ke Rae:

\ a ek a da

dir

AN ; tle Si à

Barth

au NAH WMI) |

AREA UN he Runt

Mie RY

4 ihe Cu UVE te 1 Ta

| vun " dali N ‘an Me

Winer Aa AAN PE Po

À ve Seth IRRE LA)

Ak iw, 1 À \

é UML \

N UA nek ) 4 wie

Hie eth ip

IA AE i EN, Ny Vhs va LO Heep ae

MEUNIER AU EE Meee as bf NAN

A pi Say RARE | à N À Qu

PEUT

NA ard ce SPN NG

DEAN DN

EN, LA | ial

PME ite EA NE

Mer ate yearly Ne ang

Les HELEN ip di

CULI DAME AUS RAS

Kar) Karen mes)

} AU MAT DANCE 4 Kiki

RO cu wie LS Fe HALO An VER EINEN CTS 13

wie pd € Tata ee i DIL TEN hea hij Ss ‘eis LOUE wh MENOS

AIR SIENA AEP A pur \ à

N %

FAR Su

jr ei

da Ha

AREA CEE) be Aly us

MALTE" OU. ni aa

hr Nish u Et

va VA BON

(}

LUI RATA

Ù PRO

ARIZONA qu fanaa iy My bin hie

‘Py ALY ya À a} UAC yg Win by Ach. Al

Klote PER.

A RUN

Hit

AW aba aval BEN N

AN ey MUR

ta ten An CA Waa A n

Riggio NI AVIO A Ma ch ui

REN HA a be bei wich OAD h

UN un}

THM Ans

Turin hee

jet

ONE tI

MAMI te

SANA tit) Witt

toe FU a LES

A, RE AE:

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE,

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

ONDER REDACTIE VAN

Dr. 5. C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN

Dr. A. W. M. VAN HASSELT

F. M. VAN DER WULP

VEERTIENDE JAARGANG

TWEEDE SERIE — ZESDE DEEL

S GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

1871

"3:19 1946

Yona woe

GEDRUKT BIJ GEBR. GIUNTA D’ALBANI.

INHOUD

VAN HET

ZESDE DEEL DER TWEEDE SERIE,

Verslag van de 25° Algemeene Vergadering. . . »

Toast, uitgebragt aan den maaltijd

Arachniden en insecten, gevangen op de excursie

Lijst der leden .

Bibliotheek RR

Inhoud van ontvangen tijdschriften

a 59

J. A. HerkLots, Misvormingen bij Schaaldieren waargenomen 69

F. M. van ver Worp, Overzigt van Dr. Schiner’s jongste

stelsel der benamingen voor het aderbeloop der vleugels

van Diptera AEN Be MORALE Mca Ot ks 79

F. J. M. Hevraerts, Les macrolépidoptères de Breda, Liste

supplém. n°. 1 BE EL

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN, Quelques espèces nouvelles de

Curculionites et de Longicornes . rei 401

Dr. E. Piacer, Parasites du genre Docophorus. . 115

Verslag van de Buitengewone vergadering . 158

Verslag van de Wintervergadering . NOs) pee TA

C. Rırsema Cz., Geschiedkundig overzigt van het geslacht

Acentropus Curt. 482

A. W. M. van Hassett, Araneae exoticae mee I a

A. B. van MepenBacu pe Rooy, Beschrijving der rups van

Lobophora viretata È 24479

P. C. T. Snetten, Nieuwe Noctuine Ma . 181

F. J. M. Heytaerts, Kleine lepidopterologische opmerkingen 182

Bladz.

F. M. van per Worp, Dipterologische aanteekeningen . . 186

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN, Les Batocérides du Musée de

Leide atri ee enema ET a

H. Weyenseren Jr., Waarnemingen van vliegenzwermen. . 221

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN, De inlandsche Bladwespen,

Zestiende stuk + Sere en

VERSLAG

VAN DE

VIJF-EN-TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN TE LEIDEN,

den 17den en 18den Junij 1870.

ERA

Voorzitter: Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven.

Tegenwoordig zijn bovendien van het Bestuur, de heeren:

Dr. Verloren, Vice-president; N. H. de Graaf, Conservator;

Mr. de Graaf, Secretaris en van de leden, de heeren: Mr. J.

Herman Albarda, Lodeesen, Kinker, Snellen, Veth, Marshal,

Mr. Verloren van Themaat, Ritsema, Dr. van Hasselt, Dr. Her-

klots, Dr. Rauwenhoff, Breukelman, G. M. de Graaf, Dr. Piaget,

Mr. W. Albarda, Mr. Hartogh Heys van Zouteveen, Weyenbergh

en Sinia.

De Voorzitter opent de vergadering met cene korte toespraak.

De notulen der yorige zomervergadering worden goedgekeurd

en geteekend.

Van de heeren Dr. Rombouts en Backer Sr. is schriftelijke

kennisgeving ontvangen dat zij tot hun leedwezen verhinderd

worden de vergadering bij te wonen. Beiden brengen echter

hunne hartelijke wenschen uit voor de verdere ontwikkeling en

den voortdurenden bloei der Vereeniging, zenden het Bestuur

9 VOER SULA E.

en den leden hunne groeten toe en wenschen aan allen zoo voor

zich als voor de Vereeniging hartelijk heil ter gelegenheid van

het te vieren 25jarig bestaan der Vereeniging.

De Voorzitter brengt het volgende verslag uit:

A. A

Ingevolge het voorschrift van art. 16 der nog vigerende wet,

wier oogenblikken evenwel reeds geteld zijn, zal ik de eer heb-

ben U in groote trekken de geschiedenis mede te deelen onzer Veree-

niging sedert onze laatste zomervergadering gehouden te Zwolle.

Het is U allen bekend dat alstoen, na het aannemen van alle

voorschriften der nieuwe wet op een na, bij het bediscusseeren

van het laatste artikel besloten werd de wet eerst in werking

te doen treden na het houden der 25° algemeene vergadering ;

zonderling moge het schijnen dat men, eene betere en voor

den tegenwoordigen toestand gepastere regeling aangenomen heb-

bende, toch nog de minder gepaste gedurende een geheel jaar

verlangde te bestendigen; ik meen dat deze weinig practisch

schijnende maatregel juist voorgesteld en aangenomen werd om

het practisch nut, dat men er zich van voorstelde. Nu toch —

terwijl het oude reglement niet zoo verwerpelijk scheen, dat

men het niet nog één jaar kon laten vigeren , hadden de leden

geruimen tijd om onderling te beraadslagen welke personen zij

kiezen zouden tot leden van het nieuwe bestuur en de bestuur-

ders tevens om hun genomen besluit, waartegen het welwillende

gevoelen van vele leden zijne stem had doen hooren, nogmaals

rijpelijk van alle zijden te beschouwen en indien zij er in bleven

volharden, den overgang tot het nieuwe reglement gemakkelijk

te maken.

Laat ons nu zien wat het verloopen tijdperk voor onze Veree-

niging belangrijks heeft opgeleverd.

Wanneer wij het oog slaan op de lijst onzer leden, dan con-

stateren wij met genoegen dat niemand zijn lidmaatschap heeft

opgezegd, maar tevens ben ik verzekerd dat geen onzer deze

vergaderzaal is binnengetreden zonder gedacht te hebben aan

VERS HE A G. 9

het droevige verlies dat onze Vereeniging heeft getroffen door

het plotselinge afsterven van onzen geachten Hendrik Hartogh

Heys van de Lier. Treffend was dit onverwachte sterfgeval voor

zijne weduwe, onze begunstigster, met wie hij zoo vele jaren in

gelukkigen echt verbonden was en die in hem het hoofddoel

van haar leven, het brandpunt harer teedere aanhankelijkheid ver-

loor, maar treffend was dat verlies ook voor zijne vrienden „ en

hoe velen had hij er niet onder ons! Eenigen daarvan door

bloedverwantschap, anderen door vroegere kennismaking, allen

door zijnen levendigen, aangenamen omgang, door zijne vrolijke,

nimmer bijtende scherts en vooral door de welwillende hartelijk-

heid van zijn karakter. Daarbij kwam zijne groote belangstelling

in ons werken en streven, waartoe hij zeker in ruime mate

heeft bijgedragen. Wel had hij voor zich zelven het onderzoek

en het verzamelen van insecten opgegeven, maar stond niet

zijne rijke boekerij voor ieder onzer open en was het hem niet

eene lust daaruit voor ieder ten gebruike af te zonderen wat hij

verlangde of behoefde; ja, voorkwam hij niet dikwijls de wen-

schen van sommigen door hun te melden dat hij dit of dat

werk ontvangen had ‘tgeen hun misschien nuttig kon zijn —

of wat nog meer is, bestelde hij niet wel eens een werk, mee-

nende dat deze of gene er behoefte aan had? Zoodanig was

het karakter van den man dien wij verloren hebben; met een

enkel woord wordt hij geschetst, indien men hem noemt, gelijk

een zijner vrienden in een’ brief aan mij deed, den hulpvaar-

digen, royalen bibliograaf.

Tot onze Vereeniging zijn als leden toegetreden Prof. Selenka,

de heer M. Nijhoff, sedert geruimen tijd uitgever van ons tijd-

schrift, Dr. Aronstein, leeraar aan de hoogere burgerschool te

Breda, terwijl met het nieuwe maatschappelijke jaar de heer

Mr. Piepers te Batavia als lid wordt voorgesteld. Als buiten-

landsch lid sloot zich aan het genootschap aan de heer H. Jekel

van Westring te Parijs, die de bibliotheek begiftigde met de

door hem uitgegeven brochures.

De heer Jhr. W. C. M. de Jonge van Ellemeet, dien wij

4 VERSLAG.

sedert eenige jaren als ons medelid kenden, heeft het Bestuur

gemagtigd zijnen naam in eene volgende naamlijst van leden

onder de begunstigers op te schrijven.

Nog dient hierbij het volgende vermeld te worden:

De heer Alex. H. Haliday werd, gelijk gij U zult herinneren,

op mijne voordragt in de vorige vergadering voorgesteld als

eerelid en de vergadering gaf daartoe haar assentiment. Onze

Secretaris heeft hem, even als andere eereleden kennis gegeven

van zijne benoeming met verzoek te willen mededeelen of bij

hem ook bezwaar mogt bestaan tegen het aannemen daarvan,

opdat in bet tegenovergestelde geval het diploma hem konde

worden toegezonden. Zijn antwoord is door ons onbekende om-

standigheden vertraagd !.

Aan den heer J. L. Cornet, Directeur van het Academisch

platenkabinet alhier is door het Bestuur een brief van dankzeg-

ging toegezonden voor het welwillend onthaal door ons in die

schatkamer van kunst genoten en bijzonder ook voor de aller-

belangrijkste mededeelingen en ophelderingen door hem gedaan

en gegeven bij het bezigtigen der teekeningen van den genialen

Humbert de Superville.

Ook is aan onze begunstigers, Heeren Directeuren van Teyler’s

tweede stichting een fraai ingebonden exemplaar toegezonden

van het wierde deel der tweede serie van ons Tijdschrift.

Dat tijdschrift zelf is geregeld voortgezet en lijdt geen gebrek

aan toezendingen; indien het aan iets mank gaat, dan is het

aan het kleuren der platen en ofschoon reeds vele middelen

beproefd zijn om hierin tot iets beters, iets dat het kunstlievend

oog meer bevredigt, te geraken, tot heden zijn de verbeterin-

gen zoo al bespeurbaar, dan toch slechts uiterst gering. Het is

te hopen dat de redactie, die op morgen zal worden benoemd,

er in slagen zal in dit punt den wensch der inteekenaars en

kunstvrienden te bevredigen.

Tegen toezending van het tijdschrift hebben wij als naar ge-

1 Later is gebleken dat de heer Haliday, nu reeds overleden, toen door ziekte

verhinderd werd den brief te beantwoorden.

VERS: DB À G: 5

woonte in ruil verkregen de voortzetling van eene menigte tijd-

schriften uit den vreemde van grooter of geringer belangrijkheid.

Ook werd onze bibliotheek door toezending van eenige boekge-

schenken vermeerderd, welke de lijst van onzen Bibliothecaris

tol uwe kennis zal brengen.

Het is hier tevens de plaats om te gewagen van eene buiten-

gewone zaak, die sedert een tweetal maanden op aller lippen

geweest is. Meer dan eens had ons zeer betreurd medelid

Hartogh Heys van de Lier in intiem gesprek aan eenigen onzer

medegedeeld dat hij voornemens was zijne kostbare boekerij aan

de vereeniging te legateeren. Zijne weduwe, door zijnen plot-

selingen onverwachten dood, eigenares geworden zijnde dezer

bibliotheek en niet willende dat aan het verlangen van haren

overleden echtgenoot de volvoering zou ontbreken, heeft de

hoogelijk door ons te erkennen grootmoedigheid gehad die ge-

heele bibliotheek reeds nu bij haar leven af te staan. Hoe zeer

zij ons en allen die na ons leden dezer Vereeniging worden,

aan haar verpligt, zal door u allen, ik besef het, levendig

worden gevoeld en haar grootsch geschenk op de regte waarde

geschat, vooral wanneer men bedenkt hoe zeldzaam de voor-

beelden zijn van zoodanige vorstelijke munificentie. Het bestuur

heeft dan ook geen oogenblik geaarzeld deze zoo belangrijke

schenking dankbaar te aanvaarden en daarvoor een geschikt

locaal te laten gereedmaken, waarvan het gebruik aan de Ver-

eeniging door de beleefdheid van onzen begunstiger, den heer

J. Kneppelhout, welwillend werd toegezegd. Dit locaal is eene

ruime kamer in een gebouw op de Pieters-kerkgracht te Leiden,

kenbaar aan de spreuk in den gevel Pax huic domui. Sedert

weinige dagen is de bibliotheek, die den naam zal blijven

voeren van Hartogh Heys van de Lier, aldaar overgebragt en

voor de bezigtiging der leden geopend.

Omtrent den staat der kas zal u de rekening en verantwoor-

ding van den secretaris voldoende inlichting geven; in het alge-

meen moge hier het gezegde volstaan, dat de rekening weder

met een batig saldo sluit.

De collectie insecten mogt zich wel niet verheugen in den

6 VERSLAG.

ontvangst van talrijke bijdragen, zij zag toch door verschillende

leden pogingen aangewend om haar tot rijker volkomenheid te

brengen; ook ontvingen wij eenige interessante bijdragen van

den heer Jhr. Eduard Everts te ’s Gravenhage. Het waren hoofd-

zakelijk de orden der Coleoptera en die der Hymenoptera, die

gecompleteerd werden. Gebrek aan ruimte maakte het aanschaffen

van een nieuw loket met zes laden noodzakelijk, hetwelk reeds

weder bijna gevuld is, zoodat er niet meer dan twee laden

zijn ledig gebleven. De Lepidoptera der collectie, waarop ik

reeds in het vorige jaar uit hetzelfde oogpunt gewezen heb,

eischen dringend herziening en aanvulling. De verzameling be-

staat op dit oogenblik uit 68 laden, waarin 4149 gedetermi-

neerde soorten van insecten, als

Coleoptera . . . . . . 1204 gedeterm. soorten.

Orthoptera ees ee IRA 97 » »

Neuroptera SETS VE M » »

Henuplerar- „ana eet ZO » »

LCpidoptera te ee SB » »

Hymenoptera . . . . . 1074 » »

Diptera Aa AE PE Son VE zo » »

Het aantal ongedetermineerde Hymenoptera bedraagt nog wel

600 soorten, terwijl dat der overige ongedetermineerde insecten

van alle orden verre daar beneden blijft. Het geheele aantal

der bestaande inlandsche soorten schijnt veel grooter te zijn bij

de Hymenoptera dan bij eenige andere orde, en naar de quadraat-

reden daarvan is de studie ook ongemakkelijker, waarom ik aan-

vangers in de entomologie nooit zou aanraden die orde boven

andere te verkiezen, maar gaarne zou zien dat zij het brand-

punt werd der werkzaamheid van velen onzer beproefde medeleden.

Het is moeijelijk op te geven hoeveel parasitica uit het vader-

land de collectie der Vereeniging bezit, want de lijst der keu-

rige praeparaten van ons hooggeacht medelid Piaget, aan wien

wij ongeveer al wat wij daarvan bezitten te danken hebben,

geeft niet altijd verklaring omtrent de indigeniteit der voorwerpen.

Ziedaar, mijne heeren, u wederom den toestand der Vereeni-

ging naar waarheid afgeschetst. Verheugen wij er ons in dat

VERSLAG. 7

deze in het algemeen zoo gunstig mag genoemd worden, maar

laat ons daarbij ook tevens het heilig voornemen opvatten om

met alle kracht te zorgen dat die gunstige toestand niet ver-

mindere.

Ik heb gezegd.

De conservator refereert zich in zijn verslag aan hetgeen door

den voorzitter omtrent de collectie der Vereeniging is gezegd,

en legt eene lijst over van nieuwe werken, in ruil tegen het

Tijdschrift, of als geschenk ontvangen. Uit deze lijst, die achter

dit verslag is afgedrukt, blijkt welke aanwinst de bibliotheek in

het loopend maatschappelijke jaar gemaakt heeft.

Verder deelt de conservator mede, dat de voorzigtigheid het

raadzaam heeft gemaakt de som, waarvoor de bibliotheek ver-

zekerd was, te verhoogen, wegens de voortdurende vermeerde-

ring der boeken. Tevens was nu ook de insekten-collectie tegen

brandschade verzekerd. Eene nieuwe post was gesloten bij de

Brandgevaar Maatschappij te Amsterdam ten bedrage van f 2000,

waarvan {1500 als suppletie voor de bibliotheek en (500 voor

de collectie; terwijl het plan bestond om de vroeger bij de

Amsterdamsche onderlinge Brandwaarborg-Maatschappij, uitslui-

tend voor de bibliotheek gesloten post van f 5500 met 14 Maart

1871 te doen eindigen en mede over te brengen bij de eerst-

genoemde maatschappij.

De conservator had plan gehad ter gelegenheid van het

95jarig bestaan der Vereeniging een’ volledigen catalogus te geven

van de boekerij, met opgave van hetgeen aan de voorhandene

werken ontbreekt, doch het geschenk der bibliotheek Hartogh

Heys van de Lier en de veranderde toestand, die daardoor in

het leven is geroepen, had hem van dit plan, als nu geheel

ontijdig, doen afzien. De door hem gemaakte aanteekeningen

zullen echter aan zijn’ opvolger worden overhandigd en deze zal

beoordeelen, in hoeverre ze hem later dienstig kunnen zijn.

De heer N, H. de Graaf bragt ten slotte een woord van dank

aan allen, met wie hij in zijne langdurige betrekking van biblio-

thecaris in aanraking was gekomen, voor de welwillende wijze

8 VERER SULLANG,

waarop zij hem zijne werkzaamheden gemakkelijk en genoegelijk

hadden weten te maken.

Dit verslag wordt onder dankbetuiging aangenomen voor

kennisgeving. Tevens betuigde de voorzitter den heer de Graaf

de erkentelijkheid der vergadering voor de goede zorgen, die

hij ook weder in het ten einde loopend maatschappelijke jaar

aan de boekerij der Vereeniging besteed had.

De Secretaris doet verslag van den staat der kas, over het

maatschappelijke jaar 1869/70.

De ontvangsten hebben bedragen . f1169.454

Voorschot van den Secretaris ...- 58.194

f 1227.65

De “uitgaven. bedroegen”; + SO REEL, - 927.68

Saldo.... f 300.00

Dit saldo bestaat uit drie pandbrieven Nationale Hypotheekbank

te Amsterdam, ieder groot f 100 a 4°).

In dit saldo is begrepen het restant legaat van Eyndhoven

groot f100 en de daarop verschenen renten sedert 12 Maart

1868, ten bedrage van f 9,20.

Ten behoeve van het ondersteuningsfonds ter onbekrompene

uitgaaf van het Tijdschrift voor Entomologie, hetwelk door de

Vereeniging wordt uitgegeven, is door 55 personen, zoo begun-

stigers als leden, bijeengebragt eene som van /910.—

Van mevrouw de wed. Hartogh Heys van de Lier, geboren

Snoeck, is tot instandhouding der bibliotheek Hartogh Heys van

de Lier, als eerste halfjaarlijksche bijdrage ontvangen de som

van f 200.

De Voorzitter benoemt de heeren Piaget en Groll om de reke-

ning en verantwoording van den secretaris na te zien, ingevolge

het voorschrift van art. 25 der wet.

Deze heeren deelen eenigen tijd later mede, dat zij die reke-

ning en verantwoording nagezien, met de bescheiden vergeleken

en conform bevonden hebben.

De Vergadering keurt alsnu de rekening goed en magtigt

VERSLAG. 9

beide heeren daarvan te doen blijken, door hunne handteeke-

ning onder de rekening te stellen.

De Voorzitter bedankt den Secretaris voor zijn gehouden beheer

en de commissie voor haar onderzoek en verslag.

De Voorzitter zegt dat hij alsnu tot de vergadering wenscht

te spreken over de bibliotheek Hartogh Heys van de Lier.

Het is, zegt hij, aan de leden reeds bekend dat Mevrouw de

wed. Hartogh Heys van de Lier uit pieteit voor het uitgedrukt

verlangen van haren ook door ons zoo zeer betreurden echtge-

noot, heeft goedgevonden de kostbare Zoologische boekerij,

eens zijne schepping en zijn lust, reeds bij haar leven aan de

Nederlandsche Entomologische Vereeniging af te staan. De dona-

trice heeft daaraan echter eenige bepalingen verbonden, die zij

evenwel verklaarde niet als bevelen, maar als regelen te willen

beschouwd zien in de hoop en het vertrouwen dat ze conscien-

tieus zouden worden nagekomen. Het Bestuur heeft gemeend

deze bepalingen, behoudens approbatie van de vergadering,

voorloopig te moeten goedkeuren en daar ze in geschrift zijn

gebragt, verzoekt de Voorzitter den Secretaris daarvan voorlezing

te doen. Nadat dit geschied is, brengt de Voorzitter in omvraag

of de vergadering het Bestuur magtigt de donatie onder de

gestelde bepalingen voor de Vereeniging aan te nemen en namens

haar de voorgelezen overeenkomst te onderteekenen.

Eenige leden opperen eenige bedenkingen, die echter niet

worden ondersteund, en de vergadering verleent hierop aan het

Bestuur de gevraagde magtiging.

Vervolgens schenkt de vergadering hare goedkeuring aan eenen

door het Bestuur geconcipieerden brief van dankbetuiging aan

Mevrouw de weduwe Hartogh Heys van de Lier.

Tot aanvulling van het reeds gezegde deelt de Voorzitter nog

mede, dat de bibliotheek Hartogh Heys van de Lier reeds is

overgebragt in een droog en doelmatig vertrek in een gebouw

op de Pieters-kerkgracht te Leiden, toebehoorende aan den heer

J. Kneppelhout, begunstiger der Vereeniging, die de welwillend-

heid gehad heeft dit locaal aan de Vereeniging tot plaatsing

barer boekerijen om niet in gebruik af te staan.

10 VER SA G

De Vergadering besluit dat ook aan den heer Kneppelhout

een brief van dankbetuiging zal worden geschreven.

De vraag wordt alsnu ter sprake gebragt of op de nieuwe

wet der Vereeniging, de Koninklijke goedkeuring behoort ge-

vraagd te worden.

Daar hierover verschil van gevoelen bestaat, wordt dit onder-

werp aan de zorg van het Bestuur overgelaten.

De heer Hartogh Heys van Zouteveen komt terug op de be-

palingen waaronder de bovenvermelde schenking gedaan is.

Daarbij toch is niet voorzien in het geval dat de Vereeniging

te eeniger tijd mogt ophouden te bestaan. Aan wie zal dan de

eigendom der bibliotheek overgaan? Hij acht het wenschelijk

dat in dit opzigt regeling worde uitgelokt.

Een tweede punt betreft de tijdschriften, die de Vereeniging

in ruil tegen haar Tijdschrift ontvangt. Hij zou vergunning

wenschen voor de Vereeniging om deze tijdschriften in de

bibliotheek Hartogh Heys van de Lier te plaatsen en ontheffing

van de verpligting om andere exemplaren van deze zelfde tijd-

schriften voor genoemde bibliotheek aan te koopen.

De vergadering acht evenwel regeling van het eerste punt

onnoodig en stemt in met het gevoelen van den voorzitter, dat

het haar aangenaam zal zijn indien de heer Hartogh Heys van

Zouteveen met Mevrouw zijne tante over het tweede punt wil

spreken. Hij verklaart zich daartoe bereid.

De Voorzitter wijst op den veranderden toestand, die door de

besproken schenking in het leven is geroepen. Ten aanzien der

bibliotheek Hartogh Heys van de Lier merkt hij op, dat het

beheer en toezigt bij de wet zal moeten geregeld worden en

ten opzigte van de bibliotheek der Vereeniging zal men tot een

besluit moeten komen of men haar geheel of slechts gedeeltelijk

zal aanhouden. Omtrent beide onderwerpen stelt het Bestuur

zich voor in eene buitengewone vergadering, die gevoegelijk aan

de aanstaande winterbijeenkomst zou kunnen voorafgaan, be-

paalde voorstellen te doen. De Voorzitter acht het evenwel

wenschelijk dat inmiddels door de vergadering twee leden, maar

niet uit het Bestuur, worden aangewezen om in afwachting van

VERSLAG 11

de wettelijke regeling op dit punt, toezigt te houden op het

beheer der Bibliotheek Hartogh Heys van de Lier.

Een daartoe strekkend voorstel wordt na discussie in stemming

gebragt en met groote meerderheid aangenomen.

De benoeming der twee leden zal morgen plaats hebben,

nadat het nieuwe Bestuur zal zijn gekozen.

Op een voorstel van een der leden om een’ catalogus te laten

drukken van de bibliotheek Hartogh Heys, wordt door den

Voorzitter geantwoord dat het Bestuur van plan is ook dit on-

derwerp in de buitengewone vergadering ter tafel te brengen,

doch dat het vooraf te rade wil gaan met den op morgen te

benoemen bibliothecaris en met den staat der kas.

De Vergadering erkent de wenschelijkheid dat volledige cata-

logen, zoowel van de bibliotheek Hartogh Heys, als van die

der Vereeniging tot stand komen. Ter tegemoetkoming in de

kosten wordt het denkbeeld geopperd om de catalogen voor

de leden tegen betaling verkrijgbaar te stellen.

De Voorzitter herhaalt hetgeen reeds door hem omtrent het

voornemen van het Bestuur te dien opzigte gezegd is, en de

vergadering neemt daarmede genoegen.

De Voorzitter herinnert, dat uit het verslag van den Secretaris

is gebleken dat eene som van f 910 is bijeengebragt als onder-

steuningsfonds ter onbekrompene uitgaaf van het Tijdschrift voor

Entomologie.

De vraag is nu, hoe deze gelden zullen belegd worden.

De vergadering vereenigt zich met het advies van den heer

Kinker, en besluit dat voor dit geld zullen worden aangekocht

pandbrieven van de Nationale Hypotheek Bank te Amsterdam,

rentende 5°/,.

Met 17 van de 21 uitgebragte stemmen wordt bepaald, dat

de zes-en-twintigste zomervergadering zal gehouden worden te

Breda, op een dag nader door het Bestuur te bepalen. Drie

leden stemden voor Haarlem en een voor Amsterdam.

De leiding dier vergadering wordt door de leden opgedragen

aan Mr. J. Herman Albarda, die zich deze keuze laat welgeval-

19 Vik yh SOLA

len mits de bijeenkomst niet in Julij worde gesteld, omdat hij

alsdan in de vergadering der Provinciale Staten moet tegen-

woordig zijn.

De Voorzitter acht zich verpligt aan de vergadering mede te

deelen, dat tot zijn spijt geene nadere aflevering in het licht

is verschenen van zijne « Schetsen ten gebruike bij het determi-

neren van Hymenoptera.» Hij wacht op typen, die hem door

den heer Forster uit Aken waren toegezegd; maar deze heeft

hem teleurgesteld.

De Voorzitter verzoekt medewerking voor het werk van Sepp.

Hetgeen in portefeuille ligt is zeer weinig. Met de door hem

gevraagde medewerking bedoelt hij niet alleen toezending van

teekeningen, maar ook van rupsen en eijeren.

Ten slotte wordt een voorstel van den heer J. Backer Senior,

bij monde van den heer Snellen gedaan, om achter het verslag

ook eene naamlijst te voegen van de overledene leden der Ver-

eeniging, bij acclamatie aangenomen.

De Vergadering wordt alsnu geschorst om op morgen des

voormiddags te 101 uren aan het Warmonderhek te worden

voortgezet.

VOORTGEZETTE VERGADERING

OP ZATURDAG DEN 18° JUNIJ AAN HET WARMONDERHEK BIJ LEIDEN.

Voorzitter Mr. Snellen van Vollenhoven.

Met uitzondering van Dr. Rauwenhoff zijn al de bovenver-

melde leden weder tegenwoordig, benevens de heeren Maitland,

van der Wulp, Everts, Brants, Nijhoff, Kerkhoven en van

Bemmelen.

De Voorzitter houdt de volgende feestrede:

Wok Rsk. A © 15

M. H. Zeer geëerde Medeleden !

Het leven des menschen is door een der gewijde schrijvers

vergeleken bij eene bloem, die naauwelijks ontloken , weder spoe-

dig verflensende, hare bladeren laat vallen. Voorzeker deze ver-

gelijking is treffend en juist. Hoe verder men vordert op den

levensweg, hoe meer men het inziet dat de afstand van de

wieg tot het graf, gemiddeld genomen op een duizendtal men-

schen dat de gevaarlijkste periode der eerste levensjaren te

boven is gekomen, niet zeer lang is, al stelt men zich dien,

als men de reis eerst pas aanvaard heeft, verbazend groot voor.

Eene genealogie beginnende bij het jaar 1206 komt in het jaar

1850 reeds tot hare 21° generatie, ’t geen voor iedere generatie

niet meer dan 51 jaren oplevert.

Zoo vlugtig zijn onze dagen, zoo spoedig is voor den een het

feest dat hij hier komt vieren, voor den anderen de tijd, dien

hij op schildwacht staat, voorbij. Vijf-en-twintig jaren zijn dus

een merkwaardig groot tijdperk voor het menschelijke leven,

een tijdperk dat de meesten niet bereiken, slechts enkelen ver-

dubbelen.

Deze of dergelijke gedachten moeten op den dag van heden

wel oprijzen bij hen, die in het jaar 1845 de eerste consti-

tuerende vergadering, of op den derden Augustus van het vol-

gende jaar de tweede hebben bijgewoond. Vijf-en-twintig jaren

zijn onze Nederlandsche Entomologische Vereeniging over den

schedel getogen ‘en eerst nu mag zij zich in het volle genot

van ontwikkeling verheugen. Wat is natuurlijker, M. H., dan

dat men op den dag der feestviering van dit heuchelijk feit,

den blik achterwaarts verlangt te werpen en na te gaan, hoe-

danig de oorsprong, de opkomst en de ontwikkeling van dit

genootschap geweest is, uit welke kiem het is voortgesproten

en waardoor het in wasdom en levenskracht is toegenomen. Ik

meende bij de opening dezer vergadering vrijheid te hebben om

uwe aandacht eenige oogenblikken bij deze levensgeschiedenis

te bepalen, vertrouwende dat het den ouderen niet ongevallig

14 ea eet ag Bea! ae

zou zijn zich de afgeloopen werkzaamheden te herinneren,

quarum pars magna fuerunt, en den jongeren niet onwelkom,

te vernemen op welke wijze eene vereeniging, die nu reeds in

drie werelddeelen loffelijk bekend is, zich gevormd heeft tot

hetgeen zij nu is.

Vooraf echter wil ik den leden, die voor de eerste maal eene

bijeenkomst dezer confrerie bijwonen, uit naam der overigen

een hartelijk welkom in ons midden toeroepen. Het zal hun

spoedig in onze omgeving duidelijk worden, dat de wetenschap

ofschoon zoo hoog vereerd als overal elders, hier niet is de

ernstige deftige matrone, wier streng aangezicht tot geen lachen

te plooijen is, maar wel een jeugdig en levenslustig kind, dat

allen verheugt, bezielt en verwarmt, die het naderen. Moge

voor hen de Vereeniging worden wat zij ons geweest is en nog

is, eene vrolijke oefenschool beide van studie en vriendschap.

Wat haren oorsprong betreft, deelde onze N. Ent. Vereeniging

het lot der grootste koningrijken, namelijk van uit een zeer

geringen en oogenschijnlijk nietigen kiem te zijn ontsproten.

Men kan daarop de regels toepassen, waarin Helmers dichterlijk

beschrijft hoe klein de magt was, waarmede de Hollanders het

eerst den strijd tegen Spanje dorsten te wagen. Gij herinnert

ze u waarschijnlijk wel:

„Gelijk bij ’t kleppen van een reiger in den wind

Eén nietig vlokje sneeuw zich van het ijs ontbindt,

Dat de Alpen overschorst, maar spoedig meerder vlokken

In d’eerst naauw zigtbren val om zich heeft zaamgetrokken,

Zich tot een klomp vergroot, en ras een sneeuwberg wordt,

Die, bonzend, dommelend en dondrend neêrgestort,

De rotsen kneust en breekt, van ’s aardrijks eeuwge bergen,

Het ijs, dat eeuwen lang den zonnegloed dorst tergen

Verbrijzelt, rotsen splijt, de zuilen van graniet

En bosschen, oud als de aard’, verbreekt als siddrend riet,

En als een waterval in d’afgrond neêrgeschoten,

Het klein beginsel toont, daar ’t al uit is ontsproten ;

Zoo zwak, zoo nietig was” ....

het begin van dit thans zoo

bloeijend Genootschap.

VERSE AC. 15

Een jong mensch — tegenwoordig schrijver van vrome kin-

derboekjes en leeraar van regtzinnige Christenen — toen zich

veel afgevende met natuurlijke historie, verlangende eene kleine

collectie insecten die hij bezat, op eene onkostbare manier uit

te breiden, plaatste eene advertentie in het Handelsblad . waarbij

hij allen die belang stelden in entomologie opriep, om op zeke-

ren dag bijeen te komen in een bepaald locaal te Amsterdam.

Hij wilde met hen een’ ruilhandel instellen die zoowel onderling

als met het buitenland zou gedreven worden. Verder ging zijn

programma niet. Men ziet het was zeer modest.

De opkomst was bevredigend — doch tot niet geringe ver-

bazing van den bijeenroeper, waren er personen opgekomen. die

zich andere voorstellingen maakten van de werkzaamheden die

op zoodanige bijeenkomsten gepast en gemoedverheffend konden

zijn, met een woord, die de zaak wetenschappelijk wenschten

behandeld te zien. Gelukkig dat zij er waren en hunne meening

met kracht uitten, want hun komt de eer toe de eigenlijke stichters

onzer vereeniging te zijn geweest. De heer Gerdes, de advertentie-

schrijver, wiens entomologische opwelling kort daarna schijnt te

zijn ineen gezonken, trad spoedig genoeg van het tooneel.

Er werd besloten dat de leden trachten zouden nog eenige

bekende inlandsche entomologen tot deelneming op te wekken,

en bepaald dat in het volgende jaar weder eene bijeenkomst

zou gehouden worden, gewijd aan wetenschappelijke mede-

deelingen. Dat het hiermede werkelijk ernst was, bleek ten

duidelijkste op de tweede vergadering, gehouden te Amsterdam

den 5° Augustus 1846, op welke zich de Vereeniging eigenlijk

vormde. Daar toch werden twee zeer belangrijke en elk in

hare soort diep doortastende mededeelingen gedaan, de eerste

door Mr. H. Verloren over Trachea piniperda, hare verwoestin-

gen der dennen te Driebergen en voornamelijk over hare para-

siten, de andere door den heer T. D. Schubärt over de normale

ontwikkelingsgeschiedenis der Bombyx Mori en hare ziekelijke

afwijkingen. Zoo was die vergadering eene rozenvingerige Aurora,

welke een’ schitterenden dag voorspelde.

Ook de volgende bijeenkomst, die wederom in Augustus

16 VERSLAG.

doch nu te Utrecht plaats greep, werd door twee dergelijke

meesterlijk uitgewerkte opstellen gekenmerkt, het eene van Dr. M.

C. Verloren over het eijerleggen van Acherontia Atropos en den

onontwikkelden toestand der ovarien bij de wijfjes, die in den

herfsttijd uit de pop komen, alsmede het overblijven der poppen

van Sphinx Ligustri, het andere van den heer Schubärt over

de levenswijze en anatomie van Hydrophilus piceus. Uit deze

vier meesterproeven bleek ten duidelijkste dat de Vereeniging

elementen in zich bevatte van groote toekomstige ontwikkeling

en het gevolg was dat de officieele geleerden zich nader aan

haar aansloten, zoodat de vierde vergadering werd gepresideerd

door Prof. W. Vrolik en de vijfde door Prof. Jan van der Hoeven.

Het was toen nog gebruikelijk dat op elke bijeenkomst de voor-

zitter voor de volgende werd gekozen, eene uitmuntende in-

stelling, die met bijbehoud van den president van het bestuur

ook later na in onbruik te zijn geraakt, weder aangenomen en

in eere hersteld is.

Indien wij de handelingen der Vereeniging doorbladeren, die

in 4°. uitgegeven werden eer ons Tijdschrift bestond, dan zien

wij dat de sterren, die daarin het helderst straalden, in het

zenith van Utrecht stonden en eene trits uitmaakten; want

onder de merkwaardigste mededeelingen in de acht eerste ver-

gaderingen treffen wij behalve de reeds genoemden nog aan:

van den heer Schubärt over Limnobia fusca, over Chirono-

mus plumosus, Culex pipiens en de larve van Pulex Sciurorum.

van Dr. M. C. Verloren over de ontwikkelingsperioden van

Sphinx Ligustri.

van Mr. H. Verloren over de monddeelen der larven van

Ichneumoniden.

van den heer van der Wulp over de poppen van Ptychoptera

contaminata.

Onder de belangrijke vergaderingen dienen voorts de 9, de

12° en 14° genoemd te worden. De eerste van dit drietal is

daarom merkwaardig te noemen, omdat zij plaats had in de

vertrekken vroeger bewoond door den grootmeester der ento-

mologische zootomie Pierre Lyonet, omtrent wiens leven en

VERS MAG. 47

werken aldaar door den Voorzitter vele wetenswaardige bijzon-

derheden werden medegedeeld. De 12° bijeenkomst is in onze

annalen daarom met een wit kenteeken te merken omdat op

haar besloten werd tot het uitgeven van het Tijdschrift, dat

nu sedert 1856 onafgebroken is voortgezet. De 14° bijeenkomst

levert voor mij zelven eene bijzonder aangename herinnering

op, welke ook u allen interesseert. Er werd een brief van den

uitgever van het Tijdschrift ter tafel gebragt, waarin hij te

kennen gaf dat hij de uitgave van een’ tweeden jaargang niet

op zich kon nemen, omdat de kosten op verre na niet door

het debiet werden gedekt. Alstoen werd de vraag gesteld: zal

het Tijdschrift al of niet worden voortgezet voor rekening der

Vereeniging? Na eene langdurige discussie stemden acht leden

voor en acht leden tegen de voortzetting en daar er juist zes-

tien leden tegenwoordig waren, genoot de Voorzitter het onver-

wachte voorregt om door zijne beslissing uit te maken, dat eeu

zoo gewigtig en noodzakelijk orgaan voor de Vereeniging zou

behouden blijven.

Overigens is het u allen bekend welke verpligting wij sedert

tien jaren hebben aan heeren Directeuren van Teyler’s tweede

Stichting, die de uitgave van onze publicatie zoo krachtdadig

ondersteunen en daarom regt hebben op onze erkentelijke dank-

baarheid.

Genoot ons gezelschap nu aan de eene zijde ondersteuning

het verleende ook wederom bijstand aan de andere zijde. Ge-

tuige daarvan de Inlandsche Macrolepidoptera en de Schetsen

van Hymenoptera.

Jammer maar dat de Vereeniging nimmer bij magte geweest

is, de prachtige onderzoekingen van den reeds vroeger genoem-

den naauwkeurigen waarnemer en teekenaar Schubärt in het

licht te geven. Wanneer ik mij die eerste vergaderingen herin-

ner, waarin de eenvoudige man ons jaarlijks vergastte op de

resultaten van zijn onderzoek en dan telkens medegebragt een’

schat van de allerkeurigste teekeningen en anatomische praepa-

raten, telkens schijnbaar het product van vele jaren arbeids en

ook telkens voldoende om de reputatie van een man voor goed

18 WER S EA ei

te vestigen, dan komt hij mij voor als een dier helden van

Ossian, wier krachtsuiting onmogelijk schijnt en wier eenvou-

digheid bewonderenswaardig is. Hij alleen was een heirschaar,

of om dit oogenblik gepaster te spreken, hij alleen was eene

vergadering.

Naast hem en om hem groeperen zich wederom andere ge-

stalten van leden die ons ontvielen en wier werkzaamheid

krachtig aan het optrekken van ons gebouw heeft medegewerkt,

Willem Vrolik, Jan van der Hoeven, de Man, van Eyndhoven,

Ver Huell, Claas Mulder en zoo vele anderen, tot den ons pas

ontvallen Hartogh Heys, den welwillenden bibliophilus, die de

vrij lange reeks sluit.

Ziedaar M. H., den oorsprong en de opkomst uwer Vereeni-

ging in korte woorden geschetst. Is het noodig u in onderdeelen

aan te toonen wat zij op heden is, hoe zwaar zij weegt op de

schaal, in vergelijking der zusterinstellingen? Ik mag veronder-

stellen dat zulks overbodig is. Naar mate van de uitgestrektheid

van ons koninkrijk, is het aantal onzer leden groot, onze beide

jaarlijksche bijeenkomsten toonen aan, dat het ons om weten-

schappelijk onderzoek te doen is, de inhoud van ons tijdschrift

levert veelvuldig belangrijke en nieuwe ontdekkingen, die ook

in den vreemde worden gewaardeerd, door onze medeleden zijn

min of meer belangrijke entomologische werken gepubliceerd,

waaronder niet het minst lofwaardige het werk over de Vlinders

van Nederland, onze collectie is ons niet onwaardig en onze

bibliotheek is nu misschien eene der rijksten onder de zusteren.

Doch ik bespeur het, de gedachte komt bij u op: is dit niet

de fraaije zijde der medaille en is de keerzijde niet welligt

voorbedachtelijk bedekt gehouden, omdat zij, gezien zijnde,

mishaagt ?

Neen, mijne heeren, dit is het geval niet. Indien ik mijzelven

in gedachte buiten de vereeniging plaats en reken dat mij het

regt verleend wordt om haar te beoordeelen, om haar dus ook

te veroordeelen, dan zou ik dezelfde uitspraak doen, welligt

alleen op een punt een weinig gewijzigd. Ik zou dan misschien

in mijne beoordeeling aantoonen dat de toestand der collectie

VER ISO A 6; 19

mij niet ten volle bevredigt. Hoe, zou ik misschien zeggen,

hebben de leden geen beter begrip van ’t geen een standaart-

verzameling eigenlijk bevatten moet, namelijk bij de gewoon

voorkomende soorten ook de zeldzame, ja zelfs de hoogst zeld-

zame, die slechts tweemalen, slechts eens gevangen zijn? Stellen

de leden hunne eigene verzamelingen boven de algemeene en

indien zij dat doen, zijn daar misschien voldoende redenen voor

te vinden in onnauwkeurig toezigt op de collectie of slechte,

vochtige standplaats?

Maar dergelijke vragen doende, zoude ik alligt gevaar loopen

van onbillijkheid en den schijn niet kunnen vermijden van

betweterij in mijne beoordeeling.

Zal deze zoo zeer te waarderen bloei des genootschaps, die

ons uit alle onderdeelen tegenstraalt, zich bestendigen en ver-

meerderen? Zal de boom, die uit den geringen kiem ontsproten,

nu reeds zijne takken ver uitbreidt en aan velen zijn genoege-

lijk lommer en saprijke vruchten verschaft, blijven groeijen en

toenemen in wasdom, in hoogte en uitgebreidheid? Of heeft hij

zijnen wasdom reeds bereikt en zal bij wel takken verliezen , maar

geen nieuwe weder aanwinnen? Wie, M. H., zal zich vermeten

deze vragen te beantwoorden? Ik gebruikte daar een beeld uit

de botanie gegrepen; hoe komt het dat ik er geen uit de ento-

mologie nam, ‘t geen hier wel zoo gepast zou mogen heeten.

Gesteld wij vergeleken onze vereeniging bij een’ vlinder, in den

eersten, den rupsentoestand, dan zou het voor de hand liggen

dat haar nog een geruim aantal jaren van voortdurende ijver,

arbeid en ontwikkeling, daarna een tijdperk van stilstand en

eindelijk een hernieuwd leven en uitgebreider ruimte van werk-

zaamheid mogten worden toegeschreven. Dan ik wil mij aan

zulk valsch vernuft niet te buiten gaan en uwen fijnen kunstzin

niet beleedigen. Het zij genoeg, bij de onmogelijkheid om van

den sluijer der toekomst ook maar een enkele slip op te heffen,

hier de groote waarheid te herinneren, dat de Vereeniging nim-

mer zal te gronde gaan, maar steeds zal blijven bloeijen, wan-

20 VEER SULA €.

neer zij zoo vele ijverige, welgezinde leden telt als tegenwoordig

het geval is. De mensch heeft in zoo verre de omstandigheden

in zijne magt, dat een aaneengesloten gezelschap zich zelf uit

eigen kracht in stand kan houden. Ik voorspel dus geene

grootsche toekomst, maar ik zeg, ik beweer dat deze van ons

en onze opvolgers afhankelijk is. Laat ons het onze doen en

een navolgenswaardig voorbeeld nalaten, dan bestaat er hooge

waarschijnlijkheid dat de boom, waarvan zoo even sprake was,

zijne takken verder zal uitbreiden en geurige vruchten dragen

gedurende eene lange reeks van jaren.

Ik heb gezegd.

WETENSCHAPPELIJKE MEDEDEELINGEN.

De heer Hartogh Heys van Zouteveen spreekt over de zooge-

naamde vlugt-coéfficienten bij insecten. Deze bijdrage die tot

veel discussie aanleiding gaf, wordt hier in haar geheel opge-

nomen, zoo als zij door den Spreker in de Fransche taal ter

plaatsing in dit Tijdschrift is afgestaan. Wij voegen hier alleen

bij dat de heer Hartogh Heys den leden verzocht hem groote

levende of pas gedoode insecten, niet aan spelden gestoken,

toe te zenden, opdat hij daardoor in de gelegenheid zou worden

gesteld zijne waarnemingen voort te zetten.

OBSERVATIONS SUR LES COEFFICIENTS DU VOL

CHEZ LES INSECTES

PAR

le doct. H. Hartogh Heys van Zouteveen.

Dans le quatrième volume des «Archives Neërlandaises des

sciences exactes et naturelles, publiées par la société Hollandaise

des Sciences à Harlem» M. le professeur Harting a fait insérer un

article intitulé: observations sur l'étendue relative des ailes et le

poids des muscles pectoraux chez les animaux vertébrés volants.»

Veit Ry Sul AY Gs 21

Dans cet article ce savant s'occupe surtout de la question:

quelle est la relation entre la longueur et l'étendue superficielle

des ailes et le poids du corps de l'animal. Il ne considère dans

cet article, que les animaux vertébrés.

Trouvant que le poids du corps (p), la superficie de Faile (a)

et la longueur de Vaile (J) ne sont pas directement comparables

entre cux, parceque pendant que / eroit en raison simple a

mesure que l’animal devient plus grand, la valeur de a augmente

au contraire dans le rapport du carré et celle de p dans le

rapport du cube et que par conséquent les seules grandeurs

comparables sont 1, Va et Vp, M. Harting divise ces dernières

valeurs Tune par l’autre et obtient ainsi certains coëfficients,

dont il appelle les deux premiers (x et r) coéfficients du vol,

parce qu'ils expriment l’étendue relative des ailes par rapport

au poids de corps, tandis que le dernier (m) fait connaitre le

rapport entre la longueur et la largeur de Vaile, par conséquent

la forme de cet organe.

Il résulte des observations de M. Harting, que quand on con-

sidere des animaux vertébrés de la même classe, ces coêflicients

se maintiennent entre des limites assez étroites et qu'il n'y a

aucun parallélisme entre elles et la taille de l’espece. Non seu-

lement cela est vrai pour des animaux de la même classe, mais

méme entre les chauves-souris et les oiseaux la différence est

bien petite, quoique pour des animaux de même poids total

n el r soient en général plus petites chez les oiseaux, que chez

les chauves-souris, tandisque # est un peu plus grand chez les

oiseaux. Les poissons volants semblent au premier abord différer

beaucoup des oiseaux et des chauves-souris, mais il faut consi-

dérer, que M. Harting n’a pesé et mesuré que deux espèces de

poissons volants et que ces pesées et ces mesures ont été exé-

cutées sur des exemplaires conservés dans l’alcoòl, ce qui à mon

avis doit avoir beaucoup d'influence sur leur poids.

J’attache une grande importance à ces coëflicients et je crois,

qu il viendra un temps, où l’on jugera la description scientifique

d’un animal volant insuffisante, si l’on n'y trouve pas ces coëf-

ficients. Quand on peut exprimer les faits observés par des

99 VERS LA G

nombres, les données deviennent plus exactes, plus sures, plus

objectives et les déductions qu’on en tire, obtiennent plus de valeur.

C'est pour cela que j'ai cru, qu'il ne serait pas sans intérêt

de déterminer ces coëfficients chez les animaux invertébrés

volants, c'est à dire chez les insectes, et j'ai fait à cet égard

quelques pesées et pris quelques mesures, dont je veux communiquer

les résultats a la Société entomologique Neërlandaise.

Comme j'ai l'intention de continuer ces expériences je prie

MM. les membres de la susdite société de vouloir bien m'envoyer

différentes espèces d'insectes à l’état vivant et déterminées, afin

que je puisse les peser et les mesurer.

J'ai mesuré l'étendue des ailes des insectes observés, en des-

sinant le contour de leurs ailes sous un agrandissement déter-

miné sur du papier divisé en centimètres et en millimètres

carrés, tel qu’on le trouve dans le commerce. D'abord j'avais

l'intention d'employer le. planimètre polaire d’Amsler, mais

l'étendue des ailes de beaucoup d'insectes est trop petite pour

être directement mesurée par cet instrument avec une exacti-

tude suflisante, et quand on les agrandit, la première méthode

est assez exacte et plus facile, que l'emploi du planimètre.

Le résultat à été le suivant *:

! Je n’ai mesuré que les ailes, qui servent effectivement au vol et chez les

lépidoptères, qui ont um ligament de Vaile, que la superficie des ailes, comme elles

sont réunies par ce ligament. Les pesées ont été faites avec une balance chimique,

indiquant des dix-millièmes parties de grammes, grâce à l’obligeance du Dr. Brester,

professeur au Hoogere Burgerschool de Delft.

VER SN Li AG.

Nom de l’espèce,

Gryllotalpa vulgaris...

Melolontha vulgaris, ...

Triphaena pronuba ....

Smerinthus tiliae 4....

Calliphora vomitoria....

Poids du corps

en grammes.

Pp.

2,4902

1,2849

0,4515

0,4489

0,055 1

Superficie de l’aile en | Longueur de l’aile

centimetres carrés.

4,43 (aile inf.)

(1,29 aile sup.)

2,79 (aile inf.)

3,53

3,12 (deux ailes)

0,45

en centimètres.

3,40 (aile inf.)

8,15 (aile inf.)

2,60 (aile sup.)

3,05 (aile sup.)

1,10

Envergure

centimètres.

94 VAELR Spt Ace.

En prenant la moyenne des cinq espèces observées, on obtient

pour n, 7 et m les valeurs suivantes: n = 1,92; r — 5,14;

m = 1,61. En rapprochant ces moyennes de celles trouvées

par le Prof. Harting pour les chauves-souris, les oiseaux et les

poissons volants, on obtient le tableau suivant:

LA Lo Me

Chauyes-Souris . eu. CRE 2,74 5,03 1,85

Oiseaux. . . . .. N 2,27 4,34 1,91

Poissons volants Gi. #00 «Bce 1,72 2,40 1,39

Insectese CAEN ee RUE 1,92 3,14 1,61

On voit que les coeflicients du vol chez les insectes observ6s,

ont une valeur beaucoup plus petite, que chez les chauves-souris

et les oiseaux. C’est le Smerinthus qui de tous les insectes ob-

servés s'en rapproche encore le plus. Quant a la Calliphore,

elle se rapproche sous ce rapport le plus des poissons volants.

Il est remarquable, que de tous les insectes, justement les

Sphingides, dont le genre Smerinthus fait partie, se rapprochent

le plus des oiseaux dans leur manière de voler.

En calculant à l'aide des formules a = (n V p)° cvs (r VD)

quelles devraient être l’etendue superficielle et la longueur des

ailes chez un hanneton, une mouche, un Smerinthus, dont le

poids égalerait celui d’un homme adulte (75 kilogrammes) on

trouve le tableau suivant:

Longueur de l’aile | Superficie de l’aile

en centimètres. |en [] centimètres.

Melolontha. a. 2 „en a 122,8 4212

Callıphora Rin ati RE 121,9 5505

Smerinthus ds svcce tis e ve 169,2 9516

VEE WS D A. A. 9%

Ainsi done une paire d'ailes, ayant chacune environ un mètre

et quart de longueur et un demi-metre carré de surface, serait

suffisante pour soutenir en [air un hanneton ou une mouche,

dont le poids égalerait celui d’un homme. Une chauve-souris

du même poids aurait besoin pour cela selon les calculs du

professeur Harting d’une paire d'ailes, ayant chacune environ

deux mètres et demi de longueur et un mètre et demi de sur-

face. N'y a-t-il pas là-dedans une confirmation évidente du

fait, établi d'ailleurs par des observations directes, que la force

musculaire rélative des insectes est beaucoup plus grande, que’

celle des vertébrés ?

Quand j'avais vu, que même un insecte aussi anormal que

la Gryllotalpa vulgaris ne differait presque pas du hanneton et

de la Calliphora dans ces coéfficients, j'étais assez étonné et je

me disais: est-ce-que les coéfficients du vol se maintiendraient

dans des limites étroites dans la classe entière des insectes, qui

contient tant d'animaux si dissemblables entre eux , dont quelque-

fois les ordres différent presqu’autant, à mon avis, que les

classes des animaux vertébrés? Je fus bientôt convaincu du con-

traire par la pesée et la mesure d'un Libellule, l’Agrion cyathi-

gerum, qui me donnait de tout autres résultats. Il pesait 0,0072

grammes, la superficie des deux ailes (supérieure et inférieure) était

de 1,20 centimètres carrés, la longueur de laile supérieure de

2,10 centimètres, ce qui donne pour les coéfficients: n = 5,67 ;

r = 10,85; m = 1,75. Tandisque m ne diffère pas notable-

ment de la valeur moyenne trouvée-chez les autres insectes, r est

environ trois fois plus grand, que chez les lépidoptères observés

et a méme plus que le double de la valeur trouvée par M.

Harting pour les chauves-souris, chez lesquelles r est le plus

grand; le coéfficient m a aussi plus que le double de la valeur

trouvé par moi chez les autres insectes et par M Harting chez

les animaux vertébrés.

N'y a-t-il pas lä-dedans une cohérence avec le fait,

que les libellules sont peut-être les plus infatigables de tous

les animaux volants?

On voit par ceci, combien l'étude des coëflicients du vol

2g VERRA UAC

chez les insectes, un terrain encore tout-a-fait vierge, est impor-

tante; elle nous donnera peut-être des caractéres distinctifs des

ordres et des genres d'une haute valeur. Autant qu’on peut le

déduire des faits observés, quelque petits en nombre qu'ils soient

encore, il semble que les lepidopteres se distinguent des autres

insectes par la valeur de 7 qui est de 5 à 4, tandis que chez les

orthopteres, les dipteres et les coleopteres elle est inférieure a 5

et chez les neuropteres supérieure a 10, et par la valeur de n,

qui est de 2 à 2,50, tandis que chez les orthoptéres, Jes

dipteres et les coleopteres elle esi inferieure a 2 et chez les

neuroptères supérieure à 5. On me dira, que ces remarques

sont prématurées, vu le petit nombre d'espèces observées et je

suis convaincu de la force de Vobjection '. Je ne fais ces remar-

ques que pour convaincre les membres de la société entomolo-

gique de l'importance, que l'étude des coéfficients du vol peut

acquérir aussi pour la classification. Peut-être elle nous donnera

p. ex. un moyen sûr pour établir les limites entre l'ordre des

neuropleres et des orthoptères, jusqu'ici si incertaines,

1 Quelque temps après Ja réunion de la Société Entomologique Neèrlandaise du

18 Juin 1870 j'ai déterminé les coéfficients du vol d’un petit diptère le Gymnopterus

nobilitatus 3. Il pesait 0,0032 grammes, la superficie de l’aile était de 0,08 centi-

mètres carrés, la longueur de l’aile de 0,058 centimétres carrés. Les coéfticients du vol

étaient 2 = 1,91; r = 3,91; m = 2,05, nombres, qui se maintiennent dans les

mêmes limites, que chez les autres insectes observés (à l’exception de Z’Agrion eya-

thigerum). Cependant m est un pen plus grand, que chez les autres insectes observés

et la valeur de 7 est supérieure à 3, de sorte que j'ai eu tort de supposer, que chez

les diptères elle serait toujours infèrieure 4 ce nombre.

VUE GRY Ss hoax 6. 97

De heer van der Wulp vestigt de aandacht der Vergadering

op het nieuwe ader-systeem, door Dr. Schiner te Weenen ont-

worpen voor de vleugels der Diptera, en geeft daarvan een

overzigt, opgehelderd door eenige zeer vergroote afbeeldingen

van vleugels bij verschillende familién van Diptera. Wijl dat overzigt,

met eenige uitbreiding, als afzonderlijk stuk in het Tijdschrift

zal worden opgenomen, wordt hier daarnaar verwezen.

De Voorzitter maakt de opmerking, dat door den spreker geen

gewag is gemaakt van de Hippobosciden, en vraagt of door hem

opzettelijk is gezwegen van deze familie, die in zoovele opzigten

van de overige Diptera afwijkt? Spreker antwoordt dat hij, om

niet te wijdloopig te worden, niet van alle familiën melding

heeft gemaakt, en dat de Hippobosciden, hoe ook overigens in

leefwijze en organisatie van de andere tweevleugeligen verschil-

lende, wat de vleugeladeren betreft (althans bij de soorten wier

vleugels geheel ontwikkeld zijn) niet zoo buitengewoon afwijken,

en dat voor ’t minst alle aderen en cellen, die bij de Musciden

aangetroffen worden, ook bij de Hippobosciden worden weder-

gevonden.

De heer Herman Albarda heeft met groot genoegen de voor-

dragt van den heer van der Wulp gevolgd. Het onderwerp

was hem minder vreemd, omdat hij in den afgeloopen winter

eene verzameling insecten van alle orden, waaronder vele diptera ,

heeft gedetermineerd, en daartoe de werken van Meigen, Mac-

quart en Schiner heeft moeten bestuderen.

Bij die gelegenheid heeft het echter zijne aandacht getrokken,

dat niet alleen de dipterologen verschillen omtrent de benaming

en beteekenis van enkele vleugeladeren; maar dat er tusschen

de schrijvers over verschillende orden van insekten hoegenaamd

geene overeenstemming bestaat. Hij toont door eenige voorbeel-

den aan, dat dezelfde aderen, dezelfde cellen bij dipterologen

andere namen dragen dan bij hymenopterologen en weer andere

bij hen, die neuroptera, orthoptera of lepidoptera beschrijven;

zoodat men telkens, wanneer men met eene andere orde begint,

zich eene geheel nieuwe nomenclatuur eigen moet maken.

98 VE EOS WG.

Dit is waarschijnlijk een gevolg daarvan dat ieder schrijver

op zich zelf arbeidt, zonder zich te storen aan hen, die andere

orden bewerken; maar het is zeker niet in overeenstemming

met de natuur. Hoe verschillend het beloop der vleugeladeren

op het eerste gezigt ook moge schijnen, het is vrij zeker dat

daarin eene gemeenschappelijke wet is te vinden. Die wet op te

sporen en zoo mogelijk eene daarop gegronde eenvormige nomen-

clatuur in het leven te roepen, is eene wel moeijelijke, maar

hoogst wenschelijke zaak.

Met genoegen las spreker daarom een stuk van dr. Hagen in

de Stettiner Ent. Zeit. van dit jaar, bl. 516, waarin hetzelfde

denkbeeld wordt uitgesproken en de resultaten van een uitge-

breid onderzoek worden medegedeeid. Hij beveelt de lezing van

dat stuk aan zijne medeleden aan en noodigt hen uit, met ver-

eende krachten in de daarbij aangegevene rigting werkzaam te

zijn. Vergroote afbeeldingen, zoo als die, welke de heer van

der Wulp heeft vertoond, kunnen daarbij uitstekende diensten

bewijzen.

De heer van der Wulp wijst echter op de vele zwarigheden

die er aan verbonden zijn, om voor eene insecten-orde op zich

zelve eenvormigheid in de nomenclatuur van de aderen en cellen

der vleugels te verkrijgen, bezwaren die veel grooter zullen

worden, indien men een’ dergelijken arbeid over alle gevleugelde

insecten te zamen wil uitstrekken. Niettemin vermeenen sommi-

gen der aanwezenden, dat door zamenwerking van eenige spe-

cialiteiten voor verschillende orden, mettertijd dit denkbeeld zich

zou kunnen verwezenlijken en wordt het daarom wenschelijk

geacht dit onderwerp niet uit het oog te verliezen.

De heer Snellen van Vollenhoven handelt over Charles Darwin's

Stelsel van het ontstaan der soorten van planten en dieren door

middel van de natuurkeus, doch uitsluitend met opzigt tot de

insecten. Hij bestrijdt alle punten door Darwin in zijn bekend

werk als argumenten voor zijn stelsel uit de entomologie opge-

nomen en tracht het onhoudbare daarvan aan te toonen. Voor-

namelijk beijvert hij zich om duidelijk te maken dat Darwin's

VERSLAG. 99

natuurkeus in verscheidene identieke gevallen verschillend handelt ,

dus willekeurig is en onregelmatig, en derhalve niet als natuurwet

kan worden aangenomen. Hij eindigt met als zijne overtuiging uit

te spreken dat eene hypothese, hoe vernuftig en aanlokkelijk,

ten minste een enkel bewijs behoeft om in den kring der weten-

schap te worden toegelaten, en dat hij in het werk van Darwin

geen enkel zuiver bewijs heeft aangetroffen voor diens stelling.

De spreker had eer hij begon het besluit te kennen gegeven,

om zich na de lezing in geene discussie in te laten, wel wetende

dat zoodanige discussie tot geen besluit leidt, hoegenaamd. Het

bleek later dat deze voorzorg zeer practisch was, want van ver-

schillende zijden werden aanmerkingen op het voorgedragene

gemaakt en argumenten tegen zijne beweringen aangevoerd,

zoodat er heel wat tijd verstreek eer de volgende spreker aan

het woord kon komen.

De heer Herman Albarda deelt mede, dat hij zich in den

laatsten tijd meer in het bijzonder heeft toegelegd op de studie

der inlandsche Neuroptera, welke tot dusver zeer stiefmoederlijk

zijn behandeld geworden; zoo zelfs dat er, behalve eene opgave

van Odonaten , in 1852 door dr. Herklots in de Bouwstoffen

(I. bl. 119) geplaatst en in 1864 door mr. Snellen van Vollen-

hoven met een drietal soorten vermeerderd (ald. III, bl. 168),

nog in het geheel geene lijsten bestaan van de inlandsche soor-

ten. Spreker noodigt de leden dringend uit, hem door het

toezenden van dieren tot deze orde (in den zin van Linné op-

gevat) behoorende, te willen ondersteunen. Staat die ondersteuning

cenigermate in verhouding tot die, welke hij van enkele zijner

entomologische vrienden reeds mogt genieten, dan zal hij spoedig

met het opmaken der bedoelde lijsten een aanvang kunnen maken.

Voor het oogenblik wil hij alleen mededeelen dat aan de

opgaven betrekkelijk de hier te lande voorkomende Odonaten ,

nog een viertal soorten zal moeten worden toegevoegd te weten:

1°. Libellula pectoralis Charp. Bij Rotterdam gevangen door

den heer Fransen en bij Nijkerk in Gelderland door den

heer van Medenbach de Rooy Jr.

50 WHE) RUSS LAANG:

29. Gomphus vulgatissimus L. en

5°. Gomphus flavipes Charp., beide door eerstgenoemden bij

Rotterdam gevangen. 3

4°, Platyenemis pennipes Pall., in beide varieteiten (bilineata

en lactea) in Augustus 1869, door spreker gevangen in

Gelderland niet ver van de grenzen, bij Elten.

Het verdient de aandacht dat n°. 1 en 2 reeds door den heer

Selys in zijne Revue zijn vermeld als in Holland voorkomende,

doch dat die opgave tot nu toe niet was bevestigd, dat n°. 5

eene weinig verspreide, overal zeldzame soort is, doch dat n°. 4

daarentegen in geheel Europa gemeen is en dus stellig ook op

andere plaatsen van ons land voorkomt.

Spreker laat exemplaren van de door hem genoemde soorten

rondgaan, en daar het de aandacht van sommige leden trekt,

dat die van P. pennipes uitstekend zijn geconserveerd, deelt hij

het volgende mede omtrent het prepareren van Agrioniden.

Men vindt bij Charpentier, Selys, Hagen en anderen, aanwij-

zigingen omtrent de behandeling van Libelluliden en Aeschniden ,

doch omtrent die van Agrioniden weinig of niets. Selys geeft

er zelfs de voorkeur aan, deze dieren zonder eenige voorberei-

ding te laten droogen, ten einde de vormen niet te doen ver-

loren gaan. De verzameling, zegt hij, is dan minder fraai, doch

wint aan wetenschappelijke waarde, wat zij aan bevalligheid

verliest. Spreker heeft getracht eene methode te vinden, waar-

door aan beide vereischten voldaan wordt, vooral ook omdat

het van veel belang is dat de teekening behouden blijve.

Hij neemt een stukje dun zilverdraad hetwelk ongeveer een

derde langer is dan het te behandelen dier (naalden zijn ge-

woonlijk te kort of te dik) bezigt het eene einde daarvan tot

een oog en steekt door dit laatste eene vrij lange draad garen

(geen -machinaal, omdat dit te glad is). Daarna neemt hij het

pas gedoode dier in de linkerhand, ligt den kop een weinig op

en steekt het andere uiteinde van het zilverdraad voorzigtig in

den prothorax, door den thorax in het abdomen, daarbij zorg

dragende dat de uitwendige geslachtswerktuigen van het tweede

segment niet worden beschadigd. Het zilverdraad wordt nu zoo

VIE RSR A 6. 51

ver doorgestoken dat het aan de onderzijde van het achtste

segment weder uitkomt. De beide laatste segmenten blijven on-

aangeroerd, ten einde de aanhansels niet te bederven. Nu vat

hij het uitstekende gedeelte van het zilverdraad en trekt het

voorzigtig met het daar aan bevestigde garen door het ligchaam.

De ingewanden hechten zich dan gemakkelijk aan den draad en

worden verwijderd. Deze wordt daarna zoo ver doorgetrokken

dat zij geheel droog en wit uit het ligchaam te voorschijn komt

en nu wordt dat gedeelte, hetwelk nog niet door het dier is

gehaald in eene oplossing van sublimaat in alcohol gedoopt en

zoo ver doorgetrokken dat het zich in het ligchaam bevindt,

waarna de draad met eene fijne schaar aan beide zijden van

het dier wordt afgeknipt.

Door deze handeling worden vooreerst de ingewanden verwij-

derd, die tot bederf overgaande , te weeg brengen dat het dier

zwart wordt, wordt in de tweede plaats een conservatiemiddel

binnen in het voorwerp gebragt en wordt eindelijk daaraan door

het daarin blijvend stukje draad, eenige meerdere stevigheid

gegeven en de vorm van het achterlijf zooveel mogelijk behouden.

Voorwerpen op deze wijze behandeld houden zich dan ook

zeer goed. Wel gaat b. v. het fraaije cobalt-blaauw van Agrion

cyathigerum Charp. eenigzins verloren, maar niet in die mate

of de teekening blijft voldoende kenbaar.

Spreker noodigt zijne medeleden uit de proef te nemen van

deze methode, die zeker nog voor verbetering vatbaar is.

De Voorzitter meent verpligt te zijn de leden te doen opmer-

ken, dat zij rijker zijn dan zij weten, aangezien drie der zoo

even door den heer Albarda vermelde species reeds sedert eenige

jaren in de collectie der Nederlandsche Entomologische Vereeniging

aanwezig zijn.

De heer Maitland heeft een cahier medegebragt met teeke-

ningen door den heer J. van Kaastert vervaardigd. Hij onder-

stelt dat velen zijner medeleden met genoegen kennis zullen

maken met deze afbeeldingen van insecten en spinnen. Het

blijkt dan ook dat de heer Maitland zich niet heeft vergist,

52 VERSLAG.

daar de bedoelde teekeningen met belangstelling door de aanwe-

zigen in oogenschouw worden genomen.

De heer Kinker zegt het volgende:

Op toevallige wijze ben ik in correspondentie gekomen met

den heer Leprieur, pharmacien en chef de l'hôpital militaire de Metz.

Hij heeft een werkje geschreven over vangen en prepareren

van Goleoptera, zoo uitvoerig als ik geen tweede in dat opzigt

ken. Ik wenschte het te hebben en bij de toezending daarvan

deelde hij mij mede nog iets anders in het licht te hebben ge-

geven, dat ik vervolgens ook ontboden heb. Over dat laatste wenschte

ik nu een oogenblik te spreken. Het ligt voor mij en is getiteld:

«Notes sur le genre Haemonia et spécialement sur l’Espece

qu’on trouve dans les Eaux de la Moselle».

Wat eene Haemonia is, zal misschien velen uwer onbekend

zijn, en voor hen heb ik een exemplaar medegebragt. Zij be-

hoort onder de Coleoptera, tot de familie der Chrysomeliden.

Onze schrijver dan begint met een motto — naar Aubé —:

Existe-t-il des Insectes qu’on puisse considérer comme rares ?

en de conclusie is, dat men zulks in het algemeen ontkennend

moet beantwoorden, en het meestal aan onze onbekendheid met

de leefwijze en de verblijfplaats der dieren te wijten is, wanneer

sommige soorten in onze collectien zoo schaars vertegenwoordigd

zijn; dat laatste is nu ook speciaal het geval met Haemonia.

Het volmaakte insekt — waarvan het bestaan hier te lande

eerst sedert een paar jaren door ons medelid de Man is aan

het licht gebragt — is vrij moeijelijk te vinden. Het komt

nooit of bijna nooit uit het water. Zijn groote pooten en lange

tarsen hechten zich zoo stevig aan de takken of bladen van

waterplanten, dat men hem niet los kan sleepen. Bovendien is

zijne kleur niet van dien aard dat hij in met slib bevuilde

planten spoedig in het oog valt.

Reeds vroeger was omtrent de leefwijze van ons dier door

Lacordaire, volgens Kaulbach en Kunze, het een en ander mede-

gedeeld, maar men had het nog niet zoover gebragt als Leprieur,

en de opkweeking beproefd uit de poppen zelven.

VE: R (STE AG. 55

Omtrent de opkweeking uit de poppen is geen twijfel dat ze

meest voor 4/5 gelukte. Wat de larven aangaat, is Leprieur

nog tot geene stellige zekerheid geraakt, daar de proeven daar-

mede genomen, nog geene uitkomst hadden opgeleverd.

Onze Haemonia-familie leeft aan de wortels (in het slijk) van

waterplanten — vooral van Potamogelon, van Mei tot October,

zeker op kleiachtigen bodem. Steeds vindt men het volmaakte

insect te gelijk met poppen en larven, zoodat paring, eijerleggen

en ontwikkeling der larven steeds voortgaan en welligt alleen

met eene korte tusschenpozing in den winter stilstaan.

Bijgaande plaat vertoont zeer duidelijk de wijze van aanhech-

ting der pophulsels, de larve en verdere bijzonderheden.

Nu is het volgens Leprieur waarschijnlijk, dat — wanneer

op velerlei plaatsen en verschillende plantsoorten de onderzoekin-

gen naar zijne voorschriften in het werk gesteld werden — men

tot zekerheid zou komen of van het geslacht Haemonia ver-

schillende species op verschillende planten leefden, of dat hun

uiterlijk gewijzigd werd door plaats en voeding, zoodat het

aantal soorten zich tot de weinigen zou bepalen, die bekend

zijn; van sommigen zelfs slechts in enkele exemplaren.

Om hiertoe te geraken, roept hij de medewerking in van

collega’s, en biedt wederkeerig van zijne vangsten aan, in ruil

voor hetgeen anderen naar zijne voorschriften zouden hebben

opgekweekt.

Hij verlangt dat men van Zostera (Ruppia), Myriophyllum

verticillatum en spinatum, Potamogeton natans en fluitans,

lucens en pectinatum en Equiselum maritimum de planten zacht

uit het water optrekke, zoodat de wortels niet afbreken, nazie

of deze met larven of pophulsels bezet zijn, ze zoo vochtig

mogelijk mede naar huis neme en in glazen flesschen zette met

water voorzien, en afwachte dat de insecten zich ontwikkelen;

daarna niet te spoedig aan spelden steke en elke soort naar

gelang der plant afzonderlijk beware. Het uit den grond trekken

der planten geschiedt het best als men den arm tot ongeveer

op den bodem van den grond in het water steekt. In weinige

reizen waren door Leprieur meer dan 500 poppen verzameld,

54 VIE RBL A

die voor 4/5 volmaakte insecten leverden en daarom deden con-

cludeeren tot een ontkennend antwoord op de vraag, althans

ook bij het geslacht Haemonia, waarvan de soorten steeds alleen

bij enkele exemplaren toevallig gevonden worden:

Existe-t-il des insectes qu'on puisse considérer comme

rares ?

Na deze mededeeling biedt de heer Kinker eene doos met

inlandsche torren aan voor de collectie der Vereeniging, met

daarbij behoorende naamlijst. Dit geschenk wordt in dank

aangenomen.

De heer Snellen komt terug op hetgeen in de laatste winterver-

gadering betreffende het verschil tusschen Acronycla auricoma

en Myricae gezegd is en toont nu op de voorwerpen van beide

dat verschil aan. Ook laat hij aan de vergadering zien eenige

zeer fraaije exemplaren van de hier te lande nog weinig gevon-

den Calamotropha paludella Hübn. en daaronder eene witte ver-

scheidenheid. Al deze exemplaren zijn aan de plassen bij Rot-

terdam gevangen.

De heer Ritsema laat ter bezigtiging rondgaan een exemplaar

van de Sphaeria (Cordiceps) militaris Fries. , een tot de Pyreno-

myceten (kernzwammen) behoorende fungus, door hem omstreeks

het midden van November 1869 op den Marendijk bij Leiden,

op eene niet te determineeren Noctua-rups, die waarschijnlijk

ter verpopping even onder de oppervlakte van den grond ver-

borgen was, woekerende aangetroffen.

Dezelfde spreker deelde, bij het rondgaan van een twaalftal

exemplaren, alle mannelijke, van den Acentropus niveus Oliv.,

mede, dat hij voor eenige dagen, 14 Junij, deze voorwerpen

gevangen had aan de kleine Brouwerskolk te Overveen bij Haar-

lem. Zij zaten bij dag onbewegelijk tegen de stengels van

waterplanten, digt bij de oppervlakte van het water en kwamen

opgejaagd wordende weder spoedig tot rust; na zonsondergang

evenwel vlogen zij zeer vlug in wijde kringen onmiddelijk boven

den waterspiegel rond, raakten zelfs het water en zeiten zich

VEB ERS i AG. aD

slechts zelden op het water of op drijvende planten neder. 1

De heer van Hasselt vertoont verscheidene gewone en eenige

meer of minder zeldzame exemplaren van spinnen-cocons uit

zijne verzameling, na vooraf met een enkel woord te hebben

stilgestaan bij de veelal nachtelijke, onder penseels-bewegingen

met de spintepels, wijze van vervaardiging daarvan, alsmede bij

de verschillende hoedanigheid, vooral in fijnheid van draad,

der onderscheidene (veelal drie) spinsel-lagen, waaruit deze be-

staan. Hij laat zien, hoe sommige spin-eijeren slechts door zeer

weinig spinragdraden zijn omgeven, zoo als bij Scytodes en

vooral bij Pholcus, anderen daarentegen door zeer dikke, als

wollige, nog anderen door zeer vaste, zelfs papier-, perkament-,

of leder-achtige lagen zijn bedekt, zoodat men in het laatste

geval soms niets van de ovula kan waarnemen, die bij de meeste

cocons echter min of meer zichtbaar doorschemeren in het mid-

den van het spinsel, als het ware gelijk de dooijer ia het vogelei.

Zoo door aanwijzing of beschrijving als schets-teekeningen

behandelt hij de velerlei wijzen, waarop de spinnen hare

eijeren weten te beveiligen, te bevestigen en te verbergen tus-

schen bladeren, takken, in den grond, onder steenen, enz. enz.,

of die daarentegen in het oog loopende op te hangen, zoo als

onder anderen de tropische Linyphia zonata zulks doet, onder

aan het web eener groote Nephila. Soms onbewaakt blijvende,

doch in den regel door de 22 niet verlaten, niet eens bij ver-

nieling der ovula door sluipwespen (ten voorbeelde waarvan hij

een specimen, onzen Philodromus aureolus betreffende, laat

* Als aanvulling dezer mededeeling — zoo schreef mij later de heer Ritsema —

kan nog vermeld worden:

dat ik tot het midden van J ulij nog een vijftigtal eveneens mannelijke exemplaren

gevangen heb, die onderling in grootte aanmerkelijk verschillen, terwijl de kleur tus-

schen sneeuwwit en grijs varieert;

dat het mij voorts gelukt is de rupsen dezer vlindersoort in verschillende levens-

stadien, als ook de spinsels met de poppen op Potamogeton erispus L. aan te treffen;

dat zich onder de poppen twee vrouwelijke exemplaren bevonden , waarvan een ru-

dimentaire, de ander echter goed ontwikkelde vleugelscheeden vertoonde

en dat het mijn voornemen is de levenswijze en metamorphose van dit insekt in

het volgend voorjaar na te gaan en te beschrijven.

56 VUE OR es MINA ae?

rondgaan), zelfs niet losgelaten soms in doodsgevaar (waarvan hij

meermalen bij het plaatsen zijner exemplaren in alcohol getuige

was en enkele voorbeelden zien laat), worden bij sommigen de

cocons in de kaakhaken onder en voor aan den cephalothorax

medegedragen, gelijk bij Dolomedes, Ocyale, enz., anderen

achter aan het abdomen medegesleept, hetzij, gewoonlijk , onder

de spintepels zoo als bij de Lycosa-soorten, hetzij, exceptioneel,

daar boven, dat, naar beweerd wordt, bij enkele Meta-species

het geval is. Velen maken telkens slechts één cocon, doch anderen

meer dan één. Door eene zijner in gevangenschap waargenomen

Tegenaria atrica’s zag Spr. er bij opvolging 10 stuks en vrij

groote, door eene en dezelfde spin vervaardigen, zoodat men

verbaasd moet vragen, waar zij zóó veel spinrag in abdomine

kon herbergen! De in grooteren getale voorkomenden zijn soms

in onregelmatige groepen digt bij elkander geplaatst, waarvan

een duidelijk voorbeeld in een 7-tallige cocon-groep van Theri-

dion tepidariorum ter bezigtiging wordt gesteld. Andere malen

geschiedt deze plaatsing van meer cocons hoogst regelmatig;

zoo rijgen enkele tropische spinnen de hare soms snoervormig

aan een’ dikken, langen ragdraad, gelijkerwijze Vinson zulks

afbeeldt voor de «rozenkransvormige» cocons der Epeira sancti

Benedicti (inde nomen), uit 12 à 15 kleine, gele, als aaneenge-

regen cocons bestaande. Hiermede overeenkomstig hangt Epeira

Opuntiae insgelijks hare fraaije, blaauwachtig-lichtgroene, doch

veel grootere, cocons in reeksen van 5 à 9 onder elkaär op in

een driehoekig, hangmatvormig spinsel, naast of over hare webbe

uitgespannen. Bereiken laatstgenoemde cocons, alsmede die van

sommige Olios-soorten uit de Tropische gewesten (waarvan een

paar specimina uit Java afkomstig, één met de ovula, de andere

met de pulli, ter tafel worden gebragt) ongeveer de grootte

van een duiven-ei, daartegenover staan die van Micryphantes,

Dictyna en andere kleine spinnen, die slechts de omvang ver-

toonen van een bakerspeldenkop of van een kleinen peperkorrel,

terwijl daar tusschen in cocons van diverse uitgebreidheid voor-

komen. Meestal licht of donker grijs, wit of geel van kleur,

zijn er verscheidene bruin (bijv. die van Theridion lunatum),

VE Sake AG. 57

anderen donkergroen (Theridion nervosum), andere lichtgroen

(Sparassus virescens, enz.); anderen zijn grijswit met zwarte

stippels of ook met opstaande pluimvormige verhevenheden, als

het ware gepigmenteerd (zoo als bij onze Tetragnatha extensa).

Daarenboven bedeelen vele spinnen hare cocons van buiten, on-

middelijk of in de naaste omgeving, met vreemde voorwerpen,

als aardklompjes, steentjes, zand, zaadjes, blad- of bloemdeelen,

overblijfsels, grootere of kleine, van gedoode insekten, enz.

Wat in het bijzonder den vorm der spin-cocons betreft, daarin

komt eene grootere verscheidenheid voor, dan men oppervlakkig

zou meenen. Sphaerisch, ovaal, lenticulair of discoide, peer-

vormig zijn de meest algemeene wijzigingen daarvan. Meer bijzon-

der is eene onregelmatige gedaante, zoo als bijv. die der van

puntige witloopers of doorntjes voorziene, kleine, witte cocons

van Theridion minimum. Een zeer merkwaardige, polygonale

vorm, in miniatuur gelijk aan dien der rogge-eijeren, is die,

waarvan Spr. een hem zeer onlangs eerst bekend geworden

exemplaar vertoont (an ad Argyrodes pertinens?), behoorende tot

eene fraaije spinnen-collectie aan het Leidsche Museum toegezonden

door den heer Dir. Off. v. Gez. Ludeking. Enkele hebben inwen-

dig het voorkomen in het klein van een vogelnestje; ten voorbeelde

laat Spr. eene schets-teekening rondgaan van die der Zuid-Euro-

peesche Nephila fasciata, alsmede het niet minder bewonderings-

waardige en zeldzaam schoon geconserveerde, met graszaadjes

overdekte, cocon-nestje van onze Epeira arundinacea, behoorende

tot zijne verzameling. Eenige cocons eindelijk vindt men beves-

tigd aan min of meer lange steelen; zoo bijv. de vrij ggoote

cocon van Meta fusca, en de kleine van Ero variegata (waarvan

Spr. slechts de schets laat bezigtigen, doch waarvan hij staande

de vergadering een keurig exemplaartje ten geschenke ontving

van ons medelid den heer Ritsema).

Onder deze en andere gesteelde cocons was er echter één

vorm, die reeds sedert eenigen tijd spreker’s hooge opmerk-

zaamheid had getrokken. Het betreft een klein, sneeuwit,

hemisphaerisch, klokvormig coconnetje, door een circulair vast-

zittend operculum, vliesvormig, gesloten. Voor ongeveer twee

58 VERS LA 6.

jaren ontving hij daarvan een paar specimina van ons medelid

Heylaerts uit de omstreken van Breda (waar ze trouwens niet

zeldzaam schijnen), onder de benaming van «spinnen » -cocons.

Spr. was destijds en lang daarna nog van oordeel, dat zij daartoe

niet behoorden, maar tot eenig ander insekt. Sedert echter is

hij, èn door eigene nasporing én door het naslaan zijner araneo-

logische geschriften, volkomen overtuigd geworden, dat de oor-

spronkelijke meening van den heer H. juist was, en dat deze

sierlijke cocon-vorm werkelijk door een klein spinnetje, ver-

moedelijk tot de Familie der Attides behoorende, wordt ver-

vaardigd. Hij laat specimina daarvan, zoo in teekening, als in

natura, in hun geheel of geopend, rondgaan ,en zegt nader over

dit onderwerp eene kleine afzonderlijke mededeeling voor ons

Tijdschrift te willen bestemmen.

De heer F. J. M. Heylaerts Jr. geeft het volgende op:

1. Hebben zich de laatst verloopene jaren steeds gekenmerkt

door verwoestingen in onze bosschen en op onze velden aange-

rigt door rupsen of larven van verschillenden aard (zie verslagen

daarover), ook het jaar 1870 bleef daarin niet achter.

Langen tijd bleven wij verschoond van de zoo schadelijke

Porthesiae chrysorrhaea L. en auriflua S. V. en Ocneria dispar L.,

doch dezen zomer verschenen zij talloos op onze vruchtboomen

en hout-aanplantingen van allerlei aard en vernielden blad en

schot. Doch niet alleen de genoemde gemeene soorten hebben

schade veroorzaakt. In het naburige Liesbosch stonden geheele

perken met oude eiken in Junij en Julij geheel bladerloos en

dor als in den winter. Door den heer Jhr. Mr. P. Six hiertoe

uitgenoodigd, begaf hij er zich heen en ontdekte tot zijne ver-

bazing, dat, onder de talrijke spannende boosdoeners, de anders

vrij zeldzame Hibernia aurantiaria Hübn. niet het minst vertegen-

woordigd was.

De soorten, die de bedoelde eikenboomen, met al het onder-

staand kreupelhout, kaal gevreten hadden en nog al wat groen

was aantastten, waren: Bombyx neusiria L. in beperkt getal,

Calymnia trapezina L., Taeniocampa mimiosa S. V., Hiberniae

Vi BR SB PANG: 59

rupicapraria S. V., aurantiaria Hübn. en defoliaria L., Chima-

tobia brumata L. en Phigalia pilosaria S. V., alle in groote

massa’s voorhanden. Merkwaardig was het geluid te weeg ge-

bragt door het knabbelen der legioenen ruspen en het vallen

van hunne excrementen.

Hij was verder dikwijls in de gelegenheid te bespieden hoe

dáár sluipwespen en tachinarién hare eijeren op der rupsen huid

bevestigden. Woedend verdedigde zich de rups tegen eerstge-

noemde en sloeg met kop en voorlijf krachtig om zich heen,

terwijl zij zich dood bedaard hield wanneer eene parasietvlieg

vrij langzaam een ei op hare huid bevestigde.

2. Als vervolg op het medegedeelde omtrent de kleurveran-

dering bij Cicindela hybrida en Campestris, schijnt het, volgens

gedane naauwkeurige microskopische en andere waarnemingen,

dat die verandering in kleur moet worden toegeschreven aan

interferentie verschijnselen. (Zie verslag der Wetenschappelijke

Vergadering 18 December 1869.)

5. In het voorjaar, Maart 1870, vond hij een’ tak van eene

Salix alba struik, ziekelijk uitgezet. In de hoop van Sesiiden

rupsen er in te vinden, nam hij dien mede naar huis, doch

vond onder de schors tallooze kleine witte muggenlarven. Nieuws-

gierig iets nader omtrent de imagines daarvan te vernemen,

plaatste hij den tak in vochtige aarde. In het begin van Junij

kwamen kleine tonnetjes, door gaatjes in de schors uitsteken

en leverden na eenigen dagen mugjes, door den heer v. d. Wulp

als Cecidomyia saliciperda herkend. De tak wordt met de, als

doorntjes uitstekende, ledige poppenschilletjes tegelijk met de

imagines vertoond. De species is nieuw voor de Fauna van ons

land.

4. Wordt eene nieuwe Psychide voor de Fauna, door hem

op den Galdersche heide gevangen, vertoond. Hij vond daarvan

twee zakken, die bij latere vergelijkingen bleken zeer veel over-

eenkomst te hebben met de zakken van Psyche viciella S. V.

De eitjes, waarmede de vrouwelijke zak inwendig bezet was,

kwamen toevallig staande de vergadering uit. Het is slechts met

waarschijulijkheid uit te maken, dat het Viciella S. V. zijn

40 Vink AR US UL PA SG:

zoude, aangezien alleen het mannelijk poppenhulsel in den eenen

zak zich bevond, de vlinder evenwel was uitgevlogen.

5. Vertoont hij de zakjes en den vlinder van eene Coleophoren-

soort, nieuw voor de Fauna, even zeer bij Breda gevonden,

nl. Coleophora paripennella Zell.

De heer Herklots werd door het ver gevorderde uur genood-

zaakt af te zien van zijn voornemen, om eene meer omvattende

mededeeling te doen over de misvormingen die bij schaaldieren

waargenomen zijn.

Hij herinnert met een enkel woord aan de beschrijvingen en af-

beeldingen door Roesel, Lucas en Jaeger gegeven, welke allen

de misvorming van eene schaar, meestal die der linkerzijde be-

troffen, en de vroeger door hem zelven bekend gemaakte ver-

dubbeling van den tarsus van het tweede pootenpaar bij

Lithodes arctica.

Daarna vertoont hij een voorwerp van eene Xantho-soort, uit

de Roode zee, waar het lepelachtige uiteinde van den onbewe-

gelijken vinger verdubbeld is, en een van Eriphia spinifrons,

welks linker schaarpoot drie paren aanhangsels, d. i. drie scha-

ren bezit, bij welke allen de duim of bewegelijke vinger een

normaal gewricht schijnt bezeten te hebben en ten minste een

gedeeltelijk gebruik te hebben veroorloofd.

Hij stelt zich voor, eene uitgebreidere beschrijving en afbeel-

dingen van deze merkwaardige monstrositeit te publiceren.

De heer Piaget legt ter plaatsing in het Tijdschrift over eene

beschrijving van verschillende nieuwe soorten van Parasitica, uit

het genus Docophorus, met teekeningen. Ook hij ziet zich, bij

gebrek aan tijd, genoopt af te zien van zijn voornemen van aan

het schriftelijk behandelde, mondeling eenige beschouwingen toe

te voegen.

Vb Ri SWA IG: 41

Wegens het ver gevorderde uur worden de wetenschappelijke

mededeelingen hiermede gesloten en gaat men over tot de nog

af te doene

Huishoudelijke werkzaamheden.

De Voorzitter stelt in de eerste plaats aan de orde de ver-

kiezing van een nieuw Bestuur. Al de leden van het tegen-

woordige bestuur hebben hunnen wensch te kennen gegeven om

af te treden. Met het oog op art. 15 der wet wordt op voor-

dragt van het Bestuur bepaald dat voor het nieuwe Bestuur

vijf leden zullen gekozen worden

De stemming geschiedt met gesloten briefjes.

De uitslag daarvan is, dat gekozen zijn de heeren Snellen

van Vollenhoven, H. W. de Graaf, van der Wulp, Lodeesen en

Ritsema.

De Vergadering wordt eenigen tijd geschorst, ten einde deze

heeren in de gelegenheid te stellen zich onderling te beraden.

Bij de hervatting der werkzaamheden deelt de Voorzitter

mede dat hij en de heer de Graaf hunne persoonlijke wenschen

in strijd zien, met het zoo duidelijk gebleken verlangen der

Vergadering, om hen ook in het nieuwe Bestuur zitting te zien

nemen; dat ook de drie andere heeren aanvankelijk bezwaar

hadden gemaakt, zich de op hun uitgebragte keuze te laten

welgevallen, doch dat men door onderlinge zamenspreking tot.

eene regeling van de verschillende bestuursbetrekkingen geko-

men was, die de aanneming der benoeming voor allen mogelijk

maakte en niet al te bezwarend, waarom door hen het verlangen

hunner medeleden boven eigen belang werd gesteld.

De heer Snellen van Vollenhoven heeft zich namelijk bereid

verklaard op zich te nemen de betrekking van President,

de heer de Graaf, die van Vice-President,

» » van der Wulp, die van Secretaris,

» » Lodeesen, die van Penningmeester,

» _» Snellen van Vollenhoven, die van Conservator en

» » _ Ritsema, die van bibliothecaris.

Tegen deze regeling bestaat slechts een bezwaar, hierin ge-

4 VEER SIE

legen dat de heer Ritsema in de eerstvolgende twee of drie

maanden zijn’ tijd niet zal kunnen wijden, noch aan de biblio-

theek Hartogh Heys van de Lier, noch aan die der Vereeniging.

Ten opzigte van eerstgenoemde bibliotheek is dit bezwaar nu

wel niet overwegend te achten, omdat het van zelf spreekt dat

de leden van die bibliotheek geen gebruik zullen maken, zoo-

lang daaromtrent geene wettelijke regeling is vastgesteld, het-

geen eerst in eene buitengewone wintervergadering zal kunnen

geschieden; doch ten aanzien der bibliotheek van de Vereeni-

ging geldt deze reden niet.

Uit de daarop gevolgde gedachtenwisseling blijkt, dat de

Vergadering het met den Voorzitter eens is wat de bibliotheek

Hartogh Heys betreft, zoodat in dit opzigt voor den heer Ritsema

geen bezwaar bestaat de betrekking van bibliothecaris aan te

nemen. En daar de heer Herklots zich bereid verklaart tot de

maand October het beheer te voeren over de boekerij der Ver-

eeniging, die gelijk op verlangen van den tegenwoordigen biblio-

thecaris, besloten wordt, naar het locaal aan de Pieters-kerkgracht

zal worden overgebragt, is ook dit bezwaar weggenomen, daar

de Vergadering bij acclamatie het bereidwillig aanbod van

Dr. Herklots aanneemt.

De Voorzitter verklaart daarop dat de leden van het nieuwe

Bestuur in de hierboven vermelde betrekkingen zullen optreden.

De Vergadering gaat als nu over tot de verkiezing eener uit

twee leden bestaande commissie van voorloopig toezigt op het

beheer der bibliotheek Hartogh Heys van de Lier, overeenkom-

stig hetgeen gisteren besloten is.

Daartoe worden gekozen de heeren Marshal en Hartogh Heys

van Zouteveen, die deze opdragt aannemen.

Het Bestuur draagt twee dubbeltallen voor om daaruit twee

leden te doen kiezen, die met den president de commissie van

redactie van het Tijdschrift zullen uitmaken.

Eerste dubbeltal: de heeren Dr. A. W. M. van Hasselt en

Mr. J. Herman Albarda.

WEARS SII AG, 45

Tweede dubbeltal: de heeren F. M. van der Wulp en

Dr. M. C. Verloren.

Bij uitslag der stemming blijkt dat de aftredende leden, de

heeren van Hasselt en van der Wulp herkozen zijn. Beiden

verklaren zich bereid die benoeming aan te nemen.

De heer Nijhoff vraagt het woord.

Toen hem dit verleend is, geeft hij te kennen dat hij het

portret heeft laten maken van een algemeen bekend entomoloog,

die bij de Vergadering in hooge achting staat. Hij heeft dit

laten doen als uitgever van het Tijdschrift der Vereeniging,

zonder eenig medeweten van de commissie van redactie of

van het Bestuur. Zijn doel is dit portret als een bewijs van

achting zijnerzijds te voegen bij het Verslag van deze 25ste

Vergadering. De heer Nijhoff deelt verder mede dat hij ook

eenige portretten in grooter formaat heeft doen vervaardigen,

waarvan hij er twee heeft medegebragt om de Vergadering in

de gelegenheid te stellen over de gelijkenis te oordeelen.

Zoodra deze bladen ontrold zijn en de daarop voorkomende

lithographische portretten aan de aanwezigen vertoond worden,

gaat er eene daverende toejuiching op, omdat allen voor zich

zien de uitmuntend gelijkende beeldtenis van den Voorzitter van

het Bestuur der Vereeniging, Mr. Samuel Constant Snellen van

Vollenhoven.

De heer Snellen van Vollenhoven, verrast en getroffen, neemt

dadelijk het woord en betuigt den heer Nijhoff zijn’ warmen

dank voor het blijk van belangstelling, dat de Vereeniging, en

voor het bewijs van vriendschap en achting, hetwelk hij per-

soonlijk van hem ontvangen mag.

De heer Nijhoff verklaart nog te hebben gezorgd dat een

zeker aantal exemplaren van het portret in groot formaat dezen

avond in het bezit zal zijn van den heer Snellen van Vollen-

hoven, opdat deze ze aan de leden ten geschenke kunne geven.

Ten slotte deelt de heer van Hasselt mede, dat als begunsti-

ger tot de Vereeniging is toegetreden de heer Jhr. F. van den

Santheuvel te Dordrecht.

44 VER SULUA IG,

Deze beide mededeelingen worden met veel genoegen door

de Vergadering aangehoord.

De Vergadering wordt gesloten.

Pen volgenden dag vereenigde zich een twaalftal leden tot

het doen eener excursie in de Wassenaarsche duinen. Ofschoon

de lucht helder was en de zon liefelijk scheen, was de weers-

gesteldheid voor den tijd van het jaar schraal, om niet te

zeggen guur, en de wind blies vrij sterk over de duinen. Men

bepaalde zich dus meer tot het begroeide gedeelte en wandelde

onder het geboomte langs het buitengoed Duinrel. De vangst

was gering en volstrekt niet geëvenredigd aan den rijkdom dier

welbekende en vroeger reeds meermalen doorzochte streek, doch

vrolijke luim en druk gesprek bleven voortdurend heerschen,

vooral toen men zich, na door eene huiverig kille zeevlam het

dorp Katwijk aan Zee te zijn binnengereden, in het badhuis

aldaar aan een welvoorzienen disch zette.

TOAST

DOOR DEN VOORZITTER UITGEBRAGT AAN DEN MAALTIJD

OP HET

FEEST VAN 18 JUNIJ 1870.

Vijf-en-twintig jaren vlogen met hun voor- en tegenspoed

Reeds voorbij, sints ons genootschap oprees aan des Amstels vloed.

Wat zij bragten, wat zij namen, staat ons helder voor den geest,

Nu wij hier te zamen komen op het hoog verjaringsfeest.

Klein en nietig was zijn oorsprong, naauwlijks zigtbaar was de spruit,

Maar de kiem was levenskrachtig, spreidde ras zijn wortels uit,

Met zijn takken en zijn blad’ren, slank zich heffend in het woud,

Tot een breed getwijgde linde, jaren tartend, fier en stout.

Zie, daar staat zij, rank en krachtig, voor geen windruk meer vervaard,

Steunend op haar sterke wortels, diep vertakkend onder de aard.

’t Is uw werk, o feestgenoten, ’t is uw kweeking die ge aanschouwt,

*t Is uw hand die haar geplant heeft, die haar voedt en onderhoudt.

Is uw ijver onbezweken, wis! dan blijft haar fiere kruin

Zich verheffen tot den hemel, als een pijler van arduin,

Blijft gij steeds aaneengesloten, werkend in denzelfden geest,

O! dan staat zij ongeschonden op een volgend gulden feest.

Moog zij tegen storm bestand zijn, haar de wasdom, haar de groei!

Haar een aantal jaren levens, rijk aan voorspoed, rijk aan bloei,

46 VIER S LAG:

Excursie Junij 1870.

Ofschoon mijne jagt, wat aantal van araneiden betreft, niet

gelukkig was (vermoedelijk door de langdurige, drooge en koude

weersgesteldheid), bevredigde mij echter het gehalle, voorname-

lijk dewijl ik het genoegen mogt smaken van zelfvoldoening

door het vinden van één, beredeneerd gezocht, lang gewenscht

exemplaar.

Als vrij gewone, doch wegens Ausbesserung medegenomen ,

spinnen ving ik Theridium nervosum 2, Heliophanus flavipes 2,

Xysticus horticola &, Lycosa ulacris g, Ocyale mircbilis 2

(pulchra varietas). Verder vond ik eene varieteit van Philodro-

mus aureolus & K. (de Ph. cespiticolis W.?), alsmede eene mij

onbekende, door ons medelid N. H. de Graaf voor mij gevangen,

soort van Salticus, eene 9 Junior, min of meer analoog aan

Ino pubescens, doch duidelijk daarvan verschillende en meer

naderende tot Ino terebrata Even als vroeger meermalen in de

omstreken van Utrecht, vond ik ook nu weder een bijzonder

fraai exemplaar van Tetragnatha gibba K. 2, eene naar mijn

oordeel zeer duidelijk te onderscheiden 7.-soort, wier zelfstan-

dig bestaan door sommigen wordt betwijfeld en met extensa

zamengeworpen, zoo als onlangs weder door den beroemden

araneoloog van Upsala, Prof. Thorell (zie diens voortreffelijke

Remarks on Synonyms, n°. 1, pag. 45). Onder de zeer gewone

spinnen dezer streek behoort de Thanatus trilineatus (of Tho-

misus oblongus); gemeenlijk houdt zij zich op boven op het

duin en meest aan den binnenkant, in het helmgras. Op onzen

togt ook Katwijk aan Zee aandoende, vond ons medelid Ritsema

voor mij, — op het strand zelf, digt bij de zee, — eene

2 plena dezer spinsoort, dáár, misschien door den uit zee op-

gekomen zwaren mist (?), afgedwaald. Den volgenden dag ver-

rijkte zij mijne cocon-verzameling; hare ovula vertoonden eene

licht zwavel-gele kleur.

Doch, at last notleast, wat mij dezen dag het meest interesseerde,

was de vondst van een Agelena labyrinthica & Junior. Sedert zeer vele

VOER SL A Ge 47

jaren, in deze en overeenkomstige streken jagende, — doch dan

altijd in de maanden Julij en Augustus, — trof ik daar nimmer

dan 92 daarvan aan, hetzij plena, hetzij met cocon Een d had ik

nog nooit in vivo of in natura te zien kunnen verkrijgen. Mijn

vertrouwen ditmaal vestigende op den vroegeren tijd van het

jaar, had ik mij vast voorgenomen, heden mijn best te doen,

om ook eens een g te bemagtigen, dat niet langer, als tot eene

bepaald inlandsche en overigens geenszins zeldzame species be-

hoorende, in mijne collectie mogt ontbreken. En ziet! in de

binnenduinstreek aangekomen, in het zand, vooral bij oude

konijnengaten, waar onder anderen de A. lab. gewoonlijk huist,

had ik nog geen tien schreden gedaan, of ik had reeds een

web of nest gevonden, en wel een dat bewoond werd door een

mannelijk individa! Opmerkelijk was nog, dat ik overigens dien

geheelen dag geen enkel ander Agelena-web, noch van g noch

van 3 meer heb mogen ontdekken. Te huis bij mij aangekomen

en geplaatst in een groot eylinderglas, waarin hij zijne regt

fraaije twbus-vormige tela (de Agelenides heten ook wel «tubitelae » )

heeft vervaardigd, heeft hij nu, na 14 dagen, zijne laatste ver-

velling ondergaan, en bezit ik nu eindelijk een schoon en volko-

men geconserveerd exemplaar met geheel ontwikkelde palpdeelen.

VAN Hassett.

48 VIER SEA 6.

LIJST der Hymenoptera door C. Ritsema Cz.

op de algemeene excursie van 19 Junij 1870

in de Wassenaarsche duinen gevangen.

Tenthredo colon Kl. g.

Figites Anthomyiarum Bouché 9. Onder eene doode mol.

Omalus auratus Dahlb. 4.

Hedychrum ardens Latr. == minutum Lepel. 2.

Bembex rostrata L. 2.

Pompilus rufipes L. 2.

Pterochilus phaleratus Panz. 9.

Osmia aurulenta Panz. 9.

Megachile circumcincta Kirby. 9.

op bloeijend Echium

Megachile argentata F. 2 g.

vulgare.

Anthidium punctatum Latr. & 9.

Coelioxys conica L. 44.

1 Deze galwespsoort is nieuw voor onze fauna. Den 16en Sept. werden weder twee

exx. onder een dood konijn bij de Vogelenzang aangetroffen.

2 Van deze in ons land zeldzaam voorkomende soort, bezit ik een vrouwelijk

exemplaar, dat door mij den 2den Junij 1869 op de duinen bij Overveen gevangen is.

® Het is een voorwerp van de variëteit die op het achterlijf slechts drie witte

vlekken bezit, en wel twee op het derde, en één op het laatste segment.

“ Ook van deze voor ons land zeldzame soort, bezit ik een den Ssten Julij 1868

in het duin bij de Vogelenzang door mij gevangen vrouwelijk exemplaar.

LIJST DER LEDEN

VAN DE

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

op 18 Junij 1870.

MET OPGAVE VAN HET JAAR HUNNER TOETREDING, ENZ.

ARAN

BEGUNSTIGERS.

Teyler’s Stichting te Haarlem. 1860.

De heer Mr. C. W. Hubrecht, te Leiden. 1859.

» » Dr. C. G. R. Ontijd, Huize Rhienderstein bij Brummen. 1864.

» n J. Kneppelhout, Hemelsche Berg te Oosterbeek. 1867.

» » Francois P. L. Pollen, te Scheveningen. 1861.

Mevrouw Hartogh Heys van de Lier, geb, Snoeck, in den Haag. 1868.

De heer Dr. F. J. I. Schmidt, te Rotterdam. 1869.

» » Mr. J. Thiebout, te Zwolle. 1869.

» » Jhr. Mr. W. C. M. de Jonge van Ellemeet, te Oost-Capelle

bij Middelburg. 1870.

» » Jhr. F. van den Santheuvel, te Dordrecht. 1870.

EERE-LEDEN.

De heer C. F. Westerman, Directeur van het Koninklijk Zoologisch

Genootschap Natura <Artis Magistra, te Amsterdam. 1858.

» » H.T. Stainton, Esq. Mountsfield, Lewisham bij Londen. 1861.

» ©» Dr. C. Felder, lid der Kais. L. C. Academie der Naturwis-

senschaften en Burgemeester van Weenen. 1861.

» » Dr. H. Löw, Director der Real-Schule, te Meseritz in Posen.

1862.

„ev Prof. J. O. Westwood, F. L. S., Directeur van het Hopean

Museum te Oxford. 1862.

» ‘» A. E. W. Ludeking, Officier van gezondheid bij het Nederl.

Indische leger, 1862. |

LIJST DER LEDEN ENZ.

De heer Jhr. J. L. C. Pompe van Meerdervoort, oud-Officier van gezond-

heid der 2de klasse, practiserend geneesheer te ’s Gravenhage.

1864.

Prof. J. J. P. Hoffmann, te Leiden. 1865.

Dr. Gustav L. Mayr, te Weenen. 1861.

CORRESPONDERENDE LEDEN.

De heer C. Wesmael, Hoogleeraar aan de Hoogeschool te Brussel,

1853.

Arn. Förster, Hoofdleeraar aan de hoogere Burgerschool te

Aken. 1853.

Emil vom Bruck, te Orefeld. 1853.

Dr. C. Stäl, Professor aan het Kon. Zoologisch Museum te

Stockholm. 1864.

Frederic Moore, Bestuurder van het Museum der voormalige

Oost-Indische Compagnie te Londen. 1864.

J. W. May, Consul-Generaal der Nederlanden te Londen. 1865.

Mr. J. W. van Lansberge, Secretaris-Generaal bij het Minis-

terie van Buitenlandsche Zaken te ’s Gravenhage. 1865.

Prof. P. C. Zeller, te Stettin. 1867.

W. Mink, Hoofdleeraar aan de hoogere Burgerschool te Cre-

feld, 1867.

BUITENLANDSCHE LEDEN.

De heer Henri Vicomte de Bonvouloir, Archiviste-adjoint de la société

LÀ

entomologique de France, te Parys, Rue de U Université, 15.

H. Jekel van Westing, lid der K. Acad. der natuuronderzoe-

kers te Moscou en van verscheidene entomol. genootschappen ,

te Parijs, 13 Rue de Lille.

GEWONE LEDEN,

1845-46.

De heer Dr. J. G. H. Rombouts, te Amsterdam.

LÀ

F. M. van der Wulp, Spui, n°. 60, te ’s Gravenhage. —

Diptera. |

Dr. M. C. Ver Loren van Themaat, huize Schothorst, te

Hoogland bij Amersfoort. — Algemeene Entomologie.

J. Backer Sr., te Oosterbeek, — Lepidoptera.

J. W. Lodeesen, Prinsengracht bij de Reestraat, KK, 561,

te Amsterdam. — Lepidoptera indigena.

Dr. J. R. E. van Laer, te Utrecht.

Th. J. van Campen, te Amsterdam.

Dr. P. H. J. Wellenbergh, Veeartsenijschool te Utrecht.

Mr. H. Ver Loren van Themaat, te Utrecht. — Lepidoptera.

“

LIST DER LEDEN ENZ. 51

heer Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven, Breedestraat, IV-276,

te Leiden. — Algemeene Entomologie,

„ W. O. Kerkhoven, te Amsterdam.

1846-47,

heer Jhr. J. C. Martens, aan de Meern bij Utrecht. — Coleoptera.

1851-52.

heer R. T. Maitland, Nieuwe Havenstraat 36, te ’s Gravenhage. —

Algemeene Entomologie.

„ P. C. T. Snellen, Nieuwe Haven, XII-145, te Rotterdam. —

Europesche Lepidoptera.

“. Dr. J. A. Herklots, te Soeterwoude bij Leiden. — Algem.

Entomologie.

» Dr. M. Imans, te Utrecht.

„ Dr. W. A. J. van Geuns, Oude Gracht, te Utrecht.

1352-53.

heer N. H. de Graaf, Haarlemmerstraat, te Leiden. — Lepidoptera.

„ Mr. H. W. de Graaf, Hoogstraat, V. 374, te Rotterdam. —

Inl. Lepidoptera, bijzonder Microlepidoptera.

» G. M. de Graaf, Heerengracht, te Leiden. — Lepidoptera.

« Dr. L. A. J. Burgersdijk, professor aan het Athenaeum te

Deventer. — Algem. Entomologie.

„ G. A. Six, Weerd-Cingel, Wijk M, n°. 610°, te Utrecht. —

Hymenoptera.

„ Prof. W. Berlin, te Amsterdam.

1855—56.

heer A. A. van Bemmelen, Directeur van de Diergaarde te Rot-

terdam. — Algemeene Entomologie.

» Mr. E. A. de Roo van Westmaas, Huize Daalhuizen, te

Velp. — Lepidoptera.

» M. Breukelman, te Delfshaven.

1856—57.

heer Mr. J. Herman Albarda, te Leeuwarden. — Inlandsche Lepi-

doptera (bijzonder Microlepidoptera) en Neuroptera,

» Mr. W. Albarda, aan het Ginneken bij Breda.

„ A. P. H. Kuipers, te Leeuwarden.

» Dr. A. W. M. van Hasselt, Prinsengracht bij de Reguliers-

gracht, AA-627, te Amsterdam.

1357-58.

heer Dr. J. W. Schubärt, te Utrecht.

w W. K. Grothe, te Zeist.

52 LIJST DER LEDEN ENZ.

1858-59.

De heer J. C. J. de Joncheere, Voorstraat, D, 368, te Dordrecht. —

Lepidoptera.

n » J. Backer Jr., te Oosterbeek. — Lepidoptera.

1860-61.

De heer J. Kinker, Oudezijds- Achterburgwal bij de Oudemanhuispoort ,

B. 261, te Amsterdam. — Lepidoptera en Coleoptera indigena.

” » Dr. E. Piaget, Kortenaarstraat, te Rotterdam. —, Diptera en

Parasitica.

» » H. Weyenbergh Jr., phil. nat, cand,, Rozenlust bij Haarlem. —

Algemeene Zoologie.

1862—63.

De heer H. Baron Lewe van Middelstum, te Beek bij Nijmegen. —

Lepidoptera.

1863—64.

De heer Mr. R. Th. Bijleveld, Rapenburg te Leiden. — Algemeene

Entomologie.

vw » Prof. M. Salverda ,te Groningen. — Vergelijkende ontleedkunde.

” » D.J. R. Jordens, Sassenpoorterwal, F, 3471, te Zwolle. —

Lepidoptera.

1864—65.

De heer Mr. A. H. Maurissen, te Maastricht. — Lepidoptera.

» H. J. Veth, Phil. nat. stud., te Leiden. — Lepidoptera.

» H. W. Groll, te Haarlem. — Coleoptera.

n» 8

1865—66.

De heer Dr. H. C. van Medenbach de Rooy, Weerdjesstraat, te

Arnhem. — Lepidoptera.

» » W. J. Boogaard, Kleine Houtstraut, te Haarlem. — Micro-

lepidoptera en Hymenoptera.

” # A. Brants, Student in de regten, te Leiden. — Lepidoptera.

1866—67.

De heer F, J. M. Heylaerts Jr., te Breda. — Lepidoptera enz.

» w Dr. N. W. P. Rauwenhoff, Oude Cingel te Leiden. — Alge-

meene Zoologie.

» «A. van den Brandt, te Venlo. — Lepidoptera.

1867-68.

De heer C. Ritsema Cz., te Leiden. — Algemeene Entomologie.

» » Mr. H. Hartogh Heys van Zouteveen, Phil. nat. Doct. te Delft.

LIJST DER LEDEN, ENZ. de)

1868-69.

De heer J. J. M. Gordon, te Amersfoort.

n__n R. Sinia, Phil. nat. stud., te Leiden. — Orthoptera.

» uw J. G. de Man, Phil. nat. stud., te Leiden. — Algemeene

Entomologie.

» » Dr. T. W. O. Kallenbach;te Rotterdam.

» # W. Marshal, Assistent bij het Museum van Natuurl. GSi

denis, te Leiden.

w « <A, Cankrien, te Rotterdam. — Lepidoptera.

« » Mr. C. J. Sickesz, Burgemeester van Laren, Huize de Cloese

bij Lochem.

n a C.J. M. Jongkindt Coninck, Directeur der Maatschappij van

Weldadigheid, te Frederiksoord,

1369-70.

De heer Prof. E. Selenka, Stille Rijn te Leiden. — Algemeene Zoologie.

”» » H. W. Waalewijn, Phil. nat. stud., te Leiden.

»w n M. Nyhoff, Raamstraat 49, te ’s Gravenhage.

1870-71.

De heer Dr. Aronstein, Leeraar aan de Hoogere Burgerschool, te Breda.

» » Jhr. Ed. J. G. Everts, Huigensstraat 15, te’s Gravenhage. —

Coleoptera.

BESTUUR.

President. Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven.

Vice-President. Mr. H. W. de Graaf.

Secretaris. F. M. van der Wulp,

Conservator. Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven.

Bibliothecaris. C. Ritsema Cz,

Penningmeester. J. W. Lodeesen.

COMMISSIE VAN REDACTIE VOOR HET TIJDSCHRIFT.

De President van het Bestuur.

Dr. A. W. M. van Hasselt.

F. M. van der Wulp.

LIJST VAN DE OVERLEDEN LEDEN

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

SEDERT HARE OPRICHTING IN

1845 tot 1 Augustus 1870.

Met opgave van het jaar van hun overlijden.

EERE-LEDEN.

De heer Prof. Dr. Carl. Boheman, te Stockholm. 1868.

» w Alexander Henry Haliday, te Zucca. 1870.

CORRESPONDERENDE LEDEN.

De heer M. G. van Woerden, te Loango in Neder Guinea. 1868.

un Jean Theodore Lacordaire, te Luik. 1870.

| GEWONE LEDEN.

De heer W. G. Smith, te Rotterdam. 1846.

» wu Jan Sepp, te Amsterdam. 1854.

» # Dr. V. H. Huurkamp van der Vinne, te Haarlem. 1863.

» » T. D. Schubärt, te Utrecht. 1854.

„u A.J. van Eyndhoven, te Hmpe. 1861.

„ w A, J. d'Ailly, te Amsterdam. 1851.

» # A. Gijsberti Hodenpijl, te Rotterdam. 1848.

» » R. A. J. Baron van Ittersum, te Brummen. 1859.

» Prof. J. van der Hoeven, te Leiden. 1868.

„ J.J. van Voorst, te Amsterdam. 1869.

» + Q. M. R. Ver Huell, te Arnhem. 1860.

» J.G. H. van Walchren, te Brummen. 1851.

e n Mr. M. J. de Man, te Nijmegen. 1854.

» » Prof. Cl. Mulder, te Groningen. 1867.

» « Corn. Sepp, te Amsterdam, 1868.

Dr. J. Wttewaall, te Voorst. 1862.

C. J. Tengbergen, te Zwolle. 1863.

G. W. Grebner, te Amsterdam. 1864.

H. Hartogh Heys van de Lier, te Delft. 1870.

17.

20.

23.

26.

29.

32.

BIBLIOTHEEK

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING.

Bijgekomen boeken 1869/70.

Annuaire de l'Académie Royale des sciences, des lettres et des

beaux arts de Belgique, 1870.

Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian

Institution for 1867.

The Entomologist’s Annual, 1870.

Berliner entomologische Zeitschrift, herausgegeben von dem Ento-

molog. Vereine in Berlin, XII Jahrgang, 1869.

Annales de la Société entomologique Belge, 1865—69 tome IX— XII.

Tijdschrift voor Entomologie, uitgegeven door de Nederlandsche

Entomologische Vereeniging, 2° Serie, deel V, afl. 1 en 2.

Verslagen en mededeelingen van de Kon. Akademie van Weten-

schappen, Afd. Natuurkunde, 2° Reeks, deel III 3 en IV 1.

Bulletin de la Société Impériale des Naturalistes de Moscou,

1868, n°. 3 en 4.

The Transactions of the entomological Society of London, Third

Series, 1865—68, vol. III—V. — New Series 1868 and 1869.

List of the Linnean Society of London,-1867 and 1868.

Entomologische Zeitung, herausgegeben von den Entomologischen

Vereine zu Stettin, Stettin 1869, Jahrgang XXX.

Verhandlungen des zoologisch-botanischen Vereins in Wien,

Band XIX, 1869.

39.

40.

46.

54,

59.

60.

62.

12,

13.

74,

BIBLIOTHEEK DER NED. ENT. VEREENIGING.

Annales de la Société entomologique de France, Paris, IV Série;

1869, tome VIII.

Schriften der Kön. physikal.-ökonomischen Gesellschaft zu Königs-

berg, 1868, Jahrgang IX.

Boston Journal of Natural History, containing papers and com-

munications read before the Boston Society of Natural History,

New Series, vol. I, part. 4, 1869.

Mededeelingen der Hollandsche Maatschappij van Landbouw,

1868 n°. 2, 1869 1 en 2.

Verslagen der Nederlandsche Entomologische Vereeniging, 24°

verslag, 1869.

The Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological

Society of London, 1869, part. I.

Bulletins de l’Académie Royale des sciences, des lettres et des

beaux arts de Belgique, 2° série, 1868 et 69, tome XXVII et

XXVIII.

Occasional papers of the Boston Society of natural History, vol. I.

Proceedings of the Essex Institute, vol. V, 7 en 8.

Verslag van den landbouw in Nederland voor 1866 en 1867.

Transactions of the American entomological Society, Philadelphia ,

Vol. II, part. 1 and 2.

The practical Entomologist, a monthly Bulletin, published by the

Entomological Society of Philadelphia, vol. II, n° 13 and 14.

Bulletino della Societa entomologica Italiana, 1869, pars 2—4 et

38404 pars yl.

H. Jekel, Fabricia entomologica, Recueil d’observations nouvelles

sur les Insectes, monographies, révisions de groupes et de genres,

classifications, synonymies et rectifications, descriptions de genres

nouveaux et d’espèces nouvelles, partie 1—3, Paris 1853—59.

(Geschenk van den Schrijver.)

S. C. Snellen van Vollenhoven, Gedaantewisseling en levenswijze

der Insecten; afl. 1—7, 1869. (Geschenk van den Schrijver.)

Memoirs of the Peabody Academy of Science, vol. I, n°. 1,1869

75.

16.

11.

18.

19.

80.

81.

24.

BIBLIOTHEEK DER NED. ENT. VEREENIGING. 97

Bijdragen tot de dierkunde, uitgegeven door het Genootschap

Natura Artis Magistra, te Amsterdam, afl. 9.

H. Weyenbergh Jr., Sur les insectes fossiles du calcaire lithogra-

phique de la Baviere, qui se trouvent au Musée Teyler, Harlem

1869. (Geschenk van den Schrijver.)

G. O. Sars, Om individuelle variationer hos Rorhvalerne og dé

deraf betinge de Uligheser i den ydre og indre Bygning. (Overdruk)

M. Sars, Fortsatte bemaerkninger over det dyriske livs udbred-

ning i havets Dybder. (Overdruk)

G. O. Sars, Undersogelser over Christiania af jordens Dybvords

fauna, Christiania 1869.

dla. Herklots, Twee nieuwe geslachten van parasitisch op visschen

levende Schaaldieren, 1870. (Overdruk)

A. Fauvel, Faune Gallo-Rhénane ou Species des insectes qui

habitent la France, la Belgique, la Hollande, le Luxembourg, la

Prusse Rhénane, le Nassau et le Valais, avec tableaux synoptiques

et planches gravées, tome I, Coléoptères, Caen 1868.

Cc.

Insecta Saundersiana or Characters of undescribed Insects in the

Collection of W. W. Saunders. — H. Jekel, Coléoptera, Curcu-

lionides, part. 1 en 2, London 1855—60. (Geschenk van den

heer Jekel).

Catalogue des Coléoptères de la collection de J. B. Géhin, Metz

1851—52, fasc. 1 en 2. (Geschenk van den heer Jekel.)

Gory, Monographie du genre Sisyphe, Paris 1833.

G. Kraatz, Verzeichnisz der Kafer Deutschlands, Berlin 1869.

S. H. Scudder, An Inquiry into the zoological Relations of the

first discovered Traces of fossil Neuropterous Insects in North-

America; with Remarks on the difference of structure in the wings

of living Neuroptera, 1865 4°.

S. H, Scudder, Catalogue of the Orthoptera of North-America,

18.

56.

ll.

36.

37.

BIBLIOTHEEK DER NED. ENT. VEREENIGING,

S. C. Snellen van Vollenhoven, Schetsen ten gebruike bij de

studie der Hymenoptera, afl. II, 1869. (Geschenk van den

Schrijver).

Niets bijgekomen:

R. Grote and C. T. Robinson, List of the Lepidoptera of North-

America, n°. 1, Philadelphia 1868.

C. et R. Felder, Species Lepidopterorum hucusque descriptae vel

iconibus expressae, in seriem systematicam digestae, Vindobonae

1864. (Geschenk van de Schrijvers.)

C. Stal, Hemiptera Fabriciana, Fabricianska Hemipterarter, efter

de i Köpenhavn och Kiel fowarade typexemplaren granskade och

beskrifne. Stockholm, 1868, 1. 2.

Kk.

Portret van Q. M. R. Ver Huell.

” e F. W. Harris.

INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN,

De Nederlandsche Entomologische Vereeniging ontving in:

November 1869.

The Journal of the Linnean Society. Vol. X, n°. 43—46. (Van de

Linnean Society in ruil tegen het Tijdschrift.)

Entom. Inhoud :

N° 43 Catalogue of the Homopterons Insects collected in the Indian

Archipelago by Mr. A. R. Wallace, with descriptions of New-Species.

By Francis Walker, Pl. 3. On some new Forms of Trichopterous

Insects from New Zealand, with a List of the Species known to

inhabit those Colonies. By Robert Mc. Lachlan, Pl. 2.

N°. 44. Vervolg van dit laatste stuk. 4

N°. 45. Descriptions of a new Genus and six new Species of Spiders.

By the Rev. O. P. Cambridge. PI. 9.

Catalogue of Homopt. Insects (vervolg) bij Walker.

N°. 46. Descriptions of 10 new Sp. of the Genus Paracupta H. Deyr.

and of 10 new Sp. of the Genus Conognatha Esch. Bij Edward

Saunders, Pl. 10.

Catalogue of a Collection of Ceylon Araneidea, with descriptions

of new Species and Characters of a New Genus. By the Rev. O.

P. Cambridge. Part. 1, Plates 11, 12, 13.

Address of George Bentham, Esq. President etc.

The List of the Linnean Society of London.

Beide van dezelfde Maatschappij.

Annales de la Société entomologique de Belgique. Tome douzième.

(In ruil tegen het Tijdschrift.)

Inhoud:

Lépidoptères de la Californie par M. le Dr. Boisduval. — Odonates

des Iles Seychelles par M. de Sélys-Longchamps. — Neuroptères

de Mingrélie par MM. Mc. Lachlan et de Sélys-Longchamps. —

Notice sur les femelles à élytres lisses du Dytiscus marginalis par

M. A. Preudhomme de Borre. — Mémoire sur les Thyréoptérides

60 INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN.

par M. le baron de Chaudoir. — Mémoire sur les Coptodérides

par le même. — Description de la Saturnia Phoenix par M. E.

Deyrolle. — Comptes-rendus des assemblées de la Société.

Entomologische Zeitung, 30° Jahrgang 1869. (Van de Entom. Vereen.

te Stettin in ruil tegen het Tijdschrift.)

Inhoud :

1° Lief. Rede zur Stiftungsfeier. — Stal: Boheman’s Necrolog. — Zeller :

Depressaria nervosa et ultimella. — Suffrian: Synon. Miscellen. —

Schulz: Mamestra Pomerana. — De Saussure: Hymenoptères du

Musée Godeffroy. — Herr. Schäffer, Neue Schmetterlinge dessel-

ben. — Speyer: Notizen. — Hagen: Fragment zur Gattung

Neurothemis. — Hoffmann: Beiträge zur Naturgeschichte der Co-

leophoren. — Dohrn: Corymbites aeripennis. Doctor und Apothe-

ker. Schönherr’s Nomenclator. Vereins-Angelegenheiten.

2° Lief. Dr. A. Gerstaecker: Beiträge zur näheren Kenntniss einiger

Bienengattungen. — Derselbe: Zwei neue Chrysis-Arten aus Ober-

Kärnthen. — Dr. Hoffman, Coleophoren, Fortsetzung. — Kefer-

stein: Betrachtungen , geknüpft an meine Schmetterlingssammlung. —

L. Fairmaire: Coleoptera Europae nova. — H. Dohru: Zwei neue

Dermapteren aus Nordaustralien.

3° Lief. Speyer: Zwitterbildungen und Hermaphroditism. — Hagen:

Odonaten Neu-Granada’s. — Suffrian: Synon. Miscellen. — Von

Nolcken: Lepidopterologisches. — Cohn: Haferfèinde. — Von

Altum: Samia Cecropia. — Hofmann: Parthenogenesis. — Dohrn:

Sendschreiben. Curiosum. Krondiamanten. Strauss-Nachträge. Ver-

eins-angelegenheiten. — Gerstaecker : Beiträge zur naheren Kenntniss

einiger Bienengattungen (Schluss). — Cohn: Nachtrag. — Möschler:

Butalis Heinemanni. — Bethe: Apion Stepheni. — Dorhn: Doctor

und Apotheker n°. 2.

4e Lief. Zeller: Scandinavische Heterocera. — Dohrn: Deutsche Flora

(Wagner). — Speyer: Eupithecia actaeata. Acentropus. — Cor-

nelius: Vogelnester und Insecten. — Dohrn: Berichtigung. Lin-

naeana. — Dr. Bethe: Sammelbericht van 1868. — Hopffer:

Bericht über Felder’s Novara-Lepidoptern. — Intelligenz.

Februarij 1870.

Bulletin de la Société Impériale des Naturalistes de Moscou, Année

1868, n°. 4.

Entom. Inhoud:

Enneas Ichneumonidarum Curoniae, quas descripsit novas J. H.

Kawall.

Berliner entomologische Zeitschrift, 13° Jahrgang. 3e und 4° Viertel-

jahrsheft. (1869),

INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRITTEN. 61

Inhoud: (van den geheelen jaargang).

Vereinsangelegenheiten. — Diptera Americae Septentrionalis indigena

descripsit H. Loew. Centuria 8°. — Ueber neue, von Herrn von

Frivaldsky beschriebenen Insekten-Arten; von Hauptmann D. L.

von Heyden. — Ueber einige Empis-Arten; von H. Loew. —

Drepanephora, eine neue Gattung der Sapromyzidae; von demsel-

ben. — Beitrag zur Kenntniss der Gattung Omophius; von Th.

Kirsch. — Diptera Americae Sept. Centuria nona; descr. H. Loew. —

Beitrag zur Kaferfauna von Bogota; von Th. Kirsch. — Analecta

hemipterologica auctore C. Stal. — Beiträge zur Kenntniss der

Sphodrus-Arten in den Krainer Grotten; von Dr. G. Joseph. —

Lathrobium Letzneri n. sp. von Gerhard. — Die Wasserkäfer-

Fauna der weissen Wiese im Riesengebirge, vom denselben. —

Sammelbericht im Jahre 1868, vom demselben. — Ueber deutsche

Donacien; von G. Kraatz. — Ueber die deutschen Coninomns-

Arten; von demselben. — Ueber einige deutsche Blaps-Arten ;

von demselben. — Ueber die eur. Arten der Gattungen Sacium

Leconte und Artärolips Woll. von demselben. — Histérides du

sud de Afrique décrits par de Marseul. — Zur neuesten Ausgabe

des Catal. Coleopt. Europae, von Frdr. Stein. — Ueber die Gat-

tungen Corthylus, Corthylomimus etc. von W. Eichhoff. — Ueber

den neuen Zeichnungsapparat von Dr. Schiner in Wien; von

G. Kraatz. — Eine Excursion in das Tatra-Gebirge im Sommer

1868, von H. von Kiesenwetter. — Remarques sur le Genre Sito-

nes par M. Allard. — Deux nouv. espèce de Cyclomanrus et un

Trachyphiaeus nouveau par le méme. — Note sur les Bruchites

par le même. — Einige Bemerkungen über Allardsche Bruchus,

von Dr. Kraatz. — Synonymische Bemerkungen über einige Dor-

cadion-Arten, von demselben. — Beiträge zur subterranen Käfer-

fauna Südeuropas und Maroccos, von G. Dieck. — Trechus spelaeus

n. sp. von E. Reitter. — Bemerkungen über einige Sphodrini, von

Dr. Kraatz. — Coleopterorum messis in insula Cypro et Asia

minore ab Eng. Truqui etc. Auctore F. Baudi a Selve. — Die

Arten der Gattung Glaphyrus monogr. bearbeitet von E. von

Harold. — Ueber Bittacus Hageni Brauer von V. von Roeder. —

Einige für die eur, Fauna neue Carabicinen von Dr. G. Kraatz. —

Neue Literatur.

Inhalts-Verzeichniss der Berl. entom. Zeitschrift, Jahrg. 1863—68, von

Max. Wahnschaffe.

Maart 1869.

Bulletino della Società entomologica italiana; fasc. 3 e 4.

Inhoud van den geheelen jaargang :

Fasc. I. Ortalidinae italicae, distinetae a Prof. Cam. Rondani. —

62 INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN.

Descrizione de una nuova specie d’imenottero (Astata Costae) e

Ferd. Picciolii — Cav. Garbiglietti, Catalogus meth. et synon.

Hemipterorum heteropt. Italiae. — Cav. Ghiliani, Nota sulla Pha-

neroptera lilcifolia F. — F. Piccioli, Catalogo sinon. e topograf.

dei coleotteri della Toscana. — Rivista entomologica. — Annunzi

di opere entomologiche.

Fasc. II. La famiglia dei Blefaroceridi del Prof. Loew. — A. Hali-

day, nota sulla precedente memoria. — Cav. Prof. Rondani, snl

genere Trigonometopus degli insetti Ditteri. — Cav. Garbiglietti,

Catalogus Hemipt. contin. — Cav. Prof. Targioni-Tozzetti, Nota

sulla composizione delle zampi del Gyrinus natator. — C. Emery,

Formicidarum italic. species duae novae. — Cav. Prof. Stefanelli,

Catalogo dei Lepidotteri toscani, 1. — Rondani, Nota snlle specie

del genere Oedaspis Lw. — Nob. C. Tacchetti, sopra un Eterot-

tero del genere Lygaeus osservato in Bologna. — Rivista ento-

mologica.

Fasc. III. Prof. Ghiliani, Razza o specie nuova di Acridite. — Dott.

A. Garbiglietti, Catalogus Hemipt. contin. — Prof. C. Rondani,

sul genere Chetostoma. — Conte C. A. Mella, di un nuovo genere

di Fitocoride. — F. Piccioli, Catal. sinonim. dei Coleotteri, Con-

tin. — Dott. C. Lepori, Nuove ricerche anatomiche e fisiologiche

supra l’organo sonore delle cicale. — Cav. Prof. Stefanelli, Catalogo

illustr. dei Lepidotteri toscani, contin. — Rivista entomologica.

Fasc. IV. Prof. Targioni-Torzetti, Sopra due generi di Cocciniglie

(Coccidae). — Ghiliani, Acclimazione spontanea. — Prof. Garbi-

glietti, Catalogus Hemipt. contin. — F. Piccioli, Descrizione di

un nuovo genere d’Imenotteri (Sfecidei). — Dott. A. Bertoloni

jun. Dei danni che ha recato ai frutti ed alle foglie del Fico il

bruco della Xylopoda nemorana. — Cav. Prof. Stefanelli, Catalogo

dei Lepidotteri, contin. — Dott. G. Roster, Di alcuni mezzi ed

apparati destinati a riprodurre in disegno le immagini microscopiche.

April 1870.

Verhandlungen der k.k. zoologisch-botanischen Gesellschaft in Wien. —

Jahrgang 1869. Band XIX. (In ruil tegen het Tijdschrift).

Entom. Inhoud :

Verscheidene mededeelingen in de Sitzungsberichte. Voorts in de

Abhandelungen het volgende. Fr. Brauer, Neue Neuropteren aus

dem Museum Godeffroy in Hamburg. — Jos. Mik, Beiträge zur

Dipteren-Fauna Oesterreichs, Taf. 4. — Al. Rogenhofer, Ueber

Zwitter von Rhodocera, B. — J. A. Graf Ferrari, Drei neue

Westasiatische Käfer. — Dr. F. X. Fieber, Synopse der europäi-

schen Deltocephali. Taf. 5, 6. — Fr. Brauer, Betrachtungen über

die Verwandlung der Insekten im Sinne der Descendenz-Theorie.

INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN. 65

Taf. 10. — Ernst Marno, Die Typen der Dipteren-Larven als

Stützen des neuen Dipteren-Systems. — Prof. Dr. Förster, über

die Gallwespen. — Jos. Mann, Lepidopt. gesammelt während dreier

Reisen nach Dalmatien. — Jos. Palm, Beitrag zur Dipteren-Fauna

Tirols. — Rud. Felder, Diagnosen neuer von H. v. Hedemann

gesammelter Lepidopteren. — V. Gredler, zur Literatur der Con-

chylis ambiguella Hübn., Roserana Fröl. — Fr. Brauer, Eine

neue Art der merkwürdigen Gattung Japyx Hal. — C. Tschek,

über eine neue Galle auf Eichen und deren Erzeuger. — Ferd.

Kowarz, Beitrag zur Dipteren-Fanna Ungarns. — Dr. J. Kriech-

baumer, Hymenopterologische Beiträge. — G. v. Frauenfeld, über

einige Pflanzenverwüster. — J. Winnertz, Sieben neue Arten der

Gattung Sciara. — Al, Humbert et H. de Saussure, Description

de divers Myriapodes du Musée de Vienne. — Fr. Brauer, Beiträg

zur Biologie der Acrocerideu, Taf. 13. — Fr. Brauer, Beschrei-

bung der Verwandlungsgeschichte der Mantispa Styr. Taf. 12. —

Dr. J. R. Schiner, Alophora Kriechbaumeri. — Fr. Brauer, Kurze

Charakteristik der Dipterenlarven. — Al. Rogenhofer, Lepidopt.

Mittheilungen. — Fr. Brauer, Beitrág zur Verwandlungsgeschichte

der Regenbreme, Taf. 13. — G. Ritter von Frauenfeld, Zoologi-

sche Miscellen XVI.

Van het bovengenoemde k.k. Genootschap buitendien:

Commelinaceae Indicae, imprimis Archipelagi Indici, adjectis nonnul-

lis hisce terris alienis, auctore Carolo Haskarl.

Mei 1870.

Bulletino della Società entomologica italiana; Anno secondo. Fasc. 1°.

Inhoud :

C. Rondani, Ortalidinae italicae (Continua). — A. Cierò, Nuove

varietà di due specie di lepidotteri ropaloc. — F. Piccioli, Cata-

logo sinom. e topografico dei coleotteri della Toscana. — Specie

nuove di artropodi, illustrati da vari autori. — Ad. Targioni-Toz-

zetti, sulla Phylloxera Vastatrix. — P. Stefanella, Il desastro delle

cavallette nella China. — Rivista entomologica. — Cenni necro-

logici. — Bibliografia entomologica italiana. — Atti della Società.

Van de Académie royale de l’Académie des Sciences, des lettres et des

beaux-arts de Belgique.

1°. Annuaire pour 1870.

Bevat niets over entomologie.

2°. Bulletins de l'Académie royale, 38° Année, 2° Série, ‘Tomes

27 et 28.

Entom. Inhoud :

Note sur le développement des Acarides, — Extrait d’une lettre de

64 INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN.

M. le Dr. Bessels à M. P. J. van Beneden. T. 27. p. 276.

Secondes additions au Synopsis der Caloptérygines, par M. de

Selys Longchamps, p. 645.

Recherches sur l’embryogénie des Crustacés. 1°. Observations sur le

développement de l’Asellus aquaticus, par M. Edouard van Bene-

den. T. 28. p. 54.

Recherches sur l’embryogénie des Crustacés. 2°. Développement des

Mysis, par M. Ed. van Beneden. T. 28. p. 140 et p. 232. —

Secondes additions au Synopsis des Gomphines par. M. Edm. de

Selys Longchamps. p. 168.

Bulletin de la Société impér. des Naturalistes de Moscou, Année

1869, n°. 2.

Entom. inhoud :

Enumération des nouvelles espèces de Coléoptéres. rapportés de ses

voyages par Victor Motschoulsky (9 sp.) — Essai monographique

sur le genre Abacetus Dej. par le Baron Maxim. de Chaudoir. —

Ueber Zenthredo flavicornis und 7. luteicornis von E. Ballion. —

Matériaux pour servir a l’etude des insectes de la Russie. V. Coléo-

ptéres de la Russie orientale par S. Solsky,

Jahrbiicher des Nassauischen Vereins fiir Naturkunde. Herausgegeben

von Dr. C. L. Kirschbaum, Jahrg. XXI und XXII, 1867 und 1868.

Entom. inhoud :

©. L. Kirschbaum, Die Cicadinen der Gegend von Wiesbaden und

Frankfurt (p. 1—202). A. Fuchs, Verzeichniss der Grosschmetter-

linge, welche in der Gegend von Oberursel vorkommen (p. 203—260).

Derselbe, zur Naturgeschichte von deidalia contiguaria Hübn.

(p. 261—263). — A. Schenck, Beschreibung der nassauischen

Bienen. Zweiter Nachtrag (p. 269—383.)

Junij 1870.

Bulletin de la Société Impériale des Naturalistes de Moscou, Année

1869, n°. 1 et 3. (Afl. 3 is geheel in het Russisch.)

Entom. inhoud van n°. 1: ni

Verzeichniss der bis jetzt in der Umgegend von Jarislaw aufgefun-

denen Kifer von M. von Bell. — Bemerkungen über einige Käfer-

Arten des Catalogus Coleopterorum von Dr. Gemminger und B. von

Harold, von E. Ballion. — Enumération des nouvelles espèces de

Coléoptéres rapportés de ses Voyages par Victor Motschoulsky.

Schriften der Königlichen physikalisch-oekonomischen Gesellschaft zu

Königsberg. Zehnter Jahrgang, 1869, erste und zweite Abtheilung.

Entom. inhoud:

Die Makrolepidopteren (Noctuiden und Geometriden) der Provinz

Preussen, Von Kaufmann Robert Grentzenberg in Danzig.

INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN. 65

Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of Lon-

don for the year 1869. Part IT and TII.

Entom. inhoud :

Mr. C. Horne, Notice of a Memoir on the Hymenopterons Insects

of the North-western Provinces of India. — Notes on some Spi-

ders and Scorpions from St. Helena, with descriptions of new

Species by the Reverend O. P. Cambridge (Plate XLII.) — Note

on Gyropus dicotylis, a new species of Parasite, by Alex. Mac-

alister.

Julij 1870.

Berliner Entomologische Zeitschrift. Vierzehnter Jahrgang, Heft 1 ii 2.

(In ruil).

Inhoud :

Ueber Anthypna abdominalis F. und deren Larve von Dr. Schreiber

Taf. 1, fig. 1—5). — Beiträge zur Coleopteren-Fauna van Sicilien,

von A. Baron von Rottenburg. — Ueber die in Friwaldszky’s Mo-

nographia Orthopterorum Hungariae beschriebenen neuen Arten,

von G. von Horváth. — v. Siebold’s Beobachtungen über Par-

thinogenesis bei Polistes Gallica mitgetheilt von Dr. G. Kraatz. —

Celeopterorum messis in insula Cypro et Asia minore, a Flam.

Baudi a Selve; ps. 3. — Ueber das älteste der Merianschen Werke

von Dr. G. Kraatz. — Beschreibung neuer Lepidopteren des eur.

Faunen-Gebiets von Dr. O. Staudinger. — Ueber die bei uns

heimische Fliege Dryomyza Zawadskii, Schumm. von A. Hensel. —

Nachtrige zum Catalog der Dipteren von demselben. — Ueber

Spanischen Dipteren von Dr. Löw. — Eine entom, Wintercam-

pagne in Spanien, von G. Dieck. — Prosopis Gerstaeckeri, neue

Bienenart, beschr. von A. Hensel. — Berichtigung von G. Dieck,

nebst Anhang von Kraatz und v. Heyden. — Revision der Calo-

bata-Arten der eur. Fauna von Dr. H. Loew. — Beschreibung

zweier neuer deutscher Pselaphiden von E. Reiter. — Ueber deut-

sche Rüsselkäfer von Th. Kirsch. — Clytus Sternü, beschr. von

Dr. Kraatz. — Ueber Feronia cuprea und Verwandte von Dr. Kraatz,

Van den heer Alf. Prud-homme de Borre:

Note sur le Byrsax (Boletophagus) gibbifer, Wesm.

(Geschenk.)

Van de Kon. Natuurkundige Vereeniging in Nederlandsch Indie:

Natuurkundig Tijdschrift voor Nederlandsch Indie. Deel XXXI —

Zevende Serie, Deel I, Afl. 1—3.

(Bevat niets over Entomologie.)

66 INHOUD VAN ONTVANGEN TIJDSCHRIFTEN.

Augustus 1870,

Bulletin de la Société impériale des Naturalistes de Moscou, Année

1869, n°. 4.

Entom. inhoud:

S. Solsky, Staphylins de l’Amérique méridionale et du Mexique, II. —

N. Erschoff, Note sur quelques Lépidoptéres de la Sibérie orientale.

Bullettino della Società entomologica italiana. Anno secondo, Trimestre 2.

Inhoud :

C. Rondani, Ortalidinae italicae. Idem, sull’ insetto Ugi. — Ghiliani,

sulla Opomala sicula. — F. Delpino, Applicazione della teoria

Darwiniana ai fiori ed agl’insetti visitatori dei fiori. — A. Garri-

glietti, Additamenta et emendationes ad catalogum methodicum et

synonymicum hemipterorum heteropt. Italiae. — F. de Saulcy,

Diagnosi di alcune specie nuove di coleotteri ipogei e descrizione

di una nuova specie di Reicheia. — C. Rondani, L’acaro del baco

da seta e l’acaro del gelso. — Escursioni entomologiche sulla

montagna di Cetona, fatte da Piero Bargagli — A. Targioni

Tozzetti, Sull’ organa che fa lume nelle luceiole volanti d’Italia. —

Stefanelli, Frammenti di una comunicazione intorno a vari lepidot-

teri toscani. — C. Emery, Studia mirmecologici. — A. T. T.

Entomologia agraria. — Cenni necrologici. Senator Prof. Antonio

Orsini. — Bibliografia entomol. italiana. — Atti della Società.

Discorso inangurals letto nella prima Adunanza publica della Società

entomologica italiana dal Presidente Cav. Prof. Adolfo Targioni-

Tozzetti.

Van de Portland Society of Natural History:

Reports of the Commissioners of fisheries of the State of Maine for the

years 1867 and 1868.

Third report of the Commissioner of fisheries of the State of Maine 1869.

Bevatten niets over Entomologie.

The Journal of the Linnean Society, Vol. X. — N°. 47 and 48.

Entom. inhoud :

Catalogue of a Collection of Ceylon Araneidea, lately received from

Mr. J. Nietner, with Descriptions of New Species and Characters

of a new Genus. By the Rev. C. P. Cambridge. Descriptions and

Sketches of two new Species of Araneidea, with Characters of a

new Genus. By the Rev. O. P. Cambridge.

A List of Spiders captured by Prof. E. Perceval Wright in the

province of Lucca. By John Blackwall.

Contributions towards a Knowledge of the Curculionidae. By Francis

P. Pascoe.

On the necessity of a Reform in the Generic Nomenclature of

Diurnal Lepidoptera, by W. F. Kirby.

INHOUD VAN ONTVANGEN TJJDSCHRIFTEN. 67

On the occurence of Astraptor illuminator Murray, or a closely

allied Insect near Buenos Ayres. By R. Trimen.

Proceedings of the Linnean Society of London, Session 1869—70.

List of the Linnean Society of London, 1869.

September 1870.

Proceedings and Communications of the Essex Institute. Volume VI,

Part. 1. 1868.

Entom. inhoud:

Description of Mexican Ants noticed in the American Naturalist,

April 1868. By Edward Norton. — On the Phalangeae of the

United States of Am. By Horatio C. Wood Jr. — On Insects

inhabiting Salt Water. By A. S. Packard Jr.

Act of Incorporation, Constitution and By-Laws of the Essex Institute.

An Historical Notice of the Essex Institute.

An Account of the Newspapers and other Periodicals published in

Salem from 1768 to 1856.

Bulletin of the Essex Institute, Vol. 1. Numb. 1.

(Bevatten niets over Entomologie.)

Proceedings of the Boston Society of Natural History. Vol. XII. Blad

18—end. Vol. XIII blad 1—14. (Oningenaaid.)

(Hiervan is de inhoud moeijelijk op te geven.)

Address delivered on the centennial Anniversary of the Birth of Alex.

v. Humboldt by Louis Agassiz,

Memoir of Thaddeus William Harris. By Thomas Wentworth Higgen-

son. (Geschenk van den heer S. H Scudder.)

Report of the Commissioner of Agriculture for the year 1868. (Geschenk

van het U. S. Departement of Agriculture).

Entom. inhoud :

The food and habits of Beetles by Townend Glover, pag. 78—117.

Statistics of Bee-Keeping , pag. 212— 281. Silk Culture pag. 282—304.

Practical entomology for farmers sons, pag. 305—318.

Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution,

Washington 1869. (Geschenk van de Smithsonian Institution.)

Behelst niets over Entomologie.

. DAT

Bae: HOUR toit o, vo no

Di di

de „elo, to vd vie

| (fy

Bete a eee ame

t ARL Hier: nola ver bs! arid tti ‚is abat REN +> wad pele:

km isti siro ia NGO CNE pel ‚gaat LOTS

BIE Oe aah DT hea nv f hands “Fo NET Hari

„Ik ned: Tr RN HA Ya bi HEIR / DIESE as i unite

Ars HOT RES PT en ; Bn ore

Faggi aldo Buel vi “had donge di “Hour

RR PEN TEMA “bent "peli al) do santo J

CR RE ;

er DIN ARBEIT BROT ORTE RAT.) DANSE em AEN dys arly. Ao

ARE ERST | nld adr ef ORL, oh mal fe

i Ù N b wae fa he A

«Pie Eu PT hia v a Jom oft

dautore "nas

gr | ‘10! QUE KO VUOLE

| („Di N Ere haak ! i

(MLD GTR AN YS

x AY Fe | Ae SI

ss cent

ARR [srt NEE NC Di

NER RS IT OM gh, Misra A Luts tase ie

NA Fe AAN

x +

PPS RITES. f Vea dies Go ; «lavi Af +

ARSTER WILD LE EUT IO VEE Hi alle

eraan IL sà Kank with bi

202 119% add ot out! lovend to gol fc | los

(gigi Ne er ige)

a ART ro bus aol yd esllaakt auk

| ER vnd nik ATA LEREN Sand nel

RACE JONG Cet era

SE "a ab nn de odt Ao use 10 brengt

OU AEN „tk Lt Kh GW wie

veer sole;

Nit Sug mhd, Sah Vas:

MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN

WAARGENOMEN,

BESCHREVEN DOOR

JEE heb OTS.

LITTERA TUUR.

Mart. Bernh. a Berniz, Chela Astaci marini monstrosa (Obs. C) en Chela Astaci

marini monstrosa alia (Obs. CI), in Miscellanea curiosa medico-physica aead.

naturae curiosorum sive Ephemeridum medico-physicarum germanicarum curio-

sarum annus secundus anni scilicet 1671. bladz. 174.

J. E. Valentini, Chela Astaci fluviatilis tribus apicibus praedita (Obs. CXXVI), in

Acta Acad. Caes. Leopold. Carol. Naturae Curiosorum. Vol. IT, bladz. 285. 1730.

A. J. Roesel von Rosenhoff, Monatliche Insektenbelustigungen. Deel III. Der Fluss-

krebs hiesigen Landes. Tab. LX. f. 28 en 2), en Tab. LXI. fig. 30—33. 1755.

F. Tiedemann, Beschreibung einiger seltnen Thier-missgeburten, in Deutsches Archiv

für Physiologie. Deel V. bladz. 127. 1819.

Dr. G. Jaeger, Zwei Beispiele missgebildeter Krebsscheeren, in Meckel’s Archiv für

Anatomie u. Physiologie. Jahrg. 1826. bladz. 95.

H. Lucas, Notice sur quelques monstruosités observées dans les Crustacés apparte-

nant aux Genres Carcinus, Lupa, Homarus ef Astacus, in Annales de la Soc.

Entomol. de France. 2e Ser. Tom. II. bladz. 41. 1344,

Dr. G. Jaeger, Vergleichende Darstellung der missgebildeten Scheere des gemeinen

Flusskrebses (Astac. fluviatilis) und der missgebildeten Scheere einer Krabbe

(Cancer Uca L., Uca una, Latr.) aus Surinam, in Jahreshefte des Vereins für

vaterländische Naturkunde in Wurtemberg. Jaarg. VII. bladz. 33. 1851.

J. A. Herklots, Notice earcinologigue, in Dierkundige Bijdragen uitgegeven door het

Kon. Zool. Genootschap: Natura artis magistra te Amsterdam. Deel I. afl. 5. 1852.

Misvormingen van Crustacea zijn er betrekkelijk zeer weinige

bekend gemaakt. Von Berniz opende de rij der beschrijvers,

voor bijna tweehonderd jaren, met zijne waarnemingen van twee

monstrueuse scharen van de Zeekreeft. Valentijn, Roesel, Tie-

demann en Jaeger beschreven allen monstrositeiten bij de Rivier-

70 MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN WAARGENOMEN.

kreeft. Later gaf Jaeger in de Wurtembergische Jahreshefle een

overzicht der hem bekende misvormingen; hij voegde bij het

zevental , door Roesel en Tiedemann en het tweetal vroeger

door hem zelven medegedeeld, nog twee nieuwe waarnemingen

en gaf bovendien de afbeelding en beschrijving van eene zeer

samengestelde misvorming bij Uca vna Latr. Hem was onbekend

gebleven de Notice van Lucas, welke een voorbeeld bij de Rivier-

kreeft, een bij de Zeekreeft en twee bij krabben: Carcinus moenas

Bast. en Zupa dicantha Latr. bevatte.

Bij al deze' voorbeelden is het eene schaar, die de misvor-

ming vertoont. Of deze aan andere deelen bij Crustacea zoo

zelden voorkomt, of dat de onbekendheid het gevolg is van de

weinige aandacht die er op gevestigd wordt, moet ik onbeslist

laten Mij zelven intusschen is tot nog toe slechts een geval

voorgekomen aan den tarsus van een linkerpoot van het tweede

paar bij Lithodes arctica Lam., terwijl ik nu weder twee mis-

vormde scharen van krabben waarnam, van welke ik hier de

beschrijving zal mededeelen. Voor de graphische voorstelling ben

ik mijnen vriend en ambtgenoot Dr. Snellen van Vollenhoven

mijn oprechten dank verschuldigd.

De misvorming die ik, als de eenvoudigste, het eerst ter sprake

wil brengen, komt voor bij eene soort van het geslacht Xantho

van Leach, zoo als de Haan het opvatte, Xantho en Chlorodius

vereenigend, die hoofdzakelijk onderscheiden werden naar den

bouw der scharen.

Bij de soorten die het geslacht Chlurodius van Leach samen-

stelden, zijn de uiteinden der vingers aan hun punt verbreed

en uitgehold, zoodat zij als het ware lepels vormen. Tot deze

groep behoort ook ons voorwerp, Xantho punclulatus de Haan,

uit de Roode zee. Zie PI. 1. fig. 1—4.

De hand en ook de duim zijn geheel normaal gevormd; het

vingergedeelte van de hand is, van de buitenzijde gezien,

! Rorsel spreekt ook van kwetsing ten gevolge van welke men aan den neus van

den Kreeft eene bijzondere uitwassing ziet, die eene mismaakte gestalte heeft. Mi

zijn geene afbeeldingen noch beschrijvingen van dergelijke misvormingen bekend.

MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN WAARGENOMEN. 71

breeder dan gewoonlijk en in zijn voorste helft gaffelvormig

verdeeld.

Langs den bovenrand buigt de wijsvinger zich naar boven en

naar buiten en vormt een minder ontwikkeld, maar overigens

in zijn bouw normaal uiteinde Langs den onderrand zet zich

de vinger in den anderen tak voort. Voor het punt van af-

scheiding van het bovenste uiteinde loopt hij naar beneden en

naar binnen en vormt in die richting eveneens een lepelvormig

uiteinde, onder een bijna rechten hoek met het vorige verbonden.

De tanden van den onbewegelijken vinger zetten zich op het

bovenste uiteinde voort, het andere is er van ontbloot; de

grijpvlakte van den ondersten tak is schuin gericht en geheel

buiten het bereik van die van den duim, terwijl de lepel van

den bovensten tak slechts voor een gedeelte door dien van den

duim bestreken wordt, tengevolge van de buitenwaartsche rich-

ting die deze tak verkreeg, hoewel beide lepels bijna in hetzelfde

horizontale vlak liggen.

De onderste ingedrukte lijn, die in de normale schaar even-

wijdig aan den benedenrand loopt, ligt hier hooger, verdeelt

zich bij de splitsing des vingers en zet zich op beide takken voort.

Op de binnenvlakte der schaar is niets onregelmatigs te bespeuren.

Het tweede voorbeeld van misvorming (zie Pl. I, fig. 5 tot 8),

dat ik hier zal meedeelen, werd bij een exemplaar van Eriphia

spinifrons Herbst waargenomen, uit de Middellandsche zee af-

komstig, een wijfje van geringere’ dan de gewone grootte,

doch behalve de linkerschaar geheel en al normaal gevormd.

Zoo als bekend is verschillen de scharen der beide zijden bij

deze soort niet slechts in grootte, maar ook in vorm der deelen

en in sculptuur. De kleinste schaar, die bij onze acht voor-

werpen slechts eenmaal aan de rechterzijde gevonden wordt,

heeft de vingers zwakker gebouwd, zijdelings meer samengedrukt

en aan den scherpen rand tandvormig ingesneden. In de lengte

loopende voren laten er verschillende deelen aan onderscheiden.

De buitenvlakte der hand vertoont, in plaats der knobbelachtige

1 De breedte van de schaal is 34 mm. op 25 mm. lengte.

79 MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN WAARGENOMEN.

verhevenheden die de groote schaar op hare bovenhelft bezit,

over hare geheele oppervlakte, doornachtige uitsteeksels, waar-

tusschen stijve haren zijn ingeplant.

Ook bij dit voorwerp wordt de kleinste schaar aan de linker-

zijde gevonden. Zij is in structuur en sculptuur geheel in den

norm gebleven voor zoover de hand en den beweegbaren vinger

betreft, doch het voorste gedeelte van de hand, dat men met

den naam van wijsvinger aanduidt, vertoont zeer merkwaardige

afwijkingen.

Aan de benedenzijde ziet men een eenigszins verkorten wijs-

vinger onder een bijna rechten hoek zich naar onderen buigen;

tegenover dezen vertoont zich een normaal gevormde duim;

deze beide deelen vormen dus eene schaar die een rechten hoek

maakt met de normale as van de hand. Boven den duim van

deze onderste schaar verheft zich een andere duim in dezelfde

verticale richting wat de as van de hand betreft, doch naar

boven staande en dus een rechten hoek vormend met den

normalen duim. Tusschen beide laatstgenoemde duimen staan

twee wijsvingers, grootendeels slechts uit het tandendragend

bovendeel bestaande en te zaam verbonden door eene verhevene

doch smalle rib, waarin de middel- en onderdeelen der twee vingers

vergroeid zijn, en die in schuinsche richting, onder een hoek

van ongeveer 45 graden, op de as der hand staat. Deze vin-

gers zijn ongeveer een derde kleiner dan de wijsvinger van de

onderste schaar en dan hunne verhouding tot hunne duimen

zou vorderen; aan hun punt zijn zij afgerond.

De hand, of juister gezegd het grondstuk van het wijsvinger-

gedeelte der hand, is voor de inplanting van deze overtallige

vingers verlengd en het middelstuk dier verlenging strekt zich

tot voor den normalen duim uit. Het gedeelte tusschen de meest

uitstekende duimen en de inplantingsvlakte der vergroeide wijs-

vingers richt zich schuin naar boven en naar achteren, tot

onder de inplanting van den normalen duim. Aan den onder-

rand heeft de inplanting van den wijsvinger op een vierkant

verlengsel plaats.

Het geheele uitgegroeide stuk draagt stekels, niet regelmatig

MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN WAARGENOMEN. 75

over de oppervlakte verspreid maar saamgehoopt bij de grond-

stukken der verschillende vingers. De binnenzijde der hand, op

welke die uitgroeisels nog duidelijker in het oog vallen, is ge-

heel glad.

Alle duimen schijnen vrij en beweegbaar geweest te zijn, ten

minste zij vertoonen allen de gewone en normale geledingsknob-

bels en holten. Wanneer dit wezenlijk het geval geweest is,

wat bij gedroogde voorwerpen moeielijk is uit te maken, dan

was de beweging van de vingers der onderste schaar normaal;

de beweging van de middelste schaar kan, door de geringe ont-

wikkeling van den wijsvinger, slechts eene gedeeltelijke werking

hebben toegelaten, terwijl de bovenste normale duim zich achter

zijn vergroeiden wijsvinger heen bewoog en met hem geen eigen-

lijke schaar vormde. De duimen van de middelste en bovenste

scharen daarentegen, grepen met de punt tegen en langs elkander

en vormden aldus een nijper die het dier van nut kan geweest zijn.

Na de beschrijving dezer misvormingen, zal het niet geheel

van belang ontbloot zijn om de plaats na te gaan, die zij in

de reeks der bekende vormen innemen.

Jaeger gaf reeds een vergelijkend overzicht der misvormde

scharen van de Rivierkreeft en van Uca una, doch de hem niet

ter kennis gekomene waarnemingen van Lucas, laten zijn werk

natuurlijk onvolledig.

De beide oudste schrijvers over dit onderwerp zijn door Jaeger

niet genoemd, ofschoon Valentijn vermeldt, dat hij eene schaar

van een Rivierkreeft bezat van drie uiteinden voorzien. Bij het

ontbreken van eene nadere beschrijving of afbeelding kan alleen

het feit worden opgeteekend ; von Berniz evenwel beeldde de

beide scharen van Astacus marinus, waarover zijne waarnemin-

gen liepen, af.

In de Observatie C stelt hij eene linkerschaar voor van Homa-

rus vulgaris M. Edw. door verschillende vreemde lichamen bezet ;

zij wordt dan ook «chela variis marinis inerustata» genoemd.

Behalve die buizen van Serpula enz. vertoont zij, aan den bin-

nenrand van den onbewegelijken vinger, twee insnijdingen ,

achter elkander gelegen en den vinger in drie deelen verdeelend.

74 MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN WAARGENOMEN.

De duim heeft, naar von Berniz’ aanwijzing, twee uitsteeksels, die

op een neus en bovenlip gelijkenen. Deze zijn bij het grondstuk

des duims gelegen, meer naar voren is evenwel een veel grooter

en verder uitstekend aanhangsel.

Het geheel geeft, naar mijn inzien, den indruk ontstaan te

zijn door uitwendige belediging van den wijsvinger, terwijl de

vormverandering die de onderrand van den duim onderging,

eene aanpassing aan den vervormden bovenrand van den wijs-

vinger aantoont.

De fossiele schaar in Observatio CI medegedeeld werd eenvoudig

afgebeeld en met geen enkel woord beschreven, daar de auteur

naar de plaat verwijst tot kennisneming van de misvorming.

Om voldoende inlichtingen te erlangen over dat voorwerp, acht

ik evenwel een beschouwing van die afbeelding niet toereikend,

maar zou een onderzoek van het origineel, zoo daartoe moge-

lijkheid bestaat, allernoodzakelijkst zijn. Ik zal dus hier alleen

vermelden, dat de vorm, de kortheid en de puntigheid van

den wijsvinger en zijn verhouding tot de hand en den duim

bijna ontwijfelbaar een herstellingsvinger aanwijzen, waardoor

ook de vorm en buiging van den duim is gewijzigd.

Bij het overzicht dat nu volgen zal, acht ik het dus beter

deze onvolledig bekende vormen niet in aanmerking te nemen.

Het moge volstaan ze ter herinnering te hebben aangevoerd.

Jaeger stelde de hem bekende misvormingen te zaam in eene

reeks, in welke de volgorde bepaald wordt door het deel waarbij,

en naar de meerdere of mindere mate waarin de misvorming

voorkomt.

Hij vangt aan met de misvormingen van den duim, bij welken,

behalve de min of meer normaal gebleven duim, zich een bijtak

voordoet, die enkelvoudig is, of zich verdeelt.

Voorbeelden uit deze rubriek stelt zijne plaat voor bij figuur

1, 2 en 5, door hem zelven, en fig. 4 en 5 door Roesel waar-

genomen, welke laatste afgebeeld zijn op pl. LX. f 29 en LXI

f. 55 der Insektenbelustigungen.

Zijne tweede afdeeling bevat de misvormingen van den wijs-

vinger of het verlengde gedeelte van de hand, waarbij, volgens

MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN WAARGENOMEN 73

de afbeelding en beschrijvingen, zoowel eenvoudige, puntige

aanhangsels aan het basaalgedeelte van den index voorkomen:

Jaeger fig 6 = Roesel pl. LXI. fig. 51, en Lucas pl. I. f. 5, —

als ook verdeeling en splijting van den eigenlijken vinger, voor-

gesteld door Jaeger fig. 7, 8 en 9.

Hier stelt Jaeger de misvorming door hem bij fig. 10 = Roesel

LXI. f. 52 afgebeeld, bij welke de wijsvinger aan de punt in twee

uiteinden uitloopt, terwijl op de helft van den vinger in schuin-

sche richting een tak ontspringt, die ongeveer aan de voorste

helft van cen normalen vinger beantwoordt.

Tot eene derde afdeeling rekent Jaeger de misvormingen die

aan de hand in engeren zin voorkomen.

Hij brengt er zijne figuur 11 = Roesel LX. f. 28 toe, waarbij

op de zijvlakte der hand, voor den oorsprong van den onbewe-

gelijken vinger, een uitwas voorkomt, dat in drie takken ver-

deeld is.

Verder stelt hij bij deze afdeeling de misvorming van Uca una,

die hij bij fig. 12 en 15 afbeeldt.

In deze laatste misvorming moet, naar het mij voorkomt,

eene geheel verschillende rubriek worden erkend, waarvan ons

reeds een voorlooper in de beide voorste uiteinden des wijsvin-

gers van Roesel’s fig. 52 voorkwam.

Bij alle tot hiertoe beschouwde vormen * hadden wij, naar

mijne opvatting, enkel en alleen te doen met aanhangsels, uit-

groeisels en dergelijke accidenteel bijkomende vormsels, zonder

dat er ook slechts een schijn aanwezig was van vermenigvuldi-

ging van normale organen.

Dit zien wij evenwel plaats grijpen, in geringere mate bij de

eerste misvorming die ik beschreef, die van de Xantho-soort ,

maar reeds in sterkere mate vinden wij hetzelfde verschijnsel bij

1 Het is zeer wel mogelijk, dat sommige der reeds bekende misvormingen, b. v.

Jaeger’s fig. 3, of Roesel’s pl. LX. fig. 29, tot deze afdeeling moeten gebragt wor-

den. Intusschen kan daar nergens sprake zijn van beweegbaarheid der bijkomende

deelen cn moet ik doen opmerken, dat Roesel’s algemeene voorstelling de door hem

waargenomen misvormingen slechts als gevolgen van kwetsing of kneuzing doet voor-

komen.

76 MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN WAARGENOMEN.

de afbeelding van Lucas fig. 1, waar eene evenzeer laterale

verdubbeling van den wijsvinger plaats heeft. Lucas fig. 4 sluit

zich hierbij aan, terwijl een der aldus gevormde wijsvingers aan

de punt zich nogmaals in twee deelen splitst.

Diezelfde laterale verdubbeling van den wijsvinger zie ik in

Jaeger’s fig. 12, doch hier komt nog bovendien verdubbeling

der schaar voor.

In de 2de figuur van Lucas, waar de duim de overtallige

vingers draagt, doch waar, omdat drie der vier aanwezige vin-

gers onbewegeliik aan elkander verbonden zijn, geen volkomen

schaarverdubbeling plaats heeft, zien wij een lageren trap van

deze anormale ontwikkeling.

Een hoogeren trap neemt Jaeger’s Vea in, bij welke elke wijs-

vinger een bewegelijken duim tegenover zich heeft, al is de

duim van de onderste schaar onbewegelijk met den wijsvinger

der bovenste verbonden.

Maar de meest samengestelde misvorming in deze richting

kwam ons voor in de beschreven Eriphia-schaar, waar alle drie

de duimen afzonderlijk beweegbaar zijn, en door de omkeering

van een paar aaphangels, drie volkomen scharen gevormd worden.

Tot deze zelfde rubriek van afwijkingen van den grondvorm

door vermenigvuldiging van organen, moet ook de misvorming

gerekend worden reeds vroeger door mij in de Dierkundige

Bijdragen beschreven, en van welke ik, om de volledigheid, hier

de korte beschrijving en afbeelding (zie plaat I. fig. 9 en 10)

herhalen zal.

Ik nam haar waar bij den tarsus van den linkerpoot van het

tweede paar bij een Lithodes arctica Lam., welk voorwerp nog

in het kabinet van het Kon. Zool. Genootschap : Natura artis

magistra te Amsterdam, te zien is.

De rechterpoot en alle geledingen van den linker, de laatste

uitgezonderd, zijn normaal gebouwd.

De linkertarsus is de helft kleiner ongeveer, dan hij zou be-

hooren te zijn; hij verbreedt zich tot een soort van hand en

eindigt met drie vingers, ongelijk in grootte en niet in hetzelfde

vlak gelegen, daar de middelste zich naar achteren terug buigt,

MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN WAARGENOMEN. A

terwijl de voorste zich naar voren wendt. De stekels aan den

bovenrand van den tarsus ontbreken, slechts op den voorsten

vinger is een spoor van een enkelen stekel waar te nemen.

Jaeger deelt ons aan het slot van zijn stuk de resultaten

mede, waar toe de beschouwing der hem bekende misvormingen

hem bracht. Ik zal die hier niet verder behandelen, doch bij

deze punten bespreekt hij ook het belangrijke, dat anatomisch

onderzoek der misvormde deelen zou hebben. Tevens wijst hij

er op, hoe door waarneming zou kunnen uitgemaakt worden,

of die misvormingen standvastig door blijven bestaan, dan wel

of bij het vervellen der schaaldieren, de vernieuwing hunner

bekleedselen tot vermindering of vermeerdering der afwijking voert.

Ointrent dit laatste punt verzekert Roesel, dat deze bijwassen

zelfs bij de volgende veranderingen van huid, er standvastig aan

blijven. Hij zegt evenwel niet in hoeverre deze uitspraak op

eigen waarnemingen gegrond is. De verschijnselen worden nog

gecompliceerd door het bekende herstellingsvermogen der schaal-

dieren, waarvan de werking ons wellicht in menig opzicht licht

zou kunnen verschaffen.

Een klaar inzicht in het geheele proces kan zeker alleen ver-

wacht worden van gelukkige waarnemingen van levende, en ont-

leedkundig onderzoek van versche misvormde voorwerpen. Bij

de algemeene verspreiding en het talrijk voorkomen der schaal-

dieren, schijnt de wensch naar die kennis niet noodwendig onder

de pia vota gebracht te moeten worden, zoo slechts van de be-

staande gelegenheden partij wordt getrokken.

Fig.

”

10.

MISVORMINGEN BIJ SCHAALDIEREN WAARGENOMEN.

Verklaring der afbeeldingen.

Plaat I.

. Een normale linkerschaar van Xantho punctulatus. 3 nat. gr.

Misvormde linkerschaar van dezelfde soort, van buiten

gezien. 2 nat. gr.

Dezelfde, schuin van onderen en van buiten gezien.

2 nat. gr.

. Dezelfde, geheel van onderen gezien. % nat. gr.

Een normale linkerschaar van Eriphia spinifrons. nat. gr.

. Misvormde linkerschaar van dezelfde soort, van buiten

gezien. nat. gr.

Dezelfde, omgekeerd van de binnenzijde gezien. nat. gr.

De bovenste en middelste scharen, van buiten gezien.

+ nat. gr.

. Tarsus van het 2% paar pooten der rechterzijde van

Lithodes arctica, Lam. nat. gr.

Tarsus van het 9% paar pooten der linkerzijde bij het-

zelfde voorwerp. nat. gr.

OVERZIGT VAN Dr. SCHINER’S

JONGSTE STELSEL DER BENAMINGEN VOOR

HET ADERBELOOP DER VLEUGELS

VAN DIPTERA,

DOOR

F. M. VAN DER WULP.

Het is voorzeker geheel onnoodig aan de lezers van dit Tijd-

schrift te herinneren, dat het aderbeloop der vleugels bij som-

mige insecten-orden, en onder anderen ook bij de Diptera, van

groot belang is voor de onderscheiding der familién en geslach-

ten, en zelfs der soorten. Niet alleen dat daarin menigvuldige

en standvastige kenteekens worden gevonden, maar daaraan is

ook het voordeel verbonden, dat men die kenteekens aan ge-

droogde exemplaren en zelfs bij zeer kleine voorwerpen duide-

lijk kan waarnemen.

Ofschoon in het aderbeloop bij de Diptera de grootste ver-

scheidenheid voorkomt, bestaat er toch een eigenaardige type,

zoodat ongetwijfeld ieder die iets aan entomologie gedaan heeft,

reeds enkel bij het zien van eenen vleugel, dadelijk beslissen

zal of deze aan een Dipteron dan wel aan een insect van eene

andere orde heeft toebehoord. Zelfs wordt er slechts eene ge-

ringe mate van bekendheid met de Tweevleugeligen vereischt,

om in de meeste gevallen uit zulk een vleugel af te leiden, tot

welke familie het voorwerp gerekend moet worden. Door de

groote verscheidenheid, die zich hier opdoet, is het intusschen

niet altijd even gemakkelijk den eigenlijken grondvorm te her-

kennen, en heeft het vooral vele bezwaren in, om algemeen

toepasselijke benamingen voor de aderen en cellen te vinden,

80 OVERZIGT VAN D". SCHINER S JONGSTE STELSEL DER

waardoor men zich, bij de rangschikking en bij de beschrijvin-

gen, verstaanbaar kan uitdrukken. Meigen, wien de eer toekomt

het eerst eene stelselmatige rangschikking der Diptera vooral op

het aderbeloop te hebben gegrond, heeft voor de nomenclatuur

der aderen en cellen slechts weinig gedaan. Op het standpunt

waarop de wetenschap zich in zijnen tijd bevond, rekende hij

het, zoo "t schijnt, geheel onuitvoerlijk om voor de menigvuldige

en uiteenloopende vormen van het aderbeloop algemeen passende

benamingen aan te geven, en hij had daaraan te minder be-

hoefte, omdat hij overal in zijn werk kon verwijzen naar de

meestal zeer voldoende afbeeldingen, die hij er aan heeft toe-

gevoegd.

Macquart heeft getracht in dit gemis van nomenclatuur te

voorzien; doch in vele opzigten zijn de namen, die hij aan de

aderen en cellen heeft gegeven, niet van onzekerheid vrij te

pleiten, en kan het ook geenzins gezegd worden, dat zij bij alle

familiën op denzelfden grondslag rusten.

Vele latere schrijvers behandelden slechts afzonderlijke fami-

liën of geslachten, en gebruikten daarbij gewoonlijk ieder op

zich zelven benamingen, zoodat dikwijls aan dezelfde aderen en

cellen , naar gelang der familie waarmede de een of ander zich

bezig hield, de meest uiteenloopende namen werden gegeven.

Over ’t algemeen werden door de voornaamste Dipterologen, —

en Meigen zelf heeft daarvan reeds het voorbeeld gegeven, —

de langsaderen naar arithmetische volgorde benoemd, en spraken

zij alzoo, te rekenen van den voorrand, van de eerste, tweede,

derde langsader, enz. (zie Pl. 2, f. 1). Waar al de hoofdade-

ren aanwezig zijn, gaat dit goed; maar er zijn geheele familién,

waar eene of meer dezer aderen ontbreken. Zoo zijn o, a. bij

de Cecidomyiden alleen de eerste, derde en vijfde langsaderen

voorhanden (PI. 5, f. 15), en zou het zeer vreemd klinken en zelfs

zeer onverstaanbaar zijn, als men bij de behandeling dezer fa-

milie bij voorbeeld zeide: de vijfde langsader is gevorkt, terwijl

er in den geheelen vleugel niet meer dan drie langsaderen te

zien zijn. Dit gebrek is in den laatsten tijd ook door Schiner

gevoeld, die zich veel moeite heeft gegeven, om in het ader-

BENAMINGEN VOOR HET ADERBELOOP DER VLEUGELS VAN DIPTERA. 84

beloop der Diptera den waren grondvorm op te sporen, en

daarop een stelsel heeft gebouwd en benamingen heeft aangege-

ven, die algemeen voor deze insecten-orde kunnen gelden.

Dat er tot dusverre in de nomenclatuur van het aderbeloop der

Dipteren-vleugels velerlei verwarring en onzekerheid heerschte,

kan blijken uit het volgende tabellarisch overzigt van de ver-

schillende benamingen, door eenigen der voornaamste schrij-

vers gebezigd, waaruit tevens kan worden opgemaakt, hoe

groote behoefte er bestaat aan algemeen toepasselijke namen.

MEIGEN ,

Systematische Beschreibung.

Randrippe (*)

(*) Slechts bij enkele geslach-

ten wordt deze naam gebruikt,

als bij Ch/orops, Phora, enz.

Erste Längsader

sr...

Langsaderen.

Zweite Längsader (Bij Do-| ........ == Yohoscaoc

lichopiden en Musciden).. .

Dritte Längsader. (Idem)...|......... Niger

Vierte Längsader. (Idem)... ‘| Nervure externo-médiaire.

Zweite Längsader.(Tipuliden).

Zweite Randader. (Phoriden).

Fünfte Längsader. (Dolicho-j Nervure interno-médiaire.

piden, Musciden, enz. it

Dritte Längsader. (Tipuliden). |

Erste Längsader. (Phoriden).

eos ee Ce Nervure anale...........

Spitzenquerader. (Musciden).|...,,.... — :

Dwarsaderen. } Mittle oder he Querader. i dr — i i | ‘

Hintere oder gewöhnliche|....... er

Querader Nen weeke vt.

Randzelle oder Randfeld...( Cellule costale. ........

(Hier en daar z00 genoemd waa

van kleurschakeering sprake is). | Cellule mediastine.

en SORT Cellules maginales. .....

RIONE Cellule sousmarginale.. .

deal \

Cellen. . . . PEUR TI | Cellules postérieures......

ie Cellules basilaires

Mittelzelle...... 3

‘0100000

MACQUART,

Suites à Buffon,

bol nel

Nervure marginale. ......

\ Deux nervures composant\

! la sousmarginale........

Cellule anale.

Cellule discoidale. .......

MACQUART,

Suites 4 Buffon, Tekst,

deel I, p. 4 en verv.

Nervures médiastines. .

Nervure marginale. ..... |

Nervure sousmarginale. .

(Bij de Phoriden heet dela

ader weder Nervure may

ginale). |

Nervure externo-médiairés

Nervure sousmarginale...

(Phoriden).

Nervure interno-médiaire.ll

Nervure anale....

\ Nervure axillaire..

} Nervure fausse. .

eee eee

. nen

ras

Cellule costale.. Ae

Cellule mediastine.....

Cellules marginales.....

Cellule sousmarginale... . |

Cellules postérieures. ...

Cellule discoidale (Syrphiden)

eers nere Peele Wokken

Cellule discoidale

de vleugels der Diptera, door eenige voorname schrijvers gebezigd.

WINNERTZ, WINNERTZ, SCHINER , SCHINER’S

onographie van het ge- | Monographie der Myce- | Fauna austriaca. | Neues Adersystem der

slacht Ceratopoyon. tophiliden. | | Diptera.

Endader... u. ann Randader (Cosfa.) ...... Vorderrandader. ..... Costalader.

RE. irta — DIELIS. delgi voci

Vurzel-oder Unterrandader.* Hiilfsader (vena auziliaris). Erste Längsader. . ..( Subeostalader.

(*) Winn. begrijpt hierin ook del Unterrandader (subcosta,

schijnbare verlenging, die door TAMUS). nee sie ce |

Schiner als de basis der Cubi- |

taal-ader wordt beschouwd, ter- |

wijl hij het laatste gedeelte der |

Subcostaal-ader (Schiner) als i |

eene afzonderlijke ader voor- |

stelt, die hij Zwischenader noemt. |

Het dwarsadertje, dat bij vele

Ceratopogon-soorten de onder-

| randcel in tweeën deelt en eigen -

lijk een boventak der Cubitaal-

ader is, heet bij hem Randfeld-

| querader. :

E SERED En PR as Meg FFE EE ae NN Zweite Längsader....| Radialader

SR: HAL Mittlere Querader (het wor-| Dritte Lingsader.... Cubitalader.

telstuk der Cubitaal-ader).

Brachialader (de bovenarm v.

| de vork der Cubitaal-ader).!

Mittelader sv... 0. Mittelader (vena media). ... Vierte Längsader....| Discoida'ader.

‚Scheibenader (de onderste|Obere Scheibenader (de onder-;

| tak der Discoidaal-ader).| ste tak der Discoidaal-ader).|

Wmchiselader. . oa. 4% 40 |Hinterader (vena postica) | Fünfte Längsader....! Posticalader.

Hinterader (de onderste tak! Untere Scheibenader (de bo-

der Posticaal-ader).....} venste tak der Posticaal-/

Ber) Welk Ae À |

a PARERE ....| Achselader (vena aeriliaris). Sechste Längsader a Analader.

Analader . i

Eiterader. twe Afterader (vena spuria)...| Siebente Längsader | Axillarader.

oder Axillarader.. . |

er ent elle an ii Spitsquerader. ..... Spitsquerader.

| Wurzelquerader ......... Oberast der | Hülfsader... | Wurzelquerader...... ==

Rücklaufende Ader....... Ellbogenader (vena cubi- | Gewöhnliche Querader.| Querader.

VICI eh a Date SEI

ER — .... aii axa — .. ..... | Hintere Querader. ..| Hintere Querader.

( Randzelle (Cellula margi-) Mediastinalzelle.

ee a Agi | zalig). nnn A, Vórderrand zelle | Rand- oder Costalzelle

oder Randmahlzelle.

Pinterrandzelle AAP. tc Re e fe Lele ane | Randzelle.... 2... Subeostalzelle.

Biase Aas eg oe Cubitalzelle ( ellula cubi-| Unterrandzelle......| Cubitalzelle.

ADRESSE PRE

Hintere Cubitalzelle...... Obere Scheibenzelle. ....| Erste Hinterrandzelle.| Erste Hinterrandzelle.

Obere Scheibenzelle...... Mittlere Scheibenzelle ...| Zweite ” Zweite ”

Untere Scheibenzelle .... Untere Scheibenzelle ....| Dritte ” Dritte ”

Hintere Achselzelle...... Elintezzeleege cc. EE Vierte 7 Vierte ”

Vordere Cnbitalzelle...... | Schulterzelle (Cellula hume-| Vordere Basalzelle...| Vordere Basalzelle

rali) NNT EER

RAE Var) re — .. ......| Hintere Basalzelle. ..| Hintere Basalzelle.

FRE = ee Achselzelle (C ellula azil-| Analzelle..... .....| Analzelle.

| MLARES) AN er. RS i

| SARE mae PPT VINES -| uy EE < ah ‚| Discoidalzelle ....... Discoidalzelle.

84 OVERZIGT VAN D’. SCHINER S JONGSTE STELSEL DER

Daar het zich laat verwachten, dat Schiner’s systeem bij de

Dipterologen gereeden ingang zal vinden, is het welligt niet van

belang ontbloot, daarvan te dezer plaatse eene beknopte voor-

stelling te geven, waarbij ik tevens gelegenheid zal vinden om

hier en daar eene enkele opmerking te maken.

Even als dit in andere insecten-orden, met name bij de

Hymenoptera, wordt aangetroffen, vindt men ook bij de Diptera

in eenige familiën het aderbeloop zeer zamengesteld, in anderen

slechts tot zeer weinige aderen teruggebragt, zoodat, bij opper-

vlakkige beschouwing dier beide uitersten, daarin niet ligt een

algemeenen typus kan worden herkend. Bij naauwkeurige verge-

lijking evenwel komt het aan het licht, dat die meerdere zamen-

stelling alleen door de vertakking van sommige aderen wordt

veroorzaakt, en dat aan den anderen kant, door het geheel ont-

breken of den rudimentairen toestand van sommige aderen eene

groote mate van eenvoudigheid ontstaat.

Om het aderstelsel der Dipteren-vleugels en de nomenclatuur

van Schiner te leeren kennen, zal het doelmatig zijn van eenen

vorm uit te gaan, die tusschen deze beide uitersten (den zeer

zamengestelden en den hoogst eenvoudigen vorm) het midden

houdt. Ik kies daartoe, als voorbeeld, den vleugel van eene

vlieg uit de talrijke familie der Musciden, en wel van het ge-

slacht Cordylura (Pl. 2, fig. 1).

Wanneer men dezen vleugel oplettend beschouwt, dan zal men

al dadelijk opmerken, dat de voorrand zelf begrensd wordt door

eene ader (a), die uit den wortel voorkomt. Deze ader heet

de Randader (wena costalis) en loopt hier tot aan de vleu-

gelspits. Bij menig ander geslacht strekt zij zich minder ver uit,

maar er zijn ook geheele familiën, bij welke zij rondom de

vleugelspits is doorgetrokken en den geheelen omtrek des vleugels

omschrijft, gelijk wij later zullen zien.

Voorts ontspruiten uit den vleugelwortel twee hoofdaderen of

hoofdstammen, die zich vervolgens ieder weder vertakken en

alzoo elk op zich zelven een aderstelsel vormen, zoodat er twee

zulke aderstelsels, een boven (bij den voorrand) en een onder

(bij den achterrand) aanwezig zijn, die alleen door een dwars-

BENAMINGEN VAN HET ADERBELOOP LER VLEUGELS VAN DIPTERA. 85

adertje (w), hier ongeveer in ’t midden van den vleugel, met

elkander verbonden zijn, maar overigens (wij spreken hier alleen

van den vleugel van Cordylura) geene gemeenschap met elkander

hebben. Dit dwarsadertje, door Schiner eenvoudig de Querader

genoemd, maar dat ik, ter onderscheiding van de andere dwars-

aderen, liever de Middeldwarsader (vena transversa media)

wil heeten, is juist omdat het de beide aderstelsels verbindt ,

van veel gewigt.

De-eerste of bovenste hoofdstam, die uit den vleugelwortel

voorkomt en in de figuur met ¢ is aangeduid, wordt de Sub-

costaal-ader (vena subcostahs) genoemd. Zij loopt steeds in

den voorrand uit en wordt door de meeste schrijvers als de

eerste langsader vermeld. Gewoonlijk wordt zij van boven ver-

gezeld door eene andere, meestal dunnere langsader (b), de

Hulpader (vena mediastinalis), die onmiddelijk bij den vleu-

gelwortel uit haar voortspruit, min of meer evenwijdig met

haar voortloopt, doch dikwijls met haar vergroeid of slechts ru-

dimentair voorhanden is, ja ook wel geheel ontbreekt. Deze

hulpader, of als zij ontbreekt de subcostaal-ader zelve, is bijna

altijd door een klein dwarsadertje (wv) met den voorrand ver-

bonden. Dit is de Worteldwarsader (vena transversa

basalis), zoo genoemd omdat zij steeds in de nabijheid van den

vleugelwortel gevonden wordt,

Uit de subeostaal-ader komt van onderen, hier ongeveer ter

plaatse der worteldwarsader, eene vertakking (d) voort, de

Radiaal-ader (vena radialis), die zeer spoedig van onderen

nog eenmaal eene langsader (e), de Cubitaal-ader (vena

cubitalis) uitstoot „ welke hier beiden digt bij het eind van den

voorrand hare uitmonding hebben, doch elders ook dikwijls reeds

vroeger in den voorrand of ook wel verder, meer in of zelfs

onder de vleugelspits uitloopen.

De tweede of onderste hoofdader of hoofdstam, die regtstreeks

uit den vleugelwortel voortspruit, heet de Posticaal-ader

(vena posticalis). Zij is door g aangeduid, loopt in den achter-

rand des vleugels uit en vertakt zich, reeds zeer digt bij den

vleugelwortel, zoowel van boven als van onderen. Haar bovenste

86 OVERZIGT VAN D’. SCHINER S JONGSTE STELSEL DER

tak (f) wordt de Discoidaal- of Schijfader (vena discoi-

dalis) genoemd, en het is deze, die door de middeldwarsader (w)

met het bovenste aderstelsel verbonden wordt. Waar de discoi-

daal-ader ontbreekt, heeft deze verbinding plaats onmiddelijk

met de posticaal-ader of den hoofdstam zelven, die steeds aan-

wezig is.

Op eenigen afstand van hare uitmonding, heeft de discoidaal-

ader naar onderen eene vertakking of liever eene terugloopende

ader (y), die in de groote familie der Musciden en overal waar

zij voorkomt, van veel belang is. Schiner noemt deze ader de

Hintere Querader, en met dien naam wordt zij ook door Meigen

en vele andere schrijvers bestempeld. Intusschen is zij geheel

iets anders dan hetgeen bij andere familiën de Hintere Querader

wordt genoemd, zoo als wij nader zullen zien. Ik zou haar dus

liever een’ anderen naam en wel dien van Schijfdwarsader

(vena transversa discoidalis) willen geven, omdat zij de schijfcel

aan het einde sluit.

De onderste tak van de posticaal-ader of den tweeden hoofd-

stam heet de Anaal-ader (vena analis); zij is door h aan-

geduid, loopt hier niet geheel tot den voorrand door en is

gewoonlijk de langsader, die het digtst bij den achterhoek der

vleugels is gelegen.

De discoidaal-ader en de posticaal-ader worden, hier digt bij

den vleugelwortel, door eene dwarsader (a) met elkander ver-

bonden. Deze is de ware Achterdwarsader (vena trans-

versa posticalis); zij staat bij vele andere familiën verder van

den wortel verwijderd en is vooral daar van veel belang voor

de rangschikking. Onder deze dwarsader wordt hier ook de

posticaal-ader met de anaal-ader verbonden, doch de dwars-

ader (z) waardoor die verbinding plaats heeft, is eigenlijk, ge-

lijk uit de vleugels bij andere familiën blijkt, niets dan eene

vertakking van de posticaal-ader, welke vertakking hier door

hare steile rigting den vorm eener dwarsader verkrijgt.

Wij hebben alzoo voor de langsaderen, in arithmetische volg-

orde, van den voorrand te beginnen, de volgende benamingen:

de eerste langsader (de onmiddellijk daarboven gelegen hulpader

BENAMINGEN VOOR HET ADERBELOOP DER VLEUGELS VAN DIPTERA. 87

niet medegeteld) heet de subcostaal-ader, de tweede de radiaal-

ader, de derde de cubitaal-ader, de vierde de discoidaal-ader,

de vijfde de posticaal-ader en de zesde de anaal-ader. Hiervan

behooren de drie eersten tot het bovenste of voorste, de drie

laatsten tot het onderste of achterste aderstelsel.

Somwijlen bevindt zich nog, geheel in den achterhoek der

vleugels, eene afzonderlijke langsader, die even als de beide

hoofdstammen, regtstreeks uit den vleugelwortel voorkomt. Deze

zevende langsader, de Axillaar-ader (vena amillaris) ge-

noemd, ontbreekt bij vele familiën en onder anderen ook bij

de Musciden en dus ook bij den hier tot voorbeeld genomen

vleugel eener Cordylura. Bij sommige andere familiën is zij

meer of minder duidelijk aanwezig ' en kan dan worden be-

schouwd als het begin van een derde aderstelsel op de vleugels,

dat echter niet tot volkomen ontwikkeling is gekomen.

De cellen, die op de vleugels door de verschillende langs- en

dwarsaderen gevormd worden, hebben mede benamingen noodig,

om aan de behoefte bij de rangschikking en beschrijving te

gemoet te. komen. Voor het grootste deel heeft Schiner de

namen ontleend aan die der aderen, welke de cellen begrenzen.

Zoo noemt hij de cel, die bij den wortel tusschen de randader

en de hulpader ligt, de mediastinaal-cel, naar de hulp- of

mediastinaal-ader; terwijl de cel tusschen de hulpader en de

subcostaal-ader, door hem de rand- of costaal-cel genoemd

wordt. Het komt mij voor, dat er alle reden bestaat, om deze :

namen juist in omgekeerden zin toe te passen, en juist de

eerstgenoemde cel, die tusschen de randader en de hulpader,

in de figuur met 1 en 2 aangeduid, de Rand- of Costaal-cel

(cellula costalis) te noemen, en aan de andere cel (5) den naam

van Mediastinaal-cel (cellula mediastinalis) te geven. Dit

heeft de prioriteit voor zich, omdat reeds door Macquart deze

namen zoo zijn gebruikt, en er geen afdoende reden is aan te

wijzen om daarvan af te wijken. Integendeel schijnt het meer

rationeel, den naam van rand- of costaal-cel te laten behouden

* Zi is in sommigen der andere vleugelaf beeldingen door ¢ aangeduid,

88 OVERZIGT VAN D'. SCHINER'S JONGSTE STELSEL DER

aan de eerste cel, die gewoonlijk voor een merkelijk deel door

den voorrand of de randader is begrensd en dan de smalle en niet

zelden rudimentaire cel tusschen de hulpader en de subcostaal-

ader den naam van mediastinaal-cel te blijven geven. Die

randeel is bij de meeste Diptera en ook bij het hier genomen

voorbeeld der Cordylura (fig. 1) door de Worteldwarsader (w)

waarvan wij straks gesproken hebben, in tweeën gedeeld, waar-

door eene binnenste of wortelwaartsche (1) en eene buitenste

randcel (2) ontstaat.

De cel tusschen de subeostaal-ader en de radiaal-ader (4)

heet bij Schiner de Subcostaal-cel (cellula subcostalis); die

tusschen de radiaal-ader en de cubitaal-ader de Gubitaal-cel

(cellula cubitalis). Vervolgens heeft men de ruimte tusschen de

beide aderstelsels, die wortelwaarts door de middeldwarsader (w'

is begrensd, voorts de ruimte tegen de vleugelspits en het eind

van den achterrand, wortelwaarts door de schijfdwarsader (4)

afgesloten, en eindelijk de ruimte tusschen de posticaal- en de

anaal-ader; deze dragen den naam van Achtercellen (cellulae

posteriores\, hier ten getale van drie aanwezig (6', 6°, 6°) en als

eerste, tweede en derde achtercel aan te duiden. De eerste is

altijd degene, wier wortelwaartsche grens door de middeldwars-

ader (w) wordt gevormd. Later zal het blijken, dat deze ach-

tercellen zich dikwijls vermenigvuldigen, ten gevolge van de

vertakking van sommige langsaderen, en dat ook somtijds een

of meer dier achtercellen, door de tot elkander naderende rig-

ting der langsaderen, gesloten voorkomen. De ruimte (7) onder

de anaal-ader (4) en die den achterhoek des vleugels vormt,

heet de Axillaar-cel (cellula axillaris), omdat daarin bij sommige

familiën de axillaar-ader of het niet geheel ontwikkelde derde

aderstelsel is vervat.

Voorts bevinden zich digt bij den vleugelwortel drie cellen

(8', 8°, 8°), waarvan de bovenste tusschen de beide aderstelsels

is gelegen en aan haar einde door de middeldwarsader (w)

wordt afgesloten. In den vleugel van Cordylura, dien wij hier

als eerste voorbeeld hebben gekozen, is zij langgerekt, terwijl

de heide ondersten kort en eenigszins driehoekig zijn. Van deze

BENAMINGEN VOOR HET ADERBELOOP DER VLEUGELS VAN DIPTERA. 89

drie cellen worden de beide bovensten door Schiner de wortel-

cellen genoemd, terwijl de onderste bij hem de anaal-cel heet.

Daar evenwel deze laatste in vorm en ligging zich niet zoo bij-

zonder van de beide anderen laat onderscheiden , zou ik er de voor-

keur aan geven haar ook met geen afzonderlijken naam te bestem-

pelen en liever van drie Wortelcellen (cellulue radicales),

de bovenste, middelste en onderste wortelcel, te spreken. Er

zijn nimmer meer dan drie dezer cellen aanwezig. De bovenste

(8') laat zich steeds daaraan herkennen, dat zij aan haar einde

door de middeldwarsader (w) begrensd wordt; op gelijke wijze

wordt de middelste wortelcel (8°) gesloten door de achterdwars-

ader (x), indien deze voorhanden is.

De cel eindelijk, min of meer in ’t midden des vleugels en

aan alle zijden door aderen omgeven (9), heet de Schijf- of

Discoidaal-cel (cellula discoidalis). Zij is voor de onder-

scheiding der familién en geslachten van groot belang. In het

hier gegeven voorbeeld wordt zij van boven door de discoidaal-

ader, van onderen door de posticaal-ader, wortelwaarts door

de achterdwarsader en aan ‘teind door de schijfdwarsader be-

grensd. Bij een aantal familiën met minder volkomen aderbe-

loop ontbreekt deze cel geheel en al; bij vele andere familiën

daarentegen, die in ontwikkeling de Musciden te boven gaan,

wordt zij op eene andere wijze gevormd, gelijk wij zoo aanstonds

zullen zien.

Bij de familie der Musciden is het aderbeloop vooral geken-

merkt door den vorm der wortelcellen, waarvan de bovenste

bijna altijd langgerekt is, terwijl de beide ondersten veel kleiner

en min of meer driehoekig zijn, ja zelfs bij de minst ontwik-

kelde geslachten rudimentair worden of geheel ontbreken. In

het hier gekozen voorbeeld eener Cordylura loopt de discoidaal-

ader (f) regtuit, althans met slechts geringe buigingen, naar

de vleugelspits, en dit is mede het geval bij een groot aantal

Museiden-geslachten (de Anthomyinae en de Muscidae acalypterae,;

doch bij verscheidene andere en meer ontwikkelde genera der

Musciden (de Tachininae, Dewinae enz. toont de discoidaal-

ader eene neiging om zich te vertakken. Dit blijkt daaruit,

90 OVERZIGT VAN D', SCHINER’S JONGSTE STELSEL DER

dat zij zich dikwijls, op eenigen afstand voorbij de schijfdwars-

ader, min of meer hoekig naar boven ombuigt en niet zelden,

behalve die hoekige ombuiging, zich nog een eind wegs regtuit

voortzet, zoodat het omgebogen gedeelte alsdan inderdaad eene

vertakking vormt. Een voorbeeld daarvan levert o. a. de vleugel

eener Dexia (zie fig. 2 ff). Het omgebogen gedeelte der dis-

coidaal-ader loopt aldaar in den vleugelrand uit, zeer digt bij

de uitmonding der cubitaal-ader, d. i. de langsader, welke de

discoidaal-ader onmiddelijk voorafgaat. Meermalen gebeurt het

ook dat de uitmonding van beide deze langsaderen in hetzelfde

punt zamentreft, waardoor alsdan de eerste achtercel (6') geslo-

ten is; of zelfs de omgebogen discoidaal-ader treedt zoo sterk

achteruit, dat zij aan ’teind in de cubitaal-ader zelve uitloopt,

waardoor de eerste achtercel (6') niet alleen gesloten, maar ook

gesteeld is. Dit heeft bij voorbeeld plaats in het geslacht Zeu-

costoma, waarvan de vleugel in fig. 5 is voorgesteld. Het is

duidelijk dat hier, en in ’talgemeen daar waar de discoidaal-

ader zich aan haar einde met de cubitaal-ader vereenigt, het

bovenste en het onderste aderstelsel, behalve in ‘t midden door

de middeldwarsader, bovendien aan ’t eind met elkander ver-

bonden zijn.

Wij kunnen hier van de familie der Musciden afstappen , die het

meest geschikt scheen om ons Schiner’s nomenclatuur een weinig

eigen te maken, en willen nu nog slechts kortelijk eenige der meest in

"t oog loopende vormen bij andere familiën van Diptera beschouwen.

De familie der Pipunculiden en die der Syrphiden, waarvan

een vleugel in fig. 4 en 5 is afgebeeld, hebben beiden in het

aderbeloop wel eenige overeenkomst met de Musciden. Bij de

Pipunculiden is de eerste achtercel (6') aan het einde open;

doch bij de Syrphiden is, even als hierboven bij den vleugel

van Leucostoma, die cel gesloten en gesteeld, en derhalve de

beide aderstelsels zoowel aan ’t eind als in ’t midden met elkander

verbonden. Het aderbeloop van beiden kan echter gemakkelijk

van dat der Musciden worden onderscheiden door de sterkere

ontwikkeling der beide onderste wortelcellen (8? en 8%, die

ongeveer even groot zijn als de bovenste (8). De Syrphiden

BENAMINGEN VOOR HET ADERBELOOP DER VLEUGELS VAN DIPTERA, 91

(fig. 5) laten zich daarenboven nog herkennen aan de tot digt

bij den vleugelrand uitgestrekte discoidaal-cel (9), wijl de schijf-

dwarsader (y), welke deze cel sluit, digt langs den vleugelrand

en min of meer evenwijdig met dezen loopt. Een ander in

‘toog vallend kenmerk der Syrphiden bestaat in eene valsche

langsader (wena spuria), die tusschen de beide aderstelsels loopt

en in deze familie slechts zeer zelden ontbreekt, maar daaren-

tegen in geene andere wordt aangetroffen. Die ader ontspruit

ongeveer ter plaatse waar de cubitaal-ader (e) zich van de

radiaal-ader (d) afscheidt; zij doorsnijdt de middeldwarsader (w)

en nadert in haren loop meer en meer de discoidaal-ader (f),

die zij echter nimmer bereikt.

Hierboven is reeds gezegd, dat de discoidaal-cel bij sommige

familiën op eene andere wijze gevormd wordt dan wij tot dus-

verre zagen. Een voorbeeld daarvan leveren onder anderen de

Asiliden (fig. 6), de Stratiomyiden (fig. 7), de Bombyliden (fig. 8)

enz. De discoidaal-cel (9) rust hier niet, gelijk bij de vleugels

die wij tot dusverre hebben beschouwd, op de posticaal-ader (9),

maar zij ontstaat door eene vertakking van de discoidaal-ader

(f) wier takken vervolgens weder door terugloopende aderen

vereenigd worden. De cel is derhalve hier een weinig boven

de posticaal-ader geplaatst en bijna altijd door de achterdwars-

ader (x) met die langsader verbonden.

Dit verschil in het aderbeloop hangt min of meer te zamen

met de zoo naluurlijke verdeeling der Diptera in twee hoofd-

afdeelingen (Orthorapha en Cyclorapha), welke nog niet lang

geleden door Brauer en Schiner is voorgesteld en gegrond is op

den vorm der pop en de wijze waarop het volkomen insect

zich uit de pop ontwikkelt. Alle Diptera, bij welke de discoi-

daal-cel door eene vertakking der discoidaal-ader wordt gevormd,

behooren tot de afdeeling der Orthorapha; de meesten daaren-

tegen, waarbij die cel op de wijze der Musciden is gevormd,

d.i waar zij op de posticaal-ader rust, behooren tot de Cyclo-

rapha. Het is jammer dat men niet in staat is eene even

duidelijke afscheiding in het aderbeloop aan te wijzen bij de

familiën, alwaar de discoidaal-cel ontbreekt.

99 OVERZIGT VAN D". SCHINER S JONGSTE STELSEL DER

Bij den vorm, dien wij nu voor oogen hebben, alwaar de

discoidaal-cel door vertakking der discoidaal-ader ontstaat, is het

de cubitaal-ader (e), die veelal aan haar einde zich in een

paar armen verdeelt. In den afgebeelden vleugel van een Asilus

(fig. 6) komen die armen sterk gebogen voor. De radiaal-ader

(d) loopt hier, even als bij een groot aantal andere Asiliden,

niet in den voorrand uit, maar vereenigt zich aan haar uiteinde

met de zeer lange subcostaal-ader (c), waardoor de subcostaal-cel

gesloten en gesteeld is. De drie wortelcellen zijn groot, en er

zijn vijf achtercellen (6', 6° enz.), waarvan de vierde gesloten

is. Het verdient ook opmerking, dat ons de Asiliden hier het

eerste voorbeeld opleveren van eenen vleugel, wier randader

(a) om de vleugelspits en langs den achterrand is voortgezet en

alzoo den geheelen omtrek des vleugels omschrijft.

Bij de Stratiomyiden (fig. 7), waar dit laatste weder niet het

geval is, vindt men dit eigenaardige, dat het geheele bovenste

aderstelsel zeer digt tegen den voorrand is opeengedrongen en

dat de kleine zeshoekige discoidaal-cel (9) naar alle zijden straals-

gewijs aderen uitstoot. De achtercellen zijn gewoonlijk onvol-

komen, omdat de langsaderen, waardoor ze gevormd worden

en die gewoonlijk flaauw en kleurloos zijn, den vleugelrand niet

bereiken. Ofschoon zeer kort en ineengedrongen, laat zich toch

de subcostaal-ader (c) en de radiaal-ader (d) onderscheiden; ook

de cubitaal-ader (e) is zeer kort en aan ‘Leinde gevorkt; de

hulpader ontbreekt.

Voor de Bombyliden, waarbij soms een zeer zamengesteld,

doch dikwijls ook een vrij eenvoudig aderbeloop voorkomt,

moge als voorbeeld de vleugel van eene Anthrax-soort (fig. 8)

gelden. De hulpader (2) en de subcostaal-ader (c) zijn hier

beiden zeer lang en bereiken bijna het eind van den voorrand;

de radiaal-ader (d) en de bovenarm der cubitaal-ader (e) gaan

in zeer bogtigen vorm naar den voorrand, en ook de onderste

grens der discoidaal-cel (9) loopt zeer golvend. Niettemin laten

alle aderen en cellen zich vrij gemakkelijk herkennen,

Ook bij de Tipuliden zijn de hulpader en de subcostaal ader

zeer lang. Tot voorbeeld moge Tipula vernalis (fig. 9) dienen.

BENAMINGEN VOOR HET ADERBELOOP DER VLEUGELS VAN DIPTERA. 95

Er is over 't geheel in dezen vleugel, en dit is bijna bij alle Tipu-

liden het geval, iets uitgerekts; de drie wortelcellen (8', 8°, 8°)

zijn hier zoo groot en langwerpig, dat zij het grootste deel van

den vleugel innemen; terwijl de vijfhoekige discoidaal-cel (9)

en de achtercellen (6) naar de vleugelspits zijn teruggedrongen.

Drie bijzonderheden vallen hier nog in ‘toog: 1°. de randader

(a) loopt langs den geheelen omtrek des vleugels door; 2°. de

subcostaal-ader (e) is hier aan ’t einde gevorkt en bovendien met

een dwarsadertje aan de radiaal-ader (d) verbonden; en 5°. is

hier eene duidelijke axillaar-ader (i) aanwezig, als het begin

van een derde adersielsel op de vleugels.

Hoewel de familie der Dolichopiden, volgens den vorm der

pop en de wijze van ontwikkeling, tot de afdeeling der Orthorapha

behoort, gelijken nogthans de vleugels (fig. 10) in vele opzigten

op die der Musciden, die als type der Cyclorapha kunnen wor-

den beschouwd. De middeldwarsader (w) is evenwel steeds digt

naar den vleugelwortel teruggetrokken en de bovenste wortelcel

(8') daardoor zeer kort. Door het ontbreken der achterdwars-

ader is de middelste wortelcel met de discoidaal-cel ineenge-

smolten. Men zou ook evenzeer de schijfdwarsader (y) hier als

achterdwarsader kunnen beschouwen en dan aannemen, dat er

geen discoidaal-cel, maar daarentegen eene buitengewoon groote

en breede middelste wortelcel aanwezig is. De onderste wortel-

cel (8*) is uiterst klein en dikwijls rudimentair. De discoidaal-

ader (f) is gewoonlijk bogtig of, zoo als in de afbeelding (een

vleugel van Polichopus confusus) hoekig gebroken, waarvoor

wel eens de zeer eigenaardige uitdrukking «bajonetvormig» is

gebezigd; deze ader toont daarmede eene neiging om zich te

vertakken, en in een enkel geslacht der Dolichopiden (Psilopus)

is dit zelfs werkelijk het geval.

Al de vleugels, die wij tot hiertoe beschouwden, vertoonden

eene discoidaal-cel; alleen bij de Dolichopiden, waarvan wij

hierboven in de laatste plaats melding maakten, is dit eenigszins

twijfelachtig, omdat daar de middelste wortelcel niet van de

discoidaal-cel is afgescheiden. Waar eene discoidaal cel aanwezig

is, zijn in den regel ook vrij gemakkelijk de beide belangrijkste

94 OVERZIGT VAN D'. SCHINER S JONGSTE STELSEL VAN

dwarsaderen (de middeldwarsader en achterdwarsader) en daar-

door de ware grondvorm te herkennen. Ontbreekt daarentegen

de discoidaal-cel, dan wordt dit veel moeijelijker, vooral ook

omdat alsdan veeltijds tevens de achterdwarsader en sommige

langsaderen verdwijnen. Als een voorbeeld hiervan kunnen de

Mycetophiliden dienen, waarvan in fig. 11 een vleugel is voor-

gesteld en wel die van Zwechia lateralis. De subcostaal-ader (c)

is hier lang en stevig, de hulpader (2) slechts rudimentair en

alleen als een nietig adertje aan den vleugelwortel waar te

te nemen. De radiaal ader ontbreekt en de cubitaal-ader (e)

spruit daardeor onmiddellijk uit de subeostaal-ader voort. Vroe-

ger werd de kleine regthoekig omgebogen basis der cubitaal-

ader, ten gevolge van hare steile rigting; ten onregte voor de

verbindingsader, d. i. onze middeldwarsader, aangezien; zij

heeft er dan ook al den schijn van. Dat deze langsader wer-

kelijk de cubitaal-ader is, blijkt daaruit, dat zij bij andere

geslachten dezer familie, gelijk wij aanstonds zullen zien, aan

haar uiteinde gevorkt voorkomt, eene eigenschap die ook elders

zeer dikwijls aan de cubitaal-ader kan worden opgemerkt. Dat

hetgeen hier schijnbaar de dwarsader is, inderdaad slechts als

de basis der cubitaal ader moet worden beschouwd, grondt

zich inzonderheid daarop, dat de genoemde langsader steeds

tot het bovenste aderstelsel behoort, terwijl zij hier, als men

hare basis, volgens het vroegere begrip als de middeldwarsader

aanneemt, eene geheel abnormale ader van het onderste ader-

stelsel zou zijn. De ware middeldwarsader (w) daarentegen ligt

zoo scheef, dat het niemand verwonderen kan, dat zij vroeger

als zoodanig niet herkend is. Als een nader en afdoend bewijs

dat Schiner’s zienswijze op dit punt juist is, behoeven wij

slechts den vleugel van eene Chironomide b. v. een Ceratopogon

(fig. 12) te vergelijken, waarin ongeveer dezelfde schikking der

aderen voorkomt, doch waar de middeldwarsader haren per-

pendiculairen stand heeft behouden en dan ook als zoodanig

steeds herkend is.

Bij een ander geslacht der Mycetophiliden, Macrocera (fig. 15) ,

wordt de herkenning van den grondvorm nog moeijelijker , omdat

BENAMINGEN VOOR HET ADERBELOOP DER VLEUGELS VAN DIPTERA. 95

er de discoidaal-ader (f) zeer digt bij haren oorsprong vertakt

is en de aderen van het bovenste aderstelsel in het pnnt (A)

rakelings aan eene vertakking van het onderste aderstelsel nade-

ren, zoodat de middeldwarsader daardoor van zelf verdwijnt.

De cubitaal-ader (e) heeft van boven eene kleine vertakking,

die in den voorrand uitloopt, en de hulpader (4), dle hier vol-

komen ontwikkeld is, wordt door een klein dwarsadertje met

de subcostaal-ader (c) verbonden.

Eene afdeeling der Mycetophiliden, die der Sciophilinen,

waarvan in fig. 14 een vleugel is afgebeeld, bezit een zeer in

‘© oog vallend kenmerk in het kleine vierhoekige celletje; dat

zich min of meer in ’t midden digt bij den voorrand bevindt.

De bovenarm namelijk der cubitaal-ader (e) is zeer digt naar

de basis dezer ader teruggetrokken en tevens zeer steil geplaatst,

waardoor met de steile basis zelve de vorm van een vierhoek

of trapezium verkregen wordt. Ook hier is de hulpader (4)

volkomen en digt bij haar einde door een dwarsadertje met de

subeostaal-ader (c) verbonden; er zijn intusschen ook enkele

Sciophilinen , bij welke de hulpader slechts in rudimentairen

toestand voorkomt.

Gelijk bekend is, onderscheiden de Cecidomyiden zich door

een uiterst eenvoudig aderbeloop, waarvan in fig. 18 een voor-

beeld is gegeven. Meestal vertoonen zij slechts de subcostaal-

ader (c), de cubitaal-ader (e) en de posticaal-ader (9), welke

laatste aan ’t eind gevorkt en zeer digt bij den vleugelwortel

door eene geheel schuin geplaatste middel-dwarsader (w) met de

cubitaal-ader verbonden is. Ook hier heeft men zich vroeger

door den schijn laten bedriegen en voor de dwarsader aangezien

wat inderdaad de basis der cubitaal-ader is, en zoo omgekeerd.

Van eene discoidaal-cel of van eene achterdwarsader is geen het

minste spoor.

Groote moeijelijkheid om den grondvorm te herkennen , leveren

de Phoriden (fig. 16), die ook geene discoidaal-cel en geene

achterdwarsader bezitten. De radiaal-ader ontbreekt evenzeer;

de subcostaal-ader (c) en de cubitaal-ader (e) zijn beiden kort;

de laatste bereikt naauwelijks de helft van den voorrand en is

96 OVERZIGT VAN D", SCHINER S JONGSTE STELSEL DER

dikwijls aan ’t einde gevorkt. De middeldwarsader (w) is zeer

digt naar den vleugelwortel teruggetrokken, maar door hare

regtstandige rigting tocb spuedig te herkennen. Al deze aderen

zijn stevig en duidelijk, maar nu komen er eenige dunne en

flaauwe langsaderen, die naar de vleugelspits of den achtterrand

loopen. De derde dezer aderen (g) is blijkbaar de posticaal-ader ,

omdat aan deze de middeldwarsader is gehecht. Meer bezwaren

heeft het in, om met eenigen grond uit te maken wat de beide

eersten dier dunnere langsaderen eigenlijk vertegenwoordigen.

Door Schiner worden ze, blijkens de afbeelding, die hij aan

zijne jongste nomenclatuur heeft toegevoegd, als twee takken

der discoidaal-ader beschouwd, doch in den tekst zoekt men te

vergeefs naar de reden. Deze opvatting is dan ook vrij wille-

keurig en in strijd met de analogie bij andere familien, waar

de discoidaal-ader steeds tot het onderste aderstelsel behoort,

terwijl de hier bedoelde langsaderen duidelijk uit de cubitaal-

ader voortspruiten en alzoo een deel van het bovenste aderstelsel

uitmaken.

Het zou weinig moeite kosten om al het vorenstaande nog

met vele bijzonderheden te vermeerderen, doch ik vrees bijna,

dat ik voor dit onderwerp reeds over eene te groote ruimte in

dit Tijdschrift heb beschikt. Bovendien was het mij slechts te

doen om een overzigt Le geven van Schiner's nieuwe «Adersystem »,

waarvan, zoo ik vertrouw, ook onze Nederlandsche entomologen,

die zich niet zoo bepaaldelijk met de studie der Tweevleugeligen

bezig houden, zich nu eenig denkbeeld kunnen vormen.

Nadere verklaring der vleugelafbeeldingen op de platen 2 en 3.

Fig. 1. Cordylura pubera Linn... |

» 2. Dexia canina Fabr... . . . > Familie der Musciden.

” 8. Leucostoma simplex Fall.

” 4. Pipunculus auctus Fall. . . 7, » Pipunculiden,

# ®©. Syrphus Ribesii Linn. . . , 7 » Syrphiden,

BENAMINGEN VOOR HET ADERBELOOP DER VLEUGELS VAN DIPTERA. 97

Fig. 6. Asilus germanicus Linn. . . Familie der Asiliden.

» 7. Odontomyia tigrina Fabr. . ” ” Stratiomyiden.

„ 8. Anthrax hottentotta Linn. . ” ” Bombyliden.

„ 9. Tipula vernalis Meig. . . . 7 ” Tipuliden.

„ 10. Dolichopus confusus Zett. . ” » Dolichopiden.

» 41. Exechia lateralis Meig.. . . ” » Mycetophiliden.

„ 12. Ceratopogon nitidus Macq. ” » Chironomiden.

po n ARS PR

—

15. Macrocera lutea Meig. . . .

: à ” » Mycetophiliden.

14. Sciophila limbata Winn...

"15. Gecidomyia salicina Schrank. ” ” Cecidomyiden.

16. :Phorarufipes: RB. u... sn „ » Phoriden.

Randader (vena costalis).

Hulpader (vena mediastinalis).

Subcostaal-ader (vena subcostalis).

Radiaal-ader (vena radialis).

Cubitaal-ader (vena cubitalis).

Discoidaal- of schijfader (vena discoidalis).

Posticaal-ader (vena posticalis).

Anaal-ader (vena analis).

Axillaar-ader (vena axilluris).

(Alleen in fig. 15) het punt waar de middendwarsader zou

moeten voorkomen.

Worteldwarsader (vena transversa radicalis).

+ Middeldwarsader (vena transversa media), bij Schiner een-

voudig « Querader» genoemd.

Achterdwarsader (vena transversa posticalis).

Schijfdwarsader (vena transversa discoidalis), eigenlijk slechts

eene vertakking of terugloopende ader van de discoidaal-ader,

en door Schiner ten onregte als de achterdwarsader aangemerkt.

Vertakking of terugloopende ader van de posticaal-ader.

en 2. Rand- of Costaal-cel (cellula costalis), door Schiner

Mediastinaal-cel genoemd.

Mediastinaal-cel (cellula mediastinalis), door Schiner Costaal-

cel genoemd.

Subcostaal-cel (cellula subcostalis).

98 OVERZIGT VAN D’. SCHINER S JONGSTE STELSEL ENZ.

5. Cubitaal-cel (cellula cubitalis).

6', 6%, 6° enz. Eerste, tweede, derde achtercel, enz. (cellulae

posteriores).

7. Axillaar-cel (cellula axillaris).

8. Bovenste wortelcel (cellula radicalis superior).

8?, Middelste wortelcel (cellula radicalis media), bij Schiner de

Onderste wortelcel.

8°. Onderste wortelcel (cellula radicalis inferior), bij Schiner

de Anaal-cel.

9, Schijf- of discoidaal-cel (cellula discoidalis).

554.

590.

556,

LES MACROLEPIDOPTERES DE BREDA

ET DE SES ENVIRONS.

LISTE SUPPLEMENTAIRE N°, 4.

Captures de 1870.

PAR

F. J. M HEYLAERTS Fils.

. Nudaria senex. Hb. Cette espèce rare fut trouvée

par moi, en 5 ex. males. le 5 Juillet dernier dans

- le Mastbosch

. Epichnopteryx betulina Z. J’en trouvai les chenil-

les, peu rares, sur de vieux frénes dans le Liesbosch

en Avril-Mai. Elles se nourrissent surtout de lichens,

mais mangent également les jeunes feuilles de chénes.

Le papillon eelöt en Juillet: chez moi depuis le 5

jusqu’au 17.

Lasiocampa Dumeti L. Le 14 Octobre dernier j'en

pris une magnifique femelle. J’en ai plusieurs oeufs.

Deux males, parfaitement reconnaissables dans leur

course furibonde, volérent, en plein soleil, autour de

la femelle précitée, qui pondait tranquillement sur une

branche de Sarothamnus scoparius dans les fortifications.

Arsilonehe venosa Brk. Les chenilles peu rares dans

les prairies du polder d’Aa-hroek.

Neuronia Cespitis. S. V. Mr. J. C. J de Joncheere

de Dordrecht, membre de la Soc. entom., en prit un

male le 18 Août dernier au Ginneken pres Bréda.

100

997.

561.

LES MACROLEPIDOPTERES DE BREDA ET DE SES ENVIRONS.

Hydroecia micacea Esp. A. la fin de Juillet (29; j'en

pris un male pres den Emmer.

. Calamia Phragmitidis Hb. Trouvée par moi en nom-

bre dans les environs du Speelhuis le 28 Juillet dernier.

Un de mes ex. est une remarquable variété: les ailes

supérieures en sont rougeatres.

. Caradrina Morpheus Hufn. J'en pris quelques males

le 18 Juillet pres du Speelhuis.

. Cidaria alchemillata L. Assez répandue dans les

environs de notre ville en Juillet— Août.

Eupithecia tenuiata Hb. La chenille fat trouvée par

moi, dans les châtons de Salix capraea et aurita, dans

les environs du Speelhuis.

. Eupithecia tripunctaria H.S. Le 7 Juin dernier j'en

pris une magnifique femelle dans le Valkenbury.

REMARQUES.

. Dans ma liste précédente j'ai oublié de noter que v. H.,

signifie Mr. Joseph van Hal, lépidoptérologiste de

notre ville.

Quelques lépidoptères, donnés comme très-rares dans la

liste de 1869, ont été trouvés par moi en grande

quantité en 1870, comme p. e. les N°. 294, 524, etc.

D'une psychide, dont le sac ressemble à celui de P. vi-

ciella S.V., plusieurs sacs ont été trouvés par moi, au

commencement de Juin, sur la bruyère de Galder.

Malheureusement les mâles étant déjà éclos, je n'ai

pu déterminer au juste l'espèce. Je n'en ai qu'une

femelle et plus de cent jeunes chenilles, sorties d’un

des sacs durant la séance de la société entom. en Juin

dernier, au moment même où je le montrais à mes

collègues.

Misvormingen van Schaaldieren.

v.d.W. fec AJW. sculps

a « . ‘ = a NI B - .

1 Cordylura. 2 Dexia, 5 Leucostoma. 4 Pipunculus 5 Syrphus. 6 Asilus. 7 Odontomyia.

A JW. sculps

vid. W. fec

8 Anthrax. 9 Tipula. 10 Dolichopus. Il Exechia. 12 Ceratopo gon.

13 Macrocera. 14 Sciophila. 15 Cecidomyia. 16 Phora.

QUELQUES ESPECES NOUVELLES DE

CURCULIONITES ET DE LONGICORNES

DECRITES PAR

. S. C. Snellen van Vollenhoven.

4. MACROPTERUS VERLORENII.

(Planche 4, fig. 1.)

M. elongatulus niger, squamis ochraceo-flavis et viridi-

argenteis textus, elytris apice penicillatis.

Long. 15 mm. Hab. Timor.

Toutes les espèces décrites du genre #acropterus habitent le

Brésil, en voici une nouvelle propre à Vile de Timor, aux Indes

orientales. Vu la grande distance des deux patries et la diffé-

rence du sol et du climat, il serait bien remarquable que cette

espèce orientale ne se distinguât de ses congénères que par des

differences peu appréciables; à vrai dire, elle se rapporte mieux

au genre Macropterus qu'à tout autre, mais si les caractères

génériques devraient être exposés selon cette espèce, il devien-

drait nécessaire de leur faire subir quelque modification, car

l'espèce timoréenne a la massue des antennes _ plus allongée,

moins grosse, les deux premiers segments abdominaux moindres

et les élytres moins allongées, mais pénicillées au bout.

L'espèce qui nous occupe, est plus grande et surtout plus large

que les Brésiliennes; elle a de 12 à 15 millimetres de longueur.

Elle est noire, entièrement couverte d’écailles d'un jaune rous-

sätre, entremélées de quelques autres d’une couleur vert-argen-

té; chez plusieurs individus une raie longitudinale sur le milieu

102 QUELQUES ESPECES NOUVELLES DE

du vertex et du prothorax, étant plus ou moins dénudée, fait

exception à la vestiture générale. La partie triangulairement

échanerée du rostre est couverte de poils jaunes, courts et re-

courbes. Les scrobes sont réunies en dessous du rostre par un

sillon transversal. Les yeux sont noirs, ovales et comme tran-

ches du côté du rostre. Les antennes sont noires, gréles; leurs

quatre derniers articles, formant la massue, sont bordés d'une

frange de courts poils blaucs. Les élytres, beaucoup plus larges

que le prothorax et, triangulairement raccourcies à leur base,

très finement striées longitudinalement, portent à l’apex, nota-

blement allongé, un faisceau de poils de méme couleur que

leurs écailles ou un peu plus orangée. Pattes assez robustes,

les antérieures pas plus longues que les autres; toutes les cuisses

en dessous couvertes de poils soyeux assez longs. Metasternum

long; 1° et 2° segments de l'abdomen dépassant le milieu, 5° et

4° três-courts, 5° en triangle allonge.

Cette espèce que je dédie 4 mon ami le docteur M. C. Ver-

loren, est propre aux environs d’Atapoupou dans Vile de Timor.

2. EUPHOLUS BANDANUS.

(Planche 4, fig. 2.)

E. niger parce squamis indutus coeruleis, elytris fascits

quatuor undatis subinterruptis et macula hamata coeruleis.

Long. 16 4 24 mm. Hab. insula Banda.

M Guérin-Méneville qui créa le genre Eupholus vers 1850,

en donna une monographie dans son Magazin de Zoologie en

1842 et M. James Thomson dans ses Archives entomologiques

un Synopsis des genres en 1857. M. Guérin mentionne 6

espèces; M. Thomson en connait 7. J'en ai en outre décrit une

huitième dans le septième volume des Mémoires d’Entomologie.

Maintenant, si quelqu'un me demande combien d’especes du

genre Lupholus croyez-vous qu'il y ait, je serais bien embar-

rassé, mais je crois que je lui répondrais: deux, c'est-à-dire

une rayée longitudinalement et une autre très-variable, rayée

transversalement. Quand on a sous les yeux une cinquantaine

CURCULIONITES ET DE LONGICOKNES 105

d'individus de différente provenance, il est assurément bien

difficile de les classer dans les espèces décrites. et involontairement

on se prend à les considérer comme ne formant que des variétés,

L’Eupholus Cuvieri qui semble très-rare, est sans contredit une

espèce tranchée; pour toutes les autres, il est très permis d’en

douter; les difficultés de la classification n'étant à résoudre que par

des concessions.

Dans mes figures 2 et 5 je donne la réprésentation d’aprés

nature de deux espéces ou variétés que le Muséum de Leide

recut en assez grand nombre par les explorations de M. le Baron

de Rosenberg. La plus grande des deux (la fig. 5) ne semble

être qu'une variété locale tres-belle de VEupholus Petitii,

unissant celle-là à la Schönherri. Elle se distingue surtout du

type par sa couleur d'un magnifique violet, rehaussé de bandes

dorées. Assurément elle est la plus brillante du genre.

Quant a l’autre (fig. 2) on pourrait me demander pourquoi

je la décris sons un nom spécifique, tandis que je présume que

toutes les espèces 4 bandes transversales sont des variétés d’une

espèce type. S'il n'y avait encore qu'une espèce de décrite, je

ne prendrais pas sur moi la description d'une deuxième et ensuite

d'une troisième; mais comme on en a décrit huit sous des noms

différents, et que pour nous qui ne connaissons ni la biologie

des espèces, ni les localités dans lesquelles, et les circonstances

sous lesquelles elles se présentent, la vérité reste encore cachée,

je préfère décrire celle-ci comme une espèce différente, ayant

autant de droit à être reconnue comme telle que toutes les

autres, et je laisse aux entomologistes futurs ou plutôt aux na-

turalistes voyageurs dans l’archipel de la Nouvelle-Guinée le soin

de règler le droit de chacune d'elles.

L’Eupholus Bandanus varie très-fortement quant à la taille;

les plus grands individus n'ont cependant que 24 millimètres

de longueur et sont par conséquent toujours plus petits que les

Petitii.

Forme de la Schönherri. Couleur dominante noire; écailles

sobrement semées d'un bleu d'azur. Rostre à trois sillons, dont

le médian très-long. Vertex et côtes entre les sillons dénudés.

104 QUELQUES ESPECES NOUVELLES DE

Antennes d'un bleu violet à massue noire et poils blancs. Ex-

cavation du prothorax assez profonde. Prothorax beaucoup plus

rétréci dans son tiers antérieur, qu’au postérieur (ce qui con-

stitue la différence la plus notable entre cette espèce et la Linnet,

Thoms). Flytres à huit séries longitudinales de fortes dépressions

et à quatre bandes transversales écailleuses. La première de ces

bandes est d'un bleu glauque ou verdätre, les seconde et qua-

triéme sont d’un bleu pur, la troisième quoique bleue, se

montre verdätre sous quelques reflets; la 2°, et souvent aussi

une des deux suivantes, est interrompue à la suture. Sur la

déclivité des élytres se montre un amas d'écailles bleues en forme

d’hamecon; en outre tout le bord extérieur est couvert d'écailles

bleues. Dessous du corps, ainsi que les pattes, couverts de

de poils couchés et courts, de couleur blanche et semés d’écailles

bleues.

L'unique habitat connu de cette espèce est Vile de Banda.

5. EPIPEDOCERA PERELEGANS.

(Planche 4, fig. 4.)

Ep. nigra femoribus sanguineis, scutello et macula media

callosa elytrorum eburneis , subtus maculis nonnullis albo villosis.

Long. 10—12 millim. Hab. Timor.

Couleur générale noire. Tête et corselet chagrinés; celui-ci

frangé de blane par devant et offrant quatre taches d’une vil-

losité argentine, deux à l’entour des hanches antérieures et deux

autres en dessus sur le bord postérieur , non loin de l’écusson, qui est

lisse et d'un blanc jaunätre. Elytres trés-rugueuses sur le pre-

mier tiers, scabreuses aux épaules, moins rugueuses vers le milieu

et seulement chagrinées vers l’apex , tronquées au bout avec les

angles de la troncature épineuse. Elles sont quelque peu rétré-

cies dans leur milieu et un peu en avant de ce rétrécissement

on remarque une tache transversale, presque ovalaire, polie,

calleuse, de couleur d’ivoire. Les pattes sont noires, à l'exception

des cuisses dont la couleur est rouge de sang. Sur la poitrine

on remarque 6 taches soyeuses blanches et 4 ou 2 sur l’abdomen.

CURCULIONITES ET DE LONGICORNES. 105

Cette espèce que M. Wienecke trouva dans l'ile de Timor au

mois de Décembre, se rapproche fortement de /’ Epipedocera lunata

Newm. des îles Philippines. Elle s’en distingue aisément par la

forme de la callosité aux élytres qui est courbée en croissant

dans la Lunata et ovalaire dans la Perelegans. En outre chez

la première cette callosité est décidément blanche, tandis qu’elle

est presque jaune chez la seconde. Enfin les cuisses sont rouges

chez l’une, noires chez l’autre.

4. - EURYCEPHALUS WIENECKII. *

(Planche 4, fig. 5.)

Eur. niger, prothorace excepto limbo posteriori rubro , elytris

flavis, exceptis macula media irregulari et apice nigris. 2

Long. 22 millim. — Hab. Timor.

L’ Eurycephalus maxillosus d'Olivier se présente sous deux variétés

de males, dont l'une, plus robuste et de couleur rouge sans

taches noires, habite les îles de la Sonde, c’est-à-dire Sumatra,

Java, Banca, Beliton et probablement aussi Bornéo ; l’autre, que

Yon pourrait tout aussi bien en séparer, comme espèce distincte

que p. e. Eupholus Petitii du Schönherri, habite Célébes et se

distingue dans le sexe male par une largeur moindre de la téte,

par une couleur rouge plus sombre et vineuse, enfin par des

taches noires sur le vertex, le dos du prothorax, le pourtour

de l’écusson et la partie postérieure des élytres. C’est cette race-là

qui est représentée dans la figure d’Olivier. Les femelles de la

première race sont ou jaunes ou d'un rouge écarlate avec les

antennes, l’écusson, le tiers postérieur des élytres, les pattes,

la moitié posterieure de la poitrine et le ventre noirs. Quelque-

fois on remarque une linéole noire sur le milieu du prothorax ,

mais jamais le bord posterieur de cette partie n’est noir, Je ne

1 MM. J. Thomson et Lacordaire changent ce nom en celui de Huryphagus, par-

ce qu'il y a un genre d’Hemipteres, eréé par M. de Castelnau, portant le nom

d’Eurycephala. Je ne vois pas pourquoi ces deux noms à differente désinence ne sau-

raient exister conjointement, surtout dans deux ordres différents.

106 QUELQUES ESPECES NOUVELLES DE

connais pas la femelle de la race Célébienne; il se pourrait bien

quelle fat identique avec notre Wieneckii et dans ce cas, peu

présumable d'ailleurs, car les insectes de Célébes different en

général spécifiquement de ceux de Timor, notre nouvelle espèce

devra être retirée.

Le Wieneckii a la tête et les antennes noires, de même qne

les pattes et tout le dessous du corps à l'exception du prothorax.

Celui-ci, qui est d'un rouge sanguin sombre, n'offre pas d’ele-

vation médiane en forme de crête, mais bien deux bourrelets

de chaque côté en ligne directe derrière les antennes. Le bord.

postérieur est noir et cette couleur savance dans son milieu en

triangle. L’écusson est noir brunàtre. Les élytres, un peu plus

larges que le prothorax, parallêles, arrondies en arrière, offrent

trois lignes faiblement élevées; leur couleur est un jaune orangé

pour les deux tiers antérieurs, un noir intense pour le dernier

tiers; au milieu de la partie jaune se voit sur chaque élytre une

tache noire en forme de tete de béquille.

L'individu femelle que je décris, a été pris par M. le Doct.

Wienecke dans Vile de Timor au mois de Décembre.

8. TRAGOCERUS HERALDICUS.

(Planche 4, fig. 6.)

Fulvus, thorace fusco-maculato, elytrorum fascia communi

in angulum fracta nigra, abdominis segmentis 5°, 4°, 5° fuscis.

Long. 25 millim. Hab. Nova Guinea.

Cette espèce semble être plus svelte que ses congénères, ce

que l'on doit attribuer à la longueur de l’abdomen et des

élytres. Sa couleur générale est un fauve brunätre. La tête est

petite, mais ses mandibules sont grandes; le front est canaliculé;

au dessous et en arrière des yeux l'on remarque une fine pu-

bescence dorée. Le vertex porte entre les yeux deux taches

brunâtres. Les antennes sont jaunes, à base et apex fauves et

ne dépassent pas la moitié du corps. Le corselet, plus large

que long, est uniformément couvert d'une villosité roussatre ; sur

le dos il offre une tache triangulaire brune près du bord anté-

rieur et une ligne courbe brunatre, commengant aux épaules et

CURCULIONITES ET DE LONGICORNES. 107

touchant presque le milieu du bord postérieur. L’ecusson est

brunätre. Les élytres sont beaucoup moins larges par rapport a

leur longueur que celles du Trag. Spencei; sur leur milieu se

dessine un chevron d’un noir brunätre, sur lequel passent, en la

couleur du fond, les deux lignes élevées longitudinales. En

avant du chevron la villosité qui couvre toute la surface, est

d'un jaune doré, sur le chevron lui-même elle est noire et

partout ailleurs orangée. Les ailes ont une couleur brune, assez

foncée. Les pattes n’offrent rien de remarquable. Le premier

segment de l’abdomen est presque deux fois plus long que le

second; ces deux segments sont jaunes, les trois suivants bruns,

a l’exception de leur bord posterieur qui est jaune.

L’unique individu que le Museum possède, nous fut envoyé

de la Nouvelle Guinée par M. Bernstein.

6. TMESISTERNUS ISABELLAE, Mohn.

(Planche 4, fig. 7.)

Tmes. argenteo-caeruleus, prothoracis dorso elytrisque aurato-

squamosis, cruce in illis denudata.

Long. 28 millim. Hab. Salawatti.

M. le Docteur Mohnike, Chef du service sanitaire de l’armée

durant les dernières années de son séjour aux Indes, possède

dans sa três-riche collection d'insectes des Indes et du Japon,

un exemplaire de cette espèce non décrite de Tmesisternus ,

qui a, dit-on, été déja mentionné par M. Alf. Wallace dans la

relation de son voyage. L’insecte en question avait recu de l’heureux

possesseur, en même temps heureux père d’enfans jolis et intel-

ligents, le nom d’/sabellae, d’après le prénom de sa gentille et

belle fille aînée; mais espèce n’ayant pas encore été décrite ni

figurée, je m'empresse de le faire, en lui laissant son nom

spécifique.

Cette magnifique espèce appartient bien au genre Tmesisternus

selon que les limites en ont été tracées par M. le Prof. Lacordaire.

La couleur générale est noire, mais le dessus est couvert d’écail-

les d'un doré mat, tandis que les antennes, les pattes et le dessous du

corps ont une couverture d'écailles d'un bleu métallique. La

108 QUELQUES FSPECES NOUVELLES DE

forme générale est celle des espèces, nommées Glaucus et

Equestris par M. Pascoe, mais notre insecte est bien plus grand.

La téte porte sur le vertex et le front un sillon longitudinal

trés-profond; le labre est couvert de poils couchés raides d'un

brun rouge; les mandibules sont grandes et larges, deux fois

sillonnées à la base. Les antennes sont assez gréles, garnies de

poils en dessous; à partir du 4° article, les écailles bleues font

défaut. Le prothorax offre de chaque côté une vingtaine de

points enfoncés et sur le milieu une large raie dénudée L’e-

cusson est échancré en avant et son apex faiblement abaissé.

Les élytres presentent sur le disque une tache dénudée s’avan-

cant par six traits paralléles jusque prés de la base; une bande

dénudée transversale passe par leur milieu, s’élargissant de chaque

côté jusqu’au bord; sur le dernier tiers on voit une ligne dénudée

oblique, à bords irréguliers; enfin la suture est pour une partie

également dénudée.

En dessous les écailles d'un bleu métallique manquent sur

une raie médiane assez large. Les cuisses et les jambes sont

d'une belle couleur azurée; tous les poils des pattes sont roux.

Le musée possède deux individus de cette espèce, recueillis

à Salawatti; l’un des deux a presque entièrement perdu ses

belles écailles dorées.

7. PROTEMNEMUS ROSENBERGII.

(Planche 4, fig. 8.)

Prot. fuscus, spinis prothoracis validioribus, singuli elytri

macula magna media angulosa et nonnullis parvis irregulari-

bus albis.

Long. 44 millim. Hab. Doreh in Nova Guinea.

Trois espèces du genre Protemnemus ont été décrites; la plus

anciennement connue, Scabrosus Oliv., est assez commune à

Doreh, les deux autres décrites par M. Pascoe (Lima et Pristis)

habitent les iles Goram et Arou. En voici une quatriéme, trou-

vée à Doreh, en compagnie de la première, par M. de Rosenberg

Elle est de méme taille que le Scabrosus et brune comme lui,

DT Mn,

sir

La a 5;

nn acier » fanta

» i

S.v.V.

ec > ASA. lite

1. Macropterus Verlorenii. 2. Eupholus Bandanus. 3 Euph. Petit (var Salawattensis). 4. pipedocera perelegans

5. Eurycephalus Wieneckii. 6 Tragocerus heraldicus. 7 Tmesisternus Isabellae. 8 Protemnemus Rosenbergn

CURCULCONITES ET DE LONGICORNES. 109

mais sans reflets soyeux. Les tubercules antenniferes sont raboteux

et portent une petite élévation en haut entre les antennes. Le

premier article de celles-ci est un peu scabreux; tous, excepté

les trois derniers, sont ciliés en dessous. Le prothorax offre de

fortes épines, étendues horizontalement avec une petite inclina-

tion vers le haut et en avant; entr’elles on remarque trois éle-

vations verruqueuses en ligne transversale. Sous l’épine se voit

de chaque côté une assez grande tache blanche en fuseau et

en dessous de celle-ci une petite goutte ronde.

- L’ecusson, en demi-cercle, est couvert d'une villosité blanche.

Elytres granulées de la base jusque prés du milieu, présentant

quelques rangées de tubercules arrondis noirs, c'est-à-dire deux

sur la partie horizontale, une sur la partie verticale (comp. f. 8 a)

et une quatrième sur la côte que forment les deux plans; en

outre on remarque quelques tubercules épars à l’entour de l’écus-

son. Sur le milieu dorsal de chaque élytre on voit une tache

anguleuse et irrégulière assez grande, blanche, et au milieu

entre elle et langle externe qui porte une forte épine, une

petite tache de même couleur. Sur le plan vertical on remarque

à la hauteur de la grande tache quelque macules blanches

et sous la petite une autre tache bien plus grande. Les taches

des deux élytres sont tres-differentes quant a la forme. Les

pattes sont brunes, tachetées de noir.

Je dédie cette espèce remarquable à M. le Baron de Rosen-

berg, explorateur de la Nouvelle-Guinée, qui nous en envoya pour

le Muséum un individu femelle et qui, à ce que je présume,

nous fera connaître bientôt le mâle.

8. LEPRODERA FELDERI.

(Planche 5, fig. 9.)

Lepr. nigra, prothoracis limbo antico roseo-fimbriato , elytris

villositate rosea undique tectis, exceptis tuberculis basalibus

et macula magna curvato-triungulari postmediana.

Long 55 millim. Hab. Sumatra.

Je tiens cette belle espece dont je ne connais que le mäle,

pour non décrite et la dédie à Villustre Lépidoptérologiste M. le

110 QLELQUES FSPECES NOUVELLES DE

Docteur C. Felder, bourguemestre de la capitale de l'Autriche.

Les Leprodera que je connais, ont tous une livrée grise, a

taches noires ou brunes, parfois bordées de blanc ou de jaune;

je n’en ai pas vu se distinguant par une couleur rose, comme la

notre. Cette couleur qui est due 4 une villosité plus ou moins

dense, se montre à l’entour des yeux, sur la lèvre supérieure

et le premier article des antennes; ensuite sur la moitié posté-

rieure du prothorax, sur la poitrine, l'abdomen et les pattes, et

plus particulièrement sur la majeure partie des élytres ou elle

est très longue et serrée. Les antennes presque trois fois plus

longues que le corps, offrent une granulation fine et serrée.

Le bord antérieur du prothorax porte une belle frange de soies raides

roses; son premier sillon, peu anguleux est presque interrompu

au milieu; sur la partie entre lui et les deux sillons contigus

postérieurs on remarque quelques points ronds enfoncés et dé-

nudés, comme on en voit également sur les épines latérales. Le tiers

antérieur des élytres est densément couvert de tubercules dénudés

noirs, dont quelques-uns en s’accouplant, forment de petites

rides. La grande tache dénudée et très-luisante est triangulaire

à bord antérieur courbe, et s'appuie sur le bord extérieur; à

l'entour la villosité rose est encore plus serrée. Les pieds

n'offrent rien de remarquable.

Cette espèce habite Vile de Sumatra, où elle parait être

bien rare.

9. MEGACRIODES GUTTATUS.

(Planche 5, fig. 10.)

Meg. magnus , aheneus, maculis binis fulvis thoracis inter se

distantibus , scutello et quatuor guttis in singulo elytro fulvis.

Long. 52—60 millim. Hab. Sumatra.

M. Pascoe a fondé le genre Megacriodes (Longic. Malayana,

p. 271) sur une espéce de Batocéride, originaire de Sumatra,

dout il connait deux exemplaires femelles. Après avoir dit que

ce genre se distingue de celui de Batocera par la conformation

des antennes (mutiques) et par l’absence d'une épine aux épaules

CIRCULIONITES ET DE LONGICORNES. {11

des élytres, il ajoute: «the character of the male antennae re-

mains to be ascertained.» M. Lacordaire n’accepte le genre

qu'avec hésitation, fondé qu'il est sur la connaissance d’un seul

sexe. Si je ne me trompe notre Musée en possède trois espèces,

mais de chacune exclusivement le sexe femelle; la valeur du

genre reste donc tout aussi douteuse.

Il y a plus; je ne suis pas bien sûr que l'espèce que je vais

décrire, appartienne au genre. Selon les auteurs cités les antennes

du genre Megacriodes sont mutiques à l'exception de deux pe-

tites épines opposées, à l'extrémité des articles 5 à 10 (comparez

la figure y de la 5° planche); celles des Balocera vraies sont

trés-épineuses et raboteuses (voyez la fig. «), tandis que celles

du genre Apriona (voyez la fig. 8) sont lisses à l'exception de

quelques épines très-faibles et recourbées en dessous. L'espèce

que je décris, prise séparément, n'appartient donc pas au genre

Megacriodes.

A quel titre donc est-ce que je l'y place? En voici la raison.

Nous possédons depuis nombre d’années un individu du M. Saun-

dersiù Pasc., étiqueté dans notre collection Batocera Circulus.

Cet exemplaire, originaire de Sumatra, est tout-à-fait conforme

à la description qu'a donnée M. Pascoë dans ses Longicornes de

la Malaisie; seulement le macle de la villosité au milieu du

prothorax a la forme d’une 0, d’où le nom de Circulus; cette

différence ne constitue pas une diversité spécifique et notre exem-

plaire est, indubitablement, un JZ. Saundersii. Notez qu'il a les

antennes lisses avec 2 ou 5 petites épines à l’extrimite des ar-

ticles et que l’épine des épaules est aussi peu saillante que les

tubercules environnants.

Après celle-ci vient une autre espèce, originaire du Népaul,

ayant 58 millimètres de longueur, d'un noir verdatre ne différant

de la précédente que par les points suivants: le 3° art. des

antennes porte une faible carène longitudinale en dessus et plu-

sieurs épines très-petites en dessous. Ses taches villeuses, placées

de la même manière, ont la mème couleur, seulement celle du

prothorax (voyez pl. 5 fig. 11) est en ovale transversal traversé

par un trait longitudinal qui ne touche pas au bord anté-

119 QUELQUES ESPECES NOUVELLES DE

rieur, et les deux dernières taches aux élytres ne sont pas en

forme de larmes, mais en cercle faiblement allongé postérieure-

ment. L’epine humérale est peu élevée sur l’elytre droite, un

peu plus saillante sur l’elytre gauche. Get insecte qui pourrait

fort bien passer pour une race géante du Saunders, est-ce un

Hegacriodes? Je le crois, si toutefois le genre doit être main-

tenu, et je le nomme 7. ebeninus.

Vient la troisième espèce. Certes, le 5° article de ses antennes

et l’épine de ses épaules sont ceux d'un Batocera, mais son

affinité avec notre seconde espèce est tellement grande qu'on ne

saurait les séparer. Sa couleur est plus bronzée et les taches

jaunes sont plus petites, mais leur emplacement est le mème.

Néanmoins son prothorax offre au lieu d’une seule tache en

cercle ou en ovale, plein ou ouvert, deux taches assez distantes

l'une de l’autre comme on en remarque sur les espèces de Ba-

tocera le plus anciennement connues. Les deux taches posté-

rieures de ses élytres sont fort inégales chez l’un des deux indi-

vidus, presqu’égales chez l’autre.

Je ne connais pas la brochure de M. le Prof. Kaup « Einige

Cerambycinen der Sammlung zu Darmstadt», citée par Lacordaire

dans ses Genera; il se pourrait que notre espèce fut la femelle

dun Batocera male, publié dans ce travail. Si cela se trouvait

ainsi, naturellement mon espèce ne devrait point être adoptée ;

mais dans ce cas je douterais fortement de la validité du genre

Megacriodes.

Explication des Planches.

Fig. 1. Macropterus Verlorenii.

» 2. Eupholus Bandanus.

» 5, Eupholus Petitii, var.

v 4. Epipedocera perelegans.

» 5. Eurycephalus Wieneckii.

» 6. Tragocerus heraldicus.

» 7. Tmesisternus Isabellae , Mohn.

„ 8. Protemnemus Rosenbergii.

” 9. Leprodera Felderi.

» 10. Megacriodes guttatus.

„ 41. Prothorax du Megariodes ebeninus.

je 104

9 Leprodera Felder: 10. Megacriodes guttatus 11. Meg ebenimus

DESCRIPTION DE QUELQUES

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS.

PAR

le doct. E. PIAGET.

Dans les pages qui suivent on remarquera beaucoup de ré-

pétitions qu'il ett été facile de faire disparaître, et que j'aurais

retranchées en effet, si je m'étais proposé de donner une mono-

graphie du genre Docophorus. La description préalable du type

m’aurait dispensé de rappeler chaque fois la forme générale de

la téte p. ex. ou tel détail qui se représente uniformément dans

les diverses espèces. Mais n’ayant ici d'autre but que de décrire

un petit nombre d'espèces peu connues ou mal déterminées,

j'ai cru devoir donner les détails de chacune et passer ainsi par

dessus l'ennui qui résulte de la prolixité et des répétitions.

Seulement j'ai souligné les details qui me paraissent caractéris-

tiques de l'éspèce. Les 6 premières espèces sont, pour autant

que je sache, nouvelles ; les 5 derniéres ont été décrites et des-

sinées en dernier lieu par Denny ( ‘/onographia Anoplurorum

Brittanniae etc.) mais d'une manière si vague, si insuflisante,

si incorrecte, il faut bien dire le mot, que le travail m'a paru

devoir étre recommencé.

On a jusqu'ici, ce me semble, dans la description des Doco-

phorus, attaché beaucoup trop d’importance à certaines particu-

larités, comme à la forme ou à l'intensité des taches de l'abdomen,

à la longueur des antennes, à la forme des fémurs, etc. Mais

ces particularités sont trop variables ou ont été mal observées.

Ainsi p. ex. les taches de l'abdomen varient dans la même espèce

114 DESCRIPTION DE QUELQUES

selon les individus, et dans le même individu selon le sexe '

et l'âge. — La longueur des antennes ne varie guère que de

0,00019 A 0,00022 dans tout le genre. La coloration est plus

caractéristique; et quant à la forme, l'antenne a cinq articula-

tions dont la première est constamment la plus grosse, la 2°

la plus longue, la 5° et la 4° de même longueur que la pre-

miére; la 5°, sauf dans deux ou trois cas, est ovale, et un peu

plus longue que la 4°, elle se distingue par l'absence ou la

présence de quelques poils terminaux (2—6). Mais comme ces

poils sont passablement caducs; il serait dangereux de les regarder

comme caractéristiques. — Quant aux pattes, Denny signale ha-

bituellement la forme du fémur plus encore que celle du tibia

ou du tarse; mais il semble n’avoir pas remarqué que la forme

du fémur varie selon que le tibia est étendu ou plus ou moins

replié, selon qu'on le regarde par dessus ou de côté; de sorte

que le méme individu pourrait, dans différentes positions , pré-

senter presque toutes les formes qu'il indique comme caracté-

ristiques des espèces. L’épaisseur et la longueur, surtout des

pattes postérieures, seraient déjà plus significatives ; mais il faudrait

commencer par établir une norme à cet égard, 0,0005 p. ex. pour

le tibia; les expressions: petit, ordinaire, grand auraint alors

une valeur plus appréciable.

Dans les descriptions suivantes j'ai cru devoir entrer dans plus

de détails que Denny; pour la tête p. ex. je me suis attaché à

des signes que je crois plus caractéristiques: la forme du clypéus,

selon qu'il est allongé, conique, à côtés parallèles, élargi vers la

pointe, — tronqué, arrondi ou échancré, — la disposition de

ce que j'appellérais la partie solide de la tête, je veux dire

l’épiderme et ces poutres ou bandes auxquelles le genre Docophorus

pourrait devoir son nom, qui, tout en servant à l'insertion des mus-

cles, donnent et maintiennent à la tête sa forme nornale , — la forme

ee 9

1 En décrivant l’abdomen, Denny s’est trop peu inquiété du sexe de l’individu

qu’il avait devant lui. Telle espèce, — le D. Cephalus p. ex. — est décrite et des-

sinée avec un abdomen entièrement coloré. D'abord le ventre est incolore; ensuite si

le mâle est uniformément brun-foncé, la femelle a des taches de cette teinte sur un

fond blanchatre.

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS. 115

de l'occiput, selon qu'il est droit, rentrant ou saillant en arrière,

celle des angles temporaux, etc.

Quant aux dessins je me suis permis une licence. Pour ne pas

multiplier le nombre des figures, j’ai supposé la téte plus trans-

parente qu'elle ne Vest réellement. Il devenait ainsi possible de

distinguer certains détails caractéristiques, qu’on ne reconnait que

par l’analyse anatomique et en changeant constamment le foyer

du microscope. Il m'a semblé aussi plus naturel de soumettre tous

les dessins 4 un grossissement constant.

1. DOCOPHORUS DEPRESSUS. '

La tête moins large que l'abdomen, conique, tronquée en

avant, arrondie et saillante en arrière, avec deux longues soies

aux tempes. Les deux larges bandes oceipitales légérement plus

foneées que le reste de la tête, se recourbent vers les antennes

et rejoignent à l'intérieur les bandes qui entourent les yeux.

Les pinces buccales fortes à double base. — Le clypéus avec 5

poils dont deux terminaux, large, tronqué mais non échancré en

avant, en dessous avec une large dépression médiane qui se

prolonge jusqu’entre les pinces. Cette dépression est séparée

par un espace linéaire incolore de la première bande latérale.

Cette bande noirâtre, à double courbure dont la partie convexe

dépasse la dépression, rejoint en arrière la bande latérale et la

racine antérieure de la pince buccale, en avant dans le clypéus

elle se perd dans la paroi de la dépression; La bande latérale

contourne la base des trabécules, envoie un appendice autour

de l'oeil, et, interrompue à la base du clypéus, reparait jusque

vers la pointe -- Les trabécules fortes, recourbees. — Les an-

tennes colorées, de moyenne grandeur, la 2° articulation la plus

longue, la 5° ovale avec 5 épines terminales. — Les yeux

prominents éordés d'une bande noirâtre.

Le prothorax arrondi en arrière, avec deux taches arrondies

qui ne se rejoignent pas sur la ligne médiane. — Le metathorax

arrondi sur les côtés et en arriére; le bord postérieur presque

incolore, frangé de longues soies.

1 Je propose ce nom à cause de la largeur de la dépression du clypéus.

116 DESCRIPTION DE QUELQUES

Les pattes pales, fortes, surtout la 5° paire, avec les taches

ordinaires en gouttelets aux extrémités des fémurs et des tibias

et quelques poils.

L’abdomen coloré, large, ovale, à longues soies implantées vers

le milieu des anneaux, à sutures distinctes. Les sept premiers

anneaux avec une bande laterale étroite et une tache transver-

sale foncée, subtriangulaire, dont le côté postérieur est échancré

pour l'implantation des soies. Le 8° anneau porte une bande cir-

culaire également échancrée au bord postérieur. Le 9° anneau

presque incolore. Le ventre plus ow moins foncé; ce qui, dans

quelques individus plus äges, empéche quelquefois de distinguer

les taches dorsales et les ouvertures stigmatiques.

Dimensions: 2

Longueur totale 0,00155. Largeur tête 0,0005.

téte 0,00048. proth. 0,000265.

proth. 0,0001 4. métath. 0,00044.

métath. 0,00016. abdomen 0,00074.

abdomen 0,00075.

antennes 0,00022,

J'ai trouvé quelques femelles sur un Malacanotus icterus pro-

venu de l’Habesh (museum de Leide.). Le male m'est inconnu.

2. DOCOPHORUS LATICLYPEATUS.

La tête un peu moins large que l'abdomen, à peine conique,

tronquée en avant, arrondie et un peu saillante en arriére, avec

deux soies aux tempes. Les deux bandes occipitales, a peine plus

foncées que le reste de la téte, se dirigent en partie vers les

antennes, en partie vers les pinces buccales, qui sont de moyenne

grandeur et a double racine. — Le clypéus fres-large, s’elargit

encore vers l'extrémité, échancré en avant, avec une large dé-

pression inférieure. Cette dépression, séparée du bord par une

ligne incolore, présente à la paroi une bande brun-foncé, étroite,

à double courbure dont, le point de jonction s’avance en dedans de la

dépression. Elle se relie en arrière par deux branches à la bande

latérale et va se confondre dans le clypéus avec le fragment

antérieur de la même bande latérale. Cette dernière, interrompue

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS. 117

à la base du clypéus reparait en avant sous forme de tache sub-

quadrangulaire, et porte deux poils dont un terminal. — Les

trabécules forfes, un peu recourbées. Les antennes pales, de

moyenne grandeur; la 2% articulation la plus longue, la 5°

ovale, terminée par deux épines. Les yeux très-proéminents, plus

rapprochés des tempes que de coutume.

Le prothorax droit en arrière, élargi en pointe aux angles

posterieurs: Les deux taches laissent entr’elles un espace linéaire

incolore sur la ligne médiane. Le métathorax arrondi et prolongé

en arrière, frangé de longues soies. Les pattes fortes et longues,

un peu plus pales que le thorax. Les fémurs, outre la goutte-

lette dorsale, offrent une tache transversale oblique, mal limitée.

L’abdomen à 9 anneaux ovale allongé, à longues soies implan-

tées sur le tiers postérieur de chaque anneau, à sutures distinctes.

Les sept premiers anneaux avec une bande latérale étroite et une

courte tache triangulaire, échancrée au bord postérieur, pour

l'implantation des soies, et plus foncée à l’intérieur jusqu’à l'espace

incolore où se trouve l'ouverture stigmatique. Le 8"° anneau

avec une tache circulaire, le 9"° très-pâle.

Dimensions: 2

Longueur totale 0,00022. Largeur tete 0,0007.

tete 0,0007. proth. 0,0004.

proth. 0,0002. metath. 0,00058.

metath. 0,00023. abdomen 0,00082.

abdomen 0,00105.

antennes 0,00094.

Sur un Cuculus flabelliformis provenu de la Nouvelle-Hollande

(museum de Leide), seulement deux femelles. Le mäle inconnu.

5. DOCOPHORUS FORFICULA 1.

La tete presqu’aussi large que abdomen, arrondie à l’occiput,

allongée en avant, subconique; les angles temporaux avec deux

longues soies, moins reculés que l'occiput. Les deux étroites

t A cause des prolongements en forme de tenailles du clypéus.

418 DESCRIPTIONS DE QUELQUES

bandes occipitales, qui ne sont pas également visibles dans tous

les individus, vont rejoindre en avant la racine postérieure de

la pince buccale et la bande latérale. Le clypéus avec 4 ou

5 poils dont 2 terminaux, allongé, fortement échancré en avant,

présente en dessous une longue dépression dant la partie

colorée n’alteint par les pinces. Sur les côtés une bande d’abord

parallèle à la dépression, qui se contourne à angle aigu et va

rejoindre la racine antérieure de la pince buccale et s’unit à la

bande latérale. Cette dernière recourbée en avant et en arrière

s'arrête brusquement à la base du clypéus. Dans cette espèce

les angles de Véchancrure se prolongent et en se recourbant for-

ment une pince supplémentaire immobile. Les trabécules longues

et acuminees. Les antennes colorées; la 5° articulation avec

5 ou 6 poils écartés. Les yeux peu proéminents, allongés avec

un poil au milieu.

Le prothorax arrondi en arrière, avec une tache latérale limi-

tee. Le métathorax saillant en pointe arrondie sur l'abdomen,

avec une tache foncée au bord, presque noire aux angles an-

térieurs, qui ne rejoint pas le bord postérieur et laisse sur la

ligne médiane un espace triangulaire incolore. Les échancrures

du bord postérieur de cette tache portent une série de longues soies.

Les pattes relativement petites, plus pales que le reste du

corps, avec quelques poils.

L'abdomen ovale, soyeux, à neuf anneaux dont les sutures sont

très-distinctes. Le sept premiers avec une bande latérale très-

foncée et une tache subtriangulaire dont le bord postérieur offre

une série d’échancrures; chez le male la première échancrure

est plus profonde que les autres; la tache elle-mème est plus

longue et plus étroite. Les taches du premier anneau tendent

à se rejoindre sur la ligne médiane. Le 8™° anneau entièrement

recouvert par la tache, sauf aux angles antérieurs. Le 9™

avec deux pelites taches arrondies. Les 7 premiers anneaux

offrent chacun une série de longues soies implantées vers le mi-

lieu de l’anneau. Le 8”° n'en porte que deux, qui sont implan-

tées dans des espaces incolores, assez semblables aux ouvertures

sligmatiques.

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS, 119

Chez le male le bord du 8"° anneau est très-étroit et laisse

entrevoir les organes de la reproduction , qui sont relativement

trés-petits.

Dimensions: 2

Longueur totale 0,00185. Largeur tete 0,00069.

tête 0,00067. proth. 0,00054.

proth. 0,00016. métath. 0,00052,

metath. 0,0002. abdomen 0,00085.

abdomen 0,0008.

_antennes 0,00022.

Le mäle est plus petit.

Cette espèce infeste différents Platycercus (Baueri, scapulatus,

Pennantii, Burribandi, eximius, etc.)

4. DOCOPHORUS PROTRUSUS '.

Cette espèce offre beaucoup d’analogie avec le D. Platycerci,

et quant à la forme, et quant aux dimensions; cependant il ya

entre les deux des differences de detail si constantes qu’il est,

je crois, permis d’etablir une nouvelle espèce. Ce sont ces

différences que je signale.

La téte présente 4 peu pres le méme systeme de bandes * que

le D. Platycerci. Le point de jonction du clypéus est mieux

indiqué par un interstice incolore. La dépression plus large fait

saillie en avant, au milieu de l'échancrure, et la partie colorée

se prolonge jusqu'aux pinces buccales. Le renflement de la tête

en arrière du clypéus est plus marqué. Les prolongements

latéraux ne se recroisent pas. Les trabécules tout aussi longues

sont plus obtuses. Les antennes dont les dernières articulations

sont plus foncées que les autres, gréles et longues, offrent

comme particularité que la 5° articulation avec 5 ou 6 poils

terminaux est sensiblement plus longue que la 1°, la 5™ et la 4%.

Le poil de l’oeil est implanté à la partie postérieure.

2 A cause de la saillie médiane du clypéus.

? Les bandes occipitales ne sont pas indiquées, et les poils temporaux sont très-

courts; mais c’est peut-être une question d’äge ou une simple variation individuelle.

120 DESCRIPTION DE QUELQUES

Le métathorax , tout en étant arrondi, fait plus brusquement

saillie en arrière et ne présente ni tache médiane ni frange

de cils.

Les pattes moins colorées, sont sensiblement plus fortes et plus

lonques.

L’abdomen à 9 anneaux (8 visibles chez le male) est coloré en

dessous. Les taches plus foncées au bord antérieur n'offrent ni

échancrure, ni série de longues soies. Vers la pointe seulement

deux poils écartés et dirigés transversalement.

Dimensions: 3

Longueur totale 0,00188. Largeur tête 0,00068.

de la tête 0,00078. proth. 0,0004.

proth. 0,00017. methat. 0,00052.

métath. 0,00025. abdomen 0,00074.

abdomen 0,0007.

antennes 0,0005.

Les dimensions de la femelle sont un peu plus considérables.

J’en ai trouvé plusieurs exemplaires sur des Eclectus (sinensis.

puniceus) du Museum de Leide.

5. DOCOPHORUS GRACILIS :.

La tete conique, arrondie en avant et un peu en arriere; les

angles temporaux font saillie en arriere; une longue soie aux

tempes. Les deux bandes occipitales un peu foncées vont re-

joindre d’une part la racine postérieure des pinces buccales et de

l'autre la bande latérale. Le clypéus de moyenne largeur, arrondi

en avant, avec quelques poils dont un terminal, en dessous

avec une dépression médiane où l’on remarque deux renflements

pâles et semi-circulaires au milieu, et au bord deux bandes

trés-foncées rentrant en pointe vers le milieu et communiquant

en avant et en arrière avec la bande laterale. Cette dernière

presque noire, non-interrompue, envoie wn appendice en arrière

de l'oeil. Les trabécules courtes, coniques, obtuses. Les an-

tennes colorées, relativement assez fortes; la 2° articulation la

* A cause de la forme svelte de l’insecte,

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS. 191

plus longue, la 5° ovale avec 5 ou 4 poils terminaux. Les yeux

rapprochés de la base des antennes, peu proéminents.

Le prothorax arrondi sur les côtés et un peu au bord posté-

rieur, avec une tache latérale très-foncée, mal limitée. Le

métathorax très-allongé, acuminé postérieurement, avec une

bande latérale noirätre. mal limitée, et une ligne parallele au

bord postérieur.

Les pattes greles, colorées en dessus, incolores en dessous

avec les poils ordinaires aux femurs et aux tibias.

L’abdomen ovale allongé, a sutures doubles trés-dictinctes ,

avec quelques longues soies au bord seulement, à 9 anneaux de

plus en plus étroits jusqu'au 8°”. Les trois premiers anneaux

avec une tache quadrangulaire, ouverte au milieu a côté du

large espace incolore où se trouve l'ouverture stigmatique, et

plus foncée au bord postérieur. Les 4°, 5° et 6° anneaux avec

une tache quadrangulaire comme les précédentes, mais plus

limitée et foncée. Les 6° et 7° anneaux portent en outre une

bande ventrale. Les 8° et 9° sans suture distincte, séparés par

un petit espace rond où s'implante une longue soie et qu'on

prendrait au premier abord pour une ouverture stigmatique,

avec une tache noirâtre vers le bord supérieur.

Dimensions: 9

Longueur totale 0,00165. Largeur tête 0,00045.

tête 0,0005. proth. 0,00026.

proth. 0,00012. métath. 0,00058.

métath. 0,00025. abdomen 0,00058.

abdomen 0,00076.

antennes 0,0002.

Quelques femelles sur une Xulla Mangola (Muséum de Leide).

Le male m’est inconnu.

6. DOCOPHORUS OBCORDATUS.

La tete subconique, tres-allongee, arrondie en arrière, échan-

crée en avant, sans soies aux tempes. Les deux larges bandes

occipitales foncées se recourbent vers les antennes et communiquent

199 DESCRIPTION DE QUELQUES

à l’intérieur avec les bandes latérales. Le clypéus allongé, pro-

fondement echanere, mais de facon que les deux pointes latéra-

les ne sont pas toujours d'égale longueur, avec une dépression

en dessous qui se prolonge jusqu'à la cavité buccale, en prenant

une teinte de plus en plus foncée. Sur le côté de cette dé-

pression deux bandes étroites foncées se prolongent en diminuant

d'épaisseur jusqu'à l'extrémité du clypéus, où elles portent un

seul poil; en arrière elles se relient d’une part avec les bandes

latérales, de l’autre avec les racines des pinces buccales. La

bande latérale d’inégale largeur, recourbée en arrière, est inter-

rompue à la base du clypéus, et reparait dans le clypéus sous

forme de tache subtriangulaire. Les trabécules, frès-lonques

recourbées, obtuses. Les antennes colorées, de moyenne gran-

deur, la 5™° articulation ovale, sans poils terminaux. Les yeux

larges, proéminents, rapprochés de la base des antennes.

Le prothorax arrondi latéralement presque droit en arrière, à

angles postérieurs droits, avec une tache latérale très-foncée et

mal limitée. Le métathorax arrondi latéralement, posterieure-

ment et aux angles, avec deux taches très-foncées qui laissent,

un large espace incolore au bord postérieur. Ces taches pré-

sentent en arrière une série d’échancrures pour l'implantation

de quelques longues soies, et deux prolongements médians; elles

laissent entr’elles sur la ligne médiane une bande incolore très-

étroite d'abord, qui s’écarte de plus en plus vers le bord anté-

rieur où elles sont mal limitées. Vers l’endroit où elles commen-

cent à s'écarter, on remarque deux points incolores et ronds.

Les pattes de moyenne grandeur , pales, les fémurs avec une

bande transversale vers l'extrémité et une tache mal limitée vers

l'épaule; les tibias avec un seul poil et le renflement ordinaire

vers l'extrémité.

L’abdomen blanchätre, obcorde, très-large en arrière à 8

anneaux, à sutures trés-marquées à partir du 2° anneau, à lon-

gues soies implantées au dessus du bord postérieur. Les sept

premiers anneaux avec une tache très-foncée, acuminée, échancrée

au bord postérieur pour Vimplantation de quelques soies, et

présentent deux espaces arrondis, incolores, dont le premier, au

PARASITES DU GENRE DOCOPHORES. 195

milieu de la tache renferme l'ouverture stigmatique, l'autre au

bord postérieur west que le point d'implantation d'une soie.

C'est probablement ce que Denny a confondu dans quelques

espèces avec une seconde ouverture stigmatique. Le 8°" et le gere

sans suture distincte entr’eux , avec une bande foncée qui n’at-

teint pas le bord antérieur. Au dessous de cette bande deux

espaces arrondis, plus grands que les autres pour l'implantation

d'une soie, et vers l'extrémité, deux petites bandes linéaires

transversales.

Dimensions: 9

Longueur totale 0,00212. Largeur tête 0,00075.

tête 0,00078. proth. 0,00042.

proth. 0,00024. métath. 0,00062.

métath. 0,0005. abdomen 0,00104.

abdomen 0,0008.

antennes 0,00029.

Quelques femelles de cette espèce si caractérisée, sur un

Scythrops N. Hollandiae (Muséum de Leide) provenu de Célébes.

Le male m'est inconnu.

7. DOCOPHORUS ICTERODES.

La tête subconique luisante, de teinte foncée, un peu plus

large que le métathorax, un pew echancree en arrière, arrondie

en avant, avec une longue soie et trois poils trés-courts aux

tempes; les deux bandes occipitales trés-foncées, recourbées en

dehors et à l'intérieur vers la racine postérieure des pinces buc-

cales et vers les bandes antérieures. A l’occiput en dessous,

deux petites bandes transverses. Le clypéus large, arrondi dès

la base, sans poils ow soies, en dessous avec une large dépres-

sion à peine arrondie dont la partie colorée (la voute) se termine

en une pointe très-foncée. Cette dépression élargie au milieu se

continue jusqu’entre les pinces buccales, au travers du renflement

tranversal à la base du clypéus. Sur les côtés une forte bande,

brun-noir, recourbée en arrière des trabécules où elle se relie

aux bandes occipitales, et en avant où elle concourt au ren-

194 DESCRIPTIONS DE QUELQUES

flement transversal. Au dessous et un peu en dedans de cette

bande, une seconde bande presque parallèle d’abord, qui se

prolonge jusque vers la pointe du clypéus, se replie sur elle-

même sans alleindre les cötes, de facon a enceindre un triangle

incolore en avant de l’épaississement transversal. Les trabécules

courtes, obtuses, subconiques, pales. Les antennes relativement

courtes, colorees; la 2° articulation la plus longue, la 5°" a

peine ovale, terminée par 5 à 6 poils écartés. Les yeux à peine

proéminents entourés d'une bande foncée trés-etrotte.

Le prothorax arrondi en arrière et aux angles, avec deux

Jarges taches, plus foncées aux angles postérieurs, qui laissent

entr’elles une ligne incolore sur la ligne médiane, et qui ne

rejoignent pas le bord postérieur. Le métathorax termine en ar-

riére par une pointe obtuse, avec deux taches pareilles à celles

du prothorax, mais plus foncées sur les côtés ct en arrière,

frangées de longues soies au bord postérieur. Entre les deux

taches, sur la ligne médiane , une petite bande noirdire vers la

pointe du metathoraw. — Les pattes, plus pales que le reste du

corps, gréles et relativement courtes ; le fémur avec deux poils

crochus, renflement de l’épiderme vers l'articulation tibiale ;

le tibia avec deux poils au côté postérieur, le renflement épider-

mal ordinaire et une bande transversale plus ou moins foncée

vers l'articulation tarsale.

L'abdomen ovale, blanchâtre, avec quelques longues soies, à

8 anneaux distincts dont les sutures, sauf la première, ne sont

visibles qu'entre les taches. Le premier anneau, sans ouverture

stigmatique visible, coloré, avec deux longues soies médianes et

un renflement transversal trés-foncé, bordant le métathorax,

interrompu sur la ligne médiane et acumine en arrière. Les 6

anneaux suivants avec une tache transversale, subconique, au

milieu de laquelle l’éspace incolore qui entoure l'ouverture stig-

matique, et portant vers l'extrémité une seule longue soie. Sur

les bords une forte bande latérale recourbee en avant et en

arriere, quelquefois à angle droit. Le 8° anneau avec une tache

continue très-foncée au bord postérieur , échancrée au bord an-

térieur et qui n'atteint pas les côtés; en arrière un petit espace

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS. 195

incolore (le 9° anneau?). Chez le male, plus petit que la femelle

(fig. 2), ce 8° anneau porte une bande linéaire très-limilée et a

la face ventrale une tache circulaire en forme de croissant dont

les extrémités se prolongent jusqu'au 6° anneau. Les derniers

anneaux laissent entrevoir les parties génitales, dont les crochets

extérieurs sont très-développés.

Dimensions: 2 JS 2 d

Long. totale 0,0016 0,00145. Larg. tête 0,00045 0,00041.

tete 0,.00045 0,00045. proth. 0,0005

proth. 0,00015 metath. 0,00042 0,00040.

metath. 0,00019 abdom. 0,00077 0,0006.

abdom. 0,00085 0,00075.

antenn. 0,00015

Cette espèce très-commune sur les différentes espèces de ca-

nards (domestique, Mareca Penelope, Anas leucophthalmos et

Tadorna falcaria, ete.) se rencontre aussi sur les oies, Anser

albifrons, domesticus, aegyptiacus, sur les cygnes, sur le Den-

drocygna arborea etc.

Denny (pl. V. fig. 11 et p. 102) tronque le clypéus; il con-

fond les pinces buccales avec une bande transversale; la 5° artic.

de Vantenne est tout-a-fait ovale; les deux petites bandes de

l'occiput sont absentes. Le metathorax arrondi en arrière, la

ligne incolore médiane lui a paru une rainure; la bande du

premier anneau manque; les sutures sont indiquées et portent

des poils; la forme des taches est presque quadrangulaire, le

8° anneau est méconnaissable; la bande laterale des anneaux est

appelée «a dark spot»; les espaces stigmatiques incolores in-

diqués par une ligne noire. La dimension totale 0,00010 au

lieu de 0,00015 à 16 etc. etc., aux pattes la bande tibiale

manque ainsi que les poils dont l'implantation et le nombre

sont constants.

8. DOCOPHORUS PLATYSTOMUS Burm.

La téte conique, tronquée en avant; arrondie en arrière avec

4 longues soies aux tempes. Les deux bandes occipitales plus

136 DESCRIPTION DE QUELQUES

foncées que le reste de la tête, larges, se recourbant legerement

vers les antennes. Le clypéus ires-large avec quelques poils,

dont deux terminaux; (le poil interne trés-long et recourbé), se

relargit encore de la base à l'extrémité, — plus ou moins échancre

en avant, avec une large dépression en dessous, noire a la base

au dessous de laquelle on entrevoit avec peine l'extrémité des

deux fortes pinces buccales. Cette dépression bordée tout autour

d'une espace incolore linéaire, présente sur les côtés une bande

trés-foncée, étroite, à double courbure, saillant à l'intérieur, se

perdant dans la paroi antérieure et communiquant en arrière

avee la bande; celle-ci presque noire, recourbée en arrière, se

prolonge jusqu’à la base du clypéus où elle est interrompue par

une ligne incolore et reparait comme une petite tache de la

même nuance au delà de cette ligne. Les trabécules obtuses

et un peu recourbées. Les antennes /res-colorees, avec quelques

poils, assez fortes; la 2° articulation la plus forte, la 5° ovale

terminée par trois ou quatre épines. Les yeux /rés-proéminents

et plus rapproches des tempes que de coutume.

Le prothorax arrondi sur les côtés, presque droit, en arrière

avec deux larges taches, noirätres aux angles postérieurs, qui

ne se rejoignent pas sur la ligne médiane et n'atteignent pas

partout le bord postérieur. Le métathorax trés-arrondi et sail-

lant en arrière, avec deux larges taches, noirätres au bord pos-

térieur qui est cilié de longues soies implantées dans des espaces

incolores. Ces taches séparées par un espace triangulaire, lais-

sent un large segment incolore le long du bord postérieur du

métathorax. Sur le bord antérieur, au milieu, une petite tache

noirâtre limilée.

Les pattes petites et courtes: le fémur avee quelques poils

crochus et une anneau noirätre, ouvert en dessous vers l’extré-

mité; le tibia avec une long poil dorsal perpendiculaire a sa

direction, un ou deux poils en dessous, ainsi qu'une tache dor-

sale noiràtre formant à l'extrémité un anneau ouvert; le tarse

pareillement avec une tache noirâtre.

L’abdomen blanchätre, ovale, frès-large, à longues soies im-

plantees au milieu des anneaux , à sutures distinctes. Les sept

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS. 197

premiers anneaux, avec une tache plus ou moins foncée selon

läge de l'individu, aiguë, presque acuminée, avec une seule

échancrure au bord postérieur et au milieu l'ouverture stigma-

tique. Le 8° anneau porte une bande sémicirculaire de même

couleur un peu ondulée au bord antérieur et n’atteignant pas

les côtés. Le 9° très-court, d'ordinaire un peu rentré, avec

deux petites taches arrondies. Chez le mâle l'abdomen est sen-

siblement moins large, les taches plus allongées et comme lan-

guetées, celles du 8° anneau à bords parallèles ne se rejoignent

pas sur la ligne médiane.

Dimensions: 2

Long. totale 0,00225. Larg. tete 0,00082.

tête 0,00075. proth. 0,00045.

proth. 0,00018. métath. 0,00064. 4

meth. 0,00025. ¢ abdom. 0,0011. 0,0009.

abdom. 0,00105. 0,0008.

antenn. 0,00024.

J'ai rencontré cette espèce (9 4) en assez grand nombre sur

un Nisus radiatus (Madag.), sur un Milus aegyptiacus (Ma-

dagascar) sur un Buteo fidentatus ibid. (Muséum de Leide), sur

un Haliaetos vocifevoides, Haliastur indus (jardin zoolog. de

Rotterdam), sur un Nisus fringillarius, un Buteo vulgaris. Je

ne doute pas que ce ne soit le D. platystomus de Burmeister

dont Denny a donné (pl. IV, 7 et page 108) une description

et un dessin si inexacts. Il suffit de comparer le dessin ci-joint

pour remarquer de notables différences: la largeur, la forme et

la dépression du clypéus, la position et la forme des yeux, les

bandes intérieures de la tête, les taches et la forme du pro-

thorax et du métathorax, la forme et les taches des pattes, la

forme et les taches abdominales, l'implantation des soies etc.

9. DOCOPHORUS CEPHALUS Denny.

La tête frés-large aux tempes, subtriangulaire, arrondie en

avant et à l'occiput; les angles temporaux avec deux longues

soies, faisant saillie en arrière. A la hauteur des antennes et

128 DESCRIPTION DE QUELQUES

en dessous une depression transversale incolore. Les deux bandes

occipitales très-obliques, étroites, semblent inferrompues à la

depression avant de rejoindre les bandes antérieures et la racine

postérieure des pinces buccales. Le clypéus conique, arrondi en

avant, avec 5 ou 6 poils dont un terminal; en dessous une

dépression dont la partie colorée plus large au milieu s’etend

jusqu'aux pinces. Sur les côtés une longue bande étroite part de

la pointe où elle s’unit a la bande laterale, se recourbe en

dehors, avant de passer sous la bande latérale et communique

avec la racine antérieure de la pince. La bande latérale très-

foncée, recourbée en avant et en arrière, s’arréte, à la base du

clypéus et reparait comme une bande linéaire, de facon à former

un triangle avec l’autre bande. Les trabécules un peu recourbées

et aiguës. Les antennes colorées, de moyenne longueur; la

2° art. la plus longue, la 5° ovale avec 5 à 4 poils terminaux.

Les yeux peu saillants, avec un poil au milieu.

Le prothorax arrondi en arrière avec deux taches limitées en

avant seulement et en arrière, plus foncées aux angles posté-

rieurs. Le métathorax moins large que la tête et beaucoup plus

que le 1” anneau de l'abdomen, saillant en pointe sur ce der-

nier, entièrement coloré, sauf le bord postérieur qui est incolore,

et frangé de longs poils implantés dans des espaces circulaires

incolores. Selon que la teinte est moins foncée on aperçoit plus

distinctement les insertions des pattes sur des bandes plus colorées.

Les pattes assez fortes, colorées ; le fémur avec une tache noi-

râtre mal définie à chaque extrémité; le tibia relativement court,

noirâtre en dessous.

L’abdomen à 9 anneaux, à sutures très-distinctes et recourbées,

ovale, soyeux. Le 1° anneau, eomme le 8°, sans ouverture

stigmatique, frangé de soies implantées dans les échancrures in-

colores du bord postérieur, entièrement coloré, sauf un petit

espace ovale vers la pointe du meétathorax. Les 6 anneaux sui-

vants avec une ouverture stigmatique, une bande latérale presque

noire, et une tache de longueur variable selon les individus,

subtriangulaire , tendant à devenir quadrangulaire dans les 6° et

77e

anneaux. Tous les anneaux, sauf les 5 derniers, portent 5 à 4

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS, 139

soies implantées dans l’cchanerure du bord postérieur de la

tache. Le 7° anneau plus large que les précédents; le 8° de

beaucoup le plus large, entierement coloré avec une tache maj

definie aux angles antérieurs, qui n’atteint pas le côté; le 9° très-

court, avec deux petites taches arrondies. La partie postérieure

du ventre est colorée chez la femelle. Chez le male les sutures

sont à peine reeourbées; les taches se rejoignent sur la ligne

médiane, de facon que l’abdomen est entièrement coloré !.

Dimensions i 9 4

Longueur totale 0,00165. Largeur tete 0,0007. 0,0006.

tete 0,00052. thorax 0,00054.

proth. 0,00016. proth. 0,00049.

métath. 0,0002. abdomen 0,00085. 0,0008,

abdomen 0,0008.

antennes 0,00019.

Sur un Totanus hypoleucos, un Charadrius, une Calidris

arenaria etc. (jardin zoologique de Rotterdam).

10. DOCOPHORUS LIMOSAE Denny.

(Comparez Denny, p. 86. pl. IV. fig. 2.)

La tete subconique, arrondie en avant et à Vocciput; les

angles temporaux avec deux soies et faisant saillie en arrière.

Les deux bandes occipitales foncées, étroites, rejoignent distinc-

tement les bandes antérieures et la racine postérieure des pinces

buccales. Le clypéus allongé, arrondi en avant avec un poil

terminal, en dessous avec une large dépression dont la partie

colorée n'atteint pas les pinces buccales. Sur les côtés une bande

étroite part de la pointe ow elle s'unit à la bande latérale, longe

la dépression, se recourbe ensuite en dehors et va rejoindre la

racine antérieure de la pince. La bande latérale très-foncée, re-

courbée en avant et en arrière, rejoint la bande occipitale et

envoie une autre bande sémi-circulaire vers l'oeil. Les trabécules

1 Je croies inutile de signaler encore en detail les incorrections de la description

donnée par Denny. Voy. sa monographie p. 81 et pl. II. fig. 8.

150 DESCRIPTION DE QUELQUES

allongées, à peine recourbées et obtuses. Les antennes colorées,

relativement longues; la 5° articulation avec 5 a 6 poils termi-

naux. Les yeux un peu saillants, avec un poil au milieu.

Le prothorax à peine arrondi en arrière, avec une lache li-

mitée en arrière qui nalleint pas le bord postérieur, et qui est

très-foncée aux angles postérieurs. Le métathorax sub-acumine

en arrière; le bord postérieur incolore, frangé de longues soies

implantées dans des espaces circulaires incolores ; à l’angle an-

térieur une tache qui paraît très-foncée, parce qu'elle est juste-

ment au dessus de l'insertion des pattes moyennes.

Les pattes pales, relativement courtes , avec quelques poils et

les taches ordinaires.

_ L'abdomen ovale, allongé, soyeux, avec 9 lurges anneaux à

sutures recourbées et très-distinctes. Le 5° anneau sans ouver-

ture stigmatique, entièrement coloré, sauf un espace ovale vers

la pointe du métathorax, bordé de soies implantées dans les

échancrures du bord postérieur de la tache. Les 6 anneaux

suivants avec les stigmates, de longueur à peu près égale, avec

une bande latérale très-foncée et une tache sub-aigué qui de-

vient presque quadrangulaire aux 6° et 7° anneaux. Les échan-

crures visibles au bord postérieur de la tache, portent 5 à 4

soies, excepté le 7° anneau. Le 8° anneau presqu’entièrement co-

loré; la tache qui le recouvre est échancrée sur la ligne médiane

et n’atleint pas le côté aux angles antérieurs. Le 9° anneau

avec deux petites taches arrondies, Le ventre est un peu coloré

à la partie postérieure.

Le male sensiblement plus petit, offre au 8° anneau une

bande transversale très-étroite et au 9° deux petits arcs oblique-

ment placés.

Dimensions: 2

Longueur totale 0,0021. Largeur tête 0,0006.

tele 0,00055. proth. 0,00052.

proih. 0,00015. métath. 0,0005.

métath. 0,00025. abdomen 0,001.

abdomen 0,0012.

antennes 0,00022.

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS, 154

Sur une Limosa melanura en assez grand nombre (jardin

zoologique de Rotterdam).

11. DOCOPHORUS LARI.

(Comparez Denny Monogr. p. 89. pl. V. fig. 9.)

La tête, comme toutes les parties colorées, d'un brun-noir

trés-foncé , luisante, subtriangulaire, bien moins large que Vab-

domen, arrondie en avant, un peu échancrée en arrière, avec

deux longues soies aux tempes; les deux bandes occipitales larges

legerement concaves en dehors, semblent s’arréter avant de re-

joindre les racines des pinces et la bande latérale, d la base

des antennes une dépression oblique, apparaissant comme une

bande incolore. Le clypéus conique, arrondi en avant, avec

quelques poils (6) dont un terminal de chaque côté; en dessous

une dépression dont la partie colorée, presque noire à la pointe

et beaucoup plus large au milieu, s’avance jusqu'aux pinces. Sur

les côtés de la dépression deux bandes noiratres parallèles dans

le clypéus, se recourbent à angle arrondi, parallèlement à la

bande latérale, et vont rejoindre les racines antérieures des pinces,

jaissant une ligne incolore entr’elles et la tache de la dépression.

La bande latérale noirätre, recourbée en arrière où elle s’unit à

la racine postérieure de la pince et en avant vers la base du

clypéus, reparait le long du bord et forme avec la bande interne

un triangle obtus à la pointe. Les trabécules de moyenne grandeur,

subconiques, à peine recourbées, obluses. Les antennes {rés-colorces,

la 2° articulation la plus longue, la 5° ovale avec 5 a 6 poils termi-

naux. Les yeux a peine proéminents, larges, avec un poil au milieu.

Le prothorax arrondi en arrière, sur les côtés et aux angles,

faisant saillie sur le metathorauw. Celui-ci, concave sur les

côtés, trés-élargi aux angles postérieurs, presque acumine en

arrière, enliérement coloré, sauf le bord postérieur et une série

d’espaces circulaires où s’implantent les soies du métathorax.

Les pattes assez fortes; très-colorées, avec une tache mal limitée

à Vextrémité des fémurs et des tibias, les fémurs avec quelques

poils erochus, les tibias sans poils.

L'abdomen ovale, très-large chez la femelle, avec quelques

159 DESCRIPTION DES QUELQUES

soies plus courtes que d’ordinaire et dirigées obliquement vers

la ligne médiane, à 9 anneaux distincts dont les sutures sont

trés-prononcées. Le premier anneau, sans ouverture stigmatique

visible, avec deux soies au milieu, enlierement colore, sauf un

espace ovale vers la pointe du métathorax. Les 6 anneaux sui-

vants avec une tache acuminée dont la pointe, obtuse aux

Gene et rar

plus foncée, au bord postérieur où elle offre quelques échan-

varie de longueur selon les individus. Cette tache,

crures pour l'implantation des soies (excepté au 7°"), renferme

l'ouverture stigmatique plus ou moins colorée. Les 7 premiers

anneaux en outre avec une bande latérale étroite, recourbée au

sommet et presque noire. La partie médiane blanchatre n'offre

pas de soies. Le 8°“ anneau occupé par une large tache qui

n’atteint pas les côtés, un peu émarginée au bord antérieur et

avec 2 échancrures au postérieur où s’implantent deux soies.

Le 9° plus petit, avec deux taches à peu près rondes. Les

6°, 7°% et 8° anneaux sont légèrement colorés au ventre. Chez

le male, qui est sensiblement plus petit, les taches se rejoi-

gnent sur la ligne médiane, de sorte que l'abdomen entier pré-

sente une couleur uniforme sauf aux sutures. Les parties géni-

tales sont très-développées et permettent de distinguer les deux

forts crochets extérieurs, le pénis et les conduits spermatiques.

Le 8° anneau présente une bande étroite, rétrécie au milieu.

Dimensions : 9 2 a

Long. totale 0.00185. Larg. tete 0,00065. 0,00056.

tete 0,00062. proth. 0,00058. 0,00055.

proth. 0,00015. métath. 0,00052. 0,00044.

méth. 0,00025. abd. 0,00105. 0,00081.

abd. 0,00092.

antenn. 0,0002.

Sur différentes espèces de Larus (argentatus, marinus, glau-

cus, fuscus, canus, etc.)

12. DOCOPHORUS PLATYCLYPEATUS :.

La tete de méme teinte que le reste du corps, conique, à peine

* A cause de la dépression entière des clypéus.

PANG:

l Docophorus depressus 2 D. laticlypeatus. 3.1). forficula. 4 D. protrusus.

DIEDE gracilis. 6 D. obcordatus. 7 D.icterodes.

Bl:

8 Docophorus platystomus. 9 D. cephalus . 10 D. Limosae. U D. Lari.

22 DI platvelvpeatus. 13 D.Hirundims. 14 D. emarginatus.

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS. 155

saillante et arrondie à l’occiput, arrondie en avant, avec 5 ou

6 poils aux angles temporaux. Les deux bandes diagonales,

avec la convexité en dedans, se contournent à angle droit à l’oc-

ciput, soit en dedans ow elles s'arrétent brusquement avant de

se rejoindre, soit en dehors où elles se terminent en pointe, et

se prolongent en avant à l’intérieur pour communiquer avec la

racine postérieure des pinces buccales. Le clypéus conique,

arrondi en avant, avec quelques poils dont un terminal, entie-

rement plat en dessous, sauf vers la soudure avec la tête, où

l'on voit deux renflements très-foncés, aigus et courts. Des

deux bandes latérales la supérieure à la base des trabécules,

recourbée en arrière, s'arréle brusquement à l'insertion du cly-

péus; l’autre, inférieure, commence au clypéus, se contourne

en arrière el se relie à la première et à la racine antérieure

des pinces buceales. La dépression présente en dessous, dans le

renflement qui se produit en avant des pinces, deux plis obli-

ques, parallèles à la bande inférieure latérale. — Les trabécules

de moyenne grandeur, triangulaires et aiguës. — Les antennes

fories, de moyenne longueur et trés-colorées, avec quelques poils

et un pinceau terminal. Les yeux un peu proéminents, avec

une épine crochue et deux taches très-foncées dont l’antérieure

est la plus considérable.

Le thorax large arrondi en arrière et aux angles, avec deux

taches latérales mal limitées qui ne se rejoignent par sur la

ligne médiane. Le métathorax large, aigu en arrière, avec deux

taches latérales mal limitées et quelques longues soies aux angles

postérieurs, qui sont arrondis. Les pattes grêles, longues, peu

colorées, avec quelques épines au fémur et deux soies au tibia,

presqu incolores en dessous.

L'abdomen oboval, allongé, à peine plus large que la tele, à

neuf anneaux à sutures distinctes, nu, sauf quelques longues

soies vers les angles postérieurs des derniers anneaux. Les

sept premiers anneaux avec une bande latérale foncée saillante

au milieu de l'anneau et en arrière du stigmate, mais de facon

que la saillie diminue du premier au septième anneau, plus une

tache transversale sub-triangulaire, légèrement recourbée vers

154 DESCRIPTIONS DE QUELQUES

l'anus. Les 2—7 anneaux avec une ouverture stigmatique. Le

8° anneau avec une bande transversale, plus large aux bords

qu'au milieu. Le 9° anneau avec deux petites taches triangulai-

res. Les appendices extérieurs des organes génitaux du male

sont allongés et recourbés en dedans.

Dimensions: 2

Longueur totale 0,00165. Largeur

tête 0,0006. 0,00057.

prothorax 0,00018. 0,00056.

métath. 0,00022. 0,00045.

abdomen 0,00065. 0,00058.

antennes 0,0002.

5° tibia 0,00028. 0,00005.

trabécules 0,00007.

Quelques exemplaires sur un Anastomus lamelligerus (Muséum

de Leide).

15. DOCOPHORUS HIRUNDINIS.

La tête sub-triangulaire très-saillante et arrondie à locciput ,

tronquée en avant, d’une teinte peu foncée, avec quelques poils

aux angles temporaux et deux bandes diagonales, qui vont de

l’oceiput rejoindre à l'intérieur les bandes latérales. Le clypéus

un peu conique, legerement élargi à l'extrémité, tronqué obli-

quement et profondément échancré en avant avec quelques poils

dont un terminal. Il présente en dessous une dépression limitée

en arrière par deux renflements arrondis el à peine colorés.

Des deux bandes latérales la supérieure, à la base des trabécu-

les, recourbée en avant et en arrière, interrompue à la ligne

incolore de jonction entre le clypéus et la tête; l’autre bande,

se prolongeant le long de la dépression, se contournant en ar-

rière et reliée soit à la bande supérieure, soit à la racine anté-

rieure des pinces buccales: celles-ci courtes et fortes. Les tra-

bécules fortes, longues, recourbées et obtuses. Les antennes

relativement longues, moins colorées que la tête, avec un pinceau

de poils terminaux. Les yeux proéminents.

Le thorax arrondi en arrière, avec une tache latérale foncée

mal limitée qui laisse la ligne médiane incolore; les angles pos-

155

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS. Je

terieurs aigus. Le métathorax arrondi aux angles antérieurs et

postérieurs, aigu el proéminent en arrière, bordé d’une série

de soies implantées au milieu d'espaces incolores. Les taches

latérales mal limitées, très-foncées aux angles postérieurs, lais-

sent entr’elles une bande médiane incolore, sauf à la pointe.

Les pattes peu colorées, plutôt petites, différant peu entr’elles

quant à la grandeur, le tibia sensiblement élargi vers l'extrémité.

L'abdomen ovale, à 9 anneaux, à sutures distinctes, avec une

série de soies implantées au milieu de l'anneau. Les 7 premiers

avec une bande laterale foncée qui rentre dans l'anneau précé-

dent, et une tache transversale a bords convexes en arrière

comme en avant, présentant au bord postérieur 4 à 5 espaces

incolores pour l'implantation des soies. La grandeur de la tache

varie selon l'âge et le sexe des individus; mais elle est toujours

plus allongée et plus foncée chez le male que chez la femelle.

Les 2—7 anneaux avec des ouvertures stigmatiques. Le 8° an-

neau avec une large tache transversale, échancrée au milieu en

avant, três-étroite chez le mâle. Le 9° anneau avec deux taches

arrondies (2) ou avec deux bandes transversales étroites (4). Les

organes latéraux du pénis sont à peine accusés.

Dimensions :

Longueur totale 0,0012. Largeur

tête 0,00041. tête 0,00057.

prothorax 0,0001. prothorax 0,00022.

métath. 0,00015. métath. 0,0005352.

abdomen 0,0006. abdomen 0,00055.

antennes 0,00017.

trabécules 0,00008.

9° tibia 0,00015.

2° tibia 0,00012.

Cette espèce, l’une des plus petites que je connaisse, se ren-

contre sur les hirondelles (Hirundo rustica et urbica).

14. DOCOPHORUS EMARGINATUS '.

La lete moins foncée que le reste du corps, ullongée, sub-

» A cause de la forme du clypéus.

156 DESCRIPTIONS DE QUELQUES

conique, à peine saillante et arrondie à l’occiput, tronquée en

avant, avee quelques poils aux angles temporaux et deux larges

bandes diagonales, contournges à angle droit à Vocciput et se

perdant à l'intérieur, avant de rejoindre les bandes latérales.

Le clypéus avec trois poils terminaux, large, encore élargi au

milieu, arrondi aux angles antérieurs, profondément echancre ,

en dessous avec une dépression dont la partie colorée se pro-

longe jusqu'en arrière des pinces buccales. Des deux bandes

latérales la supérieure à la base des trabécules, très-foncée, re-

courbée en avant et en arrière, interrompue à l'insertion incolore

du clypéus; l'autre bande longe la dépression, se contourne en

arrière et se relie avec la première et avec la racine antérieure

des pinces buccales. Les trabécules fortes, longues, recourbées

et sub-aiguës. Les antennes, courtes, grosses, sans poils termi-

naux, moins colorées que le reste de la tête. Les yeux à peine

proéminents avec deux taches foncées: la plus forte en avant.

Le thorax un peu arrondi, à angles postérieurs aigus, avec

une tache latérale mal limitée, qui laisse entrevoir en dessous

l'insertion sub-triangulaire des pattes (1”° paire) et à l'intérieur

sur la ligne médiane le muscle qui sert à relever la tête. Le

métathorax plus foncé, de chaque côté avec une large tache rap-

prochée en pointe vers l'extrémité de la ligne médiane, bordée

de longues soies implantées dans des espaces incolores dont la

serie nest pas parallèle au bord postérieur arrondi du méta-

thorax. Les pattes courtes et fortes, très-colorées ; le fémur avec

une bande foncée oblique vers l'extrémité ; le tibia sensiblement

élargi vers le tarse, foncé en dessous vers la courbure et presque

incolore pres de l'articulation tarsale.

L'abdomen large, ovale, à 9 anneaux, à sutures indistinctes ,

avec des soies implantées vers le milieu des anneaux. Les sept

premiers avec une bande latérale foncée, et une tache transver-

sale, courte et triangulaire, dont le bord postérieur offre une

série d'échancrures pour l'insertion des soies. Le poil le plus

latéral est implanté dans un espace incolore qu'on prendrait fa-

cilement pour une ouverture stigmatique. Entre les taches des

bandes linéaires sur la suture. Le 8° anneau entièrement coloré

PARASITES DU GENRE DOCOPHORUS. 157

avec deux taches mal limitées et deux espaces incolores pour

deux longues soies. Le 9° anneau avec deux petites taches fon-

eées semi-circulaires.

Dimensions:

Longueur totale 0,00225. Largeur

tête 0,00082. tête 0,00071.

prothorax 0,0002. prothorax 0,00044.

metath. 0,00025. métath. 0,00066.

abdomen 0,001. abdomen 0,001.

antennes 0,0012.

Plusieurs femelles sur des Ibis (peregrina et religiosa). Le

male m'est inconnu.

Explication des Planches 6 et 7.

Fig. 1. Docophorus depressus Piag.

POE ” laticlypeatus Piag.

» 5. ” Forficula Piag.

„4. " protrusus Piag.

y 3. ” gracilis Piag.

74,0: ” obcordatus Piag.

RES: ” ieterodes Nitsch.

Bd: ” platystomus Burm.

AN ” cephalus Denny.

» 10. ” Limosae Denny.

„mM. » Lari Denny.

„19, ” platyelypeatus Piag.

» 15 ” Hirundinis Piag.

w 14. 7, emarginatus Piag.

VE RS ALG

VAN DE

BUITENGEWONE VERGADERING

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

gehouden te Leiden den 5 November 1870, des

middags ten half 1 ure.

Voorzitter Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven.

Tegenwoordig zijn bovendien van het Bestuur de heeren Mr.

H. W. de Graaf, Vice-president; Lodeesen, Penningmeester;

Ritsema, Bibliothecaris en van der Wulp, Secretaris; en van de

verdere Leden: de heeren Dr. Rauwenhoff, Dr. Herklots, Prof.

Selenka, de Man, Everts, Dr. Aronstein, N. H. de Graaf, Kinker,

Marshall, Veth, Brants, Snellen, Dr. Piaget, Heylaerts, Mr. Bij-

leveld en G M. de Graaf.

De heeren Dr. M. C. Verloren van Themaet en Baron Lewe

van Middelstum hebben zich schriftelijk verontschuldigd, even

als de heer Mr. W. Albarda, die daarbij tevens eenige beden-

kingen heeft in ’t midden gebragt omtrent het op deze bijeen-

komst te behandelen reglement.

De Voorzitter opent de vergadering en wijst op hetgeen in

de jongste zomervergadering is besproken omtrent de bibliotheek

Hartogh Heys van de Lier’, onder anderen dat het beheer en

‘ Zie het verslag dier vergadering, opgenomen in het Tijdschrift voor Entomologie,

2e serie, deel VI, blz. 9 en volg.

Vr Erm Ss NA Ge 159

toezigt op die bibliotheek eene regeling bij de wet vereischt,

met welk doel de tegenwoordige vergadering is belegd. Hij

herinnert verder, dat met de circulaire tot het bijeenroepen van

deze vergadering, tevens door het Bestuur een concept-reglement

is verzonden, ten einde de leden in staat te stellen, reeds vooraf

een oordeel te vestigen omtrent de vast te stellen bepalingen.

Kort daarop is door twee leden der Vereeniging, de heeren

Snellen en Piaget, een ander concept opgemaakt en aan de

leden medegedeeld. Het verschil tusschen die beide ontwerpen

ligt hoofdzakelijk daarin, dat de bepalingen door het Bestuur

voorgesteld, behoudens enkele uitzonderingen, meer uitsluitend

betrekking hebben op de bibliotheek Hartogh Heys, terwijl op

de oorspronkelijke boekerij der Vereeniging de artikels 49 —ö5

der wet zouden van toepassing blijven; en het ontwerp van de

heeren Snellen en Piaget daarentegen ten oogmerk heeft, een

algemeen reglement voor de beide bibliotheken vast te stellen,

zoodat ook de voorschriften, die te dezer zake reeds in de wet

zijn opgenomen, in dat reglement worden herhaald en waar dit

noodig is, gewijzigd. Hoewel geenszins het nut miskennende

van een reglement, waarin alle bepalingen rakende de bibliotheek

bijeen worden gevonden, was het Bestuur uitgegaan van het

denkbeeld, dat zooveel mogelijk moest vermeden worden, in

eene wet, die naauwelijks eenige maanden in werking was

getreden, nu reeds weder veranderingen te brengen; hetgeen

zou geschieden, indien het concept der heeren Snellen en Piaget

wierd aangenomen. Intusschen , welk der beide ontwerpen ook

tot wet wierd verheven, de eindresultaten zullen nagenoeg de-

zelfden zijn, zoodat het hier voornamelijk slechts den vorm geldt.

Het Bestuur zal dan ook gaarne aan de beslissing der vergade-

ring overlaten, aan welk der beide ontwerpen zij haren meesten

bijval schenkt, ten einde dit alsdan artikelsgewijze in discussie

te brengen.

De heer Piaget geeft nog eenige nadere toelichtingen en be-

toogt, dat zoo al zijn concept de wet zou doen wijzigen, dit

althans op een enkel punt ook met het concept van het Bestuur

het geval is, wijl ook daarin van art. 51 der wet, betreffende

140 VAE PRES TAG:

het stempelen der boeken, wordt afgeweken, iets wat in de ge-

geven omstandigheden niet anders kan, als zijnde het gevolg van

eene der voorwaarden, waarop de Vereeniging de bibliotheek

Hartogh Heys heeft aanvaard.

Naar aanleiding van het bestaande verschil van gevoelen, wordt

door Dr. Herklots voorgesteld, om eenvoudig aan het Bestuur

over te laten het opmaken van eene instructie voor den Biblio-

thecaris en van een reglement op het gebruik der bibliotheek ,

en deze alsdan op de eerste zomervergadering vast te stellen.

Daartegen wordt echter aangevoerd, dat op die wijze de zaak

voor ’t oogenblik zonder regeling, en dientengevolge de zoo be-

langrijke bibliotheek Hartogh Heys nog eenige maanden voor de

leden gesloten zou blijven.

Dr. Rauwenhoff stelt daarom voor, dat de vergadering nu

reeds eene beslissing neme, maar dat die beslissing slechts als

eene voorloopige worde aangemerkt, en op de eerstvolgende

zomervergadering, nadat men gedurende eenigen tijd gelegen-

heid heeft gehad de gemaakte bepalingen in hare werking na te

gaan, eerst definitief een reglement worde vastgesteld. Het voor-

stel van den heer Rauwenhoff wordt in stemming gebragt en

met 18 tegen 5 stemmen aangenomen, ten gevolge waarvan dat

van den heer Herklots is vervallen.

Hierop wordt de vraag behandeld, welk der beide ontwerpen,

dat van het Bestuur of dat van de heeren Snellen en Piaget,

den bijval der vergadering mag wegdragen, en blijkt het, na

eenige discussie, dat zich 14 stemmen verklaren voor het laatste

ontwerp en 7 stemmen voor dat van het Bestuur; weshalve het

concept-reglement van de heeren Snellen en Piaget als grondslag

voor de verdere beraadslagingen wordt aangenomen.

Vervolgens tot de behandeling der afzonderlijke artikelen over-

gaande, worden deze, na eenige korte discussién en behoudens

enkele wijzigingen, allen aangenomen. Die wijzigingen bepalen

zich hoofdzakelijk tot het volgende. Bij art. 2 was voorgesteld ,

dat de Bibliothecaris onder zijne persoonlijke verantwoordelijkheid

met de zorg over de bibliotheek zou belast zijn; de woorden:

«onder zijne persoonlijke verantwoordelijkheid» zijn geschrapt, op

aan

VEE: SAL AS Ge 1

grond dat volgens de wet, de leden van het Bestuur onderling

hunne werkzaamheden regelen en dus de aansprakelijkheid die

hier bedoeld wordt, op hen gezamenlijk rust. In hetzelfde ar-

tikel werd de toegang tot de bibliotheek alleen opengesteld in

tegenwoordigheid van den Bibliothecaris; dit is in dien zin ver-

anderd , dat de toegang wordt vergund door den Bibliothecaris

of diens plaatsvervanger uit de leden van het Bestuur. In art, 7

is bijgevoegd, dat het recu, nadat de boeken in de bibliotheek

zullen zijn teruggekeerd, door den Bibliothecaris zal worden

teruggezonden aan hem die de boeken gebruikt heeft. In art. 8

eindelijk is het getal boekdeelen, die te gelijkertijd ter leen

kunnen ontvangen worden, op ten hoogsten vijf gesteld.

De Commissie, op de laatste zomervergadering benoemd, om

inmiddels en totdat er reglementaire bepalingen zouden zijn

vastgesteld, toezigt op de bibliotheek Hartogh Heys uit te oefenen,

brengt bij monde van den heer Marshall haar rapport uit, en

legt daarbij de lijst over van eenige boeken, die in den cata-

logus vermeld, maar niet aanwezig zijn gevonden, en waarom-

trent dus nog een nader ouderzoek zal moeten worden gedaan.

De Voorzitter brengt hulde aan die Commissie voor den ijver en

de naauwgezetheid , waarmede zij hare taak heeft volvoerd , en rigt

tevens een woord van dankzegging aan den heer Herklots, die

met zooveel welwillendheid een tijd lang aan de bibliotheek der

Vereeniging eene plaats in zijn huis heeft gegeven en tijdelijk

de functiën van Bibliothecaris op zich heeft genomen.

Onder de boeken, die bij het overnemen der bibliotheek Hartogh

Heys niet voorhanden zijn bevonden, behoort ook een exemplaar

van het werk van Macquart, «Dipteres exoliques nouveaux ou

peu connus»; en daar het reeds gedane onderzoek weinig hoop

geeft, dat dit kostbare en moeijelijk in zijn geheel te verkrijgen

werk alsnog zal gevonden worden, biedt de Voorzitter aan,

daaraan te gemoet te komen, door het exemplaar, dat hij in

zijne eigene bibliotheek bezit, aan de bibliotheek Hartogh Heys

ten geschenke te geven. Met levendige erkentelijkheid en toe-

juiching wordt dit vrijgevige aanbod door de vergadering aan-

genomen.

449 VER SD AG

Verder deelt de Voorzitter mede, dat het Bestuur voornemens

is op de aanstaande zomervergadering nog twee eereleden voor

te stellen en dat zich twee nieuwe leden aan de Vereeniging

hebben aangesloten, te weten de heeren Mr. M. Piepers, lid

der regterlijke magt in Nederlandsch Indié, te Macassar, en

M. L. Ritsema, officier van gezondheid bij het Nederlandsch

Indische leger, thans tijdelijk te Leiden verblijf houdende.

Nadat Dr. Piaget den Voorzitter dank heeft gezegd voor zijne

doelmatige en onpartijdige leiding van deze bijeenkomst, wordt

de vergadering gesloten.

EN 2 PER MEET EERS

N Re STE AG

van de Wintervergadering, gehouden te Leiden den

5 November 1870, des avonds ten 6 ure.

Voorzitter Mr. S. G. Snellen van Vollenhoven.

Tegenwoordig met den Voorzitter, de heeren Heylaerts ,

Marshall, G. M. de Graaf, Dr. Rauwenhoff, Dr. Piaget, Dr.

Hartogh Heys van Zouteveen, Prof. Berlin, Prof. Selenka, Groll,

Kinker, Veth, Waalewijn, Everts, de Man, Mr. Bijleveld, Dr.

van Hasselt, Ritsema, van der Wulp, Mr. H. W. de Graaf,

Lodeesen, Snellen, Brants en Dr. Aronstein. De heer Weyen-

bergh heeft kennis gegeven verhinderd te zijn; ook van den

heer Mr. C. W. Hubrecht is schriftelijke mededeeling ontvangen,

dat het hem leed doet deze vergadering niet te kunnen bijwonen.

De Voorzitter opent de bijeenkomst met eene korte toespraak,

waarin hij onder anderen mededeelt, dat van Prof. Hoffmann

twee boekwerken ten geschenke voor de bibliotheek zijn inge-

komen, als:

A EL EA 6. 145

1°. Monografia del Bombice del gelso (Bombyx Mori L.);

memoria di Emilio Cornalia, Milano 1856; en 2°. Dello svillupo

naturale delle uova e primo nutrimento det Bacchi da seta;

studio del Dottore Pasquale Mauro Vitali sul Io-san fi-rok di

Morikuni, interpretato da Prof. Hoffman, Milano 1870.

Aan den Secretaris wordt opgedragen, voor dit bewijs van

belangstelling een’ brief van dankbetuiging aan den geachten

schenker te rigten.

De reeks van wetenschappelijke mededeelingen wordt geopend

door den heer Hartogh Heys van Zouteveen, die te kennen

geeft, dat hij de vlugt-coéfficienten bepaald heeft van Hydrophilus

piceus F. 2, bij welke hij gevonden heeft:

gewigt (p) = 5,0512 gram.

vleugeloppervlak (a) = 5,65 © centim. (ondervleugel).

vleugellengte (1) = 5,97 centim. (ondervleugel).

waaruit de coëfficienten:

Roe eda Poe OA

Gelijk men door vergelijking van deze coéfficienten met de

vroeger gedane opgaven * zien zal, komen zij ongeveer overeen

met die, welke hij voor den meikever, den veenmol en de

vleeschvlieg vond. Dat de insecten, om de bepaling der vlugt-

coëfficienten mogelijk te maken, niet altijd groote soorten be-

hoeven te zijn, blijkt uit zijne bepaling dier coëfficienten bij

Gymnopternus nobilitatus L. 3, welk diertje slechts 0,0052 gram

woog È.

De Voorzitter maakt de opmerking, dat het bij de bepaling

der vlugt-coëfficienten zeer noodig is acht te slaan op de sexe

van het dier, en voor zoover het wijfjes zijn, of zij al dan niet

bevrucht en vol eijeren zijn; waarop de heer Hartogh Heys ant-

woordt dat hij voortaan steeds de sexe zal vermelden, en dat

hij, waar het wijfjes betreft, als normaal aanneemt wanneer zij

niet vol eijeren zijn. De Heer Aronstein is van oordeel, dat juist

* Tijdschrift voor Ent. 2e serie. dl. VI. blz. 20 en volg.

2 Aldaar blz, 26, in de noot.

144 VERS TAG

de met eijeren gevulde wijfjes als normaal behooren te worden

aangenomen.

Dr. Piaget doet eenige belangwekkende mededeelingen over

het geslacht Docophorus, door duidelijke teekeningen opgehelderd.

Vermits het door hem gesprokene reeds hiervoren als afzonder-

lijk stuk in het ‘Tijdschrift is opgenomen, kan daarnaar alhier

worden verwezen.

De heer Heylaerts zegt ongeveer het volgende:

Stellig is onder de Microlepidoptera het genus Coleophora een

der merkwaardigste geslachten. Immers de levenswijze der rupsjes

in, volgens de soort eigenaardig gevormde zakken, welke zij uit

bloemstukjes of andere plantendeelen vervaardigen, de treffende

overeenkomst, welke zij aan hare woningen weten te geven, nu

eens met verdroogde bladeren, dan weder met zaadhuisjes,

onderscheiden ze van alle overige zakdragers. Onder de plaatsen,

in wier omstreken vele soorten zich ophouden, mag ook Breda

geteld worden. Alle in de laatste jaren nieuw voor de inlandsche

Fauna gevonden species treft men er aan. Ten bewijze van zijne

opgave, laat Spreker rondgaan de zakken van:

1°. Col. paripennella Zell., niet zelden op berk en els.

2. » orbitella Zell. , insgelijks op genoemde boomen.

5°. De zakken van Col. Virgaureae Staint., gemeen op Soli-

dago virgaurea.

. Zakken talloos op Myrica gale, zeer op die van Col.

viminelella Zell. gelijkende, en welligt ook deze soort.

5°. Zakken op berk en els, misschien die van Col, milvipennis

Zell.

6°. Zakken op Achillea millefolium talrijk voorkomende,

mogelijk die van Col. Millefolii Zell.

Al deze zakjes bevatten levende rupsen. Bij het uitkomen der

vlinders zullen eerst met zekerheid de drie laatste species kunnen

worden gedetermineerd. Ten opzigte der Coleophoren, die op

bloemen leven en wier treffende gelijkenis met bloemdeelen of

zaad ze zoo moeijelijk doet onderscheiden, merkt spreker aan,

dat men, om deze magtig te worden, de bloemstengels slechts

VOR eR ES IE FANG, 145

heeft af te snijden en te huis gekomen, de planten voorzigtig

in eene groote suikerflesch moet afkloppen. De dieren laten zich

dan, aan een draad hangend, naar beneden vallen. Spoedig heeft

men op die wijze een genoegzaam aantal bijeen. Merkwaardig

is verder de onregelmatige ontwikkeling dezer diertjes, want,

terwijl velen reeds vóór den winter volwassen zijn, hebben

anderen van hetzelfde broedsel soms slechts voor de tweede maal

hunne vervelling ondergaan. Men zou hier alligt aan twee gene-

ratiën denken, ofschoon er slechts ééne, zeer onregelmatige bestaat.

Als voor onze Fauna nieuwe Microlepidoptera, door spreker

bij Breda in den afgeloopen zomer gevangen, stelt hij ter bezig-

tiging :

1°. Grapholitha migromaculana Haw., niet zeldzaam bij het

Speelhuis, aan een slootkant tusschen hakhout, in Julij.

2°. Depressaria liturella W. V., in twee exemplaren aan de

vestingwerken uit hakhout geklopt (Julij en Augustus).

Laverna festivella W. V., bij het Speelhuis uit hakhout

geklopt (Julij).

Het jaar 1870, meldt hij verder, heeft zich bijzonder onder-

scheiden, niettegenstaande het bijna voortdurend ongunstige

weder, door de verschijning van vele zeldzame soorten van Ma

crolepidoptera bij Breda, onder anderen van Lasiocampa Dumeti L.,

Nudaria senex Hbn., Calamia Phragmitides Hbn. enz. Zoo

kwamen ook verscheidene zeldzame varieteiten voor, als: Amphi-

dasis betuluria L. var. nigra in een aantal exemplaren, Psifura

Monacha L. var Eremita, enz. Vreemd was ook het voorkomen

van eene massa larven van Lophyrus Pini (tweede generatie) in

een gedeelte van het Mastbosch, nadat van de eerste generatie

weinig of niets ontdekt was. De gemelde larven zijn echter door

de vroeg ingevallen koude nachten grootendeels omgekomen:

men vond ze immers bij hoopen levenloos en gevlekt, in het

laatst van September en begin van October op den grond liggen.

De heer Snellen vertoonde eenige exemplaren van Oinophila

V-flavum Haw.; eene tot dusverre nog niet met zekerheid als

inlandsch bekende Tineine. Spreker had van deze vlindersoort

146 VER iS ah vA age

gedurende de maand Julij 1870 een dertigtal voorwerpen te

Rotterdam gevangen in een pakhuis op wijnvoeders, die dik met

zwarte, zwamachtige schimmelplanten waren bezet. Uit de

schimmelmassa staken eenige ledige popjes, zoodat het zeer waar-

schijnlijk was, dat de rupsjes in die stof hadden geleefd. Dit

vermoeden werd nader bevestigd, toen eenige in coitu gevangen

wijfjes hare eijeren in de schimmelmassa afzetteden. Uit die eijeren

ontwikkelden zich dunne witte rupsjes, die echter weldra stierven,

waarschijnlijk ten gevolge van het verdroogen van het voedsel.

De heer Hartogh Heys van Zouteveen meent, dat zoo deze

Oinophila uitsluitend op de schimmel van wijnvaten leeft, daarin

een bewijs zou zijn gelegen voor de ontwikkelings-theorie van

Darwin, wijl er toch bij het begin der schepping zeker geen

wijnvaten bestonden. Eene soortgelijke opmerking is vroeger ook

reeds gemaakt omtrent de kaasmijt en het azijnaaltje (Angwillula

Aceti); maar even als men heeft bevonden, dat b. v. dit laatste

diertje zich in het sap van sommige vruchten ophoudt, en men

dus kan aannemen dat het van de druiven in den wijn, en van

dezen in den azijn is geraakt, zoo wil hij ook de levenswijze

van Oinophila niet als een afdoend bewijs voor de genoemde

theorie laten gelden, zoolang het niet volkomen uitgemaakt is,

dat die soort nergens anders dan op wijnvaten zou kunnen leven.

Verder vertoonde de heer Snellen een paar exemplaren van

Coleophora Virgaureae Staint., in Augustus en September 1870

uitgekomen uit zakjes, die in October 1869 waren verzameld.

Deze vlindersoort had dus ruim elf maanden als rups en pop

geleefd. Het tijdstip der verpopping kon niet worden nagegaan,

wijl de rups altijd in het zakje was gebleven. Spreker had de

zakken dezer soort, die nieuw voor onze Fauna is, op onder-

scheidene plaatsen in de provincie Noordbrabant gevonden '.

2 Gelijk hierboven reeds is aangeteekend, heeft ook de Heer Heylaerts de soort bij

Breda aangetroffen. Blijkens nadere mededeeling van den heer Snellen heeft deze in

November 1870 weder een aantal rupsen verzameld, die van de rijpende zaden van Solidago

virgaurea leefden; de rups woont tot op haar vollen wasdom in eenig spinsel tusschen

het zaad, en maakt eerst dan, wanneer het geheele rijpe zaad door het openbarsten

der zaadhuizen zal gaan afvallen, zich een zakje, waaraan zij eenige haartjes van de

zaden bevestigt.

Ue Re iy SEL Aue Ge 147

Nog vermeldt dezelfde spreker, dat hij meermalen Lixus pa-

raplecticus L. op Phellandrium had gevonden en daarbij opge-

merkt, dat het gele poeder, waarmede deze soort bedekt is,

na het afvegen weder voor den dag komt. De President deelt

daarop mede, dat deze bijzonderheid niet onbekend is en de

gele stof een uitzweetsel is, dat uit het ligchaam van den

kever voorkomt.

De heer de Man laat een exemplaar zien van Thrips fusciata

Hal., welke soort nog niet als inlandsch bekend was; en geeft

overigens te kennen dat hij voornemens is bouwstoffen te ver-

zamelen voor de Nederlandsche fauna, met betrekking tot de

Crustacea; hij houdt zich uit dien hoofde zeer aanbevolen om

toezendingen en opgaven betreffende de inlandsche Crustacea te

ontvangen.

De heer Ritsema herinnert, dat hij in de vorige winterver-

gadering de mededeeling zijner onderzoekingen aangaande Peri-

phyllus Testudo v.d. H. besloot met het uitspreken der meening,

dat vroeger of later ook wel van andere bladluissoorten een

dergelijke larvenvorm zou worden ontdekt'. Hij kan nu melden,

dat zijn vermoeden reeds bewaarheid blijkt te zijn. Op blz. XI

toch van de Bulletins, voorkomende in het 8ste deel der 4° serie

(jaargang 1868) van de Annales de la Société entomologique de

France, geeft Signoret uit naam van Haliday eene beschrijving

en afbeelding van een insect, dat eene duidelijke overeenkomst

vertoont met den als Periphyllus Testudo beschreven larvenvorm

van Aphis (Chaitophorus) Aceris L. Het was reeds vóór ver-

scheidene jaren door Haliday bij Holywood in het noorden van

lerland op de naalden van Laria europaea D. C. (Pinus Laria L.)

aangetroffen, en door hem, na kennisneming der beschrijving

van Periphyllus Testudo, Periphyllus Laricae genoemd.

Zoo als voorts door Signoret wordt medegedeeld, wijkt deze

nieuw beschreven vorm, naar teekening en beschrijving te oor-

deelen, van den ouden af:

4. door het gemis van bladvormige aanhangsels aan de

1 Zie Tijdschrift v. Entom. 2e serie, dl. V, blz. 182.

148 VIER SL AG.

tweede geleding der sprieten en aan de tarsen der voorpooten;

slechts de tarsen van het middenste pootenpaar bezitten twee

dier aanhangsels ;

2°, door het aantal en den vorm der blaadjes van het anaal-

segment; bij Periphyllus Testudo treft men er nl. vier lange

smalle, bij Per. Laricae daarentegen twee zeer breede aan;

5°. door de tibiae der achterpooten, welke bij den eerstge-

noemden vorm slechts van alleenstaande haren, bij den tweeden

van haarbundels voorzien zijn ;

4°. door eenig verschil in ligehaamsvorm : Per. Laricae is nl.

naar achteren breeder en naar voren smaller en meer verlengd,

terwijl de kop tusschen de oogen meer is afgerond.

Daar Spreker eerst laat in den zomer van 1870 op het spoor

van deze mededeeling gekomen is, was zijn zoeken op Larix te

vergeefs; hij hoopt echter in het volgende jaar gelukkiger te zijn.

Inmiddels merkt hij op, dat zooveel hij heeft kunnen nagaan,

de genoemde boom slechts door twee soorten uit de familie der

Aphidina wordt bewoond, en wel 1°. Chermes Laricis Hart.

(Germar, Zeitschr. f. d. Entom. WI. 566; Kaltenbach, Monogr.

der Pflanzenläuse, 194; Koch, Die Pflanzenläuse, 516. fig. 584 —

586) en 2°. Aphis Laricis Walk., met welke Lachnus Laricis

Koch ongetwijfeld synoniem is (Walker, Descriptions of Aphides,

n°. 59, in Ann. and Mag. of Nat. Hist. 2e ser. vol. II. 102;

Koch, Die Pflanzenläuse, 241. fig. 517, 518). Daar de eerste

dezer soorten, door Spreker in een tuin te Haarlem aangetroffen ,

zich slechts door eijeren voortplant, schijnt zij hier niet in aan-

merking te kunnen komen, en is het dus niet onwaarschijnlijk,

dat Periphyllus Laricae Hal. datgene is voor den Lachnus Laricis

Walk., wat Periphyllus Testudo v. d. H. is voor Chaitophorus

Aceris L., nl. een larvenvorm, die door zijne langzame ontwik-

keling aan de vermenigvuldiging der soort paal en perk stelt.

In de tweede plaats vestigt Spreker de aandacht op een insect,

dat tot de fanna onzer duinen en wel bepaaldelijk tot die der

meest westelijke behoort en zich gedurende de weinige jaren

waarin het als inlandsch bekend is, sterk vermenigvuldigd en

verspreid schijnt te hebben. Het is Eurytoma longipennis Walk. ,

VERSLAG. 149

eene Pteromalinen-soort , wier larve in eene galachtige aanzwel-

ling leeft van den stengel der helm (Psamma (Ammophila) are-

naria L.) Deze vervorming, die ongeveer het voorkomen heeft

van een nog tusschen de bladscheeden besloten aar, werd in

het najaar van 1867 door een van ‘Sprekers broeders in de na-

bijheid van Zandvoort voor het eerst opgemerkt. Volgens diens

mededeeling kwam zij slechts zeer plaatselijk voor, hetgeen later

door den heer Weyenbergh’ bevestigd werd; doch den 2 Oct.

van dit jaar trof Spreker haar niet alleen op de aangeduide plek

(een kleine duinpan ten zuidwesten van Zandvoort), maar ook

tegen de oostelijke helling en op den top, ja zelfs tegen de naar

zee gekeerde westelijke helling der laatste rij duinen, in groote

menigte aan”; terwijl zij in dit zelfde jaar nog is opgemerkt op

de duinen bij Katwijk aan Zee door den heer Snellen van Vol-

lenhoven, die haar vroeger op zijne talrijke excursie’s nimmer

had waargenomen, en op die van het eiland Voorne, aan den

Hoek van Holland en ten westen van Castricum, door ’Sprekers

broeder.

Dat deze gallen ook in Schotland voorkomen, blijkt uit de

Proceedings of the London Entomological Society van 4 Julij 1870,

gedeeltelijk opgenomen in het October-nummer 1870 van New-

man’s Entomologist (vol. V, p. 189), alwaar vermeld wordt, dat

Albert Müller gallen (waarvan de beschrijving geheel op de hier

bedoelden toepasselijk is), voorkomende aan Ammophila arundi-

nacea Host. (Psamma arenaria L.) liet bezigtigen, welke gallen

in den vorigen herfst door Mr. Traill ongeveer twee mijlen ten

noorden van Aberdeen gevonden waren. Daar zij toen echter

niels meer bevatten, was het hem onmogelijk geweest na te gaan,

aan welk insect zij haren oorsprong te danken hadden.

Eindelijk deelt de heer Ritsema nog mede, dat hij eveneens

ı Van de hand van dezen schrijver heeft onlangs een opstel omtrent de gedaante-

wisseling en levenswijze van genoemd insect het licht gezien in het Vde deel der Ar-

chives Neerlandaises. Het onderwerp wordt welligt ook door Walker aangeroerd in

zijne Notes on the Eurytominae, den 7 November 1870 in eene vergadering der

Londen Entom. Society voorgelezen.

* In eene der op dien dag verzamelde gallen bevond zich eene rups van Tapino-

stola Elymi Tr., die zich met het groene merg der gal voedde.

150 VIE RS A Awe:

op den 2den October van dit jaar, op de laatste rij duinen bij

Zandvoort, een twintigtal Coccinella’s digt opeengedrongen aan

eene helmplant heeft waargenomen. Daarvan behoorden 16 in-

dividuen tot Coccinella septempunctata L., 5 tot C. (Hippodamia)

15-punctata L. en een tot ©. mutabilis Il Ook trof hij daar

eenige Phryganiden aan, later als Limnophilus griseus L. be-

stemd, die waarschijnlijk door den toen sedert verscheidene

dagen waaijenden fellen oostenwind zoo ver van het zoete waler

waren afgedwaald. Een paar dagen later vond hij bij een dezer

voorwerpen de eijeren als een snoer aan het achterlijf hangende.

Nadat deze door hem in een glas met water waren gelegd,

werden zij spoedig door eene kleurlooze gelei-achtige massa om-

geven, en leverden van den 18den tot den 25sten October jonge

larven op, die zich dadelijk kokertjes van bladstukjes begonnen

te vervaardigen.

De heer Aronstein komt nog eens terug op het verschijnsel ,

door den heer Heylaerts voor het eerst waargenomen en door

dezen in de wintervergadering van 1869 medegedeeld !, dat nl.

bij Cicindela hybrida L. de bronskleurige dekschilden, zoodra

zij verwarmd worden, eene groene kleur verkrijgen, en bij het

afkoelen weder hunne natuurlijke kleur hernemen Een door

Spreker ingesteld onderzoek toonde aan, dat dezelfde kleurver-

andering kan verkregen worden door de dekschilden van C.

hybrida onder den exsiccator te brengen, terwijl de oorspronke-

lijke kleur terugkeerde, zoodra men ze weder aan eene vochtige

dampkringslucht blootstelde. De groene Cicindela campestris L.

levert een dergelijk verschijnsel op; verwarmd of onder den exsic-

cator gebragt, verandert de groene kleur in eene blaauwe, om

bij het afkoelen of in aanraking brengen met waterdampen de

oorspronkelijke kleur weder aan te nemen. Hieruit is af te lei-

den, dat in beide gevallen het onttrekken van vochtdeelen de

oorzaak der kleurverandering is, en vermits eenige bekende ge-

kleurde stoffen, b. v. kopervitriool, de eigenschap hebben, om

door waterverlies van kleur te veranderen, vermoedde Spreker,

‘ Zie Tijdschrift voor Entomologie, 2e serie, dl. V, blz. 178.

Yo Rus LD Ae, 151

dat de kleur van de dekschilden der genoemde Coleoptera aan

de aanwezigheid van kleurstoffen te danken was', zich evenwel

een nader scheikundig onderzoek voorbehoudende. Intusschen

heeft de heer Mac Gillavry te Tilburg, ten gevolge van zijn

microscopisch onderzoek, de zaak in een tegenovergestelden zin

beslist, en aangetoond, dat deze kleuren aan interferentie-

verschijnselen zijn toe te schrijven. Hij bevond namelijk, dat als men

de bovenzijde van een dekschild van C. hybrida bij 60-malige

vergrooting met opvallend licht beschouwt, het alsdan blijkt be-

dekt te zijn- met veelhoekige figuren. Veelhoeken van blaauwe

kleur liggen, ellipsen vormende, bij elkander; deze ellipsen

worden soms door eene rij groene veelhoeken begrensd, en de

grond der teekening wordt door roode veelhoeken gevormd. Bij

doorvallend licht daarentegen verdwijnen de kleuren, en is

alleen eene donkerbruine veelhoekige teekening te zien. Bij C.

campestris vertoonen zich bij opvallend licht eveneens blaauwe

ellipsen, maar op groenen grond; bij doorvallend licht verdwij-

nen de kleuren wederom. Heeft er kleurverandering plaats ge-

had, dan wordt de roode grond van C. hybrida groen, de

groene grond van €. campestris blaauw. Hierdoor wordt het

reeds waarschijnlijk, dat de kleuren door interferentie worden

veroorzaakt. Ter isolering van de oppervlakkige laag der dek-

schilden, behandelde de heer Mac Gillavry deze met minerale

zuren (kali-loog, maagsap), zonder daardoor tot zijn doel te ge-

raken. Deze agentia vernielden de kleur niet, maar bragten

kleurverandering te weeg. Door gedurende korten tijd de schilden

in salpeterzuur van 1.45 s. g. te verwarmen, verkreeg hij een

geïsoleerd vliesje, dat dezelfde kleurverschijnselen vertoonde als

het dekschild zelf. Zulk een in water liggend, geïsoleerd vliesje

werd bij matige vergrooting, en met de bovenzijde naar het

objectief gekeerd, zonder dekglas, onderzocht, terwijl te gelijker

tijd teruggekaatst en gebroken licht door het objectief werd op-

gevangen. Men kon toen met de hand beurtelings het opvallend

® De heer Aronstein sprak dit vermoeden ook uit, in het Maandblad van het Ge-

nootschap ter bevordering van Natuur- Heel- en Geneeskunde te Amsterdam.

152 VERSLAG

en het doorvallend licht afweren. Als men het doorvallend licht

onderschept en op de blaauwe ellipsen let, en daarbij de hand,

die den spiegel bedekt, laat rijzen totdat de spiegel vrij en het

opvallend licht afgeweerd is, dan verkrijgen de blaauwe ellipsen

eene geelroode en de roode grond eene blaauwgroene tint. Beide

tinten vertoonen geringe intensiteit. Dit verschijnsel wordt

standvastig waargenomen bij kleuren van dunnere lagen.

Een ander verschijnsel, dat evenzeer voor interferentie pleit,

is het volgende. Bevochtigt men het vliesje met alcohol en be-

schouwt men het bij opvallend licht, dan worden de roode veel-

hoeken groen en de donkerblaauwe blaauwpurper. Verdwijnt

de alcohol, dan vertoont zich gedurende het verdwijnen een

prachtig kleurenspel, en nadat het volkomen droog geworden

is, verkrijgt het weder dezelfde kleurschakeering, die het had

voordat het in aleohol gedompeld was. Door deze verschijnselen

zijn kleurstoffen uitgesloten en wordt interferentie in de dun-

nere laag meer dan waarschijnlijk gemaakt. De kleurveranderingen

zijn dus het gevolg van de veranderingen in de dikte der laag.

Spreker betuigt, dat hij zich met deze verklaring van den

heer Mac Gillavry volkomen kan vereenigen, en daar het onder-

werp hier vroeger ter sprake is gebragt, achtte hij het niet te

onpas, om de zoo volkomen oplossing, door Mac Gillavry aan

de questie gegeven, bij deze gelegenheid mede te deelen.

De heer Snellen van Vollenhoven merkt op, dat van C. cam-

pestris aan de overzijde der Middellandsche zee steeds eene

blaauwe varieteit voorkomt, en vraagt den Spreker, of dit

feit ook met de gegeven verklaring strookt. Deze vraag wordt

toestemmend beantwoord, wijl het is aan te nemen, dat bij de

gemelde varieteit de dunne laag op het dekschild altijd juist

zulk eene dikte heeft, als de bij ons voorkomende exemplaren

verkrijgen door de verschijnselen, die verkleuring voortbrengen.

De heer Snellen van Vollenhoven biedt der vergadering de

negende aflevering aan van zijn werk over de Gedaantewisseling

en levenswijze der insecten, er bijvoegende, dat de tiende afle-

vering, waarmede dat werk besloten zal worden, binnen weinige

VAEERNSELHANG, 155

weken zou volgen. Ook legde hij, ter kennisneming voor de

leden, de losse bladen over van zijne Laatste lijst van inland-

‚sche Coleoptera, een werk in 4to, waarvan de Hollandsche

maatschappij der wetenschappen te Haarleın de uitgave welwillend

heeft op zich genomen. Het zou nog in den loop des jaars het

licht zien en bevat 500 soorten meer dan de laatste lijst in de

Bouwstoffen. Spreker brengt daarbij zijnen dank aan alle leden,

die hem door hunne bijdragen in staat hebben gesteld, deze

lijst tot een getal van 1704 species te doen opklimmen.

Voorts laat hij ter bezigtiging rondgaan een deel van The

American Entomologist, prijst de inrigting en uitvoering van

dit werk en spreekt den wensch uit het voor de bibliotheek aan

te schaffen. Ook vertoont hij aan de vergadering een zevental

teekeningen, bestemd voor het werk van Sepp, en bevattende

geheel of gedeeltelijk de voorstelling van de gedaantewisseling

der volgende soorten:

Gracilaria imperialella Staint.

Eugonia fuscantaria Haw.

Cidaria biriviata Brkh.

Eupithecia castigata Hübn.

Zonosoma orbicularia Hübn.

Coleophora paripennella Zell.

Coleophora discordella Zell.

en het ei van Lasiocampa Dumeti L.

Eindelijk vestigt hij de aandacht der leden op het geringe

aantal larven van Coceinelliden, welke tot heden zijn beschre-

ven en afgebeeld, hetgeen zeker bevreemding moet verwekken,

wanneer men bedenkt, dat de imagines somtijds in zoo bijzonder

grooten getale zijn aan te treffen, en de larven alles behalve

zeldzaam of verborgen levend. Eenige weinige levensbeschrijvin-

gen van dieren uit die familie vindt men bij de Geer, Frisch

en Ratzeburg, en in het onuitgegeven werk van Voet, dat

vroeger eens door de leden bezigtigd is. Hij wenschte wel dat de

Nederlandsche entomologen zich het onderzoek omtrent die larven

met ijver wilden aantrekken , en verklaart zich bereid tot het maken

van afbeeldingen dier insecten in hunne verschillende toestanden.

154 VAE Riss An VANG,

De heer van Hasselt zegt, dat zijn voornemen was geweest,

een vervolg te leveren op zijne ter vorige wintervergadering

aangevangen beschouwing over de beteekenis der verschillende

palpdeelen bij de mannelijke spinnen, doch dat de tijdsomstan-

digheden en zijne daarmede verbonden militaire dienstbezigheden

hem daarin dezen zomer en dit najaar ten eenenmale hebben

verhinderd. Hij hoopt nog altijd gelegenheid te vinden, om in

eene volgende wintervergadering daarop terug te komen.

Hij wenschte nogtans niet geheel met ledige handen ter tafel

te komen,en heeft daarom eenige spiritus-fleschjes met meer of

minder zeldzame Javaansche spinnen medegebragt. Hij is daar-

toe in staat gesteld, omdat hij onlangs, op aanzoek van den

geachten Voorzitter, een begin heeft gemaakt met het determi-

neren van eene fraaije collectie Araneiden uit Java, door den

heer Ludeking aan ’s Rijks Museum te Leiden ten geschenke

gezonden.

Als voortzetting dus van het vertoonen van eenige, voor som-

mige leden welligt minder bekende spinvormen, — waarvan hij

ten vorigen jare slechts een drietal had toegelicht, — laat hij

nu, onder anderen, rondgaan uit de familie der Gasteracunthea,

een exemplaar van Gasteracantha (Plectana) Sturici 2 en een

van @. (PL) leucomelas 2, beiden door Doleschall zoodanig be-

noemde nieuwe(?) species; voorts een enkel voorwerp van Pleuromma

moluccum ¢ van denzelfden araneoloog, welk genus tusschen de

zuivere Epeirae en Plectanae het midden houdt, hebbende meer

den algemeenen habitus van de eersten en tevens de chitine-

harde en doornachtige huidbekleeding der laatsten, en vooral

merkwaardig door den kegelvormig vooruitstekenden cephalothorax ,

waarop vooraan de middeloogen staan. Vervolgens een groot

en goed geconserveerd exemplaar van Epeira paradoxa Dol. 2,

een zeer vreemde epeiro-plectaniden-vorm, wegens het zadelvor-

mig uitgeholde, aan de zoogenaamde schouders hooggedoornde,

breedbasische en als gerimpelde achterlijf, wegens de als ’t ware

geheel platgedrukte pooten en palpen enz. Even als de beroemde

araneoloog van Upsala, Prof. Thorell, in diens Aruneae species

novae minusve cognitue, 1, 1868, nopens deze soort heeft op-

Vik RSS UE A 6 155

gemerkt, komt het ook aan den Spreker voor, dat deze zeldzame

Epeira (door hem tot een nieuw ondergenus Caerostris gebragt)

synoniem is met E. mitralis, door Vinson beschreven in zijne

Aranéides de la Réunion. Hij veroorlooft zich intusschen de op-

merking, ook op grond van Thorell’s eigene prioriteits-beschou-

wingen, te moeten afwijken van diens gevoelen, dat Doleschall

deze spin zóóveel minder juist (multo imperfectius) zou hebben

beschreven en afgebeeld dan Vinson, dat daardoor geregtvaar-

digd zou worden, om haar den naam van mitralis Vins. in plaats

van dien- van paradoxa Dol. te geven. Alleen reeds uit de be-

schrijving en platen in de Bijdrage van Doleschall toch was

spreker volkomen geslaagd in het determineren van het rond-

gaand individu. Hoewel hij moet toestemmen, dat de gekleurde

teekeningen van Vinson veel fraaijer en duidelijker zijn, neemt

zulks niet weg, dat diens bekendmaking «aetate posterius» zijnde

(gelijk Thorell zelf opmerkt), het prioriteits-regt van Doleschall

niet kan vernietigen.

Als voorbeelden van prachtige kleurteekeningen van Javaansche

spinnen, laat Spreker verder bezigtigen eene Epeira (Nephilu)

fasciata W. 2, met goudgele banden, en eene Epeira (Nephila)

catenulata Dol. 9, rijkelijk met zilver uitgedoscht, alsmede een

uitmuntend geconserveerd specimen der zeer fraai rood gekleurde

Ep. ornatissima Dol. 9, van welke soort Spreker vroeger ook

een enkel, doch defect exemplaar uit Borneo had ontvangen.

Nog brengt hij ter tafel een Sphasus striolatus Dol. 9, niet

alleen om zijne zeldzaamheid, maar vooral om in dit individu

aan te toonen, hoe ligt men bij eene oppervlakkige beschouwing

alleen met de loupe, althans bij exemplaren in spiritus bewaard,

tot een verkeerd besluit kan komen omtrent het getal der oogen.

Bij dit exemplaar toch zou men wanen verzekerd te zijn, dat,

met uitzondering der beide voorste oogen, de zes overigen allen

dubbel-oogen waren. Deze omstandigheid intusschen vindt hare

aanleiding alleen daarin, dat die oogen geplaatst zijn op of om-

geven zijn door glimharige zwarte vlekjes; het daardoor te weeg

gebragte gezigtsbedrog houdt dan ook op, zoodra de spin, uit

den spiritus gekomeu, is opgedroogd.

156 VERSLAG.

Was het opvallend, dat al de tot dusverre vertoonde spinnen

wijfjes waren (waarvan in de collectiën de mannetjes ontbreken),

zoo wil Spreker ten slotte den aanwezigen nog een hoogst inte-

ressant 4 laten bezigtigen van de eene of andere soort eener

groote Javaansche Nephila. Reeds vroeger heeft hij, bij eene

beschrijving van het prachtwerk van Vinson de aandacht gevestigd

op diens mededeelingen over, en afbeeldingen van een paar

dergelijke, bevreemdend kleine mares van zeer groote wijfjes.

Te gelijk met dit «masje», waarvan inzonderheid de palpen

opmerkelijk zijn door de lange zwarte, regt uitstekende penis,

laat hij een middelgroot vrouwelijk exemplaar der Epeira (Nephila)

harpyia Dol. rondgaan, ter betere vergelijking van het verbazend

verschil in ligchaamsbreedte en lengte tusschen de beide sexen,

staande ongeveer als 18 en 45 tot 2en 8 mm., overeenkomende

met de afmetingen op Vinson’s teekeningen. Vóór dezen schrij-

ver was dan ook deze buitengewone wanverhouding tusschen &

en 2 weinig bekend. Walckenaer heeft daarvan geene mares

beschreven en Koch slechts een enkelen zeer onvolledig , zonder

eene geheele figuur.

Ten slotte biedt nog de heer Marshall een aantal boeken ter

bezigtiging aan, waaronder eenige zeer oude en zeldzame wer-

ken, waarmede hij de bibliotheek der Vereeniging wenscht te

verrijken. De vergadering stelt blijkbaar dit geschenk op hoogen

prijs en betuigt, bij monde van haren Voorzitter, daarvoor hare

erkentelijkheid jegens den welwillenden gever.

GESCHIEDKUNDIG OVERZIGT VAN HET

GESLACHT ACENTROPUS Corr.

DOOR

C. RITSEMA Cz.

In het laatst van de vorige eeuw (1791) beschreef Antoine

Guillaume Olivier in het zesde deel (blz. 556 en 549, n°. 42)

van dat gedeelte der Encyclopédie Methodique, waarin de In-

sekten behandeld worden, een in de omstreken van Parijs voor-

komend insekt, onder den naam van Frigane blanche (Phryganea

nivea). —

Veertien jaren later werd het onder denzelfden naam door

Latreille opgenomen in zijn Histoire Naturelle Générale et Par-

ticulière des Crustacés et des Insectes (t. XII’, p. 95, n°. 29).

Daarna rigtte J. F. Stephens in 1829 in zijn Systematical

Catalogue of British Insects (Mandibulata p. 516) in de familie

der Perlidae onder de Neuroptera een geslacht Acentria op,

en beschouwde, hoewel niet zonder voorbehoud, de tot dit ge-

slacht behcorende soort, die door hem Acentria nivosa genoemd

werd, als identisch met de Phryganea nivea Oliv.

Niettegenstaande dat John Curtis genoemd geslacht nog in

hetzelfde jaar in zijn Guide to an arrangement of British Insects

(column 157) opneemt, het evenwel aan het eind der Tricho-

plera plaatsende, geeft deze schrijver onder n°. 497 van zijn

British Entomology (vol. XI, 1854) eene beschrijving en afbeel-

1 Dit deel zag het licht in het dertiende jaar (an 13, loopende van 22 September

1804 tot 22 September 1805) van de nieuwe fransche jaartelling. Den 22sten Sep-

tember 1792 ingesteld, bleef deze uitsluitend in zwang tot 1802, doch werd met den

1sten Januarij 1806 geheel afgeschaft.

158 GESCHIEDKUNDIG OVERZIGT VAN HET

ding van hetzelfde insekt, onder den naam van Acentropus

Garnonsii, zonder daarbij naar het geslacht Acentria te verwij-

zen, hoewel de nommers waarvan beide geslachten voorzien

zijn (762 en 762*), wel eene verwantschap aanduiden. Ook

hier wordt het bewuste insekt in de orde der Trichoplera en

wel in de familie der Phryganidae gerangschikt, terwijl ver-

schillende bewijsgronden worden aangevoerd om aan te toonen,

dat het werkelijk tot deze orde, en niet tot die der Lepidoptera

behoort.

In een opstel, getiteld: «Note upon the British Genera Acen-

tria, Acentropus and Zancle», voorkomende in het tweede ge-

deelte (1855) van het eerste deel van de Transactions of the

Entomological Society of London, bewijst Westwood daarentegen,

dat het geslacht Acentropus Curt. = Acentria Steph. wel dege-

lijk tot de orde der Lepidoptera moet worden gebragt *, zonder

echter zijne meening uit te spreken omtrent de plaats die het

in deze orde zou moeten innemen. Verder wordt hierdoor den

schrijver medegedeeld, dat hem door vergelijking nog de iden-

titeit is gebleken van het geslacht Zancle Steph. met de beide

voornoemde geslachten, terwijl Stephens’ Zancle Hansoni (zie

J. F. Stephens, the Nomenclature of British Insects, sec. ed.

1855, col. 118°, waarschijnlijk slechts het wijfje van den Acen-

tropus Garnonsii Curt. is.

Deze meening wordt door Stephens zelf in het gedurende de

Jaren 1856 en 1857 verschenen zesde deel der Mandibulata van

zijn Illustrations of British Entomology bevestigd. Op blz. 150

van genoemd deel toch, noemt hij als synoniemen van den

Acentropus niveus, onder welken naam de soort hier door hem

wordt beschreven: Phryganea nivea Oliv., Acentria nivosa

Steph., Zancle Hansoni Steph. en Acentropus Garnonsi Curt.

* De gronden waarop dit geschiedt zijn: 1ste de aanwezigheid van schouderdeksels

(patagia); 2de de aanwezigheid van het vleugelhaakje (retinaculum), en 3de de groote

overcenkomst van de schubben der vleugels met die der Lepidoptera.

* Daar ik dit werk niet in handen heb kunnen krijgen, kan ik niet opgeven waar

Stephens zijn geslacht Zancle in het systeem plaatste. Volgens Edwin Brown echter

(Zoologist p. 8917 en p. 8919) komt het in de » Nomenclature» zonder eenige be-

schrijving in de orde der Neuroptera voor.

GESLACHT ACENTROPUS CURT. 159

Ook rigt hij hier ten behoeve van dit insekt eene afzonderlijke

familie, die der Acentropidae op, en brengt deze hoewel met

weerzin, van de Neuroptera naar de Trichoptera over, alwaar

hij haar nog minder dan bij de Zepidoptera op hare plaats

rekent

Volgens Stephens had kort te voren ook J. C. Dale eenige

opmerkingen over het geslacht Acentropus bekend gemaakt (Na-

turalist, 1857, vol. 1, p. 14), en onder anderen de verwijdering

van dit geslacht uit de orde der Neuroptera goedgekeurd, ter-

wijl hij eene plaatsing tusschen de geslachten Hydroptila en

Papilio!!! voor volmaakt natuurlijk scheen te houden.

Op blz. 524 van het tweede deel (1840) van « An Introduc-

tion to the modern Classification of Insects,» dringt Westwood

echter op nieuw aan op de inlijving van het meermalen genoemd

geslacht bij de orde der Lepidoptera, na vooraf de gronden

weerlegd te hebben, die Stephens en Curtis noopten, het bij

de Neuroptera of bij de Trichoptera te voegen. Op blz. 412!

daaraanvolgende komt dan ook, al is het slechts voorloopig,

het geslacht Acentropus in de familie der Tineidae Steph. voor,

terwijl het op blz. 115 van de Synopsis of the Genera of

British Insects, tusschen de beide laatste geslachten dier familie

(gen. Euspilapterye Steph. en Gracillaria Haw.) zijne plaats

vindt ?.

In het in 1845 verschenen tweede deel van de «British Moths

und their Transformations» (blz. 257), laat Westwood het

echter op het geslacht Gracillaria volgen, zoodat het hier als

het laatste geslacht der Tineidae voorkomt. De schrijver zegt

hier evenwel, dat het waarschijnlijk digter bij eenig geslacht der

Yponomeutidae te huis behoort.

Dr. F. A. Kolenati meende echter den Acentropus niveus,

dien hij in een veertigtal exemplaren bij St. Petersburg op de

1 Van fig. 113, voorkomende op blz. 409, heeft n°. 11—17 betrekking op den

Acentropus Garnonsii, volgens Stephens synoniem met den A. ziveus.

2 In 1843 nam Boitard ons insekt, na alles wat daarover reeds gedurende onge-

veer vijftig jaren geschreven was, nog onder zijn eersten naam op onder de soorten

van het geslacht PAryganea L. (zie: P. Boitard, Nouveau Manuel complet d’Ento-

mologie, ed. Roret, t. III, p. 130).

160 GESCHIEDKUNDIG OVERZIGT VAN HET

Newa aantrof, voor een Pyralide te moeten houden. Op blz. 6

van zijn «Genera et species Trichopterorum,» pars prior (1 848)

zegt hij nl. in het hoofdstuk. «De Affinitate: »

«Hydroptila eum genere Lithocolletis facile commutanda, et

nil mirum, quod Olivier, Latreillius, Stephensius, Curtisius ,

Pyralidem sub nomine Phryganeae niveae Oliv. et Acentriae

nivosae, Zancle Hansoni Steph., Acentropus Garnonsii Curtis,

descripserunt; habitus enim et vivendi ratio Acentropodis cum

illo Trichopterorum congrua.»

Verder deelt hij mede, dat dit merkwaardig vlindertje op

Potamogeton heterophyllus en perfoliatus voorkomt, en daar het

over de oppervlakte van het water loopt, zeer gemakkelijk voor

een Phryganide kan worden aangezien. Hij voegt er evenwel bij

dat men, lettende op het vleugelhaakje en op de beschubde

vleugels, er ter naauwernood meer aan kan twijfelen, of het

onder de Lepidoptera moet worden gerekend *.

In 1852 vermeldt Francis Walker het dan ook in zijn « Cata-

logue of the Specimens of Neuropterous Insects in the Collection

of the British Museum» part. I, pag. 156, als een vroeger

als Phryganide beschreven Lepidopteron.

Den 4%" September 1854 vertoonde Curtis in eene vergade-

ring van de « London Entomological Society,» zoowel mannelijke

als vrouwelijke individuen van zijn Acentropus Garnonsii, afkom-

stig van Glanvilles Wootton. De vrouwelijke individuen waren

ongevleugeld. (zie Transactions of the Ent. Soc. new ser. vol.

HI. proc. p. 24.)

Twee jaren later trof Edwin Brown ons insekt aan op exem-

plaren van Potamogeton perfoliatus en P. pectinatus die in de

rivier de Trent groeiden, en oppert bij het vermelden van zijne

vangst op blz. 171 van het eerste deel (1856) van the Entomo-

logist’s Weekly Intelligencer nog eens de vraag , of men het als een

Neuropteron dan wel als een Lepidopteron te beschouwen hebbe.

* Kolenati is dus de tweede schrijver die er van overtuigd was dat het geslacht Acen-

tropus tut de Lepidoptera behoort, terwijl hij de plaats die het aldaar moet innemen

benaderend zeer juist aanwijst. Hij is voorts de eerste die, al is het dan ook zeer

oppervlakkig, iets omtrent de levenswijze van dit insekt heeft opgeteekend.

GESLACHT ACENTROPUS CURT. 161

Het is waarschijnlijk ten deele hieraan toe te schrijven, dat

J. W. Douglas in den volgenden jaargang op blz. 59 mededeelt

van Dr. Hagen vernomen te hebben, dat ook deze Westwood’s

meening, dat Acentropus Gurnensit een waar schubvleugelig

insekt is, geheel deelt.

Onbegrijpelijk is het echter, dat Edward Newman in ditzelfde

jaar (1857) op blz. 5629 van the Zoologist, uit de verplaatsing

van Narycia elegans Steph. van de Trichoptera naar de Lepi-

doptera, tot de noodzakelijkheid van dezelfde handelwijze ten

opzigte van de Acentria nivea besluit, en het den schijn geeft,

als had men deze verwantschap met de Lepidoptera vroeger wel

gegist, maar geene voldoende bewijzen daarvoor aangevoerd.

Hiertegen komt Westwood dan ook weldra op, en daagt

Newman uit, opgave te doen van de gronden, die hem tot de

gemelde gevolgtrekking hebben geleid. (Transactions of the

Entomological Society of London. new ser. vol. IV. proc. p. 76.)

Als zesde figuur op de plaat van the Entomologists Annual

voor 1858, geeft Stainton vervolgens eene afbeelding van den

Acentropus miveus, terwijl hij op blz. 102 eene schriftelijke

mededeeling van Brown aanhaalt, waaruit blijkt, dat deze door

voortgezet onderzoek bet vorig jaar er in geslaagd was, de pop

te vinden, en daaruit eene mannelijke imago op te kweeken.

De pop, die met die der Lepidoptera overeenkwam, was beslo-

ten in een spinsel dat onder de oppervlakte van het water aan

Potamogeton pectinatus gehecht was, en dat bestond uit kleine

stukjes van de bladeren van genoemde plant, met eene zijde-

achtige stof los aaneengesponnen.

Van deze ontdekking had Brown reeds den 11°® September

1857 in eene vergadering van de «Northern Entomological So-

ciety,» waarvan het verslag op blz. 5917 van the Zoologist

(1858) voorkomt, eene uitvoerige mededeeling gedaan, en tevens

zijne meening kenbaar gemaakt dat het geslacht Acentropus in

de orde der Lepidoptera onmiddelijk op het geslacht Hydrocampa

behoorde te volgen.

Daar echter nog bij velen, zelfs omtrent de orde waarin het

moest worden opgenomen, twijfel bleef bestaan , besloot Kolenati

162 GESCHIEDKUNDIG OVERZIGT VAN HET

er zich nog eens mede te bemoeijen, en plaatste daarom in de

December aflevering van het tweede deel (1858) van het Wiener

Entomologische Monatschrift een opstel getiteld: « Acentropus

niveus Oliv. wieder aufgefunden und untersucht, ob er eine

Phryganide oder ein Lepidopteron sei,» in welk opstel de

schrijver na eene korte geschiedkundige inleiding, eene uitvoe-

rige beschrijving benevens afbeeldingen (Taf. VIT) van het be-

doeld insekt geeft. Ook doet hij opmerken, dat indien een

door hem, bij eene vergelijking van de schubben van zijne

exemplaren met Westwood's afbeeldingen (Inirod. to the mod:

Classif. of Ins. vol. I, pag. 409), opgemerkt verschil werkelijk

bestaat, en niet aan eene fout in teekening is toe te schrijven,

zijne exemplaren als tot eene nieuwe soort behoorende, moeten

worden beschouwd, voor welke hij den naam Acentropus Newae

voorstelt. Omtrent de levenswijze deelt hij mede, dat zijn in-

sekt, veelal slaperig onmiddellijk boven de oppervlakte van het

water tegen de Potamogeton-planten zat, hoewel enkele man-

netjes van tijd tot tijd heen en weder vlogen; ook zag hij een

wijfje onderduiken , en langs een Potamogeton-stengel naar be-

neden loopen.

Aan dit opstel voegt Hagen op blz. 205 van den twintigsten

jaargang (1859) van de Stettiner Entomologische Zeitung eenige

aanvulsels toe. Zoo vermeldt hij onder anderen dat Prof. Zeller

hem reeds vroeger geschreven had, van deze merkwaardige

Crambide een bij Frankfort a/d Oder gevangen exemplaar ge-

zien te hebben; dat de exemplaren door Kolenati op de Newa

gevangen volkomen met de Engelsche overeenstemmen, en dus

Kolenati's twijfel daaromtrent uit den weg geruimd is, en dat

de kleur der mannetjes, die over het algemeen in de verzame-

lingen veel talrijker vertegenwoordigd zijn dan de wijfjes, ook

in Pruissen veranderlijk is. Verder wijst Hagen er op, dat er

twee vormen van wijfjes schijnen voor te komen, een met korte,

de andere met lange bovenvleugels, die beide in de verzame-

lingen van Stainton en Stephens worden aangetroffen. De vraag

of Acentropus een Neuropteron dan wel een Lepidopteron is,

acht hij door Westwood voldoende opgelost.

GESLACHT ACENTROPUS CURT. 165

Door Stainton werd het in 1859 in het tweede deel van A Manual

of British Butterflies and Moths in de familie der Hydrocam-

pidae opgenomen, en zoo als Brown twee jaren vroeger had

voorgesteld, onmiddellijk achter het geslacht Hydrocampa ge-

plaatst. Men vindt hier opgegeven dat de larve in het water

op Potamogeton leeft.

Tot op dezen tijd kende men van dit merkwaardig geslacht

nog slechts eene enkele soort, die gelijk wij gezien hebben

door verschillende schrijvers onder verschillende namen (Phryganea

nivea, Acentria nivosa, Zancle Hansoni, Acentropus Garnonsit,

Acentropus niveus , Acentria nivea, Acentropus Newae) werd aange-

duid. In 1860 echter, deed Moeschler in het vierde deel van het

Wiener Entomologische Monatschrift eene tweede soort kennen

onder den naam van Acentropus latipennis. Deze moet zich van

den Niveus vooral onderscheiden door meerdere grootte, kortere

sprieten, breedere vleugels en een convexen voorrand van het

voorste vleugelpaar. Het exemplaar waarvan Moeschler de be-

schrijving genomen heeft is een wijfje, en afkomstig van Sarepta

uit Zuid-Rusland; opgave van vliegtijd kon hij evenmin geven

als eene nadere omschrijving der vindplaats.

Nadat Moeschler zijn voorwerp aan Dr. Herrich Schaeffer had

doen toekomen, neemt de laatste de soort met eene korte be-

schrijving op onder n°. 125 van zijne Neue Schmetterlinge aus

Europa und den angrenzenden Ländern (drittes Heft 1861),

terwijl hij haar aldaar bij fig. 155 afbeeldt.

Ingevolge eener vraag van John Scott voorkomende op blz. 125

van het negende deel (1861) van the Entomologist's Weekly Intel-

ligencer, of Acentropus niveus een Micro-Lepidopteron dan wel

een Phryganide uit het geslacht Chimarrha is, treedt Robert

Me. Lachlan in het strijdperk. Op blz. 152 van hetzelfde deel

van genoemd weekblad bewijst deze schrijver, dat hoewel er

bij den eersten oogopslag misschien eenige overeenkomst in vorm

tusschen de twee genoemde geslachten bestaat, echter van ver-

wantschap geen sprake zijn kan, wanneer men buiten rekening

laat, dat bij beide genera onder de wijfjes, behalve voorwerpen

met volkomen ontwikkelde vleugels, ook voorwerpen met rudi-

164 GESCHIEDKUNDIG OVERZIGT VAN HET

mentaire vleugels worden aangetroffen. Ten slotte zegt hij dat

wanneer men afgaat op hetgeen van het geslacht Acentropus

bekend is, eene plaatsing onder de Trichoptera in de afdeeling

der Heteropalpi en in de nabijheid der Sericostomidae, niel als

geheel ongegrond mag worden beschouwd.

Tegen dit beweren komt Westwood op blz. 148 daaraanvol-

gende op, en verzekert dat wanneer Mac Lachlan hem een

Trichopteron met schouderdeksels en een vleugelhaakje aantoont,

hij (Westwood) Acentropus onmiddelijk van de Lepidoptera zal

verwijderen, niettegenstaande ook larve en pop het daarheen

verwijzen.

Op deze regels antwoordt Mac Lachlan op blz. 156 dat hij

het vleugelhaakje niet over het hoofd heeft gezien, en dat zijne

aanteekeningen alleen moesten dienen, om te bewijzen dat

Acentropus en Chimarrha niet synoniem zijn, waarvoor hij dan

ook voldoende redenen meent opgegeven te hebben. Tevens

herinnert hij Westwood aan diens gezegde in den noot op blz.

524 van zijn Introduction to etc:

«The existence of a species possessing a character not accor-

ding with the rest of the order, is not sufficient ground for

considering such character not to be characteristic of the order.”

In de voorrede van het negentiende deel (1861) van the

Zoologist zegt Newman onder anderen, dat onder de talrijke

nog op te lossen vraagstukken in de Entomologie, ook de vraag

blijft bestaan waar de Acentria nivea in de verzamelingen be-

hoort geplaatst te worden. Hij stipt aan dat Stephens haar met

de Neuroptera vereenigde, Hagen en Westwood haar voor een

Lepidopteron houden, terwijl Guenée en Doubleday, aan wier

uitspraak, voor zoo ver zij op Lepidoptera betrekking heeft,

hij steeds de voorkeur zou geven, haar zonder aarzelen uit die

orde verwijderen '. Om waarde aan het vinden van de pop te

kunnen hechten, moest volgens Newman nog eerst uitgemaakt

* Dit heeft waarschijnlijk plaats in: H. Doubleday, the Zoologist’s synonymic List

of British Butterflies and Moths; the Arrangement and Nomenclature by M. Guence,

London, 1859, een werk dat ik evenwel niet in handen heb kunnen krijgen.

GESLACHT ACENTROPUS CURT. 165

worden, waarin het wezenlijk verschil bestaat tusschen de pop

van een Lepidopteron en die van een Phryganide.

Op blz. 7614 van dit zelfde deel deelt Mac Lachlan mede, dat

hij in de eerste helft van Junij in gezelschap met Dr. Knaggs, den

Niveus ook aan de Hampstead Ponds bij Londen had aangetroffen ,

en dat zich onder de gevangen exemplaren twee wijfjes bevonden

die volkomen ontwikkelde vleugels bezaten, en vele mannetjes

ver in grootte overtroffen. Ook had hij waargenomen dat dit

insekt des avonds tusschen 8 en 9 uur vrij snel onmiddelijk

boven de oppervlakte van het water begon rond te vliegen, en

dat er door waterspinnen jagt op werd gemaakt. Dit laatste is

ook door mij opgemerkt.

In de vergadering der London Entomological Society van 5

Augustus 1861, vertoonde Dr. Knaggs de door hem gevangen

voorwerpen, benevens de eijeren dezer soort, die zeer sterk op

die van Paraponyx stratiotalis geleken. Hij gaf verder eenige,

hoewel minder gelukkig gekozen, gronden voor hare plaatsing

onder de Lepidoptera aan. (zie Trans. of the Entom. Soc. of

London, 5" ser. vol. I. proc. p. 19).

In ditzelfde jaar plaatste Wocke in zijn Catalogue des Lepi-

doptéres d'Europe et des Pays limitrophes, Microlepidoptera ,

(p. 85) het geslacht Acentropus in de familie der Crambina

tusschen de geslachten Nascia Curt. en Tegostoma Zell., en

neemt er twee soorten in aan, nl. Acentropus niveus Oliv. en

Acentropus latipennis Moeschl. Als synoniemen van de eerste

soort vermeldt hij: Phryganea nivea Oliv., Acentria nivosa en

Zancle Hansoni (onjuist staat hier Hanonsi) Steph. en Acentropus

Garnonsii Curt.

In the Zoologist voor 1862 komt op blz. 8085 een opstel voor

van Benjamin Cooke, welk opstel tot titel heeft: « Acentropus

niveus: does it belong to the Lepidoptera or the Phryganeina ?»

en reeds vroeger in eene vergadering van the Northern Ento-

mological Society was voorgelezen. De schrijver noemt hier

Westwood, Hagen en Zeller als autoriteiten die zich voor de

inlijving van Acentropus bij de Lepidoptera verklaren, haalt

Guenée en Doubleday als hunne tegenstanders aan, en maakt

166 GESCHIEDKUNDIG OVERZIGT VAN HET

verder gewag van Mac Lachlan’s meening dat Acentropus in de

afdeeling der Phryganeina in de nabijheid der Sericostomidae

niet geheel misplaatst zou zijn. Hij verklaart echter niet te

weten, waarom men dit geslacht van de Lepidoptera wil ver-

wijderen en bij de Phryganeina voegen. Voornamelijk wijdt hij

zijne aandacht aan de anaal-aanhangsels, maar neemt ook de

schouderdeksels, het vleugelhaakje, de beschubbing en de pop

in zijne beschouwingen op. Hierbij doet hij opmerken dat de

afwijkende kenmerken van Acentropus alleen gelegen zijn in de

voelers en in de pooten, daar de eersten bij de verschillende

sexen verschillen, hoewel zij overigens met die der Lepidoptera

overeenkomen, en de laatsten van sporen ontbloot zijn. Ten

slotte deelt hij de redenen mede, waarom hij Acentropus onder

de Lepidoptera aan Chimabacche fagella, Epigraphia avellanella

en Exapate gelatella verwant acht.

Uitgelokt door dit schrijven neemt Newman op blz, 8216

daaraanvolgende weder het woord op, en zegt dat hij hoewel

zelf behoord hebbende onder hen die het vermoeden geuit

hebben, dat Acentropus niveus een Lepidopteron zou zijn, zich

geheel daarvan terugtrekt, en bekent dit vermoeden te voorbarig

te hebben uitgesproken. Ook door Cooke’s opstel, zegt Newman

verder, komt men niet nader tot de oplossing. Vervolgens tracht

hij aan de kenmerken waarop de plaatsing onder de Lepidoptera

steunt, hunne waarde te ontnemen, en doet ten laatste eene

methode van onderzoek aan de hand, die volgens hem onvoor-

waardelijk tot de lang gewenschte oplossing van het vraagstuk

moet leiden.

Deze mededeeling van Newman werd door Westwood den 5%

November 1862 in eene vergadering der London Entomological

Society besproken. (zie Trans. of the Entom. Soc. of London

5° ser. vol. I, proc. p. 101). Hij bestrijdt hier Newman's mee-

ning dat er aan de meermalen genoemde kenmerken geene

waarde te hechten is. Wat aangaat de pop, hiervan deelt

Westwood mede, dat zij van die der Phryganiden geheel ver-

schilt zoowel in algemeene kenmerken, als door het gemis van

kaken, terwijl zij van die der overige Lepidoptera alleen afwijkt

GESLACHT ACENTROPUS CURT. 167

door eene wijziging in de stigmata, zoo als door hem in 1860

voor de British Association te Oxford is aangetoond, en waar-

van een kort verslag in de «Reports» van die vergadering is

opgenomen.

Twee jaren later komt op blz. 8917 van the Zoologist een

stukje voor van Edwin Brown getiteld: «Affinities of Acentropus’’,

hetgeen volgens bijgevoegde aanteekeningen slechts het laatste

gedeelte is van een opstel geplaatst in Oswald Mosley’s en Edwin

Brown’s Natural History of Tutbury. Het weggelaten gedeelte,

dat ik, jammer genoeg, niet heb kunnen meester worden, moet

eene duidelijke opgave bevatten van alles wat er tot dien tijd

over dit onderwerp geschreven was. Volgens the Zoologist ver-

onderstelt de schrijver dat er ten laatste drie soorten van het

geslacht Acentropus met elkander verward zijn, als:

1°. Acentropus niveus = A. Garnonsii Curt., waarvan het

wijfje vleugelloos is. Tot deze soort zouden dan de exemplaren

behooren, die door Dale en Curtis te Glanville’s Wootton, en

door Brown zelf bij Burton-on-irent gevangen waren. De be-

schrijving en afbeelding die in Curtis’ British Entomology

voorkomt zou op het mannetje van deze soort betrekking hebben.

2°. Acentropus Hansoni = Zancle Hansoni Steph. Het wijfje

met vleugels, tweemaal zoo groot als die van het mannetje; dit

laatste echter niet van dat der vorige soort te onderscheiden.

In de omstreken van Londen (bij Hampstead) en bij Reading

gevangen, en

di Acentropus Newae Kol.; volgens Kolenati’s afbeelding

kleiner dan de Niveus; de boven- en ondervleugels verhouden

zich anders; het ligchaam is korter en ruiger, terwijl een zeer

duidelijk verschil zou bestaan in de twee stompe tanden der

achterscheenen, waarvan Brown bij den Niveus geen spoor kon

ontdekken. Ook vermoedde Brown dat Acentropus latipennis

Moeschl. het wijfje dezer soort zoude zijn.

Vervolgens geeft hij eenige korte aanteekeningen betreffende

de rups, het spinsel, de pop en de levenswijze der soort, die

door hem voor den MNiveus gehouden wordt, en laat hierop

eene opgave volgen van de orden waarin dit geslacht door ver-

168 GESCHIEDKUNDIG OVERZIGT VAN HET

schillende schrijvers geplaatst is." Hierna gaat hij tot het be-

spreken van zijne eigene meening over, en deelt als zoodanig

mede, dat hij op zijne vroegere rangschikking (onmiddellijk

achter het geslacht //ydrocampa, waartoe hij door de overeen-

komst in levenswijze was verleid) eerst zeer onlangs was terug-

gekomen. Het gemis van sporen aan de scheenen en de rudi-

mentaire ontwikkeling der onderkaken toch, zoo zegt hij, ver-

wijderen Acentropus geheel van de Pyralidae, en brengen het

zelfs buiten de grenzen der Yponomeutidae en Crambidae, waar

het door Westwood en andere schrijvers geplaatst werd. Ten

laatste, zoo gaat hij voort, heb ik mij genoodzaakt gezien er

eene plaats voor te zoeken in de afdeeling der Bombyces, wier

Engelsche ja zelfs Europeesche representanten wel hemelsbreed van

Acentropus verschillen, doch het is zeer wel mogelijk dat er

onder de kleine nog weinig bekende exotische soorten , vormen

zullen worden gevonden, die bij naauwkeurig onderzoek zullen

blijken veel digter tot ons genus Acentropus te naderen. In

ieder geval is het nu reeds nader dan aan eenige andere familie

verwant aan de familie der Hepialidae en die der Zeuzeridae

van genoemde afdeeling. Na hiervoor eenige gronden bijgebragt

te hebben, zegt Brown dat ook hij het voor noodzakelijk houdt

dat de Acentropidae eene afzonderlijke familie uitmaken, die met

de Psychidae in dezelfde afdeeling der Bombyces moet voor-

komen. Hij besluit zijn opstel met de opmerking dat het zon-

derling is, dat terwijl de Acentropidae in volmaakten toestand

zoo zeer op de Trichoptera gelijken, dit met de eerste toestanden

niet in het minst het geval is.

Het blijkt echter dat von Heinemann het met de zoo even

kortelijk vermelde beschouwingen van Brown volstrekt niet eens

is. In de Zünsler van: Die Schmetterlinge Deutschlands und

der Schweiz in 1865 in het licht gegeven, plaatst deze schrijver

(blz. 107) het geslacht Acentropus Curt. als laatste geslacht

1 Onjuist is hier zijn beweren dat het in Stephens’ Syst. Cat. of Brit. Ins.

onder de Trichoptera voorkomt; het maakt in dat werk het laatste geslacht van

de familie der Perlidae uit; waarschijnlijk bedoelt Brown echter Stepheus’s Zllustr. of

Brit. Entom.

GESLACHT ACENTROPUS CURT. 169

(onmiddellijk volgende op het geslacht Cataclysta Hbn.) in de

familie der Botidae, zoodat het als het ware de overgang uit-

maakt van deze familie tot die der Chilonidae. De door von

Heinemann als Acentropus niveus Oliv. beschreven soort, komt

aan de Bodensee voor, en heeft een slechts van vleugelrudimenten

voorzien wijfje, dat volgens eene mededeeling van Reutte des nachts

op den rug onder water zwemt, en bij de paring het mannetje met

zich onder trekt. Dat de rups uitwendige ademhalingsorganen

(Kiemen) zou bezitten, moet ik na eigen waarneming tegenspreken.

In de Stettiner Entomologische Zeitung van 1867 bespreekt

Prof. Zeller het hierboven aangehaalde gedeelte van von Heine-

mann’s geschrift, en deelt op blz. 192 met betrekking tot het ge-

slacht Acentropus mede, dat de inlandsche soort niet alleen aan de

Bodensee voorkomt , maar dat hij ze reeds voor jaren eens bij Frank-

fort afd Oder gevangen , en vele, hoewel slechts mannelijke voorwer-

pen, uit de omstreken van Greifswald in Pommeren bekomen heeft.

Daarna levert de Baron von Noleken op blz. 278 en volgg. van

de Stettiner Entomologische Zeitung van 1869, eene breedvoerige

en veelal op eigen onderzoek gegronde critiek over eenige ge-

schriften die op soorten van het geslacht Acentropus betrekking

hebben, en acht het ten slotte raadzaam, ten minste voorloopig .

de zeven volgende soorten aan te nemen, als:

1" Acentropus niveus Oliv., om Parijs, wijfje onbekend.

gie » Hansoni Steph., wijfje met volkomen ontwik-

kelde vleugels.

5 » Garnonsii Curt., wijfje vleugelloos (of met

vleugelrudimenten).

fie » Badensis, van de Bodensee, wijfje met korte

vleugelrudimenten.

Die » Germanicus, uit de omstreken van Stralsund,

wijfje onbekend.

6° » Newae Kol., bij St. Petersburg aan de Newa,

wijfje onbekend.

ae » latipennis Moeschl., beide sexen met volkomen

ontwikkelde vleugels; door kleur, vleugelvorm

enz. goed van de overigen onderscheiden,

170 GESCHIEDKUNDIG OVERZIGT VAN HET

Op blz. 400—406 van denzelfden jaargang geeft Dr. A. Speier

«Bemerkungen über den Bau und die systematische Stellung der

Gattung Acentropus Curt.» in welk opstel de verschillende orga-

nen en vooral de monddeelen, naar exemplaren door von Nolcken

aan de Newa gevangen, naauwkeurig beschreven worden, terwijl

verder wordt voorgesteld , voor het geslacht Acentropus eene af-

zonderlijke familie, die der Acentridae, op te rigten, en deze

tusschen de Botiden en Chiloniden te plaatsen. Aan het slot

zegt de schrijver nog, dat het welligt geene te gewaagde hypo-

these is, het geslacht Acentropus voor den vertegenwoordiger te

houden van een’ ouderen tak van den stamboom der vlinders,

van welken tak de overige leden te gronde zijn gegaan, daar

het, de geschiedenis der organismen als eene ontwikkelingsge-

schiedenis, en niet als eene rij van op zich zelf staande schep-

pingen beschouwende, meer waarschijnlijkheid voor zich heeft,

dat de atavi der Lepidoptera uit het water aan land gekomen,

en hier voor het leven op het land en in de lucht geschikt ge-

worden zijn, dan omgekeerd, zoo als men anders voor dit ge-

val zou moeten aannemen.

Na deze beide omvangrijke opstellen, vindt men in het

Nederlandsch Tijdschrift voor Entomologie op blz. 205 van het

vierde, en op blz. 54 van het zesde deel der tweede serie nog

opgegeven, dat de Acentropus niveus Oliv. ook bij ons te lande,

en wel te Overveen bij Haarlem en te Noordwijkerhout bij Leiden

is aangetroffen. De exemplaren van beide vindplaatsen komen

volgens onzen micro-lepidopteroloog P.G. T. Snellen zoowel met

Engelsche exemplaren als met die welke door von Nolcken aan

de Newa verzameld zijn, volkomen overeen, en kunnen dus ge-

rustelijk als tot eene enkele soort behoorende beschouwd worden.

Ten laatste wordt door Douglas op blz. 45 van het zevende

deel (Julij 1870) van the Entomologist's Monthly Magazine aan-

geraden, bij de lastige studie der soorten van het geslacht

Acentropus, eens de aandacht te wijden aan de anaal-aanhangsels ,

hetgeen volgens hem bij de Lepidoptera over het algemeen te

veel verzuimd wordt.

Hieromtrent moet ik echter doen opmerken, dat dit alleen

GESLACHT ACENTROPUS CURT. 171

bij versche exemplaren waarde kan hebben, daar genoemde

organen bij drooging zeer sterk van vorm veranderen.

Ten slotte voeg ik bij dit overzigt nog eene lijst van de

plaatsen, waar vertegenwoordigers van het geslacht Acentropus

zijn aangetroffen, met opgave van den naam der vinders, de

plaats waar hunne vondst vermeld is, en den naam waarmede

het insekt aldaar is aangeduid.

FRANKRIJK.

bij Parijs door Olivier. Encycl. Method. Ins, t. VI, p. 549.

(Phryganea nivea).

ENGELAND.

bij Colchester in Essex door Garnons. Gurt. Brit. Ent. vol. XI,

n°. 497 (Acentropus Garnonsú).

bij Greenwich aan het Croydon Canal } Steph. Zllustr. Mandib. vol VI,

bij Reading in Berkshire door Hanson \ p.150 (Acentropus niveus).

bij Sherborne in Dorset (Glanville’s Wootton) door Curtis, Trans.

Ent. Soc. new. ser. vol. III, proc. p. 24. (Acentropus Garnonsii,

gevleug. 4, ongevleug. 2.)

bij Burton-on-Trent door Brown. Entom. Weekly Intell. 1856 ,

p. 171 (Acentropus niveus).

bij Hampstead door Mac Lachlan, Zoologist 1861, p. 7614

(Acentropus niveus; 3 en % gevleug.)

SCHOTLAND.

door Dr. Leach: Stephens Illustr. of Brit. Entom. Mandib. vol.

VI, p. 150 (Acentropus niveus).

NEDERLAND.

te Overveen bij Haarlem door Weyenbergh en Ritsema. Tijdschr.

v. Entom. 2de ser., dl. IV, blz. 205 en dl. VI, blz. 54 (Acentropus

niveus).

te Noordwijkerhout bij Leiden door de Graaf. Tijdschr. v. Entom.

2de ser., dl. IV, blz. 205 (Acentropus niveus.).

DUITSCHLAND.

bij Frankfort a/d Oder door Zeller } Stett. Ent. Zeitung 1867, S. 192

bij Greifswald in Pommeren (Acentropus niveus.)

172 GESCHIEDKUNDIG OVERZIGT ENZ.

bij Stralsund in Pommeren door Hering. Stelt. Ent. Zeitung,

1869, S. 275. (Acentropus niveus).

bij Ueberlingen aan de Bodensee in Baden door Reutte. Stett. Ent.

Zeitung, 1869, S. 275 (Acentropus niveus).

RUSLAND.

bij Petersburg (aan de Newa) door Kolenati. Genera et species

Trichopterorum, pars. I, p.6; Wien. Entom. Monatschr., BA. I,

S. 581 (Acentropus niveus). Ook door von Nolcken. Stett. Ent.

Zeitung, 1869, S. 276 (Acentropus Newae).

bij Sarepta (aan de Wolga) door Moeschler. Wien. Entom. Mo-

natschr. Bd. IV, S. 55. (Acentropus latipennis).

NB. Het is mi), dank zi) de vele uitmuntende bibliotheken

welke mij ten dienste staan, mogelijk geweest al de

hierboven aangehaalde geschriflen te raadplegen, met

uitzondering evenwel van:

J. Curtis. — A Guide to an arrangement of British Insects.

London, 1829.

J. F. Stephens. — The Nomenclature of British Insects. sce.

ed. London 1855.

The Naturalist. London 1857, vol. I.

H. Doubleday. — The Zoologists synonymic List of British

Butterflies and Moths; the Arrangement and Nomenclature by

HM. Guenee, London 1859.

Reports of the British Association at Oxford. 1860.

O. Mosley and E. Brown. Natural History of Tutbury. 1865.

Mogten deze werken in het bezit van lezers van mijn

opstel zijn, zoo houd ik mij voor de mededeeling

hiervan aanbevolen.

Leiden, 12 November 1870. C. R. Cz.

ARANEAE EXOTICAE,

QUAS COLLEGIT, PRO MUSEO LUGDUNENSI, MEDICUS

NS,

MILITARIS Ii ORDINIS

LUDEKING (E. W. A).

EX INDIA ORIENTALI (JAVA.)

EPEIRIDES.

+ Gasteracantha fornicata Koch 9 * «koffijtuinen ».

. Plectana (Gasterac.) Sturii Doleschall 2 ? « woeste

gronden. »

. Plectana (Gasterac.) roseolimbata D. 2 «vochtige bo-

dem in een bosch, Augustus. »

. Plectana (Gasterac.) leucomelas D. 2 « woeste gronden,

October. »

Pleuromma Moluccum D. 2 Rarissimum. «woeste

gronden. »

NB. Genus novum. Cephalothorax antice in tuber-

_culum oblongum , ocellos gerens, eminens.

Ocelli duo a ceteris remotissimi, in antica parte

thoracis positi, unus in quoque latere.

. Epeira (Euryzoma) paradoxa D. 2 Perrara. Exemplar

pulcherrimum. «koffijtuinen, Julij. »

NB. Genus novum (Caerostris Thorell *); species

quoque magnopere convenit cum Epeira mi-

1 C. L. Koch; Die Arachniden.

? C. L. Doleschall, in Bijdrage t. d. kennis d. Arachniden van den Indischen

Archipel (Nat. Tijdschr. v. Nederl. Ind. D. XIII, 1857) en Tweede Bijdrage ad hoc,

afzonderlijk in 4°. uitgegeven, mede in 1857 geschreven.

° T. Thorell. Araneae. Species novae minusve cognitae. 1868.

174

Nes

» 8.

Sale}

x tO:

DIMORA:

„19

mv fb

» 16

» 18

rte (E

» 20

ARANEAE EXOTICAE.

trali Vinson *, et multum differt ab Epeira

paradowa Lucas. *

Epeira fasciata Walckenaer 9 * fere = Ep. (Argyopes)

striata D. «tegen een muur, zonder net, Julij. »

Epeira (Argyopes) trifasciata D. 9 Jun". cum Arg.

Reinwardtii D. quoque fere convenit. «tegen een muur,

zonder web.»

Epeira (Argyopes) catenulata D. 9.

» » » » » Jun". «koffijbosch »

Argyopes tridentatus K. 9 Jun". Conferantur Epeira

trituberculata Luc. 1. cit. Pl. 15. et anseripes Walck.

(coniques trifides).

. Epeira ornatissima D. g Aarum. Nova species. Exem-

plar revera medium tenet inter «multipunctam» D.

et dietam «ornatissimam.» « koffijtuin, September ».

. Epeira (Nephila) harpyia D. 2 Jun". etiam a Nephila

Kühlii D. non multum distat. « koffijtuinen. »

. Epeira (Nephila) Malabarensis W. 2 «kreupelhout »

NB. Ut interdum cum aliis Nephilis fieri videtur

(conferatur, Thorell, libr. cit. pag. 54), cepha-

lothoracis parva Zubercula deficiunt.

. Epeira (Nephila) Moluccensis D. g Jun‘. «koffijbosch,

October. »

. Epeira (Nephila) rhodosternon D. 2 «koffijtuin. »

» » Speciei mihi incognitae mas! Perra-

rum. Habitus, magnitudo et praesertim genitale valde

conveniunt cum Ep. nigra ¢ Vinson, Pl. VI, fig. 2.

. Epeira bituberculata W. 2 «struiken, Augustus.»

» species junior indeterminata. «struiken» Aliquo-

modo accedit ad apoclisam W. et patagiatam K.

. Mirandae species 2 K.

1 A. Vinson, Aranéides de la Réunion, Maurice, etc. 1863.

* M. Lucas, Exploration scientifique de |’ Algérie. Arachnides.

* Walckenaer, Hist. nat. d. Insectes. Apteres.

INS

50.

ARANEAE EXOTICAE. 175

. Mirandae ejusdem species. 4 Ad porraceam et pic-

tilem Koch accedentes, sed abdomen tuberculatum

est. An ad Nephilas reducendae minores? Confer

praecipue maris habitum. «struiken, September. »

. Tetragnatha argyra W. 2 An potius ad Epeiram re-

ducenda? «struiken, Julij. »

. Tetragnatha argyra W. &

” nitens W. 2 « bamboe-struiken.»

» culicivora W. 9 «koffijtuin, in een mod-

dersloot (?) »

26. Tetragnatha fulva 9 W. Varietas A. «kreupelhout. »

» lunaris K. ¢ Rarum. «koffijbosch. »

. Uloborus filiformis W. 2

» » » g «struiken, Juli} z Primo

adspectu accedere videtur ad gen. nov. «Ariadne

(flagellum)» Dol. (Nat. Tijdsch. v. Ned. Ind. 1857,

Arachn. Amb. Tab. I. fig. 1. sed oculorum dispositio

nimis differt.

Ulobori species. 2 «struiken. »

Ad canescentem K. accedit. Pedes perpulchre annulis

notati.

. Ulobori ejusdem sacculus ovorum polygonalis.

AGELENIDES.

. Philoica notata K. 2 «in huis.»

Ad Anyphaenam s. Clubionam (punctatam vel accen-

tuatam) quoque primo adspectu accedere videtur.

PHOLCIDES.

. Pholeus phalangioides. W. 2 (opilionoides Schranck)

«op struiken ? »

Magnum exemplar. Ceteroquin plane cum nostro in-

digeno convenit (Koch Fig. 119, Bd. I).

176

”

. 54.

95.

I QI

44,

45.

ARANEAE EXOTICAE.

LYCOSIDES.

Lycosa fumigata K. ¢ Varietas Indica; « moddersloot.»

Dendrolycosa fusca D. 2 «koffijbosch, Augustus »

Genus novum. Ob oculorum dispositionem a Doleschall

inter Agelenides positum, quamvis, ut ipse fatetur,

habitu quoque, et ut mihi videtur melius, ad Dolo-

medes reduci possit.

. Sphasus striolatus D. 2

» » » d «bamboe- bosch. »

Conferatur ejus Sphasus striatus, — atque etiam gen-

tilis K.

Phoneutriae K. (?) parva species g «op den grond».

Respice oculos. — Propter habitum «lycosoides» no-

minari vellem.

THOMISIDES,

Olios leucosius s. taprobanius W. ¢

Cum sacculo ovorum et pullulis. «In een stal, Mei.»

Olios leucosius 4.

An varietas «lunula» D.? «In eene oude woning. »

. Olios Javensis D. 9 4tegen een muur, Julij».

Thomisus Amboinensis D. 9 Jun’. «struiken, Julij. »

Color viridis alcohole plane evanuit.

. Thomisus abbreviatus W. 9 «bamboe-struiken. »

Varietas Indica. An spectabilis D.? Oculorum elevata

dispositio aequat huic Thom. diadematis. Accedit ad

Th. onustum W. «avec des mandibules maculees. »

Sparassi species 2 en 2 jun’. «kreupelhout. »

Mihi ignota. Sine dubio coloris viridis fuerunt, forsi-

tan cum maculis sanguineo-rubris.

ATTIDES,

Salticus (s. Attus) forceps D. g «struiken.»

Pro magna parte saltem cum ejus descriptione, minus

cum figura, convenit,

N°.

46.

47,

48,

49,

ARANEAE EXOTICAE. 477

Salticus (s. Attus) culicivorus D. 2 «koffijbosch. »

Salticus (s. Attus) latidens D. 2 «struiken.»

Confer inprimis mandibula lata.

Salticus (s. Attus) cupreus W. 2 varietas Indica major.

«koffijtuinen. »

Salticus (s. Atlus) Diardi W. 2

Cum sacculo ovigero. «struiken, Julij.»

. Marpissa discoloria K. ¢ «koffijbosch, Augustus.»

. Plexippus thalassinus K. g «koffijtuinen. »

- An viridifasciatus D.? Cephalothoracis fasciae trans-

57.

58.

59.

60.

versae, post siccationem, in luce solari melius con-

spiciuntur.

. Plexippus versicolor K. 2 «woeste gronden, October.»

. Plexippus albolineatus K. 2 «bosch».

» sexmaculatus K. 2 Jun". «koffijtuin , kreu-

pelhout. »

. Dendryphantes lanipes K ¢ plena «struiken, Julij. »

. Alemenae? species K. 2 «koffijbosch».

Perpulchre striae argenteae longitudinales post exsic-

cationem relucent.

Atti species cum sacco ovigero. «Niet zeker of zij

bij elkaar behooren ».

Nec equidem credo. Sacculum potius Epeirae cujusdam

dicerem.

MYGALIDES.

Mygale Javanensis W. g Jun". »op en in de grond. »

Revera parum differt a typo hujus generis M. avicularia.

Mygale lycosiformis K. g «in een tuin, Julij. »

An pullus alius majoris Mygales speciei?

DYSDERIDES.

Scytodes thoracica W. 2

Varietas Indica. Magnum exemplar, cum pullulis.

«In huis, Mei.»

178 ARANEAE EXOTICAE.

N°. 61. Scytodes pallida D 2 Jun’. «struiken.»

Thorace tenerrime longitudinaliter nigro striato.

Determinavit

A. W. M. van Hassett.

Amstelaedami ,

Mense Januarii, Anni MDCCCLXXI.

NB. Plures harum diagnosium, Attidum praecipue, adhuc magis

minusve incertae sunt habendae.

BESCHRIJVING DER RUPS VAN

LOBOPHORA VIRETATA Hin,

Van den heer P. C. T. Snellen vernam ik dat de rups van

Lobophora viretata op de bloemen van Ahammus frangula leeft.

Hij had het geluk gehad eene rups op dit gewas te vinden,

doch niet wetende welke vlinder zij zoude opleveren, verzuimd

er eene volledige beschrijving van te maken. Dit spoorde mij

aan ook eens in Junij op genoemden struik te gaan zoeken en

werkelijk mogt het mij gelukken eenige rupsen op het Lange

water bij Arnhem en te Beek bij Nijmegen te vinden. De

rupsen zijn gemakkelijk te ontdekken, omdat hare aanwezigheid

meestal door een dun spinsel verraden wordt. Zij zaten ge-

woonlijk op de bloemen, zijnde haar liefste voedsel; soms zag

ik dat zij ook van de bladeren aten. In het bezit der rupsen

zijnde, verzocht ik den heer J.F. Wilke, die mij in het zoeken

behulpzaam was geweest er eene afbeelding van te maken. Ik

had toch reeds vroeger door hem vervaardigde afbeeldingen van

rupsen en vlinders gezien die volkomen geleken

Tot de beschrijving overgaande merk ik op dat de rups is

kort en dik, en hare kleur grasgroen; doorgaans heeft zij vijf

roode vlekken op den rug, waarvan de tweede tot aan den

buik dunner uitloopt; ook heeft zij twee roode vlekken van

onderen achter de voorpooten; terwijl verder kop en staarteinde

mede nagenoeg geheel rood zijn. Over den rug loopt eene

dunne roode streep (het ruggevat). De lengte der rups is 15

millimeter. De rupsen variëerden zeer, èn in kleur èn in ge-

daante der vlekken; bij sommigen waren de vlekken achter

de voorpooten zeer flaauw. Een voorwerp vooral verschilde

zeer van de overigen, het was geelachtig groen en zijne vlekken

180 BESCHRIJVING DER RUPS VAN LOBOPHORA VIRETATA HUBN.

waren veel grooter en donkerder. Een dag voor dat de rupsen

zich inspinnen worden zij paars-rood van kleur. Om zich te

verpoppen maken zij in of op den grond een digt spinsel. In

1870 bezat ik een twaalftal rupsen, doch bekwam slechts zes

poppen, de overigen droogden in of waren gestoken. Twee

dezer poppen kwamen in Jalij van datzelfde jaar nog uit. Ge-

woonlijk blijven zij echter den winter over liggen en leveren dan

de vlinders in April. (Zie Snellen, de Vlinders van Nederland,

blz. 625.)

De door Hofman in het Wiener Entomologische Monatschrift

1864 beschrevene rups die hij op Actaea spicata had gevonden

en welke hij voor die van Viretata hield, bleek later die van

Lobophora appensata Eversman te zijn (zie Snellen ter aangeh.

pl. p. 712). Naar de vlugtige schets te oordeelen, die Snellen

op p. 625 van Hofmann’s beschrijving geeft, gelijkt die rups

zeer op die van Viretata, waardoor het vermoeden , dat Appensata

eene varieteit van Viretata konde zijn, wel eenigszins in waar-

schijnlijkheid wint. Het wordt nog meer bevestigd door eene

proefneming van den heer A. Brants, die er in slaagde de op

Rhamnus gevondene Viretata-rupsen met Actuea spicatu te voe-

deren. Op de laatstgenoemde plant, die in Nederland niet in-

heemsch is, zal men Viretata als rups hier wel niet aantreffen,

doch het zoude van belang zijn om te onderzoeken of eene

voortgezette spijziging met Actaea van op Rhamnus gevonden

rupsen ook soms Appensata kon voortbrengen Opgemerkt dient

echter te worden dat volgens Herrich-Schiffer’s mededeeling in

het Correspondenzblatt des Zool.-Mineral. Vereins zu Regensburg ,

jaargang 25 (1869) p. 89 de rupsen van Appensatu constant

zwarte koppen hebben en hierdoor van die van Viretata ver-

schillen. Of Viretata als rups ook op de bloemen van Liguster

leeft, gelijk Hübner en Treitschke willen, is nog niet bevestigd.

Arnhem, A. B. van MEDENBACH DE Rooy.

24 Februarij 1871.

ONTDEKKING EENER VOOR DE FAUNA VAN

NEDERLAND NIEUWE NOCTUINE.

Ons medelid, de baron Lewe van Middelstum, wiens ijver

in het beoefenen der Entomologie welbekend is, had het geluk

eene voor onze Fauna nieuwe, zeer belangrijke vlindersoort

bij Nijmegen te vinden, namelijk de ook buiten Nederland

overal vrij zeldzame Aporaphyla nigra Haw., waarvan hij in

den zomer van 1869 twee exemplaren ving. Een daarvan heb

ik voor mij. Om het belang der ontdekking van ons ijverig

medelid en tot eene aansporing voor onze collega's om het na-

sporen der Macrolepidoptera vooral nog niet als overbodig te

beschouwen, haast ik mij, een kort berigt van de waarneming

aan de Redactie van ons Tijdschrift in te zenden.

Rotterdam, ° P. C. T. SNELLEN.

26 Maart 1871.

KLEINE LEPIDOPTEROLOGISCHE OPMERKINGEN

VAN

F. J. M HEYLAERTS Jr.

1. Over het grooter aantal vrouwelijke vlinders bij kweeking

verkregen.

Meer dan eens heb ik ondervonden, dat van die soorten , welker

vrouwelijke voorwerpen men zelden, zelfs hoogst zelden, in de natuur

te zien krijgt, terwijl de mannetjes soms hoogst gemeen zijn,

b. v. Orgyia antiqua L., Org. gonostigma S. V., Ligalia pilosaria

Hb., Hibernia defoliaria L., Chimabache fagella F. en Phryga-

nella Hb. enz., men juist bij kweeking uit de rups vele vrouwe-

lijke exemplaren trekt. Nu heb ik meermalen gehoord en ge-

lezen, dat men, hierop steunend, aanneemt, dat ook in den

natuurlijken toestand de vrouwtjes even talrijk zouden voorkomen

als de andere sexe. Ik vermeen dit, door eigen ervaring, op

anatomischen en physiologischen grond, te mogen tegenspreken.

Kweeken, hoe naauwkeurig men ook de natuur trachte te vol-

gen, is en blijft kweeken, d. i. kunstmatig voeden, verzorgen,

grootbrengen. Het dier, dat gekweekt wordt, moet derhalve

vele zaken missen, welke het in de vrije natuur ruimschoots

zou gevonden hebben. Wanneer nu die ontberingen aan een sterk

ontwikkeld dier worden opgelegd, dan is het duidelijk, dat zij

door dit veel beter zullen verdragen worden, dan door een,

dat zwakker, minder sterk ontwikkeld, maar toch van dezelfde

soort is. Beschouwt men nu niet alleen uit- maar ook inwendig

eene mannelijke en vrouwelijke rups, dan ziet men gene (in

KLEINE LEPIDOPTEROLOGISCHE OPMERKINGEN. 183

zeer vele gevallen) mager, schraal, klein in verhouding tot deze,

die plomper, dikker, grooter is. De vlugge, zenuwachtige be-

weging der eerste is eene krachtsinspanning van enkele oogen-

blikken, de bedaarde, flinke, aanhoudende gang van de laatste

duidt op groote levenskracht. Opent men beide dieren, na ze

door aether gedood te hebben, dan vindt men b. v de spieren

van deze veel zwaarder dan bij gene, de inwendige organen,

ruggevat, darmkanaal enz. meer ontwikkeld. Welke sexe nu

gemakkelijker bij kweeking tot ontwikkeling zal komen is, dunkt

mij, niet -moeijelijk te raden. Dat men dan ook,“bij kunstma-

tige teelt, geene bepaalde aanwijzing heeft, omtrent het betrek-

kelijk meer of minder voorkomen in de natuur van de eene of

andere kunne, spreekt van zelf.

2. Biston hispidarius F.

Van deze zeldzame soort kreeg ik Il. 5 Maart een’ man uit.

Ik had de rupsen, in Junij 1870, op eik in het Liesbosch ge-

vonden. Eene merkwaardige opmerking maakte ik ten opzigte

van de ontwikkeling: immers den 5%", ten vijf uur in den

namiddag, uit de pop gekomen, liep het dier, in bijna aan-

houdende vaart, met onontwikkelde vleugels tot des anderen

daags twee uur. Toen eerst ging het rustig zitten en volgde

pas de ontvouwing als gewoonlijk.

Bij het opsteken had ik het ongeluk juist het ruggevat te

raken, zoodat eene massa vocht, langs de speld, over den

thorax naar boven drong. Bij het dreigend gevaar, dat mijn

zeldzaam exemplaar zou bederven, kwam ik op het idee, om

het uitstroomend vocht in eene capillair vaccine-buisje op te

vangen. Dit gelukte volkomen, mijn vlinder was goed en ik

tevens, tot de wetenschap gekomen, dat men door dit middel

op eenvoudige wijze zich zuiver insektenbloed , tot mieroscopisch

of ander onderzoek, kan verschaffen.

A De opening A wordt in den droppel gehouden, de

buik 5 wordt door den vasthoudenden duim en wijs-

vinger verwarmt; de lucht daardoor ijler geworden , ont-

| het uitgestorte vocht. Ter onderzoek blaast men het nu

184 KLEINE LEPIDOPTEROLOGISCHE OPMERKINGEN.

op een objectglaasje: wil men het voor later bewaren, dan

sluit men A en € hermetisch met lak, waarbij het lang goed

en vloeibaar blijft.

5. Phigalia pilosaria Hb. 2.

Voor zoo ver mij bekend, wordt steeds opgegeven, dat het

vrouwtje dezer soort vleugelloos is. Hij, die zich de moeite wil

geven het diertje levend te beschouwen , zal zich kunnen over-

tuigen dat op de gewone plaats, wel degelijk vleugelstompjes

aanwezig zijn, die bij het loopen duidelijk op en neer bewogen

worden. De’ vorm der pop, met vleugelscheeden voorzien, doet

het aanwezig zijn dier stompjes reeds vermoeden. Ik geloof,

dat men om der waarheid getrouw te blijven, alleen bij die

soorten van ongevleugelde wijfjes moest spreken, wier poppen

volstrekt geen spoor van vleugelscheeden vertoonen, zoo als b. v.

het geslacht Psyche.

4, Het voorkomen van twee bepaalde (?) generatién van lepi-

doptera.

Reeds eenmaal leverde ik, als bijdrage tot het antwoord op

de vraag, of het voorkomen op twee verschillende tijden in het

jaar van hetzelfde lepidopteron twee generatiën bewijst, eene

kweekingsgeschiedenis van Agrotis brunnea F. (Tijdschr. voor

Ent., jaarg. 1869, blz. 198). Thans kan ik eene dergelijke op-

geven van Agrotis Comes Hb. Een wijfje dezer soort, gevangen

9 Augustus 1870, legde eene menigte eijeren. Aangezien deze

soort nog al varieert, vermeende ik wel te doen met deze eitjes te

verzorgen. Niet een bleef achter: veertien dagen later waren de

rupsjes gekipt. Wetende dat ze als rups zouden overwinteren,

vulde ik een twintigtal bloempotten met planten van Rumex

acetosa en zette die in mijn tuin. Mijne rupsjes groeiden voor-

spoedig: reeds na 10 à 14 dagen waren allen voor de eerste maal

verveld. Nu bragt ik ze in een der genoemde potten over en

plaatste toen een cylindervormige, ijzergazen klok er overheen.

Zoodra nu deze eerste pot was afgevreten, bragt ik ze in pot

n° 2, enz. Den geheelen winter door zijn de diertjes aan het

eten gebleven en niet één is gestorven. Thans, 1 Maart 1871,

evenwel is de verhouding in grootte als volgt: één derde is

KLEINE LEPIDOPTEROLOGISCHE OPMERKINGEN. 185

volwassen, één derde nagenoeg voor de derde maal verveld,

terwijl het andere derde, of nog niet, of wel voor de tweede

maal verveld is. Wat moet nu hiervan het noodzakelijk gevolg

zijn? Dat de eerste welligt einde Mei—begin Junij de vlinders

zullen leveren , terwijl bijna zeker de anderen in Julij— Augus-

tus zullen uitkomen. Kan men nu aannemen, als dit zoo uit-

komt, dat er twee bepaalde generatiën dezer soort bestaan ? Ik

geloof neen. Reeds C. F. Freyer geeft in de Stettiner Entomo-

logische Zeitung (jaarg. 1845, blz. 286) verscheidene voorbeel-

den aan van ongelijke ontwikkelingen van lepidoptera, en ook

Prof. Zeller schijnt in zijne Spätlinge, enz. (blz. 228, Tijdschr.

voor Ent., 2° Serie, 5° deel) nog al gewigt te leggen op de

zuivere kennis der «Flugzeiten». Ik vermeende daarom, dat

bovenstaande opmerking eenigzins van belang kon wezen.

5. De nieuwe «Catalog der Lepidopteren des Europaischen

Faunengebiets, von Dr. Staudinger en Dr. Wocke.

Het is volstrekt mijn doel niet deze nieuwe uitgave critisch

te bespreken , dat laat ik aan meer bevoegden over. lets is er

intusschen in, dat mij onaangenaam aandeed. Onder de ver-

beterende bijvoegselen komt o.a. voor de opgave van het vader-

land der opgesomde lepidoptera.

Gaat men de macro's nu na, dan worden alleen die species

als Nederlandsche aangegeven, welke in Snellen’s «Vlinders van

Nederland voorkomen, terwijl van de later opgegevene volstrekt

geen sprake is. Ja zelfs vindt men bij eenige, b. v. B. conso-

naria Hb., Hyppa rectilinea Esp. enz. «exc. Bat» staan. Nog

treuriger ziet het er in dit opzigt bij de micro's uit. Ik vond

bij een (misschien is er hier of daar nog een) Bat. opgegeven.

Hoewel het wel niet veel afdoet, vind ik het toch minder aan-

genaam, dat onze Fauna van lepidoptera, zoo goed en naauw-

keurig opgegeven, zoo slecht bekend schijnt.

Breda, 1 Maart 1871.

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN

DOOR

F. M. VAN DER WULP.

N°. 3.

(Vervolg van Deel IV, 2e Serie, blz, 136.)

VI. MUSCIDAE ACALYPTERAE.

Cordylurinae.

Sedert de uitgave mijner lijst in Herklots’ Bouwstoffen (deel

III, blz. 101 en vervolgens), is van deze vliegengroep het aantal

der als inlandsch bekende soorten vrij stationair gebleven , daar

mij bij de 15 toen vermelde soorten slechts twee bekend zijn

geworden. De eene is Cordylura pudica Meig., waarvan enkele

exemplaren door Dr. Piaget zijn gevonden , zoowel in het Haagsche

bosch als bij Rotterdam; de andere is eene Cleigastra, door

den heer Heylaerts bij Breda gevangen, en die ik te vergeefs

heb trachten te determineren naar de mij ten dienste staande

beschrijvingen, zoodat ik haar voor eene onbeschreven soort

moet houden.

Cleigastra nitida n. s.

2 2 lin. Aangezigt een weinig terugwijkend, zijdeachtig wit

met zwartachtigen weerschijn; voorhoofd iets vooruitstekend,

zwart, aan de kanten glanzig, over ’t geheel met witten weer-

schijn; achterhoofd glanzig zwart Sprieten zwart, een weinig

korter dan het gezigt; het derde lid lang en smal, aan ‘t eind

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 187

rondachtig; de sprietborstel geel, aan den wortel verdikt, zeer

kort behaard. Palpen geel. Thorax met de borstzijden, het

schildje en het achterlijf glanzig zwart; op den thorax eene on-

beduidende, zeer korte, witachtige beharing ; aan de kanten

enkele lange zwarte borstels; ook een paar dergelijke borstels

aan ’teind van het schildje en ter wederzijde van elken lijfsring ;

de eerste ringen hebben bovendien eene bleekgele borstelige be-

haring. Pooten roodgeel met zwartbruine tarsen; de achterste

heupen glanzig zwart; de borstels onbeduidend. Kolfjes wit.

Vleugels met grauwbruine, aan den wortel roodgele tint; de

aderen vrij dik, zwartbruin, aan den vleugelwortel roodgeel;

uiteinde van de subcostaal-ader* verdikt, het laatste gedeelte

der discoidaal-ader bijna dubbel zoo lang als het voorlaatste.

Het 2, bij Breda, Heylaerts.

Deze soort gelijkt zeer veel op Cordylura albilabris, doch is

behalve door de naakte sprietborstel, onderscheiden door mindere

grootte, door geheel zwartbruine tarsen en iets digter bijeen-

staande dwarsaderen. Van Cleigastra flavipes Fall. verschilt zij

door meer glanzig zwarte kleur, door gemis van eene roode

vlek vooraan op het voorhoofd en door smaller sprieten. Ül.

brevifrons Zett. schijnt zeer verwant, doch bij deze loopen de

sprieten aan ‘teind van boven spits toe, de sprietborstel is

zwart, het voorhoofd heeft eene gele vlek en de dwarsaderen

staan nog digter- bijeen.

Sapromyzinae.

Van deze groep zijn mij als nieuw voor de Fauna bekend ge-

worden Lonchaea palposa Zett. (een exemplaar in October te

Leiden, Sn. v. Voll), Lonchaea Deutschii Zett. (door mij in

Mei bij den Haag gevangen), Sapromyza anisodactyla Löw (in

September aan het huis Ter Heide, Piaget’, Sapr. modesta Löw.

1 Voor de aderen en cellen der vleugels worden hier de benamingen gevolgd, die

in mijn opstel over Schiner’s Adersysteem (Tijdschrift, deel VI, 2e Serie, blz. 79 en

volg.) zijn aangegeven.

188 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

Palloptera arcuata Fabr. heb ik op eene plaats aan den duin-

kant bij den Haag vele jaren achtereen in September in aantal

op de bloemen van Cicuta virosa aangetroffen.

Trypetinae.

Omtrent de Trypetinen heb ik weinig bijzonders te vermelden.

Bij de soorten, die in de Naamlijst zijn vermeld, zijn sedert

nog de volgenden als inlandsch bekend geworden. Trypeta

Serratulae L., werd door Weyenbergh uit distelkoppen gekweekt

en hare levensgeschiedenis in dit Tijdschrift beschreven (zie deel

V, 2° Serie, blz. 190 en volg.); van Urophora cuspidata Meig.

ving Snellen een exemplaar bij Veghel; Tephritis vespertina Low

werd door Dr. Snellen van Vollenhoven op Beekhuizen bij Velp

en door Six te Beek bij Nijmegen gevangen, en Tephr. probo-

scidea Löw trof ik zelf bij den Haag aan; eindelijk werden mij

uit Limburg door den heer Maurissen gezonden, behalve eenige

soorten, reeds in de Naamlijst opgenomen, ook Platyparea

discoidea Fabr. en Spilographa Meigenii Löw.

Voorts is mij gebleken, dat van Tephritis pantherina Fall.

een der exemplaren in mijn bezit, en wel dat, door den heer

Six in Julij aan de Bilt gevangen, niet tot deze soort behoort,

maar als de daaraan zeer verwante Tephr. flavipennis Löw be-

stemd moet worden.

Carphotricha pupillata werd door de heeren Verloren en

Snellen van Vollenhoven uit de larven gekweekt, die op Schot-

horst bij Amersfoort in de bloemen van Hieracium umbellatum

leefden; de vliegen kwamen in Mei uit.

Sepsinae.

Deze onderfamilie heeft, ook na hetgeen ik daaromtrent vroeger

in dit Tijdschrift’ heb medegedeeld, bij voortduring mijne aan-

dacht blijven trekken. Sedert zijn mij nog een drietal onbe-

schreven soorten voorgekomen, vooreerst eene merkwaardige

Sepsis, in d met lange haren onder aan de achterste dijen,

* Deel VII (eerste serie), blz. 129,

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 189

vervolgens eene Nemopoda, met aan de spitshelft gebruinde

vleugels, en eindelijk eene nieuwe soort van Madiza.

Nemopoda stercoraria Rob. D. is eene plaatselijke soort, veel

minder verbreid dan Cylindrica Fabr., welke laatste overal te

vinden is; de eerste vond ik vroeger meermalen op het kerkhof

Eik-en-Duinen bij den Haag, alwaar zij zeer gemeen schijnt te

zijn, en in Augustus des vorigen jaars zag ik haar bij honderden

aan eene zeer bepaalde plek op de Brederie, het buitenverblijf

der familie van Eyndhoven, onder Brummen.

Ook Saltella scutellaris Fall., die ik te voren bij ons voor

zeldzaam hield, schijnt plaatselijk nog al voor te komen ; althans

ik vond haar eens, in vrij groot aantal, op half verdroogde

koemest in de Wassenaarsche duinen.

Als nieuw voor onze Fauna heb ik nog aangeteekend Myce-

taulus bipunctatus Fall., die door den vorm van den kop, door

het aanwezig zijn van knevelborstels en door het elliptische

achterlijf met Piophila overeenkomt, maar aan de vleugelspits

eene zwarte vlek heeft als bij Sepsis. Reeds had ik deze fraaije

soort leeren kennen uit exemplaren, die mijn vriend Piaget uit

Zwitserland had medegebragt, toen deze haar in den nazomer

des vorigen jaars op nieuw bij het Huis ter Heide aantrof.

De hierboven bedoelde nieuwe soorten van Sepsis en Nemopoda

hoop ik door de volgende beschrijvingen te doen kennen.

Sepsis pilipes n. s.

& 2 7-1 lin. — Kop zwart met eenigen glans, die op het

voorste gedeelte van het voorhoofd iets sterker is; aangezigt met

eenigen grijzen weerschijn; sprieten en monddeelen zwart of

zwartbruin. Thorax glanzig zwart; in de borstzijden de glans

sterker; boven de middenheupen een vlekje van witten weer-

schijn. Achterlijf glanzig metaalachtig zwart, het uiteinde ook in

8 vrij spits; de mannelijke genitaliën aan den buik als een klein te-

peltje uitstekend. Pooten pekzwart; de voorheupen roodgeel; in

d de voordijen over de geheele lengte eenigzins verdikt en in

‘tmidden van onderen met een weinig in ‘toog vallend stomp

landje; achterste dijen van onderen, van den wortel tot op twee

190 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

derden der lengte, met een aantal lange haren bezel (zie pl. 8,

fig. 1); die der middendijen het langst ; achterscheenen aan de

wortelhelft dun en vervolgens buitenwaarts een weinig verdikt,

waardoor zij een flaauw bogtig aanzien verkrijgen; in g de poo-

ten eenvoudig. Kolfjes wit. Vleugels met flaauw bruinachtige

lint, aan de spits een weinig gebruind; de zwartachtige vlek

aan het eind der radiaal-ader vrij groot , maar niet scherp be-

grensd; de dwarsaderen digt bijeen; het laatste gedeelte der

discoidaal-ader (van de schijfdwarsader tot den vleugelrand) niet

veel langer dan de schijfdwarsader zelve.

Het ¢ is zeer kenbaar aan de lange haren onder de achterste

dijen; het 2 zou ligt met $. nigripes kunnen worden verward,

doch behalve door veel geringer grootte, onderscheidt het zich

door grooter, flaauwer en minder scherp begrensde vleugelvlek.

Ik ving deze soort voor eenige jaren, in Julij, aan den

Oosterdoksdijk te Amsterdam, maar had toen het 2 niet leeren

kennen. Later werd zij mij in exemplaren van beide sexen

gezonden door mijnen vriend Six te Utrecht, die haar den naam

pilipes gaf.

Nemopoda umbripennis n. s.

& 12 lin. — Van slanke gestalte. Kop glanzig zwart; aange-

zigt en sprieten roodbruin. Thorax, schildje en achterlijf glanzig

zwart; aan de borstzijden niets roods en ook geen zilverwitte

weerschijnvlek ; het achterlijf zeer glanzig, de tweede ring niet

dikker dan de overige ringen; de genitalién tegen den buik om-

geslagen. Pooten glanzig zwart; de wortel der dijen en de

knieën roodgeel; de voordijen eenvoudig, van onderen zoo goed

als naakt en over ‘tgeheel de beharing der pooten zeer onbe-

duidend; de pooten slank, vooral de achterdijen en achterschee-

nen lang; achtertarsen merkelijk korter dan de scheenen. Kolfjes

wit. Vleugels korter dan het achterlijf, bijna glasachtig, aan

de spitshelft gebruind, aan den wortel een weinig geelachtig;

de subcostaal-ader aldaar onverdikt; de cubitaal- en discoidaal-

aderen aan de uitmonding slechts weinig tot elkander genaderd;

het laatste gedeelte der posticaal-ader bijna dubbel zoo lang als

de schijfdwarsader.

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 191

De heer J. Kinker ving een paar g, den 51 Augustus 1867,

aan den Oosterdoksdijk te Amsterdam.

Het zou mogelijk kunnen zijn, dat deze soort dezelfde ware

als N. fumipennis Walker (Entom. Magaz., 1, 255), welke be-

schrijving ik niet bij magte ben te vergelijken.

Bij het schrijven van mijn hierboven aangehaald stuk over de

Sepsinen, in het 7° deel van dit Tijdschrift opgenomen, kende

ik twee soorten van Themira met geheel zwarte pooten en

bij het 3 zonder lange borstels aan den voorlaatsten lijfsring.

De eene, bij welke het 4 aan de voorscheenen in 't midden een’

uitstekenden tand heeft, hield ik destijds voor onbeschreven en

gaf haar den naam van dentimana (ik heb sedert nog ver-

scheidene, zoo mannelijke als vrouwelijke exemplaren van deze

soort bij den Haag gevangen). De andere, bij welke de voor-

scheenen 4 zonder tand en alleen aan de onderste helft verdikt

zijn, bestemde ik als Th. minor Hal. Bij deze determinatie

was ik enkel afgegaan op Schiner’s beschrijving in de Fauna

austriaca, alwaar van de voorscheenen gezegd wordt, dat zij aan

de basis smal, omstreeks het midden verdikt zijn. Ik heb echter

al dadelijk twijfel geopperd, of Schiner’s beschrijving wel over-

eenkwam met Sepsis lucida Staeg., welke soort hij tevens als

synoniem met 7%. minor Hal. aanhaalt. De aanteekening van

Dr. Snellen van Vollenhoven aan het slot van mijn opstel, en

waarin ook de oorspronkelijke beschrijving van Haliday is opge-

nomen, brengt mij tot het denkbeeld, dat ik in de bestemming

dezer beide zeer verwante soorten moet hebben misgetast. Ha-

liday zegt toch uitdrukkelijk, dat de voorscheenen d een twee-

puntig doorntje (a bifid spine) hebben, en dit komt bepaaldelijk

meer overeen met mijne dentimana, waarbij het tandje der

voorschenen werkelijk aan het eind een of twee borsteltjes draagt.

Bij eene nadere en aandachtige vergelijking van al de beschrij-

vingen, die hier in aanmerking kunnen komen, schijnt het mij

toe, dat Schiner te regt Sepsis lucida Staeg. als synoniem tot Sepsis

minor Hal. heeft gesteld; maar zeker is 't dat zijne beschrijving

van Themira minor ten opzigte der voorscheenen van den man

192 DIPTEROLOGISCHE AANTUEKENINGEN,

afwijkt van die van Haliday, Staeger en Zetterstedt. Ik twijfel

er nu ook niet aan, of mijne 7%. dentimana zal ook wel de-

zelfde soort zijn als minor Hal.; maar dan zou juist de soort

die ik vroeger met dezen laatsten naam bestempelde, eene nieuwe

soort zijn; want, behalve de genoemde beschrijving van Schiner,

die met de citatie van Haliday in strijd is, vind ik nergens

eene soort aangeduid met ongewapende en alleen aan de onder-

ste helft verdikte voorscheenen in &. Ik heb alzoo die soort

nader in mijne collectie den naam van consobrina gegeven, en

geef van haar hier ten overvloede de volgende beschrijving.

Themira consobrina n. s.

Syn. Schiner, Fauna austr. I. 185. Th. minor.

Van der Wulp, Tijdschr. voor Ent. VII. 154. Eod. nom.

d 2 13 1. — Kop glanzig zwart; aangezigt met witten weer-

schijn. Sprieten zwart, met haarvormigen borstel. Thorax,

schildje, achterrug en achterlijf glanzig zwart, in de borstzijden

boven de middenheupen eene vlek van witten weerschijn ; manne-

lijke genitaliën weinig uitstekend ; voorlaatste lijfsring zonder lange

borstels. Pooten glanzig zwart; in & de voordijen een weinig

verdikt, van onderen in ’t midden met een paar digt bijeen-

staande doorntjes; voorscheenen aan den wortel smal, doch aan

de onderste helft wat dikker; achterscheenen van achteren met

korte maar digte beharing; eerste lid der voortarsen in beide

sexen dubbel zoo lang als het tweede; in 2 de pooten een-

voudig. Kolfjes wit. Vleugels langer dan het achterlijf, bijna

zuiver glasachtig; de randader iets verdikt; het laatste gedeelte

der discoidaal-ader bijna driemaal zoo lang als het voorlaatste.

Van het geslacht Madiza heb ik in mijne laatste lijst in de

Bouwstoffen, behalve de vrij gemeene M. glabra, ook als in-

landsch aangeteekend #. annulitarsis Zeit. Door Zetterstedt

wordt daarvan alleen het 2 beschreven; het 4 van deze soort

was echter reeds veel vroeger door Meigen in een geheel ander

geslacht geplaatst en aldaar beschreven onder den naam van

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 195

Agromyza latipes. Ook onder dezen naam heb ik het afzonder-

lijk in de lijst der Bouwstoffen opgenomen; want eerst later is

het mij gebleken dat Agromyza latipes en ‘adiza annulitarsis

als beide sexen bij elkander behooren. Het moge sommigen in

den aanvang vreemd klinken, dat deze twee soorten, die door

een dipteroloog als Zetterstedt (want ook deze beschrijft Agromyza

latipes afzonderlijk) tot verschillende genera zijn gebragt, toch

als beide sexen van dezelfde soort moeten worden beschouwd ;

maar ik vertrouw, dat de gronden, die ik er voor heb aan te

voeren, overtuigend genoeg zullen zijn, om ook anderen in mijn

gevoelen te doen deelen.

Agromyza latipes Meig. heb ik het eerst leeren kennen door

een paar exemplaren, uit professor Ruthe’s verzameling afkom-

stig en die ik aan de goedheid van den heer Puls te Gent te

danken heb. Bijna gelijktijdig ving ik zelf aan een venster een

exemplaar, dat volkomen met de ontvangen voorwerpen over-

eenstemt. Aan de rigtige bestemming valt niet te twijfelen,

vooral niet omdat Meigen de soort beschreven heeft naar exem-

plaren hem door Ruthe gezonden. Daarentegen is de afwijking

van alle andere Agromyza-soorten zoo groot, dat reeds bij eene

oppervlakkige beschouwing het denkbeeld moet opkomen, dat

zij in dat geslacht misplaatst is.

Meigen beschrijft de soort, hoewel kort, vrij naauwkeurig,

doeh meldt niet, of hij beide sexen kende, waaruit men alligt

zou afleiden, dat de door hem opgegeven kenmerken, dus ook

dat van de buitengewoon verbreede achterpooten, niet alleen

op het 3 maar ook op het 2 toepasselijk zijn. Macquart neemt

de beschrijving over, waarschijnlijk zonder het diertje te hebben

gekend. Zetterstedt beschrijft mede als n. sp. eene Agromyza

latipes en, ofschoon hij daarbij Meigen niet aanhaalt, is het

klaarblijkelijk toch dezelfde als die van Meigen; zeer toevallig ,

heeft hij dus uit zich zelven de Meigen’sche soort onder den-

zelfden naam beschreven. Zetterstedt kende twee exemplaren,

het eene door Wahlberg gevangen, het andere hem door Staeger

ter bezigtiging gezonden; doch omtrent de sexe dezer voor-

werpen verkeerde hij in eenige onzekerheid, want ofschoon hij

194 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

achter de diagnose de teekens 3 2 heeft gesteld, staat voor de

beschrijving alleen het teeken 2 met een ?, zoodat hij de beide

exemplaren eer voor wijfjes schijnt gehouden te hebben.

Naderhand vond ik aan hetzelfde venster, waar ik vroeger

Agr. latipes had gevangen, meermalen exemplaren van Hadiza

annulitarsis Zett. en trof het mij al dadelijk, dat deze soort,

waarvan alleen het 2 beschreven was en waarvan ik ook enkel

2 ving, in vorm, kleur en teekening sterke overeenkomst had

met Agr. latipes, hoewel de achterscheenen niet verbreed waren;

en een flaauw vermoeden, dat beiden als d en g tot ééne soort

zouden behooren, kwam wel in mij op, doch kon toen nog geen

volkomen overtuiging bij mij vormen, omdat de gevangen wijfjes

merkelijk grooter waren dan mijne exemplaren van Agr. latipes,

maar vooral ook omdat ik te veel bleef hechten aan het denk-

beeld, dat Zetterstedt, die bij de diagnose van Agr. latipes het

teeken d 2 had gesteld, toch wel beide sexen van die soort

zou hebben gekend, en het moeijelijk was aan te nemen, dat

hij, bij de beschrijving der beide soorten , wier onderlinge overeen-

stemming zoo in 't oog valt, niet op goede gronden ze in twee

verschillende geslachten had geplaatst.

Toen ik later in de gelegenheid was, steeds aan hetzelfde

venster , meer exemplaren te vinden en soms op hetzelfde

oogenblik de beide soorten bijeen waren, is het mij duidelijk

geworden, dat al de beschrijvingen van Agromyza latipes alleen

op het { betrekking hebben, en dat het 2 door Meigen niet werd

gekend, en door Zetterstedt miskend en afzonderlijk is beschre-

ven als Madiza annulitarsis. Het bezwaar der meerdere grootte

viel toen ook weg, nadat ik meer dan eens vrouwelijke exem-

plaren had aangetroffen, die bijna even klein waren als de 4.

De overeenstemming in alle kenmerken is overigens zoo volko-

men, dat als sexueel verschil niets anders overblijft dan de sterk

verbreede dijen en scheenen aan de achterpooten van het {.

Dat de soort tot het geslacht Madiza behoort in den zin van

Schiner’s Fauna austriaca, lijdt geen twijfel, vooral als men

haar vergelijkt met #. glabra Fall., waarmede zij in den ge-

heelen habitus, den vorm van kop en sprieten, de monddeelen

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 195

en ook in het aderbeloop der vleugels veel overeenkomst toont.

Eene generieke afscheiding komt mij derhalve geheel onnoodig

voor, tenzij men die enkel op de niet glanzig zwarte, maar dof

grauwe kleur, de teekening van het voorhoofd en op den

vreemden bouw der achterpooten bij het 4 moest gronden.

De hier volgende beschrijving en de bijgevoegde afbeeldingen

zullen het kleine vliegje, dat nu den naam van Wadiza latipes

moet aannemen, naar ik hoop, duidelijk genoeg leeren kennen.

_Madiza latipes Meig. (Pl. 8, fig. 2—7).

Syn. Z Agromyza latipes, Meig. Syst. Beschreib. VI, 177, 54;

Macq. Suit. a Buff. II, 109, 20; Zett. Dipt. Scand. VII, 2746, 12;

Schiner, Fauna austriaca, II, 508; — 2 Madiza annulitarsis ,

Zett. Dipt. Scand. VII, 2674, 5.

d 2 3—11 lin.— Aangezigt zijdeachtig wit, kort, gewelfd

en van onderen vooruitstekend; boven den mondrand ter weder-

zijde een korte borstel, zuiger zwart, vooruitstekend en geknied ;

palpen geel, aan ’t uiteinde iets verbreed; voorhoofd breed,

lichtgrauw, glansloos, van voren tegen den sprietwortel rood-

geel; twee donkerzwarte langsbanden, die den voorrand niet

geheel bereiken en in ’t midden een zeer langwerpigen driehoek

insluiten; de voorhoofdsborstels kort en zwak. Sprieten klein,

zwart met grijzen weerschijn; het derde lid rondachtig.

Oogen in het leven bronskleurig met purperroode langsstreep.

Thorax en schildje aschgrauw; op den rug drie smalle zwarte of

bruine, soms weinig duidelijke langsstrepen. Achterlijf elliptisch,

zwart of bruinachtig, met korte geelachtige beharing, de laatste

ringen glanzig. Pooten zwart; de voorheupen vuilgeel, aan den

wortel der scheenen een smalle gele ring en aan de voorste schee-

nen nog een tweede gele ring even voorbij het midden; de

tarsen geel, met zwarte spits aan elke geleding, de beide laatste

leden soms geheel verdonkerd; in Z zijn de dijen, vooral de

achterdijen verbreed; de achterscheenen slechts half zoo lang als

de dijen, maar naar de buitenzijde buitengewoon verbreed;

in ¢ de pooten eenvoudig; beharing der pooten zeer onbetee-

kenend. Kolfjes wit. Vleugels glasachtig, zelfs eenigzins met

196 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN

witachtige tint; aderen bleek; de subcostaal-ader kort: de hulp-

ader aan het begin zigtbaar, doch bij de uitmonding met de

subcostaal-ader ineengesmolten , de radiaal-, cubitaal- en discoidaal-

aderen regtuit en bijna evenwijdig loopende, zoodat de cubitaal-

ader in de vleugelspits, de radiaal-ader een weinig er boven

en de discoidaal-ader een weinig er onder uitmondt; de midden-

dwarsader onder de uitmonding der subcostaal-ader; de schijf

dwarsader in of iets vóór het midden des vleugels; het laatste

gedeelte der discoidaal-ader is ruim driemaal zoo lang als het

voorlaatste; het laatste gedeelte der posticaal-ader ongeveer

dubbel zoo lang als de lengte der schijfdwarsader.

Buiten de exemplaren, die ik zelf te ’s Gravenhage ving en

een enkel g, door Fransen te Rotterdam gevonden, trof ik de

soort nog in geen onzer inlandsche collectién aan.

Eene andere Madiza-soort heb ik leeren kennen uit een

enkel 7, dat door den Heer Weyenbergh uit de larve is ge-

kweekt, die in Hulst leefde. Dit voorwerp trok mijne aandacht

door de buitengewoon groote en breede palpen; maar juist

hierin lag voor mij een groot bezwaar om het te bestemmen.

Ik zocht namelijk te vergeefs naar eene beschrijving, die in dat

opzigt paste; doch onder het naslaan van Zetterstedt’s Diptera

Scardinaviae viel mijne aandacht op eene noot door hem ge-

plaatst achter de beschrijving van #7. sordida Fall. , waaruit blijkt

dat Wahlberg met den generieken naam van Palpalia een insect

bestempeld heeft, dat volgens diens later schrijven van M. sor-

dida Fall. 9 alleen verschilde door de groote, lepelvormige pal-

pen en de aan ’t eind verbreede achterscheenen, en dat door

hem vermoed wordt het Z van Fallen’s soort te zijn. In de

zeer korte beschrijving, die door Fallen is gegeven en door

Meigen is overgenomen onder den naam van Agromyza sordida

komt niets voor, dat niet op het voorwerp van den Heer

Weyenberghe past. Er wordt daarin echter niet gesproken van

de in 't oog vallend verbreede palpen, die aan het geslacht

Lispe herinneren, en evenmin van de een weinig verbreede

achterscheenen, kenmerken die waarschijnlijk slechts aan het $

eigen zijn. Nogtans zou Fallen beide sexen gekend hebben.

W. fec A J.W. sculps

1; Sepsis pilipes, vd. W. 2,3,45,6,7 Madiza latipes, Meig. 8,9, Madiza sordida, Fall

10. Agromyza ferruginosa, vd W. 11, Agromyza discrepans, v d W

tee IR ui Sk

LUE AE al ET

NE | 4 Li È

von

k i …

ei te x

CAC ns gigi “Es

vk bad gi

INET AN eo,

ade

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN, 197

Zetterstedt's meer uitvoerige beschrijving, deels op typische

exemplaren van Fallen gegrond, ziet enkel op het 4, en komt,

mede met uitzondering der beide genoemde kenmerken, volko-

men met mijn voorwerp overeen. Op grond van dit een en

ander geloof ik het vermoeden van Wahlberg te kunnen beves-

tigen en twijfel ik geenszins of ook mijn voorwerp met breede

palpen is niet anders dan het Z' van Mudiza sordida Fall.

Het blijkt nu evenwel, dat het Z van deze soort niet vol-

ledig bekend is, en het zal daarom niet overbodig zijn er hier

eene beschrijving van te geven.

Madiza sordida Fall.

Syn. Madiza sordida, Fall. Oscin. 10, 5 (2); — Agromyza

sordida, Meig. Syst. Beschreib. VI. 175, 19; Zetterst. Dipt.

Scand. VII, 2784, 46; Schiner, Fauna austr. I, 505 (2).

d 14 lin. — Kop (Pl. 7, fig. 8) met sprieten en monddeelen

zwart; voorhoofd donkergrijs, met zwarte langsstrepen en eenige

zwarte borsteltjes; sprieten klein; het derde lid rond met langen

borstel; zuiger lang, aan ‘t einde geknied en haakvormig om-

gebogen; palpen zeer groot, lepelvormig verbreed; aan den

mondrand een paar borstels. Lijf zwart, bijna glansloos; op den

thorax en aan den achterrand van het schildje de gewone

borstels; achterlijf kegelvormig; anus stomp, met borstels bezet.

Pooten naakt, zwart; de tarsen iets lichter en bruinachtig; de

achtscheenen naar het einde eenigzins verbreed. Kolfjes zwart-

achtig. Vleugels (Pl. 8, fig. 9) glasachtig met een weinig

grijze tint; de uitmonding der subcostaal-ader naauwelijks op

een derde van den voorrand; de radiaal-, cubitaal- en discoi-

daal-aderen regt, evenwijdig loopende en op gelijken afstand

van elkander geplaatst; de cubitaal-ader in de vleugelspits, de

posticaal-ader in ’t midden van den achterrand uitloopende; de

middendwarsader onder de uitmonding der subcostaal-ader ;

de schijfdwarsader naauwelijks even vóór het midden der vleu-

gels; het laatste gedeelte der discoidaal-ader twee en een half

maal zoo lang als het voorlaatste.

198 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

Te Haarlem uit de larve gekweekt, en in Mei uitgekomen

(Weyenbergh).

Dat deze soort tot het geslacht Madiza in den zin van Schi-

ner’s Fauna austriaca behoort zal niemand betwijfelen, als men

slechts let op den haakvormig omgebogen zuiger, op het ader-

beloop der vleugels en op het kegelvormige, van achteren afge-

knotte achterlijf; al welke bijzonderheden de soort integendeel

van het geslacht Agromyza doen afwijken.

Eene vierde soort van het geslacht Madiza, die zich door hare

grijze kleur, het gele voorhoofd en de gele sprieten onderscheidt,

vind ik niet beschreven, namelijk :

Madiza griseola n. s.

$ 2 2 lin. — Aangezigt sterk vooruitstekend, bleekgeel; voor-

hoofd bruingeel of geelachtig aschgrauw, zonder langsstrepen ,

aan de oogkanten smal wit; de schedelvlek bruin, op het voor-

hoofd eenige zwakke, gele borsteltjes. Sprieten en monddeelen

roodgeel; de eersten somwijlen gebruind. Thorax en schildje

grijs, glansloos: op den thorax vele lichtgele borsteltjes, derge-

lijken ook aan de zijden van het schildje en aan het einde er

van een paar zwarte borstels. Achterlijf elliptisch, glansloos ,

zwart; de middenste ringen grijs, met zwarten, min of meer

ingekeepten voorzoom; de beharing geelachtig, platliggend.

Pooten zwartachtig; de knieën, de spits der voorscheenen en

al de tarsen bleek roodgeel; het laatste of de beide laatste tar-

senleden bruin. Kolfjes bleekgeel. Vleugels bijna glasachtig; de

randader bruin, de overige aderen bruingeel; de middendwars-

ader onder de uitmonding der subcostaal-ader, die tot ongeveer

een derde der vleugellengte reikt; de dwarsader in het midden

der vleugels; het laatste gedeelte der discoidaal-ader bijna drie-

maal zoo lang als het voorlaatste; het laatste gedeelte der pos-

ticaal-ader driemaal zoo lang als de lengte der schijfdwarsader.

Ik ving deze soort enkele malen in Julij op de laatste duinen

bij het strand te Scheveningen.

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 199

Drosophilinae en Geomyzinae.

Deze beide groepen, die door geen scherpe kenteekens van

elkander te onderscheiden zijn en alzoo bijeen kunnen worden

gevoegd, leveren voor de inlandsche Fauna eenige soorten op,

die nog niet in de Naanilijst staan vermeld. Het zijn de vol-

genden. Drosophila glabra Fall. komt, hoewel zelden, in de

duinen onder den Haag en Wassenaar voor; ook is Dros. flaveola

Meig. aldaar door mij en ook bij Rotterdam door Dr. Piaget

meermalen gevangen, en werd door laatstgenoemden Dros. con-

fusa Staeg. aan den Maasdijk bij Rotterdam gevonden. Asteia

amoena Meig. ontving ik van den heer Six; zij komt zoowel

in het voorjaar als in den herfst in het Driebergsche bosch

voor. Van het geslacht Leptomyza werden mij nog drie soor-

ten als inlandsch bekend, namelijk Z. sordidella Zeit. (bij

Zandpoort, September, Piaget), pallida Zett. (bij den Haag)

en frontalis Fall. (Beek, Junij, Six); voorts van het geslacht

Scyphella nog twee soorten, bipunctella Zett. en flavella Zett.

die beiden tot de duinfauna behooren.

Ten aanzien van Prosophila Graminum Fall. schijnt het mij

eenigzins twijfelachtig, of Schiner wel dezelfde soort bedoelt

als de schrijvers, die door hem worden aangehaald. Volgens

hem is de afstand tusschen de beide dwarsaderen slechts half

zoo lang als die van de schijfdwarsader tot den vleugelrand.

Bij al mijne exemplaren van deze bij ons zeer gewone soort vind

ik den afstand tusschen de dwarsaderen slechts een weinig korter

dan dien van de schijfdwarsader tot den vleugelrand, en zij

komen daarin met de beschrijvingen der overige schrijvers overeen.

Scyphella flavella Zett. is wegens hare kleinheid (zij is slechts

4 lijn lang) wel van de andere soorten te onderscheiden. Zetter-

stedt geeft aan deze soort eene plaats in zijn geslacht Anthophi-

lina (= Leptomyza Macq.), doch met twijfel, omdat bij haar de

knevelborstels ontbreken, die bij de andere Anthophilina-soorten

aanwezig zijn. Dit negatieve kenmerk en ook de ineengedrongen

vorm en de gele kleur geven, naar mijn inzien, gereede aan-

leiding om deze soort in het geslacht Scyphella op te nemen.

900 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

Chloropidae.

Van deze groep zijn mij verscheidene soorten als nieuw voor

de Nederlandsche fauna bekend geworden, en daaronder twee

geslachten — Platycephala Fall. en Siphonella Macq. — die ik

vroeger nog niet als inlandsch heb kunnen vermelden. Platy-

cephala planifrons Fabr., die ik reeds uit Duitsche exemplaren

kende, werd door den heer Kinker aan den Oosterdoksdijk bij

Amsterdam aangetroffen, en van Siphonella werden mij vier

soorten als inlandsch bekend , namelijk palposa Fall., aenea

Macq., pumilionis Bjerk. en flavella Zett., onberekend nog

eenige voorwerpen, tot dit geslacht behoorende, maar die ik

niet met genoegzame zekerheid weet te determineren.

In het geslacht Meromyza is nigriventris Macq. door mij als

eene pieuwe inlandsche soort aangeteekend; zij werd door den

heer Six bij Utrecht gevangen en is de kleinste der mij be-

kende soorten en zeer kenbaar aan het van boven geheel zwarte

achterlijf.

Van het geslacht Chlorops moet limbata uit de rij der inland-

sche soorten wegvallen, wijl het mij gebleken is, dat de voor-

werpen, die ik vroeger als zoodanig had bestemd, niet wel van

glabra Meig. te onderscheiden zijn. Daarentegen zijn eenig

andere soorten mij als inlandsch bekend geworden, en wel van

de soorten met een gelen, zwart gebandeerden thorax: Chl.

cingulata Meig. en notata Meig., beiden door den heer Kinker

aan den Oosterdoksdijk bij Amsterdam gevonden, de laatste ook

bij Rotterdam door Dr. Piaget en bij Utrecht door den heer

Six; voorts Chl. circumdata Meig. (Rotterdam, Fransen) en Chl.

lineata Fabr. (Utrecht, Six, en ook bij den Haag door mijzel-

ven); terwijl eindelijk Chl. rufina Zett. mij uit Limburg door

den heer Maurissen werd gezonden. Van de soorten met een-

kleurig zwarten thorax werd Chl. tarsata Fall. in het Over-

maassche door Dr. Piaget gevonden, en eene nog onbeschreven

soort, die ik swleafa noem, door mij in de Haagsche duinen

aangetroffen.

Omtrent Chl. tarsata, eene der weinige Chlorops-soorten die

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 901

een’ geheel zwarten kop hebben, moet ik opmerken, dat de

exemplaren, die ik gezien heb, zeer goed overeenkomen met de

beschrijving van Zetterstedt, minder met die van Meigen, Mac-

quart en Schiner. Volgens de drie laatstgenoemden moeten de

dwarsaderen zeer digt bijeenstaan, en derhalve zou de soort in

dat opzigt veel overeenkomst hebben met de bekende Chl. mes-

soria, bij welke de afstand tusschen de beide dwarsaderen nog

geringer is dan de lengte der middendwarsader. Zetterstedt

daarentegen, die verzekert typische exemplaren uit Fallen’s

collectie voor zich te hebben, zegt dat de dwarsaderen slechts

matig digt bijeenstaan. Bij gemis van eenstemmigheid ten aan-

zien van zulk een belangrijk kenmerk, komt het mij voor

‘t minst zeer twijfelachtig voor, of hier door al de genoemde

schrijvers wel dezelfde soort wordt bedoeld. Overigens zou CAl.

albitarsis Meig., wier kop ook geheel zwart is, welligt met

tarsata Fall. kunnen zamenvallen, wijl naar Meigen’s zeer korte

beschrijving, het onderscheid alleen in de iets donkerder vleu-

gels («Flügel etwas trübe” zegt hij) schijnt gelegen te zijn.

De hierboven aangeduide onbeschreven soort is

Chlorops sulcata n. s.

2 |. — Kop roodgeel; aangezigt met witachtigen weerschijn ;

voorhoofd een weinig vooruitstekend, met zeer korte borsteltjes ;

de schedelvlek groot, driehoekig, glanzig zwart, met de spits

tot voorbij het midden des voorhoofds reikende; sprieten zwart,

met de beide wortelleden geel en de binnenzijde van het derde

lid grijsachtig; monddeelen donkerbruin. Thorax, schildje en

achterlijf glanzig zwart; de thorax met korte witachtige beha-

ring, op de achterste helft met een paar langsgroeven ; schildje

plat gewelfd. Pooten zwart; de knieën, de spits der scheenen

en de tarsen geel of bruingeel. Kolfjes witachtig. Vleugels

bijna glasachtig, met bruine aderen; de randader iets verdikt;

de middendwarsader onder de uitmonding der subcostaal-ader ;

de cubitaal-ader loopt evenwijdig met de radiaal-ader en ligt

digter bij deze dan bij de discoidaal-ader ; afstand tusschen de

202 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

beide dwarsaderen ten minste dubbel zoo lang als de lengte der

middendwarsader; de schijfdwarsader bijna ongekleurd.

Zooveel ik heb kunnen nagaan, zijn er slechts zes Europeesche

soorten van Chlorops, waarbij zoowel de thorax als het schildje

geheel zwart zijn te weten; messoria Fall., tarsata Fall. , albi-

tarsis Meig., lateralis Macq., annulipes Macq. en erythrocephala

Zeit. Bij de eerste en de laatste staan de dwarsaderen zoo digt

bijeen, dat zij bijna onder elkander te staan komen; de afstand

van elkander bedraagt althans minder dan de lengte der mid-

dendwarsader. Ditzelfde kenmerk bezit ook lateralis, die mij

toeschijnt niet veel van messoria te verschillen. Bij farsata en

albitarsis is de kop geheel zwart en bij annulipes is het ach-

terlijf roodgeel en zouden de gele voorscheenen een’ zwarten

ring hebben. Ik kan daarom Chl. sulcata tot geen dezer soorten

brengen.

Van het geslacht Oscinis heb ik de volgende inlandsche

soorten leeren kennen: albiseta Meig., fasciola Meig., annuli-

fera Zett., dubia Macq., bipunctata Macq., lineella Fall. en

frontella Fall. Ose. albiseta werd mij bij herhaling uit Utrecht

door den heer Six gezonden; zij komt ook voor bij Rotterdam

(Fransen) en in het Overmaasche (Piaget); eene enkele maal trof

ik zelf haar in den omtrek van den Haag aan. Ose. fasciola

werd door Dr. Piaget mede in het Overmaassche gevangen Van

annulifera werden mij enkele exemplaren toegezonden door den

heer Six, die deze soort zoowel in het eerste voorjaar als in

den herfst in het Driebergsche bosch ving.

Osc. bipunctata en dubia heb ik bij den Haag in een paar

exemplaren aangetroffen. Wat deze laatste soort betreft, mijne

voorwerpen zijn 2 l lang en de dijen hebben van boven en van

onderen een zwart streepje, dat op de voordijen zelfs grootere

uitbreiding heeft. Door Macquart wordt de lengte slechts als + 1.

opgegeven en de pooten kortaf roodgeel genoemd; de overige

kenmerken komen echter zoo goed overeen, dat ik bijna geen

twijfel heb omtrent de juistheid der bestemming Meigen's be-

schrijving van Chlorops longula zou ook tamelijk wel passen ,

doch geeft meerdere grootte (14 1.) aan, benevens glasachtige

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 205

vleugels en een langgerekt lijf; ook daar wordt van geene zwarte

teekening op de dijen gesproken. Mogt er later eene soort

worden gevonden met geheel eenkleurige pooten en die overigens

aan de kenmerken van Osc. dubia of longula beantwoordt , maar van

de mijne onderscheiden is, dan zal niets beletten aan deze

laatste een nieuwen naam te geven.

Ose. lincella Fall., die in Schiner’s Fauna austriaca (waar-

schijnlijk door eene schrijffout) lineola Fall. wordt genoemd,

werd niet alleen door mij bij den Haag, maar ook door den

heer Weyenbergh in het Schaapsbosch bij Haarlem aangetroffen.

Het komt mij voor dat Chlorops hyalinipennis Meig. niet van

deze soort is af te scheiden, wijl de beschrijving van deze

laatste in allen deele op haar is toe te passen.

Van Osc. frontella Fall. eindelijk werd door den heer Six in

April een mannelijk exemplaar te Driebergen gevangen. Ik had

dit aanvankelijk als Osc. pratensis Meig. bestemd, doch bemerkte

naderhand, dat Zetterstedt deze laatste soort als vermoedelijk

het 4 van frontella beschouwt; eene nadere vergelijking doet

mij denken dat dit vermoeden op goede gronden steunt en de

soort inderdaad frontella is.

Siphonella palposa Fall. ving ik in een enkel exemplaar bij den

Haag; S. aenea Macq. werd in April bij Utrecht en in October

onder Rijsbergen gevangen (Six); S. pumilionis Bjerk. en flavella

Zeit behooren tot de duinfauna, en werden, vooral de laatste,

door Piaget en mij bij den Haag aangetroffen.

Agromyzinae.

Van deze groep zijn mij een aantal soorten als nieuw voor

de Nederlandsche fauna bekend geworden, namelijk: Agromyza

cunctans Meig., ruficornis Macq , carbonaria Zett., obscurella

Fall; Phyllomyza securicornis Fall.; Phytomyza analis Zett.,

albipennis Fall., tridentata Löw, Zetterstedtii Schiner (= ma-

culipes Zett), praecox Meig., affinis Fall., albiceps Meig., cras-

siseta Zett.; en voorts nog eenige nieuwe soorten, als: Agro-

myza ferruginosa, riparia, discrepans, Napomyza nigriceps en

piceipes, die ik hieronder zal beschrijven. Ook moet ik hier

904 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

melding maken van Napomyza harlemensis, in dit Tijdschrift

(deel V, 2° serie, blz. 196) dour Weyenbergh beschreven, en

teeken daarbij aan dat die soort ook door Dr. Piaget in het Over-

maassche is gevangen.

Ten aanzien van Agromyza obscurella Fall. ben ik met Schiner

van meening, dat Agr. infuscata Meig. slechts als variéteit van

die soort is te beschouwen. Indien althans geen ander onder-

scheid kan worden aangegeven, dan komt mij het eenige ver-

schil, waar Meigen van spreekt: de eenigzins bruinachtige tint

der vleugels bij infuscata, zoo weinig beteekenend voor, dat er

niet wel aan twee afzonderlijke soorten kan gedacht worden.

Dat Agromyza latipes Meig. niet hier, maar tot het genus

Madiza en alzoo tot de Sepsinen behoort, en dat Mudiza annu-

litarsis Zett. met haar identisch is, heb ik hierboven (blz 195

en 194) reeds aangetoond.

Het geslacht Phytomyza is door Engelsche dipterologen reeds

vroeger gesplitst. Haliday heeft onder den naam van Napomyza

daarvan afgescheiden de soorten, bij welke eene schijfdwarsader

aanwezig is, een zoo duidelijk en scherp geteekend kenmerk,

dat er alle reden bestaat, om hem daarin te volgen, vooral

ook omdat het oorspronkelijke geslacht P/ytomyza een groot

aantal soorten bevat. De inlandsche soorten van Napomyza zijn:

elegans Fall., lateralis Fall, annulipes Meig., harlemensis

Weyeub. en de hieronder door mij beschreven soorten nigriceps

en piceipes.

Voor de overige Phytomyza-soorten, die welke de schijfdwars-

ader missen, heeft Hardy (Annals of nat. Hist IV, blz. 585

en volg.) twee geslachten aangenomen, en wel Chromatomyia

en Phytomyza. Deze verdeeling is echter hoofdzakelijk gegrond

op de metamorphose. Hij heeft namelijk opgemerkt, dat som-

mige larven zich in het parenchym der bladeren, waarin zij

geleefd hebben, tot een tonnenpopje vervormen, terwijl anderen

als ze volwassen zijn, hare standplaats verlaten en in de aarde

kruipen, om daar in een zoogenaamd pantoffelvormig popje te

veranderen. De eersten maken bij hem het geslacht Chroma-

tomyia uit. Zoo lang evenwel niet de levensgeschiedenis van alle

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 905

Phytomyza-soorten bekend is, of een afdoend kenmerk bij het

volkomen insect is ontdekt, dat aan de tweeérlei wijze van ver-

popping beantwoordt, zal het moeijelijk zijn Hardy’s verdeeling

in toepassing te brengen.

Omtrent de ontwikkelingsgeschiedenis der Agromyzinen kan

ik mededeelen, dat de larve van Agromyza cunctans door

Weyenbergh bij Haarlem in distels is gevonden en het volkomen

insect in Mei te voorschijn kwam. Van eenige Phytomyza-soorten

(affinis, albiceps en Zetterstedtiî) vond Kinker de poppen in

aangespoeld’ riet aan den Schinkel bij Amsterdam; de vliegjes

kwamen in April uit.

De hierboven genoemde onbeschreven soorten zijn:

1. Agromyza ferruginosa n. s. (Pl. 8, fig. 10).

& 2 11--13 lin. — Geheel roestkleurig, ook de sprieten, kolfjes

eu pooten; het aangezigt, een smalle zoom ter wederzijde van

het voorhoofd langs de oogen en ook min of meer de thorax

witachtig bestoven. De borstels op het voorhoofd en op den

thorax, alsmede de beharing van het achterlijf zwartachtig.

Vleugels met flaauwe grauwgele tint en roodgele aderen; de

randader loopt door tot de uitmonding der discoidaal-ader , wier

laatste gedeelte ruim dubbel zoo lang is als het voorlaatste; de

radiaal-, de cubitaal- en de discoidaal-ader loopen naar het

uiteinde een weinig uit elkander.

Deze soort is door hare bijzondere kleur van alle anderen

gemakkelijk te onderscheiden ; zij gelijkt in habitus veel op de

gewone Agr. reptans. Ik ving haar, ofschoon zeer zelden, in

de duinen bij den Haag, in Junij; ook werd zij eenmaal door

Fransen in Mei bij Rotterdam aangetroffen.

2. Agromyza riparia n. s.

4 2 2 lin. — Aangezigt, sprieten en monddeelen zwart;

voorhoofd geheel dofzwart; zuiger aan de spits geelachtig. Thorax ,

schildje en achterlijf glanzig zwart. Pooten zwart, met

witachtige of bleekroode knieën; de pooten naar even-

redigheid stevig en breed; de tarsen, althans de voortarsen ,

906 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

min of meer vuilgeel. Kolfjes wit. Vleugels bijna glasachtig 5

de randader dik, tot de uitmonding der discoidaal-ader door-

getrokken; het laatste gedeelte der discoidaal-ader ongeveer

vijfmaal zoo lang als het voorlaatste.

Deze soort werd mij aanvankelijk door den heer Puls uit de

collectie van Professor Ruthe te Berlijn toegezonden onder den

naam van Agr. atra Meig. Ik ving haar later in Mei bij den Haag

en Dr. Piaget in Augustus bij de Schielandsche plassen. Zij kan

de genoemde soort van Meigen niet zijn, niet alleen*omdat op

het voorhoofd de glanzige zijrand ontbreekt, maar vooral ook

omdat Meigen zijne soort rangschikt onder degenen, wier ader-

beloop hij op Pl. 61, fig. 56 afbeeldt (Agr. errans enz), waarbij

het laatste gedeelte der discoidaal-ader wel achtmaal zoo lang

is als het voorlaatste. Om dezelfde reden kan mijne soort niet

als Agr. imbutu Meig. worden bestemd, die volgens Meigen,

van Agr. atra alleen zou verschillen door roodgele en niet witte

knieén, een overigens al zeer onbeduidend onderscheid.

5. Agromyza discrepans n. s.

2 7 lin. — Kop roodgeel; schedelvlek, achterhoofd en

sprieten zwart of zwartbruin; zuiger lichtbruin. Lijf glanzig

zwart, op den thorax iets tot het bronskleurige neigende; van

de schouders naar den vleugelwortel een roodgele band ; achterlijf

langwerpig, (bij het 9) spits toeloopend. Pooten geelbruin.

Kolfjes beenwit. Vleugels (Pl. 8, fig. 11) met grauwe tint en

lichtbruine aderen; randader slechts even voorbij de cubitaal-

ader voortgezet; discoidaal-ader even duidelijk als de overige

aderen; de dwarsaderen uiterst digt bijeen, zoodat

de afstand tusschen beiden geringer is dan de lengte der ook

digt naar den vleugelwortel teruggetrokken schijfdwarsader en

naauwelijks het vijftiende deel bedraagt van het laatste gedeelte

der discoidaal-ader.

Ik ving slechts eenmaal het 2.

De soort nadert, door de sterk naar den vleugelwortel terug-

getrokken en bijzonder digt bijeenstaande dwarsaderen , eeniger-

mate tot het geslacht Napomyza. Als men let op het in 't oog

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 207

vallend verschil tusschen deze soort en anderen van hare ge-

slachtgenooten, b. v. Agr. reptans en de hierboven beschreven

Agr. ferruginosa, dan is het niet twijfelachtig of het geslacht

Agromyza zal later in meer geslachten moeten worden gesplitst.

4, Napomyza piceipes n. s.

9 1 lin. — Kop zwart; aangezigt bijna regtstandig ; kinbakken

smal; zuiger vuilgeel; sprieten zwart, met dunnen , haarvormigen

borstel. Thorax matig gewelfd, zwartachtig grauw, even als het

schildje en de achterrug. Achterlijf langwerpig, zwart met

eenigen glans; de breede, aan ’t eind afgeknotte legbuis glanzig

zwart. Pooten pekzwart, de scheenen en tarsen bruinachtig ;

achterdijen aan de binnenzijde zeer glanzig. Kolfjes wit. Vleugels

met eenige grijze tint; de radiaal-ader weinig gebogen; hare

uitmonding even als die van de cubitaal-ader merkelijk vóór het

eind van den voorrand; de schijfdwarsader iets voorbij de

middendwarsader geplaatst.

Het 2 werd door mij in April bij den Haag gevangen. De

soort is naauw verwant aan N. harlemensis Weyenb., doch

onderscheidt zich van deze door donkerder pooten en door de

uitmonding der radiaal- en cubitaal-ader, die iets minder digt

bij het eind van den voorrand ligt.

5. Napomyza nigriceps n. 8.

g g 1—14 lin. — Kop zwart; aangezigt een weinig terug-

wijkend; de kinbakken vrij smal; zuiger lichtbruin; palpen

zwartachtig; voorhoofd in ’t midden fluweelzwart, aan de 00g-

kanten en vóór de sprieten met eenigen grauwen weerschijn;

voorhoofdborstels zwak en vooral de voorsten kort. Sprieten klein,

zwart; de borstel dik en vooral aan den wortel ver-

dikt. Thorax, schildje en achterrug zwart met eenigen glans ;

op den thorax een weinig aschgrauwe bestuiving. Achterlijf

langwerpig, glanzig zwart, met fijne bleekgele insnijdingen.

Pooten zwart; de voorknieën somwijlen lichter of zelfs min of

meer geelachtig; beharing der pooten zeer onbeduidend. Kolfjes

beenwit. Vleugels met flaauwe grijze tint, aan den wortel bleek-

208 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

geel of witachtig; de randader en de drie bovenste langsaderen

zwart; de overige aderen flaauw; het aderbeloop komt met dat

van IV. lateralis overeen.

Meermalen door mij gevangen in de duinbosschen bij den

Haag, in Mei.

Gewoonlijk is, even als bij N. lateralis, de schijfdwarsader

in dezelfde lijn onder de middendwarsader geplaatst; ik bezit

echter een exemplaar, waarbij de schijfdwarsader een weinig

meer naar den vleugelwortel is teruggetrokken; overigens kan

ik geen het minste verschil bespeuren.

VII. PHORIDAE.

Van de familie der Phoriden heb ik sedert de lijst in de

Bouwstoffen nog de volgende soorten als inlandsch aangeteekend:

Phora palpina Zett., door Piaget aan de plassen bij Rotterdam

en door mij bij den Haag gevangen, beiden in Junij; Ph. ab-

dominalis Fall., waarvan Piaget een 9 in Junij in het Haagsche

bosch aantrof; Ph. maculata Meig., die hij in April bij Rotter-

dam ving en die ik ook bij den Haag vond; Ph. opaca Meig.,

door Weyenbergh bij Haarlem gevangen; Ph. nigricornis Egger,

merkwaardig door de buitengewoon groote sprieten in het man-

nelijke geslacht, en waarvan ik eens het & te ’s Gravenhage

aantrof; Ph. zonata Zett., eene zeer kleine, maar kenbare soort,

die mij door den heer Six werd gezonden, met opgave dat hij

haar in October te Driebergen had gevangen; eindelijk eene

nog onbeschreven soort, die ik hieronder als Ph. sororcula zal

beschrijven en waarvan ik de kennis aan den heer Kinker te

danken heb.

Bij Ph. opaca Meig., waarvan beide sexen mij bekend zijn

geworden, heeft het 3 het laatste sprietenlid niet veel grooter

dan het 9 en dan de meeste andere soorten. De overigens zeer

verwante Ph. nigricornis Egger onderscheidt zich daarentegen

door de in ’toog vallende grootte van het laatste sprietenlid bij

het & (het g is niet bekend). Daar ik alzoo in de gelegenheid

ben geweest, mannelijke exemplaren van beide soorten te ver-

DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 209

gelijken, is het mij duidelijk geworden, dat Schiner’s vermoeden 5

als zou Ph. nigricornis slechts het g van Ph. opaca zijn, zich

niet heeft bevestigd.

Ph dimidiata Meig, houd ik slechts voor eene kleurverschei-

denheid van Ph. thoracica Meig., en mijne meening te dien

opzigte is gegrond op in paring gevangen voorwerpen , waarvan

volgens de beschrijvingen van Meigen en Zetterstedt, de eene

sexe als dimidiata en de andere als thoracica zou moeten be-

stemd worden.

Ph. flecuosa Egger schijnt mij toe al de kenmerken te be-

zitten, die Zetterstedt aan Ph. palpina toeschrijft; ik vind

althans geen enkel punt van eenig belang, waaraan men ze

van elkander zou kunnen onderscheiden. Aan deze soort is digt

verwant:

Phora sororcula n. s.

2 13 1. — Kop zwart; het voorhoofd glanzig, met fijne in-

gedrukte stippen; sprieten zwart, van middelmatige grootte;

palpen roodgeel, lang en breed. Lijf zwart, zijdeachtig; de

laatste achterlijfsring glanzig; de legbuis vrij lang, roodgeel,

aan ‘teind met borsteltjes bezet. Pooten glanzig zwart, met de

knieën en tarsen, benevens de voorscheenen bruingeel; voor-

scheenen met een enkelen borstel; middenscheenen met twee

borstels vóór het midden; achterscheenen met een borstel vóór

en een onder het midden; de vier achterste scheenen bovendien

met eindsporen; de drie eerste leden der achtertarsen fijn ge-

wimperd. Kolfjes zwartachtig. Vleugels met flauwe bruingele

tint; subcostaal-ader en cubitaal-ader vrij digt bijeen; de cubi-

taal-ader aan het uiteinde kort gevorkt, met de uitmonding

ongeveer op het midden van den voorrand, die tot daar kort

gewimperd is; vier zeer fijne langsaderen aanwezig; de eerste

ontspringt kort vóór de vork der cubitaal-ader en is zeer flaauw

S-vormig gebogen; de vierde is slechts even aangeduid.

Het 2 te Amsterdam, in Mei (Kinker).

ı Fauna austriaca, deel II, blz, 342, de eerste noot,

910 DIPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

Bij de bestemming dezer soort zou welligt in aanmerking

kunnen komen Ph. flavicova Zett., die zich echter behalve door

de gele heupen , door het gemis van borstels aan de scheenen

onderscheidt. Van Ph. palpina verschilt mijne soort door de

bruingele tint der vleugels, door veel minder sterke buiging

van de eerste der fijne langsaderen en door het aanwezig

zijn van slechts twee (ntet drie) borstels aan de achterscheenen.

Ten slotte teeken ik hier nog aan, dat Ph. pulicaria Fall.

door den heer Ritsema te Haarlem werd gekweekt uit een nest

van Vespa germanica.

Verklaring der afbeeldingen.

PI. 8, fig. 4. Sepsis pilipes n. s. (achterpoot 2).

„ 2. Madiza latipes Meig. 4.

” d.d 2:

„ 4. Id. (kop 2).

n 5. Id. (achterpoot 2).

”» 6. Id. (achterpoot 2).

” FA 1 (vleugel).

vu 8. Madiza sordida Fall. (kop 2).

” 32:10: (vleugel).

„ 10. Agromyza ferruginosa n. s. 2.

WAI

” discrepans n. s. (vleugel).

LES BATOCERIDES DU MUSEE DE LEIDE,

PAR

Snellen van Vollenhoven.

Genre BATOCER A.

1. Wattace: J. Thoms.

J. Thoms, Archives entom. I. p. 447. pl. 18. f. 1. —

Monogr. p. 4. n°. 1. pl. 6 (Arcana). — Pase. Longic.

Malay. p. 267.

Des îles Arou, de Salawatti, de Doreh et d’Andai dans la

Nouvelle Guinée. Les deux premiers individus apportés en Europe,

provenaient du voyage de M. le docteur S. Müller qui visita

la Nouvelle Guinée en 1855. Le plus grand exemplaire du

Muséum de Leide a une longueur de 85 millimêtres.

2. ARMATA Oliy.

Olivier, Entomol. IV. 67. p. 121. pl. 19. f. 14,

Des Moluques i où l’espèce ne parait pas être rare. Evidem-

ment M. Thomson s’est trompé dans l'application de la descrip-

tion et de la figure d’Olivier à une espèce peu commune de la

Nouvelle Guinée. On reconnait aisément par l'inspection de la

figure d’Olivier que les élytres portent des taches, c'est-à-dire

des marbrures dans la villosité générale. Si, comme je le pre-

sume, la dénomination du savant Olivier se rapporte à l’épine

aux tarses antérieurs du mâle, certes excepté l’Aeneo-nigra ,

nulle espèce n’est plus digne de ce nom que celle-ci.

Le plus grand individu se trouvant au Muséum, est long d'à peu

près 80 millimétres et date du voyage du professeur Reinwardt.

212 LES. BATOCERIDES DU MUSÉE DE LEIDE.

5. Laena Thoms.

J. Thoms, Archives ent. I. p. 450. n°. 54; pl. 19. fig. 1. —

Monogr. p. 6. pl. 7. f. 1. — Pasc. Longic. Malay. p. 269.

Des iles Arou et de la Nouvelle Guinée. Espèce connue au

Muséum de Leide, depuis le voyage de M. Macklot. Les indi-

vidus de l’île Mefoor offrent dix taches sur les élytres.

4. AENEONIGRA Thoms.

J. Thoms, Monogr. p. 7. n°. 6.

Le Muséum possède un individu de Halmaheira méridional et

deux de Morotai. Si je ne me trompe dans l'application du

nom créé par M. Thomson, cette espéce se distingue de

l’Orpheus, fort rapproché d’ailleurs, par la grande épine du

premier article des tarses chez le male. — Notre plus grand

individu mesure 74 millimetres de longueur

5. Orpneus Pasc.

Pascoé, Longicornia malayana, p. 265.

Cette espèce se distingue par une taille en général plus petite,

par une couleur plus intense et surtout par l’absence de l’Epine

aux tarses du male, le premier article n'étant pas beaucoup

plus allongé du côté externe que du côté interne.

De Morotai, Waigeou et Ternate. Avant la publication de

M. Pascoe l’espece portait au Muséum de Leide le nom spécifi-

que de Nox.

6. Putverosa Pasc.

Pascoe, Longicornia mal. p. 264.

De Timor; espéce bien distincte, qui, avant la publication des

Longicornes Malais, était étiquetée au Muséum du nom de Ba-

tocera cinerea. On la trouve aux mois de Juillet et d’Aoüt.

Je me demande si cette espéce n’est pas la méme que la

Batoc. Wieneckii de M. le Prof. Kaup (Zinige Cerambyciden,

p. 5. taf Il. fig. 2"). Si elle n’est pas identique, peut-être elle

1 Depuis ma dernière publication dans ce journal M. Kaup a eu l’obligeance de

m’offrir un exemplaire de son mémoire,

LES BATOCERIDES DU MUSEE DE LEIDE, 915

est une variété locale; toutes deux se trouvent dans Vile de

Timor, mais, comme on le sait, la faune de ce pays varie

fortement dans le sens de la longueur de Tile.

7. Greas Drap.

Drapiez, Annales des Scienc. phys. 1820, p. 275. pl. 42.

f. — J. Thomson, Monogr. p. 18. n°. 20.

Batoc. Ajax. Dejean catalogue 5° ed. p. 567.

De Java et de Banca; espéce trés-reconnaisable dans le sexe

masculin à l’armature des antennes. Comme dans la collection

Dejean , l'espèce portait autrefois dans la Collection du Muséum

le nom spécifique Dehaanii Dej. — M. Drapiez aurait mieux

fait de conserver ce nom, car la taille de l'espèce ne lui donne

point de droit à celui de Gigas.

Je crois qu'il faut rapporter à cette espèce deux individus

que nous possédons et qui furent recoltés à Gorontalo dans l'île

de Célébes. L’armature des antennes est la même, mais la

pubescence, notamment des élytres est bien plus soyeuse, de

même qu'elle l’est chez les deux espèces suivantes.

8. Hercures Boisd.

Boisduv., Voyage de l'Astrol. Ent. II. p. 495. pl. 8.

fig. 1. — Thoms. Monogr. p. 18. n°. 25.

Un seul exemplaire mâle de Célébes, répondant à toutes les

particularités de la description de Boisduval. — Long. 74 mm.

9, Vicroriana Thoms.

J. Thomson, Revue et Mag. de Zool. 1856. p. 529.

» Monogr. p. 17. n°. 24.

Pascoe, Longic. Malay. p. 265.

Je place ici, comme variété de la Victoriana deux males de

Sumatra que différent de la description de M. Thomson en trois

points, mais que je ne saurais classer ailleurs, sans les décrire

comme espèce nouvelle. Ils different du type en ce que le

quatrième article des antennes porte bien une saillie triangu-

laire, mais pont d’épines, que les élytres n’offrent que deux

914 LES BATOCERIDES DU MUSEE DE LEIDE.

dents 4 l’apex et non pas quatre, et que les taches jaunätres

de ces organes manquent. Faut-il les joindre comme variété

au Gigas de Drapiez, dont en vérité ils se rappochent beaucoup?

10. Leonına Thoms.

J. Thomson, Syst. Ceramb. p. 551.

Pascoe, Longic. Malay. p. 271.

Kaup, Einige Cerambycinen p. 6. taf. II. fig. 7 Whites.

D'Amboine, de Gélébes et des îles Sangir. — La longueur

varie de 42 à 64 millimêtres.

11. Hector Thoms.

J. Thomson, Monogr. p. 17. n°. 25.

» Archives ent. |. p. 455. n°. 42.

Deux femelles de Java. Cette espèce semble ne pas être

connue dans le sexe male; il se pourrait bien qu'elle dut se

rapporter à quelque autre, dont le mâle seul est connu.

C'est aux naturalistes voyageurs à nous éclairer sur cette

matière.

12. Arrıra Pasc.

Pasc. Longic. malyana p. 270.

Avant de connaître l'ouvrage de M. Pascoe, j'avais donné le

nom de Rhodocera a cette espèce qui semble être fort commune

dans les montagnes au centre de Vile de Sumatra.

15. Rusus F.

Fabr. Syst. Eleuth. 11. p. 285, 10.

Thoms. Monogr. p. 16. n°. 22.

Voet, Torren Il. PL 15. fig. 55.

Le Muséum possède trois individus femelles, deux de Tile

Maurice, une etiquetée de Java. Cette dernière, différante en

certains points des deux autres, forme le passage d’elles vers

un quatrième individu, de taille plus grande, originaire de

Sumatra que l'on peut nommer tout aussì bien une variété de

Rubus que d Attila. Un entomologiste, possédant de larges

LES BATOCERIDES DU MUSEE DE LEIDE. 915

series de ces deux espèces, parviendra peut-être a démontrer

qu'elles sont identiques.

14. Royiu Hope.

Hope, Trans. of the Zoloog. Soc. I. p. 105. Pl. 15. fig. 1.

Thoms., Monogr. p. 11. n°. 15.

Trois individus offerts par M. Hope au Muséum. L’étiquette ,

probablement erroneuse, porte: Hope, Nouvelle Hollande.

15. Tuomsonı Javet.

Javet in Archiv. Ent. I. p. 412. PI. 20. f. 2.

Thoms. Monograph. p. 14. f. 18.

Pasc. Longic. Malay. p. 265.

Un male et deux femelles de Sumatra.

16. Carenata de Haan.

Lineolata? Chevr. Revue et Mag. de Zool. 1852. p. 417.

» Thoms., Monogr. p. 15. n°. 15,

Chinensis ? Thoms., Archives Ent. I. p. 170.

Du Japon; voyages de M. von Siebold et de M. Burger.

Le Muséum posséde un male et deux femelles; les taches, sur

le thorax et les élytres du male et de l’une des deux femelles

sont blanches, celles de l’autre sont jaunätres. Si le male de notre

collection avait au neuvième article des antennes un crochet

épineux, je ne hésisterais point à croire que notre espèce, à la-

quelle M. W. de Haan donna le nom de Catenata, soit inden-

tique à celle décrite par M. Chrevrolat sous le nom de Lineolata

et par M. Thomson sous celui de Chinensis. Mais, comme ce

crochet manque, il est bien difficile d'admettre l'identité. |

47. OsLiqua Voll.

Les articles des antennes n'étant nullement munis de crochets,

cette espèce, originaire de Bvurou (et de Banca?), ne saurait

être une variété de l’Octomaculata, chez laquelle le 10° article

des antennes du mâle porte un crochet fort sensible.

Voyez la description à la fin de cette liste,

216 LES BATOCERIDES DU MUSEE DR LEIDE.

48. Crtesensis Thoms. !

Thoms. Archiv. Entom. I. p. 455, n°. 56. PL. 20. f‚ 1.

» Monogr. p. 9. n°. 11. Pl. 7. fig. 5.

Pasc. Longic. Malay. p. 262.

Espèce fort commune aux environs de Gorontalo dans le nord

de Vile de Célébès.

19. Rosenpercu Kaup.

Kaup. Zinige Cerambyc. p. 6. Taf 11. fig. 4.

Un individu mâle, envoi de M. le doet. Ludeking de File de

Flores. Cet insecte qui est un peu plus petit que l'individu

déerit par M. le prof. Kaup, portait dans le Muséum de Leide

le nom, qui ne fut jamais publié, de Semivittata.

90. Ocromacuzara F.

Fabr. Ent. Syst. II. 290.

J. Thoms. Archiv. Ent. I. 452. Pl. 19. f. 2 (Sarawackensis).

Pasc. Longicornia malay. p. 262.

Espéce fort commune dans les iles de la Sonde: Sumatra,

Java, Borneo, Banca, Beliton. Tous les exemplaires males que je

connais, ont le neuvième article des antennes muni d'un crochet

épineux et non pas le dixième, comme M. Thomson décrit

l'Ociomaculata, en le distinguant par là de son Sarawackensis

qui ne saurait être autre chose que l'Octomaculata de Fabricius,

comme l'a três-bien compris le savant Pascoe. Je regarde le

Stigma de Voet et l'Albofasciata de de Geer comme appar-

tenant évidemment a notre espèce. Quant a l’espece deerite par

M. Thomson dans sa Monographie sous le n°. 14, je ne la

connais pas, quoiqu elle soit de Java.

91. :RREGULARIS Voll.

Deux males, l'un de Menado (Célébes), l'autre des iles Sangir.

Cette nouvelle espèce semble se rapprocher beaucoup de la Bat.

® M. J. Thomson écrit Celebiana. Il me semble qu'il faut écrire ou bien Celebana,

ce qui sonne mal, ou bien Celebensis, comme adjectif du nom propre Celebes.

LES BATOCERIDES DU MUSEE DE LEIDE. 917

punctatissima Kaup (Einige Ceramb. Taf. III. fig. 5), originaire

de Célébes comme elle; cependant les différences sont assez

grandes. Voir la description à la fin de la liste,

22. (Apriona) Fravescens, Kaup.

Kaup, Einige Cerambyeiden p. 7. Taf. HI, fig. 6.

Deux individus, l’un de Banca, l’autre de Borneo.

23. (Apriona) Humerais , Kaup.

Kaup; Einige Cerambyciden p. 8.

Un individu femelle trouvé dans Vile de Bourou par feu

Bernstein.

24. (Apriona) Spec. ?

Une femelle provenant de Doreh, Nouvelle-Guinée; envoi de

M. de Rosenberg. Pubescence ochracée. Irès-grande affinité

avec le n’. 25; mais les élytres sont munies chacune de deux

épines apicales et lon ne compte à leur base qu'une quaran-

taine de tubercules noirs sur chaque élytre. En outre le prothorax

n'est divisé qu'en trois anneaux par les sillons transversaux et

non pas en cing, comme chez le Humeralis. Est-ce une espèce

nouvelle ou bien simplement une variété?

25. (Apriona nov. sp.?

Un mâle de Tondano, dans l'ile de Célébes. Cet insecte

ressemble fortement au précédent, mais son prothorax est bien

plus large avec des épines moins fortes et ses élytres, remar-

quablement plus longues, portent chacune a leur base une cen-

taine de tubercules. Le prothorax est marbré de rides saillantes

flexueuses et de petites pustules cyathiformes sur l'anneau médian

qui est beaucoup plus large que celui du précédent.

26. (Mecacriopes) Savwpersi Pasc.

Pasc. Longicornia Malay. p. 272. PL XII. fig. 1.

Voll. in Tijdschr. v. Ent. 2° Serie, DI. 6. bl. 111.

Un seul exemplaire, un peu different de la description et de

218 LES BATOCERIDES DU MUSEE DE LEIDE.

la figure de M. Pascoé et portant autrefois dans le Muséum le

nom de Batocera Circulus. De Sumatra.

27. (Mecacriones) Esenina Voll.

Voll. in Tijdschr. v. Ent. 2° Série, DI. 6. bl. 111.

Un individu, provenant du Nepaul.

28. (MEGACRIODES) GUTTATA, Voll.

Voll. in Tijdschr. v. Ent. 2° Serie, DI. 6. bl. 110. PI. 5. f. 10.

Genre PROTEMNEMUS.

29. Scasrosus Oliv.

Oliv. Entomologie IV. n°. 67. p. 8. Pl. 10. f. 70.

Pascoe, Longic. Malay. p. 281.

Deux exemplaires provenant de Wahaai (ile Ceram), d’autres du

Halmaheira meridional (Gilolo), des iles Arou et du port Doreh

dans la Nouvelle-Guinée.

50. Rosenseren Voll.

Voll. in Tijdschr. v. Ent. 2° Serie. DI. 6 bl. 108. Pl. 4. f. 8.

Une femelle de Doreh.

Genre PERIAPTODES.

51. Licror Pasc.

Pascoe, Longic. Malay. p. 285, Pl. 14, f. 5.

Du port Doreh dans la Nouvelle-Guinée.

Genre PLECTRODER A.

52. Scarator EF.

Fabr. Syst. El. IL p. 295. n°. 75.

De la Louisiane, Etats Unis de l’Amérique.

Genre TRENETICA.

55. Lacrymans Thoms.

J. Thoms. Syst. Ceramb. p. 555.

De la presqu’ile de Malacca.

-LES BATOCERIDES DU MUSÉE DE LEIDE. 919

Barocera ogLiqua Voll. Pl. 9. fig. 2.

Bat. nigra griseo pubescens, antennis maris non hamatis,

sed articulis omnibus, exceptis 1° et 2° spinulosis, protho-

race e fulvo bimaculato, elytrorum maculis 4 in singulo

albis, quarum secunda ex duabus elongatis oblique con-

junetis constat.

Long 3 60 mm. — 2 49.

Noir avec une pubescence grise qui semble devenir jaunâtre

dans les plus vieux individus. Téte peu rugueuse entre les yeux.

Premier et second article des antennes du male rugueux, 5° et

4° rugueux et spinuleux, les suivants non rugueux mais couverts

de petites élévations longitudinales finissant en épines, les deux

derniers seulement au côté interne. Les articles depuis le qua-

trième d’un brun rougeâtre foncé. Prothorax a épines latérales

fortes, à sillons transversaux très-marqués et deux taches dis-

coidales triangulaires de couleur ochracée, séparées l’une de

l’autre par un espace en ovale tronqué. Ecusson en demi-cerele

évasé à la base, à pubescence grise avec une tache blanche au

bout. Elytres presque quatre fois plus longues que le prothorax,

à tubercules basilaires gros et serrés, occupant le tiers antérieur,

coupés quarrément à l'extrémité, à une épine suturale médiocre.

Elles portent quatre taches blanches chacune, dont la premiere

est ronde ou carrée et petite, la seconde grande et formée de

deux taches longitudinales juxtaposées obliquement , la troisième

un peu en forme de coin et la quatrième, assez petite en forme

de billette, ou de larme.

La bande blanche pleurale est très-prononcée. Les pattes

sont densément recouvertes de pubescence grise, celle de la

première paire sont granulées au dessous des cuisses et pointil-

lées aux jambes; le premier article de leurs tarses est triangu-

lairement aigu à l'extérieur,

La femelle différe par une taille moins grande, par la peti-

tesse relative et la conformation des antennes, dont les articles

sont beaucoup moins rugueux et ne portent d’épines que du

990 LES BATOCERIDES DU MUSEE DE LEIDE.

côté intérieur, tandis que les trois autres côtés sont couverts

d'une pubescence soyeuse.

BATOCERA IRREGULARIS Voll. Pl. 9. f. 5.

Bat. nigra elongata, antennis perlongis non uncinatis, rare

spinosulis, elytris castaneis villositate flava marmoratis.

Long. 46—52 mm. Long. ant. 3 120 mm.

Espéce qui se distingue au premier abord par son attitude

svelte et la couleur de ses élytres.

D'un noir mat, excepté les cuisses et jambes qui sont un peu

reluisantes. Front chagriné; sillon longitudinal de la tête peu

profond; labre portant plusieurs poils assez raides des deux

côtés de la marge. Antennes du male fort longues d’un noir

brun, plus foneé vers la base. Leurs articles 1 et 5 raboteux,

les autres lisses. Les deux premiers couverts de poils jaunes,

le 5°, 4°, 5° et 6° portant quelques épines fines en dessous;

Papex du 5° à 10° renflé et couronné de trois à quatre petites

épines et de poils jaunes; le dernier article a bout recourbé.

Prothorax à sillons transversaux peu profonds, couvert de rides

courbes et de petits tubercules au milieu du dos et sur les

côtés, le disque vêtu d’une pubescence jaune. Ecusson densé-

ment couvert de poils jaunes. Elytres presque cinq fois plus

longues que le prothorax, d'un brun marron luisant, à tuber-

cules basilaires grands et serrés de même couleur. L'épine humé-

rale est assez petite. Une pubescence jaune remplit les lacunes

des tubercules dans le premier quart et s'étend en marbrures

sur tout le reste. La suture et le bord longitudinal des élytres

sont noirs, la première se terminant en une petite épine. Il n’y a pas

de trace d'une bande claire latérale ni sur la tête, ni sur le

thorax, ni sur le ventre. Les cuisses et les jambes de devant ne

sont pas relativement si raboteuses que chez les plus grandes espèces.

Il me semble que cette espèce fait le passage des vrais Bato-

cera au genre Apriona de Chevrolat, comme je lai déja fait

remarquer dans un précédent article.

1 Batocera armata. 2 Bat. obliqua. 3 Bat irregularis 4 Bat. N° 24. 5 Bat.N° 25.

NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN VLIEGEN-

ZWERMEN, BENEVENS EEN OVERZICHT VAN

ALLE TOT HEDEN WAARGENOMEN

VLIEGENZWERMEN

DOOR

H. WEYENBERGH Jr.

Voor eenigen tijd ontving ik een brief van den Heer Julius

von Bergenstamm uit Weenen, waarin hij mij mededeelde dat

het lezen van mijne waarneming over een zwerm van Musca

corvina F. (Tijdschrift v. Entomologie 1859, 2° Serie DI. 4,

p. 200) hem aanleiding gaf om mij eene dergelijke waarneming

bekend te maken.

De vertaling van den brief van den Heer von Bergenstamm

luidt als volgt: «Op eene reis in Beieren kwam ik den 11%

Mei 1870 te Kellheim om de aldaar op een berg aan de Donau

gelegene «Befreiungshalle» te bezichtigen, een kolossale koepel

die inwending een groote zaal vormt door granietzuilen omgeven

en met victoriabeelden van Schwanthaler versierd. Deze zaal

wordt door een koepelvenster verlicht.

Reeds bij het bestijgen der trappen van het ondergedeelte

vielen mij tallooze doode vliegen in ‘t oog en ik vond er dan

ook velen op den vloer van de zaal. De opzichter deed mij de

mededeeling dat deze dieren zeer onwelkome bezoekers zijn en

de mozaïk-vloer er dikwijls geheel mede bedekt was, maar dat

men steeds zorg draagt alle dooden dadelijk op te veegen.

De dieren dringen van buiten af door de koepelvenster naar

binnen, hoopen zich daar op en sterven dan tengevolge van ge-

brek aan voedsel en van de koude. Al deze vliegen beboorden

999 NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN VLIEGENZWERMEN.

tot het geslacht Pollenia, grootendeels tot de soort P. atramen-

taria Meigen, de minderheid tot P. Vespillo F.

Later heeft de heer von Bergenstamm aan den opzichter aldaar

geschreven en deze antwoordde dat reeds gedurende de zeven

jaren dat hij het bestuur had over dit gebouw, hij elk jaar de

waarneming herhaalde, dat telken voorjare deze z. g. n. kreng-

vliegen in ongehoord aantal in de binnenruimte van het gebouw

zich nestelden en daarbij alles niet weinig vuil maakten. Alle

jaren, zoodra het buiten warm wordt, komen deze vliegen hier

een bezoek brengen en wel door het venster der glaslantaarn

dat om het gebouw te luchten, open staat en daardoor als

vang-toestel kan beschouwd worden. Helaas moet ik ook con-

stateren dat dit tuig zich in alle hoeken indringt en overal

bruine vlekken achterlaat, die van marmer slechts door schuren

kunnen verwijderd worden. Daar des zomers de koude in de

koepel in dezelfde mate toeneemt als het buiten warmer wordt,

vallen deze vliegen veelal op den vloer geheel verstijfd neder.”

Tot zoover de heer von Bergenstamm.

Wij zien uit deze mededeeling dat hoewel het verschijnsel

meermalen is teruggekeerd, de aanleidende oorzaak toch niet

bekend is. Nog een paar tot heden niet gepubliceerde waar-

nemingen kan ik hieraan toevoegen.

Mijn vriend H. W. Groll deelt mij mede dat hij een zwerm

van vliegen heeft waargenomen in den zomer van 1842 (?) te

Abcoude bij Amsterdam. De verzamelplaats was de zolder van

een woonhuis. Na eenige dagen verwijderden zij zich door een

dakvenster. De zwerm was in zoo verre kleiner dan de andere

beschrevene, dat zij wel niet uit milliarden vliegen bestond,

maar toch uit genoegzame duizendtallen om een zwerm en

niet een toevallige opeenhooping te mogen genoemd worden.

De soort was waarschijnlijk Musca domestica L.

Ik zelf nam in den zomer (Juli) van 1857 een paar dagen

na elkander twee dergelijke muggenzwermen waar, als Germar

bij Halle heeft waargenomen (zie onderstaande lijst). Zij vlogen

in perpendiculaire kolommen in een waterrijke streek bij Haarlem

(Culex pipiens L.) |

NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN VLIEGENZWERMEN. 995

Ik geef in de ommestaande lijst een overzicht van alle mij

bekende tot heden waargenomen en beschreven dipteren-zwermen.

Aan dit overzicht wil ik echter eenige regels doen voorafgaan

om het onderscheid tusschen zwermen en trekken duidelijk te

maken. Inderdaad moet tusschen deze beide zaken een groot

verschil gemaakt worden, een verschil waarop de aandacht der

entomologen nog niet genoeg gevestigd is geworden.

Trekken, Züge, Wanderungen, zijn émigraties, verhuizingen

van insekten of insektenlarven , waarbij een groote menigte

dezer dieren van de eene plaats naar de andere trekt, hetzij

wegens gebrek aan het noodige voedsel op de plaats waar zij

zich bevinden, hetzij dat atmospheerische of klimatische oorzaken

tot zulk een verhuizing aanleiding geven *. De afstand tusschen

de plaats die zij verlaten, en die waarheen zij zich begeven,

kan groot of klein zijn zonder dat dit eenigen invloed op het

begrip van het woord frek uitoefent.

Hetzij dat zulk een émigratie plaats vindt over zeeën en ge-

bergten of wel dat zij zich slechts uitstrekt van een bouwland

naar een naastbij gelegen bouwland, het blijft desniettemin eene

émigratie, zoodra zij door de insekten in massa wordt onder-

nomen, als ’t ware in geregelden optocht plaats heeft en één

oorzaak b. v. gebrek aan voedsel, allen tegelijkertijd tot een

landverhuizing doet besluiten. Ook wordt een trek, een Zug

nog hierdoor gekarakteriseerd dat de plaatsverandering steeds

in een bepaalde richting plaats heeft.

Zwermen daarentegen zijn ophoopingen van insekten op een

bepaalde plaats. Daar bij een eenmaal bestaande zwerm zich

allengs meer individuen aansluiten, groeit het aantal der dieren

steeds aan, tot dat de zwerm verstoord wordt, hetzij moed-

willig of door toeval, hetzij door sterfte tengevolge der najaars-

koude of dergelijke oorzaken. De oorzaken van het ontstaan der

zwermen zijn onbekend, althands meestal; van enkele insekten-

soorten weet men dat de geslachtsdrift hierbij in ’t spel is,

1 Zie Marcel de Serres, Mémoire sur les causes des migrations de divers animaux

(Natuurk. Verhandl. d. Holl. maatsch. v. wetenschappen te Haarlem 1842 p. 321.)

994 NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN VLIEGENZWERMEN.

b. v. bij de bijen en mieren. De oorzaken van het ontstaan der

vliegenzwermen liggen nog geheel in ’t duister, De individuen

die de zwermen zamenstellen, vliegen ook wel eens uit, hetzij

in kleine zwermen, hetzij bij enkelen, maar zij keeren dan

steeds tot de plaats van zamenschooling weder. Uitvliegende

zwermen volgen ook niet een bepaalde richting, die zij zelven

kiezen, maar deze is afhankelijk van den stand der zon, van

de windrichting enz.

Dat door het verjagen van een zwerm, tijdelijke émigraties

kunnen ontstaan is duidelijk, maar zulk een trek onderscheidt

zich dan toch van eene natuurlijke Auswanderung; eene be-

paalde door de dieren zelven gekozene richting ontbreekt alsdan

en de dieren geraken meer verstrooid of in kleinere zwermen

verdeeld.

Ik geloof dat aan het verschil tusschen zwermen en trekken

een grootere opmerkzaamheid moet gewijd worden dan tot

heden geschied is, hoofdzakelijk met het oog op de oorzaken

van deze levensverschijnselen der insekten.

De literatuur over zwermen en trekken vindt men, door

elkander gemengd, vermeld in Hagen’s Bibliotheca entomologica

Th. II, p. 485 (zie ook v. Bemmelen in de Handel. d. Nederl.

Entom. Vereen. p. 80—105). Mij zijn echter nog waarnemingeu

bekend -— behalve natuurlijk die welke geschied zijn na de

uitgave der Bibliotheca entomologica — die niet door Hagen

worden vermeld.

Van de ongeveer negentig geschriften door Hagen vermeld,

hebben er slechts twee en twintig op dipteren betrekking. De

waarnemingen die op de andere insektenorden betrekking hebben ,

laat ik hier onvermeld. Van deze twee en twintig citaten zijn

er twaalf verhandelingen over den « //eerwurm» de algemeen

bekende larven van Sciara Thomae L., die dikwijls in groote

trekken worden waargenomen Van de alsnu nog overblijvende

citaten blijven er nog een paar hier onvermeld, omdat zij over

het trekken van dipteren handelen en ik mij voorgenomen heb

hier alleen over dipterenzwermen te spreken.

NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN VLIEGENZWERMEN. 295

De volgende lijst omvat alle mij bekende gevallen, in twee

afdeelingen gesplitst; de eerste omvat de muggenzwermen, de

tweede de vliegenzwermen. De volgorde is chronologisch. Voor

eene nadere verklaring verwijs ik naar het hoofd van elke kolom.

N°. Species. Beschreven Bijzonderheden,

Culex spec. ? door Swinton. In 1736 te Salisbury , aan

: (Philos. transact. [den toren der cathedraal bij

1767. Vol. 57. P.1. zonsondergang. In den aan-

p. 111—113). vang meende men dat er

brand in den toren was.

Culex spec. ? Ibid. 20 Aug. 1766 bij Oxford

in de open lucht in kolom-

men dansend,

3 Culex spec.? Ibid. Idem.

4 Culex spec. ? door Boll. In Juni of Juli 1807 te

(Arch. Verein. d.\Neubrandenburg om den

Freunde d. Natur-|toren der Mariakerk, die juist

| ges. Mecklenb. |tot kruitmagazijn was inge-

i Heft 8. p.135). |richt. Vele inwoners verlieten

daarom, in den waan dat de

toren in brand stond, de stad.

5 [Culex spec.? door Germar. 17 Juli 1812 ’s namiddags

‘(Germar’s entomol.\te 2 uren te Sagan aan den

Mag. 'T. 1. p. 137).|toren, waarin men op het eer-

ste gezicht brand vermoedde.

6 Culex spec.? door Germar. 17 Juli 1812 te Soran in

(Germar’s entomol.| Niederlausitz.

Mag.'T. TI. p. 336).

1 |Culex spec. ? door Kirby and} Mei 1813, aan den toren

Spence. te Norwich, waarin men bij

(Kirby and Spence, |het eerste gezicht brand ver-

Introd. to Entom.|\onderstelde.

Deel Six lp.

105). (Holl. vert.)

8 |Chironomus spec.? door Germar. Op een zomeravond van

(Germar’s entomol.|1817 in meerdere zwermen

Magaz, T. II. p.jom hooge voorwerpen, zij

336). vlogen in kolommen, welke

slechts uit mannetjes bleken

te bestaan,

226

N°,

NOG EEN

Species.

Culex spec. ?

Culex pipiens L.

Culex spec. ?

Musca?

PAAR WAARNEMINGEN

VAN

Beschreven

door Koch.

(Archiv. d. Verein d.

Freunde d. Natur-

ges. Mecklenb.

Heft 9. p. 187)..

door Dale.

(Mag. of Nat. Hist.

Ser. I. T. 6. p. 543).

door Weyenbergh.

(Zie boven.)

Ibid.

door Boll.

(Arch. d. Verein d.

Fr. d. Naturges.

Mecklend. Heft 12.

p. 186).

door Boll.

(Arch. d. Verein d.

Fr. d. Naturges.

Mecklend. Heft 13.

p. 167):

door Hagen.

(Stett. ent. Zeitung.

1861. p. 83).

door Flöcke.

(Lepertorium u. S.

w. Bd.IV.p.180).

door Jenyns.

(Mag. of Nat. Hist.

Ser. I. T. 5. p. 302).

Musca domestica L.| door Weyenbergh.

(zie boven).

VLIEGENZWERMEN.

Bijzonderheden.

Te Sülz in Juni 1825

(1824?) om een molen, in

den aanvang wekte de zwerm

het vermoeden van brand op.

In Engeland in 1833 (?)

5 Juli1857 bij Haarlem in

de vrije natuur in kolommen

vliegend.

11 Juli 1857 bij Haarlem ,

enz.

Juni 1858 te Hamburg bij

ondergaan der zon om den

toren der Nicolaikerk, In

den aanvang vermoedde men

brand in den toren.

20 Aug. 1859 te Neubran-

denburg om de spits van

den toren der Mariakerk, op

eene hoogte van 300 voet.

Te Fischhauser (1860?)

om den toren. De wolken

wekten het vermoeden van

brand op en eerst toen de

spuiten aanwezig waren, be-

merkte men de vergissing.

De inwoners noemt men nog

n Mückenpeitscher n.

Te Neurenberg(?) (Ik ken

dit boek niet.)

In Engeland in 1832 (?)

Juli 1842 (?) te Abcoude

bij Amsterdam op een zolder.

NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN VLIEGENZWERMEN. 997

Species,

Chlorops laeta Zett.

(Ibid).

Musca domestica L.

Chlorops nasuta L.

Chlorops laeta Zett.

128).

Chlorops lineata F.

Chlorops lineata L.| Ibid.

dr lineata L.| Ibid.

Chlorops lineata L.| Ibid.

Musca corvina F.

200).

Polle-\ 2tramentaria] door Weyenbergh.

i Meig. (Zie boven).

ai à Vespillo F.

Beschreven

door Waga.

(Rev. Zool. T. XI.

p. 49—54).

door Waga.

door Azambie.

(Ann. dela Soc. Ent.

Frang. 3 Ser. T. 5.

Bull. p. 42—44).

door von Kiesen-

wetter.

(Berl. ent. Zeitsch,

Er Tipe) 169):

door Krauss.

(Würtemb. naturw.

Jahrber. Bd. 22. p.

door Perty.

(Mittheil.d. Schweiz.

naturf. Gesellsch.

Bern 1867. p. 233).

door Weyenbergh.

(Nederl. Tijdschr. v.

Entom. T. XII. p.

Bijzonderheden,

In een broeikas in Sept.

1847 te Warschau. Waga be-

rekende dat alleen aan het

plafond 17,971,200 vliegen

zaten.

September-December 1847

in den koepel van het obser-

vatorium te Warschau.

Te Nouvion , departement

de l’Aisne, in October 1854, -

bij zonsondergang om den

kerktoren. In den aanvang

vermoedde men brand.

In huizen te Zittauin 1856. —

Eerst meende men dat er

brand was.

Bij Stuttgardt in den herfst

van 1865.

Lindenhof bij Bern in hui-

zen, die er door onbewoon-

baar werden gemaakt. Maart

1866 (Aug. 1864, Juli 1865).

Maart 1866, Villette bij

Bern. In huizen.

Maart 1866 te Muri. In

huizen.

Maart 1866 te Utigen. In

huizen.

Juni en Juli 1868 in Haar-

lem, in torens, huizen en

hooge koepelgebouwen. Oor-

spronkelijk één zwerm , maar

later in meerdere verdeeld.

11 Mei 1870 te Kellheim

in Beieren door y. Bergen-

stamm in koepelgebouwen

waargenomen. Gedurende de

laatste zeven jaren geregeld

terzelfder plaatse. De eerste

soort vormde de meerderheid.

928 NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN VLIEGENZWERMEN.

Uit deze tabel blijkt dat muggen zich nooit binnen gebouwen

verzamelen, maar hoogstens om hooge voorwerpen, als torens

en dergelijken, in kolommen zich meestal vereenigen op zomer-

avonden bij ’t ondergaan der zon en dan zeer dikwijls voor

rookwolken zijn gehouden.

Juist door dat de eersten zich niet in een bepaalde ruimte

verzamelen bestaat er tusschen muggen- en vliegenzwermen een

groot onderscheid en dit wijst m. i. tevens op een verschil in

de biologische beteekenis dezer zwermen.

Muggenzwermen in de vrije ruimte ziet men dikwijls toch,

van meerderen of minderen omvang, in den zomer boven of

nabij beeken, moerassen, vaarten, enz; men ziet ze in kolom-

men op en neder dansen, eene verschijning, die zoo vaak wordt

waargenomen dat de landlieden eene weervoorspelling er mede

verbinden, zeggende «als de muggen in den vooravond dansen,

is het des anderen daags mooi weder.» Of zulke zwermen nu

millioenen individuen tellen of wel slechts duizenden of zelfs ook

slechts honderden, doet aan het begrip en de beteekenis van

het verschijnsel niets toe noch af; vele millioenen maken een

groote zwerm, vele duizenden een betrekkelijk kleine zwerm

uit, maar een verschil in aard en wezen brengt dit verschil

niet met zich. Ook doet het hier niets ter zake of een zwerm

om een boom, om een toren of geheel in de vrije lucht zich

beweegt.

Ik geloof dan ook de conclusie te mogen trekken dat derge-

lijke muggenzwermen als de medegedeelden niet behooren tot

de soort van waarnemingen die ik in deze regelen op het oog

heb, maar veeleer tot die soort van insekten-ophoopingen, die

hare verklaring vinden in de aanwezigheid van voedsel voor de

larven of wel in de nabijheid van poelen en waterwegen , waar-

uit de volkomen insekten voortkomen, alsdan gezamenlijk hunne

huwelijksreizen maken naar voor hen hoogere spheeren, om

daarna weder de eieren af te zetten in het nabijzijnde water,

de middenstof waarin de larven leven.

Eigenlijk en wel beschouwd zouden dus alleen deze verschijn-

selen, overeenkomstig die welke bij bijen, en mieren, enz. worden

NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN YLIEGENZWERMEN. 999

waargenomen, allen met den naam zwermen behooren te worden

aangeduid, terwijl dan de ophoopingen zonder bekende oorzaak

in een besloten ruimte, zooals bij de medegedeelde gevallen van

vliegenzwermen (Musca, Chlorops, Pollenia), den naam van

zamenscholing zouden behooren te dragen.

Als een verschijnsel nauw verwant aan de zwermen beschouw

ik sommige andere insekten-ophoopingen als wij vaak in de

natuur aantreffen b. v. van vleeschvliegen bij krengen, van

Scatopse notata L. bij mesthoopen, enz. lets dergelijks komt

ook nog voor bij het z. g. n. Kriebelmuggetje (Simulia-soorten) ,

vooral in heistreken. Het is echter niet zoo zeer de geslachts-

drift, maar meer de aanwezigheid van voedsel, die bij deze

laatsten in ’t spel is.

Nu nog een enkel woord over de oneigenlijke zwermen, de

zamenscholingen, een verschijnsel tot heden alleen bij vliegen

waargenomen en wel bij soorten van het geslacht #wsca drie-

maal, het geslacht Chlorops achtmaal en het geslacht Pollenia

éenmaal. De soorten zijn: Musca domestica L. 2 maal, Musca

corvina F. éenmaal, Chlorops laeta Zett. driemaal, Chlorops

lineata F. viermaal, Chlorops nasuta L. éenmaal, Pollenia atra-

mentaria Meig. en Pollenia Vespillo F. te zamen éenmaal.

Het is opmerkelijk dat deze zamenscholingen tot heden alleen

op het vaste land van Europa zijn waargenomen en bijna in

alle maanden des jaars, een paar wintermaanden (Januari en

Februari) en April uitgezonderd. De plaatsen der zamenscholing

waren meestal koepelgebouwen of torens. Noch van de aanlei-

dende, noch van de gelegenheid gevende, noch van de voorbe-

schikkende oorzaken van een dezer verschijnselen is iets bekend

of te vermoeden. Kennen wij de levenswijs der larven dan kan

in een enkel geval de oorsprong der vliegen worden nagegaan,

zoo als b. v. van Chlorops laeta Zett. bij Bern, waar de larven

in de omliggende graanvelden geleefd en zelfs groote verwoesting

aangericht hadden, maar verder gaat dan ook onze kennis niet;

de reden der zamenscholing der vliegen blijft ons onbekend.

Dat deze oorzaak niet te zoeken is in de behoefte aan voedsel,

wordt duidelijk hierdoor bewezen dat op de plaatsen waar zij

950 NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN VLIEGENZWERMEN.

zich verzamelden geen voedsel voor hen te vinden was; evenmin

doet de zorg voor de instandhouding der soort, die hen aanzet

om de eieren te leggen op plaatsen waar het voor de larven

aanwezig is, hen bijeenkomen, want ook voedsel voor de larven

ontbrak op de vergaderplaatsen ten eenenmale.

Dat zij tegen koude, wind of regen eene beschutting komen

zoeken is mogelijk, maar, dan komt toch dadelijk de vraag op

«Hoe komt het dat juist op die plaats waar zich eenige indi-

viduen verscholen hebben, zoovele anderen ook achtereenvolgens

eene schuilplaats komen zoeken, en zij, onder voortdurende toe-

neming in aantal, er zich Blijven ophouden, terwijl er toch

altijd voor deze dieren nog zoovele andere schuilpaatsen te vinden

zijn?» Alleen dan zou dit te verklaren zijn, wanneer een trek

dezer dieren door een regenbui of windvlaag overvallen werd

en hen zoo «en corps» de schuilplaats deed binnen vluchten.

De waarnemingen leeren ons echter dat op deze wijze geen der

zamenscholingen, die wij medegedeeld hebben, ontstaan zijn,

maar integendeel zij door voortdurende bijvoeging van individuen,

die elk als ’t ware op eigen gelegenheid reisden, tot zulk een

zamenscholing aangroeiden.

Is het zucht tot gezelligheid ? die zoo als Perty meent elk

individu aanzet om een schuilplaats te zoeken daar waar hij

reeds gezelschap aantreft, en wordt de keus van zulk een schuil-

plaats misschien gedeeltelijk bepaald door hare verhevenheid

boven de omliggende gebouwen of hare eigenaardige inrichting

als vangapparaat ?

Deze vragen zijn misschien niet geheel ontkennend te beant-

woorden. Wat de geschiktheid als vangapparaat van sommige

vensteropeningen betreft, zoo meen ik dat eene beschouwing

van deze ons vaak herinnert aan het denkbeeld, dat den grond-

slag uitmaakt van Shaw’s »new moth trap» in the Entomologist’s

monthly Magazine. May 1871, p. 276. Hiet doet zich echter de

vraag weder op «of het mogelijk is dat zulk een vangapparaat

slechts vangapparaat is voor één bepaalde soort? »

Of bij het ontstaan der zamenscholingen de geslachtsdrift in

't spel is, weet ik niet. Waga ontkent dit ten sterkste. Men

NOG EEN PAAR WAARNEMINGEN VAN VLIEGENZWERMEN. - 251

zou overigens alligt op dit vermoeden komen door de omstan-

digheid dat een zamenscholing meestal uit individuen van een en

dezelfde soort bestaat en men slechts zelden twee soorten bijeen

vindt, en zoo dit al eens het geval is, dan zijn het toch steeds

naverwante soorten.

Hoewel een zamenscholing somtijds een zeer klein begin heeft

en eerst langzamerhand in grootte toeneemt, somtijds eerst na

dagen en weken, is toch eene miskenning niet ligt mogelijk.

Misschien zou zulk een zamenscholing in zijn begin kunnen ver-

ward worden met eene tijdelijke opeenhooping van vliegen door

aanwezigheid van aas, maar zulk eene verwarring is niet mogelijk

voor ieder die eens een echte zamenscholing heeft waargenomen ;

want bij zulk eene zitten de vliegen vaak bij kluiten van

duizenden en millioenen, somtijds onbewegelijk, op elkander,

zoodat meermalen heuveltjens van vliegen tegen den wand ontstaan.

Ten slotte doe ik nog opmerken dat van insekten van andere

orden tot heden dergelijke zamenscholingen in bepaalde ruimten

niet bekend zijn, wel daarentegen eigenlijke zwermen en trekken ;

terwijl van deze laatste verschijnselen de voorbeelden bij de

vliegen juist zeer zeldzaam zijn.

Haarlem, 17 Mei 1871.

NB. Hoewel het woord trek in de hollandsche taal niet ge-

bruikt wordt in de beteekenis van « Zug,» zie ik geen

bezwaar het voor deze beteekenis in gebruik te brengen.

MICROLEPIDOPTERA,

NIEUW VOOR DE FAUNA VAN NEDERLAND,

MEDEGEDEELD DOOR DE HEEREN

H. W. DE GRAAF en P. C. T. SNELLEN.

De vroegere aanvullingen van de lijst in de Bouwstoffen vindt

men in dit Tijdschrijft, Deel 8, bladz 56 en Serie 2, Deel 1,

bladz. 42; Deel 5, bladz. 49; Deel 4, bladz. 205 en Deel 5,

bladz.

TORTRICINEN.

Grapholitha (Steganoptycha) nigromaculana Haw. —

Wilkinson, British Tortrices p. 295. — v. Heinemann, Die

Schmetterl. Deutschl. u. d. Schweiz, Wickler p. 209.

Noord-Brabant: niet zelden bij Breda gevangen langs een

sloot aan het Speelhuis, in Julij 1870, door den heer F. J. M.

Heylaerts Jr. Deze soort vliegt volgens Wilkinson om Senecio

Jacobaeu en Inula dysenterica en hij geeft zijn vermoeden te

kennen dat de rups in de wortels van eerstgenoemde plant

leeft (de Graaf).

TINEINEN.

Swammerdammia apicella Donov. — Stainton, Insecta

Britannica, p. 55; Mauual 2, p. 508. — Frey, Tin. und Pleroph.

p. 55. — v. Heinemann, Schmetterl. Motten und Federmotten ,

p. 105. — Complella Hübn. fig. 89. — Herr.-Schaff. System.

Bearb. V, p. 280, fig. 282.

Gelderland: Velp, op het Lange water gevangen, 9 Mei 1870,

door den heer van Medenbach de Rooy Jr. De rups leeft vol-

gens Heinemann in Junij, Julij op Prunus spinosa (de Graaf).

MICROLEPIDOPTERA, 955

Swammerdammia spiniella Hübn. Gesch. Europ.

Schmetterl. (Raupen). — Zeller, Stett. Entomol. Zeit. 1871, p. 68.

Gelderland: een exemplaar, met drie anderen, bij Arnhem,

7 Juli} 1870, uit Prunus spinosa geklopt, werd mij door den

heer van Medenbach de Rooy Jr. toegezonden en is door Zeller

bestemd, nadat zijn opstel in de Entom. Zeitung reeds geschre-

ven was. Men vergelijke dit ook ten aanzien van Sw. Heroldella

Tr. (niet Caesiella Hübn.), Oxyacanthella Dup. en Pyrella de

Vill. Volgens Zeller leeft de rups van

Heroldella~ witsluitend op berken,

Oxyacanthella » » haagdoorn, en

Spiniella » » Prunus spinosa.

Bij de verwarring, die in de onderscheiding dezer soorten

schijnt te bestaan, zal men zich ongetwijfeld door Zeller’s studie

tot nader onderzoek opgewekt gevoelen, ook om na te gaan of

de rups van Pyrella inderdaad op andere boomen dan Pyrus

malus en communis gevonden wordt.

Depressaria flavella Hb. — Liturella Treits., IX, 1,

257. — Zell. Linn. Entom. IX, p. 200. — Staint. Ins. Brit.,

p. 85; Manual 2, p. 520; Nat. Hist. of Tineina, VI, p. 81,

tab. 2, fig. 2. — Frey, Tin. u. Pter. p. 85. — Heinemann,

Motten, p. 144.

Noord-Brabant: In de vestingwerken van Breda twee exem-

plaren uit eiken geklopt, in Julij en Augustus, door den heer

Heylaerts (de Graaf).

Depressaria pulverella, door mij in de laatste opgave vermeld,

is sedert door v. Heinemann beschreven onder den naam van

Dep. scopariella. Zie zijne Motten und Federmotten p. 149.

Depressaria Ghaerophylli Zell, Isis 1859, p. 156;

Linn. Ent. IX, p. 590. — Herr.-Schaeff. V; p. 129, fig. 441. —

Frey, Tin. u. Pier. p. 90. — Staint. Ins. Brit. p. 98; Manual

2, p. 527; Nat. Hist. VI, p. 157, tab. 4, fig. 1. — Heinemann,

Motten p 182.

Gelderland: bij Arnhem gevangen, 22 Augustus 1870, door

den heer van Medenbach de Rooy Jr., wiens exemplaar over-

954 MICROLEPIDOPTERA.

eenkomt met een voorwerp, dat ik aan de goedheid van Prof.

Zeller te danken heb (de Graaf).

Gelechia acuminatella Sircom. — Staint. Ins. Brit.

p. 115; Manual 2, p. 555; Nat. Hist. IX, p. 117, tab. 4,

fig. 2. — Heinem. Motten p. 256.

Gelderland: 11 Julij 1870 bij Arnhem door den heer van

Medenbach de Rooy Jr. gevangen. De bovenvleugels loopen

puntig uit. Door mij naar v. Heinemann bestemd en ook door

Zeller stellig voor deze soort gehouden (de Graaf).

Cleodora tanacetella v. Heinem. Motten, p. 554.

Gelderland: Oosterbeek 18 Julij en 7 Augustus 1870. De

vlinders zaten menigvuldig op de bloemen van Tanacetum vul-

gare. De heer A. Brants heeft de rupsen in Mei gevonden in

de stengels van genoemde plant (van Medenbach de Rooy Jr.).

Ik heb deze soort naar Heinemann gedetermineerd, maar merk

op dat zij in den nieuwen Catalog van de heeren Staudinger

en Wocke voorkomt als Sériatella W.V. — Hübn. — Treits. —

Zell. — Staint. (de Graaf).

Coleophora vacciniella H.-S. Corr. Blatt für Sammler

von Insekten, 1861, p. 155 en p. 165 (zak). — Hofmann,

Stett Ent. Zeitung, 1868, p. 114. — Vacciniorum, Hofman

ac: pial $9:

Gelderland: Wolfhezen, 25 Mei een mannetje bij Vaccinium

gevangen door den Heer van Medenbach de Rooy Jr. (Snellen).

Coleophora orbitella Zeller, Linn. Ent., IV, pag.

585. — Hofmann, Stett Ent. Zeitung, 1868. p. 117 (bij Vac-

ciniella); niet Orbitella Herr.-Sch.

Gelderland: Arnhem (van Medenbach de Rooy Jr.) — Noord-

brabant: Breda (Heylaerts); ’sHertogenbosch en vele andere

plaatsen in die provincie (Snellen).

De rupsen worden in het najaar op Berken gevonden en eten

tot de najaarsvorsten de boomen ontbladeren, waarop de diertjes

hunne zakjes tegen de takken vasthechten en in dien toestand

den winter doorbrengen. Wanneer in het voorjaar het weder

zacht wordt, komen zij op nieuw in beweging, zoeken eene

MICROLEPIDOPTER A. 255

geschikte plaats ter verandering en hechten de zakken steviger

aan de takken.

De vlinders komen in het laatst van Mei, of begin van Junij uit.

De zak is op dezelfde wijze vervaardigd als die van Viminetella ,

doch meer gedrongen van vorm, veel korter en dikker. (Snellen).

Coleophora paripennella Zell. — Herr.-Sch. Syst.

Bearb., V, p. 220 en 250, Tin. f. 665. — Idem. Corr. Blatt.

fiir Sammler etc. p. 165 (zak).

Noordholland: Overveen (Kinker). — Utrecht: Maarsbergen,

op Berken (Kinker, Snellen). — Gelderland: Arnhem (van

Medenbach de Rooy Jr.). — Noordbrabant: Breda (Heylaerts)

ook op andere plaatsen in die provincie op Berk en Wolwilg

(Snellen).

De rupsen vindt men van Julij tot October etende, hare

levenswijze en de vliegtijd van den vlinder zijn gelijk aan die

van Orbitella (Snellen).

Coleophora albidella Herr.-Sch. Syst. Bearb., V, pag.

928 en 258. Idem Corr. Blatt. fir Sammler, p. 165 (zak).

Zuid-Holland, Gelderland en Noord-Brabant; hier en daar de

volwassen rupsen met hare zakken in Mei op Wolwilg (Snellen).

Afwijkende van mijn vroeger gevoelen, houd ik thans Tiliella

Herr.-Sch. en Albidella Herr.-Sch. voor twee soorten. Het door

dien schrijver aangegeven onderscheid in de zakken en in de

vlinders vind ik bevestigd en buitendien, dat de op kersenboomen

en sleedoorn levende Tiliella aan de voorvleugelpunt van den

vlinder een zeer duidelijk rondgebogen donkergrijs lijntje op de

franje heeft, dat bij de op Wolwilg voorkomende Albidella ontbreekt.

Welke van de door mij in de Bouwstoffen, deel III, p. 280,

bij Anatipennella H. geciteerde schrijvers nog verder bij Albidella

behooren, kan ik thans niet nazien, doch wilde al vast de aan-

dacht onzer Lepidopterologen op de beide soorten vestigen en

hen uitnoodigen, beiden naauwkeurig te observeeren (Snellen).

Coleophora Virgaureae Stainton, Entom. Annual for

1357, p. 105. — Herr.-Schaff. Corr. Blatt. für Sammler p.167 (zak).

956 MICROLEPIDOPTERA.

Noord-Brabant: bij Rozendaal (Snellen), Breda (Heylaerts) en

’sHertogenbosch (Snellen); de zakken in het najaar tusschen het

rijpende zaad van Solidago Virgaurea gevonden, De rups over-

wintert onverpopt, kruipt in het volgende jaar maanden lang

rond zonder te eten en levert eerst in Augustus of September

den vlinder. Vergelijk ook Verslag der Wintervergadering van

1870 der Ned. Ent: Vereeniging pag. 7 en 9 (Snellen).

Oinophila V-flavum Haworth. — Herr-Sch. Syst Bearb.

V, p. 57 en 556, Tin. f. 994 (aan de voorvleugelpunt met te

veel geel).

Rupsen, welke waarschijnlijk die van onzen vlinder waren,

vond de heer Albarda reeds vroeger te Leeuwarden in kurken

van wijnflesschen (zie Bouwstoffen voor eene Fauna van Neder-

land, Ili. p. 285, noot); doch eerst in 1870 had ik gelegenheid

om het voorkomen dezer soort in Nederland te constateeren ,

daar ik in Julij van dat jaar een aantal voorwerpen van den

vlinder in een pakhuis te Rotterdam op ruig en dik beschimmelde

wijnvoeders ving. Vergelijk ook Verslag van de Wintervergade-

ring van 1870 der Ned. Ent. Vereeniging, p. 8 (Snellen).

Laverna festivella Wien. Verz. -~ von Nolcken, Stett.

Ent. Zeitung, 1868, p. 284,

Noord-Brabant: Breda, 20 Julij een wijfje op Wilg zittend

(Heylaerts).

Het onderscheid tusschen de beiden zeldzame, naverwante

soorten, Festivella en Laspeyrella Hübn., is door von Nolcken I. c.

duidelijk opgegeven. Van de laatstgenoemde soort ontving ik

een exemplaar van hem, terwijl ik de andere soort door het

exemplaar van den heer Heylaerts, waarop von Nolcken’s be-

schrijving juist past, nader leerde kennen.

De vangst van den heer Heylaerts is zeer opmerkelijk, daar

volgens von Nolcken, geene van de twee genoemde soorten nog

in West-Europa was voorgekomen en Festivella zelfs alleen nog

maar uit Hongarije bekend was (Snellen).

Rotterdam, April 1871.

DE INLANDSCHE BLADWESPEN

IN HARE GEDAANTEWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN

DOOR

Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven.

ZESTIENDE STUK,

NEMATUS CONSOBRINUS, Vott.

Volkomen insect en larve onbeschreven.

Nematus niger, subnitidus, ore, scapulis, pedibus anticis et

posteriorum coxis pro parte pallide flavis, pleurarum macula,

abdomine sublus, segmentorum margine supra et pedum posle-

riorum femoribus et tibüs fulvis.

De bladwesplarve, die zich ten onzent met de bladeren der

kruisbesstruiken voedt en dikwijls geheele rijen struiken ontbla-

dert, werd langen tijd door mij voor dezelfde soort gehouden

als de Nematus, wier larve de aalbesstruiken op dezelfde wijze

behandelt en wier levenswijze door mij in het tweede deel van

dit Tijdschrift beschreven werd (zie aldaar bladz. 69, en Pl. 4,

Nematus ventricosus Klug). Eerst nadat ik voor eenige jaren de

volwassen larve eens afgebeeld had, begon ik in te zien dat zij

voor eene verscheidenheid wel wat veel verschilde en besloot ik

haar, zoo mogelijk op te kweeken om te kunnen nagaan in

hoeverre de imago met die van Ventricosus zou overeenkomen.

Nadat ik eerst larven uit een’ tuin binnen Leyden zonder

goed gevolg opgevoed had, ontving ik anderen uit Haarlem door

de goedheid van mijn’ vriend Ritsema en uit dezen verkreeg ik

258 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

in het voorjaar van 1871 een voldoend aantal wespen, zoo dat

ik met zekerheid constateren kon dat de nieuw gekweekte soort,

die van de kruisbes, specifiek verschilt van onze oude bekende,

die van de aalbes. Noch bij Hartig, noch bij Stephens, noch

bij St. Fargeau of Dahlbom kon ik eenige diagnose of beschrijving

eener bladwesp aantreffen, die op mijne nieuwe vondst paste,

zoodat ik mij verpligt zag voor haar een soortsnaam te bedenken.

In aanmerking nemende hare naauwe verwantschap met N. ven-

tricosus, noemde ik haar consobrinus. Het verschil tusschen

beiden zal den lezer uit plaat 10 en de hier volgende beschrij-

ving blijken.

Nadat ik reeds eenige malen volwassen larven had bezeten,

werden mij den 21%" Mei 1870 eenige zeer jonge individuen

uit Haarlem ten geschenke gegeven; deze (zie fig. 1) hadden

glanzend zwarte koppen en zwarte voorpooten, het lijf vuil

lichtgroen met weinige doch vrij groote zwarte stippen op rug

en zijden geteekend. Van de volwassen larven geven de figuren

2—6 eene voorstelling, de beschrijving luidt als volgt: Kop

glanzig groen met vele zwarte stippeltjes op den schedel in ge-

bogen rijen staande tot aan het kopschildje; elk dezer stippeltjes

draagt een haartje. Oogen in ronde zwarte plekken op de zijden

van den kop. Ligchaam langwerpig rolrond met 20 pooten;

kleur sapgroen met geel en blaauw-groen. Geel is bijna de ge-

heele eerste ring, de groote huidplooijen of liever uitpuilingen

in de zijden van ring 2 en 5 (flaauwelijk), van ring 4—10 en

de 11° ring bijna geheel. Blaauwachtig is het voorlaatste seg-

ment met de eerste helft van het laatste, welks laatste helft

weder geel is. De ruggestreep is zeer fijn, en ietwat blaauwer

groen dan de grondkleur. De ringen hebben dwarsrijen van

zwarte glanzige wratjes, elk met een haartje bezet. Naast den

anus ziet men aan wederzijde een doorntje, dat geel is met

zwarte spits.

Deze larven zaten gezellig in scholen bijeen; zij waren zeer

gulzig en ontbladerden eene tak vrij spoedig; hare gewone

houding was die van fig. 5 of zelfs nog iets krommer, sikkel-

vormig.

GEDAANTEWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 959

Ongeveer den 26°" Mei verwisselden zij voor de laatste maal

van huid. Daarbij verloren zij alle zwarte wratjes of stippeltjes

en alle haren. De kop was nu lichtgroen, glanzig en glad,

doch de oogen stonden nog in ronde zwarte plekken; de kaken

waren bruin. Het lijf was van dezelfde groene kleur als vroeger

met blaauwe dikker ruggestreep en meer oranje gele kleur op den

geheelen 1°" ring, op de plooijen boven de voorpooten , op groote

plekken in de zijden, den geheelen elfden ring en den twaalfden

of laatsten aan den anus.

Van toen-af genoten zij bijna geen voedsel meer, en daalden

af naar den grond; kort daarna sponnen zij zich, èn even

onder den grond èn daarboven, onder bladeren , tweederlei spinsel

(zie fig. 8 en 9), het een kastanjebruin en zeer glanzig, als of

het vernist ware, het ander stroogeel en minder glansrijk. Het

verschil tusschen beiden schrijf ik eenvoudig aan de meerdere

of mindere kracht en gezondheid der ingesponnen larven toe,

met dien verstande dat de donkerst gekleurde spinsels van de

krachtigste larven zijn.

Dahlbom heeft in zijn Conspectus een Nematus Grossulariae

(dezelfde als onze N. ventricosus) en een Nematus grossulariatus ;

deze laatste was geheel identiek met zijne Grossulariae, doch

vervaardigde een enkelvoudig geel cocon aan een takje, en niet

als de andere een dubbel, zwart en bruin cocon in of even op

den grond. Wie ziet niet in dat Grossulariatus slechts een

ziekelijk voorwerp van Grossulariae was?

De cocons door mijne larven gesponnen waren allen enkel-

voudig, zoowel de bruinen als de geelen.

Men zou vermoeden dat larven, in het laatst van Mei verpopt,

nog in Junij zouden uitkomen en eene tweede generatie in Julij -

en Augustus leveren. Dit geschiedde echter niet, en later bleek

mij dat de larven, die ik steeds tot inspinnen had gebragt, reeds

de tweede generatie van dat jaar uitmaakten. Nimmer was het

mij gelukt hieruit wespen te zien voortkomen, dan in Maart

1871 van larven, ingesponnen tegen het eind van Mei 1870 —

en de wespen van die maand paarden en legden eijeren uit

240 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

welke larven kwamen, die in Mei weder volwassen zouden zijn

geweest.

De soort schijnt dus twee vroege teelten te hebben en geen

zomer-, noch najaars-teelt.

Van 18—22 Maart kwamen bij mij uit 10 wijfjes en 1 man-

netje. Zij verschilden allen van Ventricosus door de kleur van

borst, achterlijf en heupen.

De beschrijving van eene vrouwelijke wesp, genomen naar

een levend voorwerp (zie fig. 10 en 11) is als volgt:

Kop donkerbruin, op zwart af, doch de oogranden geelachtig.

Oogen zwart. Monddeelen vuilwit, behalve de tippen der boven-

kaken, die zwart zijn. Sprieten aan alle zijden zwart. Rug

van den thorax zwart met bruinen gloed, doch schouderlappen

geel. Borst zwart, doch op de zeer blinkende borstzijden eene

ovale roodbruine plek die langzaam in het zwart wegsmelt,

zoodat er eenige gelijkenis ontstaat met bewerkt schildpad.

Vleugel aan de inplanting geel; randnerf vaal tot aan het stigma,

dit en de aderen donkergrijs; membraan der vleugels iriserend.

Achterlijf bruingeel, op den rug met zes zwarte dwarsstrepen

(basis der segmenten), die in dikte verminderen naar den anus

toe. Alle heupen aan de basis zwart of met eene zwarte streep

buitenwaarts; dijen roodgeel; tibien geel; de achtersten voor

de helft zwartachtig. Voortarsen bruinachtig aan het eind der

leedjes, achtertarsen geheel vrij donker.

Het eenige mannetje dat ik bezat, was zwart op de rugzijde,

geel aan den buik en de pooten. De sprieten waren vrij dik,

ietwat harig en geheel zwart. De kop was zwart, uitgenomen

de monddeelen, doch van dezen waren weder de uiterste tippen

der bovenkaken zwart. Het borststuk was zwart, behalve de

schouderlappen (geel); het schildje zwart. De vleugel-inplanting

was geel, de voornaamste aderen en het stigma donkerbruin.

Het achterlijf was aan de rugzijde zwart, doch zijne randen

bruinroodachtig geel, van dezelfde laatstgenoemde kleur was

ook de onderzijde; doch aan de bovenzijde waren de zoomen

der segmenten geelachtig. De pooten waren geel; de 4 voorste

GEDAANTEWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 241

tarsen aan de tippen lichtbruin; de laatste heupen met zwarte

veeg aan de basis; de helft der achterscheenen en de tarsen

der achterpooten vuilbruin.

Bij vergelijking zal men zien dat er zeer groot verschil is in

de imagines tusschen deze soort en Klug’s Ventricosus ; in het

algemeen kan men zeggen dat deze nieuwe soort veel donkerder

geteekend is.

Daar mijne voorwerpen stierven zonder met het eenige man-

netje dat bij mij uitgekomen was te paren, verzocht ik den

heer Ritsema, die mij de laatste voorwerpen uit Haarlem had

bezorgd, mij zoo mogelijk ook eijeren te doen toekomen. Met

eene bereidvaardigheid, waarvoor ik hem niet genoeg dank kan

zeggen, bragt hij mij van dezelfde struiken een wijfje, dat op

bladeren van takjes, in water gezet, in gevangenschap eitjes

had gelegd. Er was geen twijfel aan of het voorwerp behoorde

tot dezelfde soort.

Tot mijne verwondering zag ik dat de eitjes niet, zoo als ik

vermoedde, door het moeder-insect in de bladnerven werden

gelegd, maar eenvoudig en dus zonder behulp der zaag, hier

en daar tegen het blad aan de onderzijde werden aangelijmd

(zie fig. 15). De eitjes zelf waren aan beide einden afgeronde

eylindertjes (zie fig. 14), zeer klein, geel van kleur, glad en

glanzig. Bij de meest ontwikkelden nam men verschil in kleur

waar tusschen het midden en de uiteinden; terwijl de laatsten

groen bleven, werd het midden lichter van kleur, daarna echter

met strepen troebeler, ja eindelijk kon men door de bekleeding

heen een kopje met twee zwarte oogjes herkennen.

Uit twee dezer eijeren ontwikkelden zich in mijne kamer

jonge larven, die wel tot halver weg uit de cischaal kropen,

doch niet in staat waren het achterlijf er uit te beuren. Zeer

zonderling kwam het mij voor dat eene dezer halfgeboren larven

aan het eten raakte en een, naar verhouding van haar lig-

chaampje, vrij groot gat uit het blad tot zich nam.

Beide jonge diertjes zijn echter, waarschijnlijk ten gevolge

van het weinig normale van hunnen toestand, spoedig gestorven,

Fig.

”

Bon

OND

DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

Verklaring van Plaat 10.

. Eene zeer jonge larve.

en 5. Volwassen larven.

Omtrek van eene dezer, vergroot.

De kop en 4 voorste segmenten, sterker vergroot.

De 5 laatste segmenten , even sterk vergroot.

De larve, na de laatste vervelling.

Donker gekleurd cocon.

Licht gekleurd cocon.

. Vrouwelijke wesp, vergroot.

. Haar thorax op zijde, sterker vergroot.

. Het achterlijf van het mannetje, vergroot.

. Eitjes op de onderzijde van een blad.

. Een eitje, zeer sterk vergroot.

Naschrift. — Het is mogelijk dat deze soort is de onbe-

schreven Nematus cylindricus van Dr. Th. Hartig, verg. Entom.

Zeitung, Deel 1, bl. 24, n°. 59.

GEDAANTEWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 245

NEMATUS LUGDUNENSIS Vorr.

Volkomen insect onbeschreven; larve . . . .?

Nematus niger, antennis nigris, pedibus fulvis cum coxis et

linea subtus in femoribus nigris, alarum stigmate in mare dilute

fusco, in femina flavo, femineo abdomine aurantiaco, fasciis

abbreviatis nigris.

Zonderling klinkt het en toch is het waar, dat deze Nematus-

soort tot heden onbeschreven is. De beschrijvingen bij Swam-

merdam (Bijbel der Natuure, deel II, bl. 725-755, pl. 44,

fig. 1—6), bij Frisch (Beschr. von allerley Insecten, afl. 2,

bl. 22. tab. IV), bij Hartig (Aderflügler Deutschlands, deel I,

bl. 205), bij Stephens (/llustrations, Vol. VII, p. 56, n°. 59,

Gallicola), bij A. Costa (Fauna del Regno di Napoli Part. II,

p. 24, Tav. 65, f. 5) slaan niet op het volkomen insect dat

door mij werd opgekweekt. Van Redi en Réaumur blijkt niet

welk dier zij uit hunne wilgengallen opkweekten, evenmin is

het duidelijk welke Nematus Linnaeus met zijne Tenthredo Gal-

lae foliorum Salicis, Fallén en Dahlbom met hun’ Nematus

Saliceti hebben bedoeld. Dit alles overwegende, heb ik het

gepast gevonden mijne soort een’ bijzonderen naam te geven

om alle verwarring voor de toekomst te vermijden; het is toch

duidelijk dat er twee soorten bestaan, die geheel op dezelfde

wijze in gallen op wilgenbladen leven, waarvan de eene door

Swammerdam en misschien door alle overige genoemde schrijvers

werd opgekweekt — ten minste tot het verlaten der gal toe —

de andere door mij.

De beschrijving der gallen komt overigens bij alle schrijvers

met wat ik zelf heb waargenomen overeen; ook die der larve,

als men niet let op het meer of min groene, grijze of geele der

kleur. Omtrent de pop kan ik niets met zekerheid zeggen,

doeh die toestand geeft bij de Hymenoptera weinig of geene

944 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

specifieke kenmerken aan de hand, vooral niet bij zoo naver-

wante soorten als de Saliceti, Vallisnerii en Lugdunensis. Maar

de imagines verschillen zeer in kleur, vooral bij het wijfje en

als een bijzonder kenschetsend teeken van mijne soort beschouw

ik het geheel geele stigma van het wijfje.

Ik zal mij bevlijtigen om de andere soort, die volgens Swam-

merdam hier ook voorkomt en ook door de Heeren Snellen en

Witewaall aangetroffen is, mede in hare toestanden van larve

en imago af te beelden en te beschrijven.

Het ei bleef mij onbekend; hoogstwaarschijnlijk is het even

als dat ’t geen Swammerdam gezien heeft, langwerpig rond

van gedaante en waterachtig van kleur.

De gallen trof ik op onze gewone witte wilg (Salie alba) en

de fijne roode wilg (Salix purpurea) aan. Beiden waren vol-

maakt aan elkander gelijk, aan beide zijden van het blad uit-

puilend, glad, glanzig en rood gekleurd; die van de fijne wilg _

waren echter doorgaande iets grooter. In hare jeugd zijn zij

inwendig meer gevuld dan later, wanneer het parenchym bijna

geheel door de larve uitgegeten is. De gal zelve is wel niets

anders dan een ziekelijk gezwel van het bladparenchym. Ik moet

hier al dadelijk met nadruk vermelden, dat de door mij opge-

kweekte wespen allen van gallen der Salix purpurea afstammen.

Den vijfden September 1869 nam ik eenige gallen op wilgen-

bladen van de eerstgenoemde soort, die hier de gemeenste is

mede naar huis, sneed een der kleinsten behoedzaam in drie

stukken en vond er een groenachtig wit larfje in; dat naauwelijks

een millimeter lang was. Het scheen mij toe twintig pooten te

hebben; de kop was zwart, het ligchaam gerimpeld. Er was

schier geen plaats voor dit diertje geweest binnen in de bijna

toegegroeide gal. Ik teekende naar dit voorwerp mijne fig. 5.

Het sprak van zelf dat dit diertje spoedig daarna stierf; mijne

overige gallen verdroogden en ik besloot later anderen te zoeken.

Dit echter werd uitgesteld en de winter verscheen zonder dat

ik nader onderzoek gedaan had.

Den 51°" Augustus van het volgende jaar trof ik in het duin

bij Noordwijk en dus in eene streek waar ik het wel nimmer

GEDAANTEWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 945

zou gezocht hebben, een kampje roode teenwilgen aan, waarvan

schier alle bladeren bezet waren met groote roode peervormige

gallen, die aan beide zijden uit de bladvlakte puilden. Zij

waren wel dubbel zoo groot als die van de witte wilg. Dat in

sommigen reeds een rond gaatje zigtbaar was, bewees mij dat

eenige bewoners reeds hunne behuizing hadden verlaten. Ik

nam een tamelijk aantal dezer bladeren mede en teekende te

huis gekomen daarnaar fig. 2.

De larven die ik in deze bladgezwellen vond, waren zeer

verschillend. van grootte en wasdom, doch de meesten waren

volwassen. De laatsten hadden de grootte van fig. 4, dat is 9

mm. Vergroot ziet men eene zoodanige afgebeeld bij fig. 5.

De kop was glanzig zwart; het ligchaam vuil bruinachtig geel,

bij eenigen met een’ groenachtigen tint; anderen hadden grijze

koppen, zwarte streepjes op de pooten en de kleur van het

ligchaam meer grijs met een rooden gloed in het midden , vooral

op den rug. In het geheel had het dier 20 pooten.

Deze beschrijving van de larve wijkt daarin af van de be-

schrijving bij Swammerdam en anderen, dat deze de kleur van

de volwassen larve groener noemen dan die van de jeugdige,

terwijl mijne oudere larven juist geeler of nootkleuriger werden.

De door mij afgeplukte wilgenbladeren deed ik in een suiker-

glas met aarde op den bodem; het was mij niet mogelijk ge-

weest geheele takken mede te brengen. Ik heb dus ook niet

kunnen zien of de larven, gelijk van de vroeger beschrevene

soort gemeld wordt, een gaatje bijten in de gal, wanneer deze

te vol wordt van hare drekstoffen en den anus door dit gaatje

steken om het lijf te ontlasten. Alleen dit constateerde ik, dat

zij geen voedsel meer noodig hebbende, door een geknaagd

gaatje den galappel verlieten om zich in de aarde te verbergen,

waar zij van aardkorrels een klein ovaal cocon sponnen.

Het was in het begin van Mei toen ik de eerste wespen be-

speurde; het waren mannetjes. Ongeveer 12 tot 14 dagen later

kwamen de wijfjes te voorschijn. Zie hier de beschrijving van

beide sexen.

De man. Lengte 5 millimeter. (Vergel. fig. 6). Kop zeer breed

946 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

met uilpuilende oogen, glanzig zwart, gerimpeld op den schedel

om de 5 ocellen. Monddeelen vuil bruinachtig wit met bruine

tippen der kaken en grijze palpen. Sprieten geheel zwart,

bijna zoo lans als het ligchaam, tamelijk dik en met een vilt

van microscopische haartjes bedekt. Thorax glanzig zwart, be-

halve de uiterste spits der prothorax-lappen en de vleugeldekken ;

die licht bruin zijn, benevens de ruggekorreltjes die eene grauwe

kleur hebben. Achterlijf kegelvormig met eene kielvormige ver-

hooging op cen rug, glanzig zwart, ‘behalve de klep van anus

en genitalien aan de onderzijde, die vuil oranjekleurig is (zie

fig. 8). Vleugels iriserend, randader en stigma vuil geel of

grauw, de overige aderen fijn zwart. Heupen zwart; dijen rood-

achtig geel met een zwart langsstreepje aan de onderzijde, be-

ginnende bij de basis maar het eind niet bereikende; scheenen

licht oranje, de achtersten met zwarte spitsen (zie fig. 7), tarsen

aan de voorpooten roodachtig geel met de twee of drie laatste

leedjes bruin; achtertarsen zwart.

Het wijfje, dikker en breeder dan de man, waardoor het

diertje, dat dezelfde lengte heeft, korter schijnt te zijn (Verg.

fig. 9). Kop langer naar voren uitstekend, dus meer vierkant,

gladder op het voorhoofd, zwart. Monddeelen als bij den man.

Sprieten iets korter en dunner, zwart onbehaard. Thorax zwart

met breedere roodgele uiteinden der schouderdekken, vleugel-

schubben van de laatstgemelde kleur; ruggekorreltjes donker

grijs, bijna zwart. Vleugels iriserend, met helder gele rand-

ader, onderrandader en stigma, dit laatste bijzonder groot; de

overige aderen zwart, doch niet zeer donker. Heupen zwart met

gele tippen; dijen en scheenen oranjekleurig, de 4 voorste dijen

met een klein zwart langsstreepje van onder, de achterscheenen

met fijne bruine spitsen. Drie leedjes aan de voor- en midden-

tarsen en de geheele achtertarsen donkerbruin. Achterlijf oranje

behalve de 2 eerste ringen en de ruggezijde der è of 6 volgenden ,

telkens versmallend, die zwart zijn. De pikzwarte legboor steekt

tegen de oranjekleurige laatste ringen aardig af; aan wederzijde

schuins boven haar ziet men twee witte stijltjes met donkere

uiteinden (zie fig. 10).

GEDAANTEVERWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 947

Het zal den lezer gebleken zijn dat mijne soort grootelijks

afwijkt van die der andere schrijvers. Swammerdam spreekt van

geheel zwarte wespen met zwarte pootjes; Hartig heeft geen

bruin of geel aan de schouderlappen gezien, geen oranje aan

het achterlijf en de pooten, geen geel stigma, terwijl bovendien

bet aderbeloop door hem anders wordt opgegeven dan het bij

onze soort voorkomt. Frisch schijnt eene soort van Pimpla als

parasiet uitgekregen te hebben en zonderling is het dus dat

Dahlbom deze als synoniem geeft tot zijn Nematus Saliceli,

waarvan hij de wesp niet beschrijft. Nematus gallicola Steph.

Westw. MS.) komt in kleur van lijf en pooten vrij wel overeen,

doeh verschilt in de kleur van het stigma; ook schijnt wel dat

de monddeelen daar zwart waren en lees ik niets van het zwarte

streepje op de dijen.

Ik heb mij de moeite niet gegeven Lepeletier’s Monographie

na te slaan, omdat men aan zijne beschrijvingen, wegens de

onvolledigheid gewoonlijk niets heeft.

Er blijft nu alleen het moeijelijke vraagstuk over, een vraag-

stuk dat ik niet beslissen zal: is N. lugdunensis niets dan eene

variëteit van Vallisnerii, welke haar bestaan aan het bewonen

der roodkleurige wilg te danken heeft? Zouden de Lugdunenses ,

overgebragt op de witte wilg, na een of twee generatien weder

Vallisnerii worden? Wie zal het ons zeggen? Zooveel is zeker

dat in de larven en in de imagines het groote verschil bestaat

in onderscheid van kleur. Alleen iemand die proeven in het

groot nemen kan, zou tot de oplossing dezer vraag kunnen ge-

raken.

248

Fig.

”

DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

Verklaring van Plaat 11.

Een blad van de witte wilg met 4 gallen bezet.

Fen blad van de fijne roode wilg met 1 gal bezet.

Een klein galletje geopend, sterk vergroot.

. De natuurlijke grootte van het larfje, daarin.

£ene volwassen larve.

Dezelfde vergroot.

Eene mannelijke wesp, vergroot.

Hare achterdij en scheen, sterker vergroot.

Uiteinde van het achterlijf aan de onderzijde, even

sterk vergroot.

. Eene vrouwelijke wesp, vergroot.

. De laatste ringen van haar achterlijf op zijde gezien,

sterk vergroot.

GEDAANTEVERWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 249

CRYPTOCAMPUS ANGUSTUS Harr.

Hartig, Blatt- und Holzwespen, bl. 222, n°. 1.

Cryptocampus niger, in latere nitidissimus, antennis in

mare elongatis brunneis, supra fuscis, in femina brevioribus

totis migris, alarum stigmate bicolore, pedibus dilute fulvis ,

cowis, femorum basi et tarsorum ultimis articulis nigris.

Als toevoegsel tot de beschrijving van de vorige soort die in

bladbuilen leeft, geef ik de zeer onvolledige geschiedenis van

twee soorten van bladwespen , wier larven in wilgentakjes leven

ten koste van het merg. Het is waar, die larven bleven mij

onbekend, doch ik begin zeer te vreezen dat ik die eerst over

jaren, ja misschien nimmer zal leeren kennen en het komt mij

voor dat zij ter betere herkenning wel na de bladwesp der

bladgezwellen mogten behandeld worden; ik had weinig lust de

beschrijving van Lugdunensis nog zoo lang in portefeuille te

houden, tot ik ook deze larven had aangetroffen, te meer daar

het nog onzeker is of de laatste der twee mergbewoners wel in

ons vaderland voorkomt, ’t geen uit de beschrijving bij de Geer

niet blijkt.

Van Cryptocampus augustus ontving ik door de goedheid van

den heer G. Ritsema Cz. twee voorwerpen , een dood mannetje

en een levend wijfje met de takjes waarin de cocons zaten, in

welke zij hunne gedaantewisseling hadden ondergaan. De takjes

waren topeinden van de gewone soort van wilg (Salix cinerea);

zij waren in de omstreken van Oegstgeest afgesneden, en omdat

zich in de eene een gaatje bevond, geopend, waarop zich in

eene daarvan een gedeelte van een coconnetje vertoonde. Toen

zij afgesneden werden, was het vrij koud — het was Maart -

en er was dus vooreerst nog geen vooruitzigt, dat de dieren,

die aldaar zij als larven, ’t zij als poppen, hunne winterslaap

hielden, spoedig voor den dag zouden komen.

250 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

Het cocon dat zich in een dezer takjes in de uitgeholde merg-.

koker duidelijk liet bespeuren, was cylindervormig met afgeronde

einden en van een dunne, doch taaije zelfstandigheid; de kleur

was licht paarsachtig bruin. Of de larven werkelijk gedurende

haar geheele leven zich met het merg dezer wilgentakjes ge-

voed hadden, dan wel of zij alleen om in te spinnen, het

merg hadden doorgraven, kan ik niet beslissen. Volgens hetgeen

men ter aangehaalder plaatse bij Dr. Hartig leest, zou men wel

mogen aannemen dat de larve ook in hare jeugd reeds den

mergkoker had bewoond en niet eerst zich met bladeren gevoed

had. Dit punt worde dus aan het onderzoek van volgende en-

tomologen ter beslissing overgelaten.

Zie hier nu de beschrijving der beide sexen.

d Lengte 5 millim. — Glanzig zwart, onbehaard. Kop weinig

vooruitstekend, breed, aan de voorzijde met twee groeven langs

de oogen, aan de achterzijde uitgehold, met uitpuilende oogen,

die glinsterend zwart zijn. Monddeelen bruinachtig; bovenlip

aan den rand behaard; bovenkaken zwart aan de tippen, voelers

grauw. Sprieten zoo lang als 2 van het lijf en vrij dik; de

beide eerste leedjes zwart, de overigen aan de bovenhelft don-

kerbruin, aan de benedenzijde lichtbruin; aan het laatste (negende)

lid een klein omgebogen knopje, als of er een tiende lid ware.

De thorax weinig breeder dan de kop, geheel zwart, zelfs de

uiteinden der schouderlappen ; de zijden bijzonder glanzig. De

vleugels sterk iriserend met bruine aderen, grauwen voorrand-

ader en het stigma voor vuilwit, achter donkergrijs. Achterlijf

smaller dan de thorax, slank, geheel zwart, alleen de anusklep

met een pekachtig bruinen zweem. De pooten zijn zwart van

de inplanting der heupen tot het 2° derde gedeelte der dijen,

het overige is roodachtig geel, behalve de laatste leedjes der

midden- en achtertarsen , die vaal zwart zijn.

2 4,5 millim. — Gelijk aan het mannetje met het volgende

verschil. De kop steekt iets verder uit; de sprieten zijn niet

langer dan de helft van het ligchaam, geheel zwart en dunner;

het 9° lid is korter dan het achtste en heeft geen omgebogen

spits. Het achterlijf is in het midden breeder dan de thorax;

GEDAANTEVERWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 951

de kleppen der zaag steken zeer ver uit en zijn behaard; daar-

boven ziet men twee ver uitstekende achterlijfs-staafjes. De

zaag zelve is zeer licht hoornachtig bruingeel.

Wat de kleur betreft komt deze soort volkomen overeen met

Pristiphora testaceicornis St. Farg., zoo als die schrijver en Stephens

haar beschrijven, maar zij wijkt geheel af door de vleugeladeren ,

aangezien bij de soort, door hen beschreven * de eerste cubi-

taalcel zeer groot moet zijn en de beide terugloopende aderen

in zich opnemen, ’t geen hier de tweede cubitaal-cel doet.

ı Zie Le Peletier de St. Fargeau, Monographia Tenthredinetarum, page 60 ;

n°, 172, en Stephens, Zllustrations, Deel VII, bl. 26, n°. 5.

952 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

CRYPTOCAMPUS MUCRONATUS Kuve.

Hartig, Blatt.- und Holzwespen, blz. 225, n°, 2.

Cryptoc. niger, in dorso thoracis subpubescens, antennis in

mare brevibus, crassis, brunneis, in femina brevioribus nigris ,

alarum stigmate în femina tantum bicolore, pedibus e brunneo

luteis, covis fere totis nigris.

Of deze soort inlandsch zij, bleef mij onbekend, doch daar

zij in de landen ten oosten en westen van ons, in Duitschland

en Engeland voorkomt, mag het zeker wel voor waarschijnlijk

gehouden worden dat zij ook hier aan te treffen is. Ik voeg

haar aan de vorige beschrijving toe om de zeer groote overeen-

komst beider soorten.

Mucronatus leeft in ziekelijk opgezwollen stengels van eene

soort van wilg (Sali); ik ontving de gallen, indien ik de

stengel-opzwellingen zoo noemen mag, uit Oxford van mijnen

vriend Prof. Westwood, doch zonder eenige aanteekening, dan

die dat de takjes van wilgenboomen waren. Bij de toezendingen

was gevoegd een ganzenvederschacht , inhoudende een zeker aan-

tal mannelijke en vrouwelijke wespen, uit de gallen voortge-

komen.

Ik veronderstel dat de soort dezelfde is, die de Geer beschreven

heeft in zijne Mémoires (Duitsche Vert. DI. II, 2 p 271 volgg.,

PI. 59, f. 1—11) en Dalhbom in zijne Clavis novi Hymeno-

plerorum Syst. (p.28, n°. 58) en die bij den laatsten genoemd

wordt Nematus Pentandrae mihi, met aanhaling van Linnaeus

Fauna Suec. ed. 1, num. 945. Volgens deze beide schrijvers

leven meer dan een, dat is 2, 5 of 4, zelfs 5 larven gezamenlijk

in deze opzwellingen en wel tot in het laatst der maand April,

wanneer zij daarbinnen tot poppen veranderen. De larven zijn

grijsachtig en hebben op het laatst van dien toestand een’

paarschen gloed. De cocons zijn dun en koffijbruin van kleur.

GEDAANTEVERWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN 955

De poppen zijn grijsachtig wit met paarschen tint; die der

mannetjes zijn kleiner dan de vrouwelijken; hunne oogen,

waarschijnlijk schier op het eind van den poppentoestand , donker

rood. In het midden van Mei moeten de bladwespen uitkomen,

die zich een cirkelrond gat in de stengelbuil bijten, waardoor

zij ontsnappen.

Zie hier nu de beschrijving der wespen, mij toegezonden:

g. Lengte 5,5 millim. — Glanzend zwart, met een uiterst

kort en fijn witachtig dons behaard op kop en thorax. Kop iets

meer vooruitstekend dan bij de vorige soort en zonder groeven.

Monddeelen en wangen tot diep onder de oogen zeer licht

bruin, behalve de tippen der bovenkaken, die glinsterend zwart

zijn; voelers lichtbruin. Bovenlip donsachtig behaard. Sprieten

niet langer dan de helft van het lijf, grof; de leedjes scherp

van elkander afgescheiden en naar beneden uitpuilend; de twee

eerste leedjes zwart, de overigen bruin; naar de basis toe aan

de bovenzijde donkerder. De thorax minder breed dan de kop,

aan de zijden zeer glanzig, met nootbruine schouderdekken. De

vleugels iriserend, met zwarte aderen; het stigma zwart, alleen

aan de basis met een bruin stipje.

Achterlijf smaller dan het borststuk, glanzig zwart, behalve

de anusklep die tanig van kleur is. Heupen zwart tot bijna

aan het uiteinde, apophysen lichtbruin; dijen zwartachtig aan

de basis, verder nootbruin even als de scheenen en tarsen be-

halve de achtertarsen, die zwartachtig zijn.

2 Tets kleiner. Geheel gelijk aan het mannetje, behalve de

volgende punten. De sprieten zijn korter, en geheel zwart tot

op het laatste lid, dat bruin is. Het abdomen iets dikker, de

kleppen van de zaag zwart en behaard, de staafjes ver uitstee-

kend. Van de helft der dijen af zijn de pooten geheel glanzig

roodbruin, behalve een zwarte langsstreep aan de onderzijde

der dijen. Het stigma der vleugels is aan de basis wit.