RR ge ER

cri

VERSLAG

P "VAN DE

TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING DER NEDERLANDSCHE

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN

TE AMERSFOORT, DEN SOsten JULI 1864.

Tegenwoordig zijn de heeren:

Prof. Cl. Mulder, Presiderend lid ;

van het Bestuur:

Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven, President,

Dr. M. G. Verloren , Vice-President,

Mr. H. W. de Graaf, Secretaris, en

van de leden, de heeren: Six, van der Wulp, Dr. Piaget,

Maitland, P. C. T. Snellen, Baron Lewe van Middelstum , Mr.

W. Albarda, Mr. I. Herman Albarda, Jordens, van Woerden,

J. Backer Jr., Kinker, Lodeesen, Grebner, Dr. van Hasselt en

J. Backer Sr.

Het presiderend lid Prof. Cl. Mulder opent de vergadering

met eene welsprekende rede, waarin hij, na de redenen te heb-

ben opgegeven, die hem hadden doen besluiten de leiding dezer

vergadering op zich te nemen, de verschillende wegen schetst,

die door de beoefenaars der entomologie gevolgd worden. Het had

hem telkens getroffen, dat in de bijeenkomsten der Vereeniging

mannen van verschillenden leeftijd, beroep , maatschappelijken

toestand en denkwijze, als leden van één gezin zeer eendragtig

te zamen zijn. De verklaring van deze eensgezindheid, meent

hij, ligt in de eerste plaats hierin, dat allen uit volmaakt vrijen

wil, uit inwendige aandrift, om het schoone en goede van een

deel der levende schepselen te leeren kennen, tot onze Vereeniging

2 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

toetreden. Een gewoon lid wordt aangenomen, niet benoemd, en

niets wordt van hem verlangd dan liefde voor onze wetenschap.

De natuur is zoo rijk, zoo mild, en voor zoo veelzijdig onder-

zoek vatbaar, dat geen beoefenaar van onzen tak van wetenschap

den anderen eigenlijk hindert of benadeelt. Zij is zoo rijk èn

in soorten én in individuen, dat elk zich steeds vrij blijft ge-

voelen , naast zijne medgezellen, in de keuze en het genot van

hetgeen hem het belangrijkst of aanlokkelijkst schijnt. Allen

bewandelen hetzelfde terrein, maar niet allen volgen denzelfden

gids of weg.

De een volgt den oppersten meester Linneus; beschrijft,

karakteriseert , rangschikt naar strenge regelen, en doet dit

meermalen van verschillende levenstoestanden en leeftijdsvormen ,

die men metamorphosen pleegt te noemen. De ander kiest de

rigling van Réaumur, den onovertroffen navorscher van het leven

en de bedrijven der insekten, al wordt hij welligt schuldig aan

een gebrek, dat zijnen gids aankleeft, verwaarloozing van syste-

matiek. Weder een ander neemt het ontleedmes ter hand,

tracht de structuur van het organisme bloot te leggen , of zelfs

door te dringen tot de textuur van elk orgaan, mogte hij iets

vatten van den band, die den organischen vorm, de verrigtingen

des levens en de verhouding des diers tot de buitenwereld gelij-

kelijk omstrengelt. Op onzen Swammerdam en bovenal op onzen

Lyonet rigt hij telkens weêr het oog. Wij hadden het voorregt,

zegt spreker, in vroegere vergaderingen met laatstgenoemden

uilstekenden man, als ’t ware, in naauwe aanraking te komen.

In 1855 vergaderde de Vereeniging in het huis, vroeger door

Lyonet te ’s Gravenhage bewoond. Dáár mogt men de eigen-

handige, even schoone als naauwkeurige voortbrengselen van

zijne teekenkunst bewonderen. Mr. G. T. B. Croiset had de goed-

heid, de verzameling van alle oorspronkelijke teekeningen, die in

het Traité anatomique en elders het licht zagen, ter bezigtiging

aan te bieden. Andermaal, in 1860, mogt men zich verlustigen

in de beschouwing van eene gelijksoortige verzameling, en wel

van onuitgegeven teekeningen met het daarbij behoorende ma-

nuscript van Lyonet, in het bezit van den spreker. Eindelijk

kwam, in 1865, het mikroskoop ter tafel van onze vergadering,

waarvan hij zich plagt te bedienen, thans eigendom van den

heer Abraham Oltmans, te Amsterdam. Wij mogten het werk-

tuig hanteren, vroeger door de vingers van den grooten man

bestierd; wij aanschouwden voorwerpen, door hem toebereid

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. d

voor mikroskopisch onderzoek'. Wij waren, zeide spreker,

inderdaad als in zijne omgeving geweest, hoe zouden wij niet

gewenscht hebben zijne gelaatstrekken, zijn schrander voorhoofd,

zijn scherpziend oog te mogen aanschouwen Welnu, zoo veel

mogelijk, wordt thans aan die begeerte voldaan. Door de wel-

willendheid van den heer G. E. ©. Croiset, te Amersfoort woon-

achtig, is een fraai, in olieverf geschilderd portret in onze ver-

gaderzaal ten toon gehangen. Wij verheugen ons zeker dank-

baar in dit voorregt”; zijn voorbeeld zweve ons voor oogen; in

hem zien wij welke vruchten een gunstige aanleg door onwrik-

bare wilskracht en noeste vlijt, ten goede beheerd en aangewend,

vermag te dragen. Vergeten wij echter daarbij ook niet, dat

hij zich bewust was van leemten in zijn’ arbeid, dat hij zich

als een feilbaar mensch bleef beschouwen. Laat ons ook zoo

doen, vervolgde spreker. Uit vrijen wil .wandele elk onzer

onvermoeid en onverdroten zijn eigen weg op het entomologisch

terrein , met de overtuiging dat onze wegen niet als stralen uit

één middenpunt loopen, zoodat wij hoe langer hoe meer ons

van elkander verwijderen en eene ontmoeting onmogelijk wordt.

Neen, wij bewandelen in alle rigtingen het veld, onze wegen

kruissen elkaar, menige verrassende en nuttige ontmoeting heelt

plaats; menige wisseling van gedachte, menige ruil van voor-

werpen valt op de kruispunten voor. Niemand onzer noemt zich

entomoloog in de breede en hooge beteekenis des woords, als

kende hij eenig insekt of onze inlandsche insektenwereld volko-

men, maar elk onzer spant zijne krachten in en brengt iets aan

wat ons gezamenlijk de vrijmoedigheid geeft te beweren, dat wij

de entomologie onbekrompen beoefenen, en dat onze werken de

goede vrucht toonen van dat gemeenschappelijk streven.

Met een woord van welkomst aan de leden wordt deze rede,

die met veel belangstelling aangehoord en algemeen toegejuicht

werd, gesloten.

1 Zie Handelingen der Ned. Entomol. Vereeniging, DI. I, bl. 38 en 42.

Tijdschr. voor Entomol., DL IV, bl. 14 en DI. VII, bl. 19—21.

2 De beide Croiset’s, vader en zoon, die onze Vereeniging met zooveel heuschheid

bejegenden, zijn nazaten van Pieter Lyonet. Den 16den September 1704 huwde Bin-

jamin Lyonet, te Maastricht, met Marie le Boucher en werd ingezegend door zijn

zwager Paul Croiset. Pieter werd ook door dezen zijnen oom gedoopt. Hij huwde

niet en benoemde tot zijn erfgenaam S. E. Croiset, vader en grootvader van boven-

genoemde heeren. Prof. Cl. Mulder is thans bezitter van de beide verzamelingen der

teekeningen en van het manuscript.

4 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

De notulen der vorige vergadering worden goedgekeurd en

geteekend.

Naar aanleiding van de varieteit van Bombyx Cynthia, op

pag. 24 van het vorige Verslag, slechts met een woord vermeld,

betoogt Dr. Verloren het wenschelijke, dat deze afwijking, die

naar zijn oordeel daartoe allezins belangrijk genoeg is, nader

in het tijdschrift beschreven en zoo noodig afgebeeld worde.

Dientengevolge wordt de Secretaris uitgenoodigd den bezitter van

het exemplaar daartoe op te wekken.

De President van het Bestuur brengt het volgende Verslag uit:

Mijne Heeren !

Niets is aangenamer voor hem, die over den toestand eener

instelling verslag heeft uit te brengen, dan te kunnen aanvangen,

gelijk ik het heden doen mag, met de algemeene verklaring,

dat die toestand zeer gunstig is en slechts weinig te wenschen

overlaat. Eene zoodanige verklaring toch is even streelend voor

den rapporteur als voor zijne hoorders. Schenkt mij voor eenige

oogenblikken uwe aandacht, terwijl ik u ontvouw welke feiten

mij regt geven tot deze gunstige conciusie.

Sedert onze laatste vergadering nominaal te Leyden, facto te

Warmond gehouden, hebben wij uit het getal onzer leden nie-

mand, hetzij door overlijden, hetzij door ontslag nemen, verlo -

ren; daarentegen waren wij zoo gelukkig een begunstiger en

twee leden tot onze Vereeniging te zien toetreden, nl. als begun-

stiger de heer Dr. C. G. RK. Ontijd, te Brummen, en als leden de

heeren M. Snellen, te Leyden, en D. J. R. Jordens, te Zwolle.

Onze relatien met het buitenland en verschillende Zusterver-

eenigingen zijn in den ruil der Tijdschriften en Annalen gere-

geld voortgezet en hebben ons eene bijzonder aanzienlijke ver-

meerdering onzer boekerij geschonken; die relatien hebben

bovendien aanleiding gegeven tot het verzenden of ontvangen van

de volgende brieven:

Aan den heer Doué, te Parijs, trésorier de la Soc. Entom. de

France, is bij herhaling het verzoek gerigt om aan onze Ver-

eeniging te zenden de jaargangen 1860 en 1861 der Annalen,

welke niet tot ons gekomen waren, tevens met het berigt dat

onzerzijds toegezonden zouden worden de 4 eerste bladen van

Deel IV van ons Tijdschrift, welke aan de Soc. Entom. niet

waren in handen gekomen. De gevraagde jaargangen zijn in de

maand Mei van dit jaar ontvangen.

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING, D

Aan den heer A. Assmann is door tusschenkomst van Dr. Wocke

te Breslau, een brief ter hand gesteld behelzende de aanvrage

om ons de Berichte für Schlesische Insektenkunde te doen toe-

komen met opgave van de beste wijze om den prijs (7 Thl.

22 gr.) te remitteren. Ten gevolge daarvan is door den bock-

handel ontvangen: Zeitschrift für Entomologie „ herausgegeben

von dem Verein für Schlesische Insektenkunde zu Breslau, Jahrg.

1—6 en 8-10; alsmede Bericht über die Thätigkeit der En-

tom. Sektion der Schles. Gesellsch. für vdterl. Cultur, Jahrg.

1852—60. Het heeft zich nog niet opgehelderd of deze toezen-

ding als geschenk moet worden aangezien.

Aan Dr. Stal, te Stockholm, is eene missive gezonden, den

goeden ontvangst berigtende van zijne Monographie des Chryso-

melides de l'Amérique, met dankzegging voor zijn uitmuntend

geschenk.

Aan den heer G. Niessl von Mayendorff, Secretaris van het

Naturforschend Verein zu Brunn, is receptie geaccuseerd van het

eerste deel der Verhandlungen van die Vereeniging, en tevens

geantwoord op het gedane voorstel om ons Tijdschrift van den

1° jaargang af daartegen in ruil te geven, dat onze Vereeniging

bereid is haar Tijdschrift tegen dat van het Naturforschend

Verein in ruil af te staan, maar niet genegen om de 6 eerste

deelen zonder equivalent te schenken, waarom zij van hare

zijde den ruil met haar zevende deel zal doen aanvangen; tevens

werd het Verein uitgenoodigd zich te verklaren of het met die

schikking genoegen nam. Hierop is sedert geen antwoord ont-

vangen.

Ook is bij het Bestuur ingekomen het berigt, dat zich in

Stiermarken gevormd heeft een «Verein der Aerzte», welks doel

bestaat in «der Förderung des wissenschaftlichen Strebens auf

«dem Gebiete der Heilkunde und der öffentlichen Gesuntheils-

«pflege, so wie in der Kräftigung collegialen Wirkens im Inte-

«resse des ärtzlichen Standes ».

Daar het grootste deel onzer leden niet tot dien stand behoo-

ren, wordt daarvan in dit Verslag alleen melding gemaakt voor

de leden, die den rang van Medicinæ Doctores bekleeden, op-

dat zij het doel van de Stiermarksche Vereeniging naar vermo-

gen helpen bevorderen.

Van den heer Frederie Moore te Londen, aan wiens zorg de

conservatie der insectenverzameling van de voormalige Oost-

Indische Compagnie is toevertrouwd, werd een brief ontvangen,

6 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

waarin hij bedankt voor de toezending van Tijdschr. deel VI,

afl. 5— 6 (incl.) en verzoekt toezending van deel I en II, V,

afl. 4—6, en VI, afl. 1 en 2, al hetwelk hem niet in handen

gekomen is. Tevens geeft hij het verlangen te kennen om lid

onzer Vereeniging te worden. Eindelijk vermeldt hij, dat hij

een werk onder handen heeft over de Sériciculture in the East,

waaromtrent hij de medewerking onzer Vereeniging inroept voor

opgaven aangaande soorten in onze Oost-Indische bezittingen

voorkomende. Het is om dit verlangen ter kennis van alle leden

te brengen, dat van zijnen brief in dit Verslag melding wordt

gemaakt; op alle punten heeft overigens onze ijverige Secretaris

naar bevind van zaken geantwoord.

Bij de toezending van het VI° deel van ons Tijdschrift aan

heeren Bestuurders van Teyler’s tweede stichting heeft de Secre-

taris in de begeleidende missive met een woord melding gemaakt

van de waarschijnlijkheid, dat onze Vereeniging de jaarl. bijdrage

van f 200, welke ons slechts tot in Aug. 1864 toegezegd is,

moeijelijk zou kunnen ontberen, wanneer zij prijs bleef stellen

op het uitgeven van haar Tijdschrift. Onze Secretaris heeft ver-

volgens in dien brief den bescheiden wensch geuit, dat de wel-

willende ondersteuning ons niet zal onthouden worden, indien

wij ons in de noodzakelijkheid mogten bevinden der herhaling

van het verzoek, voor 5 jaren gedaan. Daarop heeft het Bestuur

het zeer voorkomend en welwillend antwoord ontvangen, dat

heeren Bestuurders van Teyler’s Stichting bereid zullen bevonden

worden, om des noods eene gelijke ondersteuning van f 200

gedurende 5 jaren toe te staan, wanneer onze Vereeniging daar-

aan behoefte mogt hebben. Met deze beleefde toezegging wensch

ik den leden des te meer geluk, daar, gelijk u uit het volgende

blijken zal, de uitgave van het Tijdschrift voor het vervolg onze

kas nog sterker zal aanspreken dan tot heden het geval is geweest.

Op den 6° April 1864 namelijk ontving de redactie van het

Fijdschrift eene missive van den heer A. C. Kruseman, uitgever

van den loopenden jaargang, welke eenige volzinnen bevatte

over het al of niet innaaijen en van omslag voorzien der afleve-

ringen en eindigde met deze phrase: «Er is evenwel niet het

«geringste motief, dat mij aanmoedigt langer dan dit jaar de

«uitgever van het Tijdschrift te blijven. Ik veroorloof mij u

«hiervan officieel en zeer bepaald kennis te geven. »

Op deze korte kennisgeving volgde van den kant der redactic

een vrij omstandige brief, waarin de steller met ernst aandrong

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 7

op het nogmaals overwegen en zoo mogelijk op het intrekken

van het schijnbaar overhaast genomen besluit, welke brief be-

antwoord werd door een nader schrijven van den heer Kruseman ,

waarin hij een voor een de gronden bloot legt en ontvouwt,

welke hem tot het nemen van zijn besluit hebben geleid , doch

tevens , zonder eenige wijziging daarvan, bij dat besluit volhar-

dende, zich van de verdere uitgave onttrekt. De redactie,

ofschoon het gemis van den heer Kruseman ten hoogste betreu-

rende, heeft na dat omstandig schrijven geene vrijheid gevonden

om bij dien uitgever met nieuwen aandrang het voortzetten

der uitgave te bepleiten. Sedert is omtrent dit onderwerp

een brief ingekomen van den heer M. Nijhoff te ’s Gravenhage,

welke brief een punt van beraadslaging voor deze vergadering zal

worden.

De loopende jaargang van het Tijdschrift wacht overigens

slechts op het kleuren der platen om met de 5° en 6° afl. ge-

sloten te worden.

In onze laatstgehouden vergadering werd het Bestuur gemag-

tigd om met de familie Wttewaall in onderhandeling te treden

over de geschiktste wijze om de collectie van wijlen Dr. J.

Wttewaall voor de wetenschap en het vaderland te behouden.

Het Bestuur aan dien last voldoende heeft zich bij missive tot

den heer Witewaall te Leyden gerigt en den 26" Mei dezes jaars

daarop ten antwoord ontvangen, dat Mevr. de Wed. Wttewaall

nog geen besluit had kunnen nemen omtrent de bestemming

der collectie, zoodat wij omtrent dat onderwerp latere mede-

deelingen van de familie Wttewaall zullen moeten afwachten en

voor ’s hands geene aanleiding hebben om ons met eenig voor-

stel of verzoek tot ’s Lands Regering te wenden,

Aan Z. Exc. den Minister van Binnenlandsche Zaken is een

brief gezonden ter begeleiding van het aan Z. Exc. aangeboden

Verslag over de kweeking der Bomb. Yama-maï. Desgelijks aan

Jhr. Pompe van Meerdervoort te ’s Gravenhage. Op beide mis-

siven is geen antwoord ingekomen.

De boekerij onzer Vereeniging is in den loop van dit jaar

weder zeer toegenomen; niet alleen toch hebben buitenlandsche

genootschappen ons de vervolgen hunner tijdschriften toegezonden,

maar ook onze Secretaris heeft, krachtens het hem daartoe op

de vorige vergadering verleende mandaat gecompleteerd:

The Entomologists Annual, door aankoop van jaarg.

1855 —61,

8 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

Die Entomologische Zeitung, von Stettin, door aankoop

van Jahrg. 1—5.

Ook is het Russische Tijdschrift Hore Entomologice besteld,

maar nog niet ontvangen.

Door het Bestuur zijn voor de boekerij de volgende werken

aangekocht:

Fabricius, Enlomologia Systematica, met suppl. en index.

Idem, Systema Antliatorum, m. index.

Idem, » Eleutheratorum, m. idem.

Idem, » Rhyngotorum, m. idem.

Sulzer, Die Kennzeichen der Insekten.

Jurine, Nouvelle methode de classer les Hymenopteres et

les Dipteres.

Hartig, Die Familien der Blattwespen und Holzwespen.

Retzius, Caroli de Geer genera el species insectorum.

Het groote aantal der in de laatste jaren ontvangen werken

heeft onzen conservator genoopt twee nette boekenkasten te laten

vervaardigen, waarin nu werken en tijdschriften niet langer op-

een gestapeld behoeven bewaard te worden.

Omtrent den staat der kas, die gunstig is, zullen u door

onzen Secretaris de noodige mededeelingen gedaan worden.

Even zoo omtrent de verzameling insecten door onzen conser-

vator. Het zij mij vergund zijn verslag vocruitloopend u mede

te deelen, dat de toestand der collectie uitmuntend is, dat in

den aanvang van ons maatschappelijk jaar van eenige leden bij-

dragen zijn ontvangen, dat de verzameling minder dringende

behoefte heeft aan toezendingen van grootere maar voornamelijk

van kleinere en zeer kleine soorten van insecten, en dat na het

ontslag van den heer Ter Meer, als amanuensis van den con-

servator, in zijne plaats is aangesteld de heer Steenhuyzen,

sedert jaren aan ’s Rijks Museum met gelijke bezigheden belast,

en die met een zorgzaam oog waakt voor de goede instand-

houding der collectie. De plaatsing op het Museum bevalt

uitmuntend; het vermeerderen van het aantal laden zal waar-

schijnlijk een punt van discussie in deze vergadering moeten

uitmaken.

De uitgave van het aan onze Vereeniging geaffilieerde werk

van Sepp heeft geregeld plaats gehad. In den loop van dit

jaar zal waarschijnlijk het eerste deel der 2° serie voltooid zijn.

Onder de in dit jaar verschenen platen en beschrijvingen zijn er,

die waarlijk verdienstelijk te noemen zijn.

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 9

En hiermede, M. H., meen ik kortelijk alle punten behandeld

te hebben, die, tot eene enkele figuur vereenigd, een juist beeld

opleveren van den tegenwoordigen toestand onzer Vereeniging,

en voed daarbij tevens de hoop, dat gij, na het aanhooren van

dit korte Verslag, uw zegel hechten zult aan de verklaring waar-

mede ik het begonnen heb.

De heer N. H. de Graaf, conservator der Vereeniging, heeft

schriftelijk kennis gegeven, dat hij tot zijn leedwezen verhinderd

werd de Vergadering bij te wonen. Met zijne vriendschappelijke

groeten aan de leden heeft hij zijn verslag over het afgeloopen

jaar aan het Bestuur ingezonden. Dit verslag, hetwelk door

den Vice-President wordt voorgelezen, bevestigt al wat door den

President van het Bestuur, betreffende de boekerij en verzame-

ling, gezegd is. Ten einde dus niet in herhalingen te vervallen,

zij hier alleen gezegd, dat bovendien in het verslag van den

conservator voorkomt: dat voor de collectie belangrijke bijdragen

zijn ingekomen van de heeren Mr. J. H. Albarda, Backer Jr.,

Grebner, Kinker, Lodeesen, P. C. T. Snellen, Six, van der

Stoot, van Bemmelen, van der Wulp en Weyenbergh, meerendeels

bestaande uit insecta lepidoptera en diptera; en hoewel niet alle

exemplaren voorzien waren van de behoorlijke aanwijzing van

vangtijd en vindplaats, zijn deze geschenken als een verblijdend

teeken van nieuw aangevuurde belangstelling door het Bestuur

op hoogen prijs gesteld; intusschen wordt het verzoek, om bij

de toezending van insecten naauwkeurige opgave van vangplaats

en vindtijd te voegen, voor zoo veel noodig, met aandrang her-

haald, omdat alleen eene collectie van specimina indigena waarde

kan hebben voor de Vereeniging. Ook wordt de verzameling

voor de niet genoemde orden aan de aandacht der leden aan-

bevolen.

Het gebruik dat van de Bibliotheek wordt gemaakt, neemt

nog altijd toe; evenzoo hare uitbreiding, hetzij door ruil tegen

het tijdschrift, hetzij door ontvangen geschenken en aankoop.

Een en ander zal blijken uit de aan dit verslag toegevoegde

lijst van nieuwe werken !.

De Secretaris doet verslag van den staat der kas.

1 Zie Bijlage F.

10 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

De ontvangsten hebben over het afgeloopen jaar

bedragen» 22 0a Oa RE ASC TEE

Devuitgaven S60 re eG

Zoodat de rekening sluit met een batig slot van f 850.24

waarbij echter dezelfde opmerking, als in het vorig Verslag op

bladz. 7, sub 1, en eene gelijksoortige als sub 2 vermeld is,

moeten in aanmerking genomen worden.

De Voorzitter benoemt de heeren Lodeesen en Kinker om,

ingevolge art. 25 der wet, de rekening en verantwoording van

den Secretaris na te zien.

De heer N. H. de Graaf, volgens art. 15 der wet, als con-

servator aftredende, wordt met algemeene stemmen herkozen.

Daar genoemde heer niet tegenwoordig is en schriftelijk zijn’

wensch heeft kenbaar gemaakt om niet weder als conservator

herkozen te worden, ontvangt de Secretaris den last om den

heer N. H. de Graaf van zijne herbenoeming kennis te geven

en hem, namens de vergadering, dringend uit te noodigen, zich

daaraan niet te willen onttrekken ’.

Ter voldoening aan art. 55 draagt het Bestuur twee dubbel-

tallen voor, opdat uit ieder dubbeltal een lid worde gekozen

voor de redactie van het Tijdschrift.

Eerste dubbeltal: de heeren Prof. J. van der Hoeven en Mr.

E. A. de Roo van Westmaas.

Tweede dubbeltal: de heeren Dr. J. A. Herklots en Dr. A.

W. M. van Hasselt.

De heer van der Hoeven wordt met algemeene stemmen

herkozen; overigens erlangt van de twintig uitgebragte stem-

men:

Dr J. A. Herklots. en stemmen:

Dr. A. WM. van Hasselt» 2... 41 »

Zoodat als leden der redactie van het Tijdschrift zijn gekozen

Prof. van der Hoeven en Dr. van Hasselt.

Het Bestuur stelt tot eere-lid voor den heer Officier van Ge-

zondheid der 2° klasse Jhr. J. L. C. Pompe van Meerdervoort,

die zich, door het volkomen geslaagde overbrengen van gezonde

eijeren der Bomb. Yama-mai naar Nederland, jegens de ento-

! De Secretaris heeft het genoegen hierbij aan de leden mede te deelen, dat de

heer N. H. de Graaf, op hun eenstemmig verlangen, welwillend besloten heeft de

functien van conservator te blijven waarnemen.

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 11

mologie en ’t algemeen en onze Vereeniging in het bijzonder,

zeer verdienstelijk heeft gemaakt.

Tot corresponderende leden worden door het Bestuur voorge-

steld de heeren Dr. Carl Stal te Stockholm en Frederic Moore,

Bestuurder van het Museum der voormalige Oost Indische Com-

pagnie, in het Britsch Museum te London.

De vergadering benoemt deze heeren als zoodanig met alge-

meene stemmen.

Dr. M. C. Verloren brengt, ook namens Prof. Mulder, verslag

uit van hetgeen door hen, krachtens het in de vorige vergade-

ring ontvangen mandaat (zie Versl. p. 11), met betrekking tot

de uitgave der door wijlen den heer Schubärt nagelaten teeke-

ningen en manuscripten is verrigt. Uit dit rapport blijkt, dat,

volgens een door Prof. Mulder ontvangen brief van Mevr. de

weduwe van Eyndhoven, geene teekeningen van Schubärt’s hand

in de nalatenschap van haren overleden echtgenoot gevonden zijn;

dat de commissie zich voor alsnog niet met de Kon. Akademie

van wetenschappen of de Haarlemsche Maatschappij van weten-

schappen in verbinding had gesteld, omdat zij, niet wetende

waaruit Schubärt’s nagelaten stukken bestaan, geene bepaalde

aanvragen of voorstellen had kunnen doen; dat het, naar het

oordeel der commissie, alvorens een dergelijken stap te doen,

noodig zou zijn, dat dit of dat gedeelte van Schubart’s weten-

schappelijke nalatenschap voor publicatie werd gereed gemaakt,

opdat b. v. de Haarlemsche Maatschappij zou kunnen beoor-

deelen , voor welke uitgave men hare medewerking inriep; dat

het dus voor alsnog aan de heeren Mulder en Verloren moest

worden overgelaten, om Schubärt's manuscripten al vast gedeel-

telijk voor de pers gereed te maken, alvorens zich tot de Haar-

lemsche Maatschappij of wel Teylers Genootschap te wenden,

stellende de commissie aan de vergadering voor, dienovereen-

komstig te willen besluiten. De vergadering besluit dienover-

eenkomstig.

Thans wordt ter tafel gebragt de brief van den heer Nijhoff,

waarvan in het verslag van den President is melding gemaakt.

De vergadering magtigt den Voorzitter en Secretaris van het

Bestuur, om met den nieuwen uitgever van het Tijdschrift zoo-

danige overeenkomst voor de verdere uitgave aan te gaan als

zij noodig zullen oordeelen.

Bij acclamatie wordt het voorstel van Dr. Verloren aangenomen,

dat de een-en-twintigste algemeene vergadering zal gehouden

19 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

worden te Velp, en wanneer dáár ter plaatse geen geschikt

locaal voor de vergadering beschikbaar mogt zijn, alsdan te

Arnhem.

Tevens wordt bij acclamatie aangenomen een voorstel van Mr.

J. Herman Albarda, om reeds nu te bepalen, dat Zwolle voor

het jaar 1866 als vergaderplaats in aanmerking zal komen.

De Heeren Lodeesen en Kinker brengen verslag uit, dat zij

de rekening en verantwoording van den Secretaris nagezien,

met de bescheiden vergeleken, conform bevonden en goedge-

keurd hebben. De Voorzitter brengt hun deswege den dank der

vergadering toe.

De leiding der algemeene vergadering in 1865 te houden,

wordt door de leden opgedragen aan het lid Mr. J. Herman Albarda

van Leeuwarden, die zich deze keuze welwillend laat welge-

vallen.

Daar de wet alleen bepaalt, dat die vergadering in een der

zomermaanden zal gehouden worden, zullen de maand en de

dag nader door het Bestuur worden bepaald, in overleg met

den benoemden President der vergadering.

De Voorzitter stelt voor een brief van dankzegging te zenden

aan den heer Croiset voor zijne bereidwilligheid, om het portret

van Lyonet in de vergadering ten toon te stellen. Aangenomen

bij acclamatie.

De heer Kinker uit den wensch, dat voortaan de achter. het

verslag gevoegde naamlijst der leden, zoo veel doenlijk, worde

aangevuld met nadere opgave van woonplaats, alsmede van dat

gedeelte der entomologie, hetwelk ieder lid beoefent. Goedge-

keurd '.

De heer Grebner zou gaarne zien, dat aan den heer Croiset

vergunning werd gevraagd, om van Lyonet’s portret photographien

te mogen laten maken voor de leden der Vereeniging.

Mr. J. H. Albarda acht het daarentegen beter en stelt voor,

dat Lyonet’s beeldtenis in het Tijdschrift worde geplaatst.

Na eenige gedachtewisseling keurt de vergadering goed, dat

de heer Snellen van Vollenhoven, als President der redactie van

het Tijdschrift, zich omtrent het voorstel Albarda in verbinding

zal stellen met den heer Groiset te Amersfoort.

1 Voor zoo veel zulks nu rceds mogelijk was, is aan het genomen besluit gevolg

gegeven. Voor aanvullingen en verbeteringen zal bij het volgende verslag worden

gezorgd, wanneer de Secretaris daartoe door de leden zal zijn in staat gesteld.

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 15

De Voorzitter gaat alsnu over tot het verkoopen van de voor-

handen duplicaat-werken, vermeld in den oproepingsbrief ter

vergadering.

De heer Dr. M. C. Verloren wordt, als hoogste bieder, kooper van

Het Wiener Entomol. Monatschrift, Band 1 tot en met 7,

VOOR RO ONEENS e Ok, nf Ore

en Mr. W. Albarda van

Die Entomol. Zeitung, herausgegeben von dem

Entom. Vereine zu Stettin, Jahrg. 6 tot en met 12, voor - 7. —

Nadat de vergadering gedurende een korten tijd geschorst

was, volgen de wetenschappelijke mededeelingen.

De heer J. Backer Sr. deelt een en ander mede over de

hier te lande ondernomen kweeking der Antherea Yama-mai,

ten bewijze, dat deze dieren tegen ons klimaat bestand zijn.

Dit onderwerp geeft aanleiding tot eene nadere bespreking van

de sedert het vorige jaar gedane waarnemingen, genomen proeven

en verkregen uitkomsten. Verschillende leden, doch vooral de

heeren Dr. Verloren en Backer, voeren daarover het woord en

maken daarbij herhaaldelijk melding van hetgeen Mr. de Roo

van Westmaas hun als zijne bevinding ten deze had medege-

deeld. Allen waren het vrij wel eens, dat, hoewel de rupsen

zeer goed tegen ons klimaat bestand bleken te zijn, echter eene

kweeking in de open lucht van der jeugd af aan om verschil-

lende redenen niet raadzaam is te achten. Wij zullen hier, over

hetgeen als de beste wijze van kweeking werd beschouwd, niet

uitwijden, omdat men over dit onderwerp een afzonderlijk ge-

schrift in extenso mag te gemoet zien. Alleen teekenen wij hier

nog aan, dat de rupsen, die, zoo als herinnerd werd, te Parijs

met Robinia glabra zijn gevoed, bij het uitkomen zeer goed

kersenbladen eten, zoo als Dr. Verloren had waargenomen, of-

schoon dat blad later door haar versmaad werd. Een door

laatstgenoemden Spreker medegebragte volwassen Yama mai rups,

gaf hem aanleiding een en ander te zeggen over de zilveren

spiegels of vlekken, die men bij deze dieren boven den geel-

achtigen zijband op sommige geledingen waarneemt. Verleden

jaar hadden de meeste zijner rupsen veel grootere en talrijker

vlekken dan het vertoonde exemplaar, op hetwelk slechts enkele

kleine spiegels geteld werden. In het vorig jaar waren deze

integendeel zoo talrijk, dat ééne rups aan Spreker een en twinlig

zoodanige vlekken vertoonde. Dit jaar nu komen ze bijna niet

meer voor; eene opmerking, die ook door den heer Backer ge-

14 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

maakt is. Het is dus waarschijnlijk, dat deze zilver-spiegels,

bij opvolgende kweekingen bijna geheel zullen verdwijnen „ eene

waarschijnlijkheid, die Dr. Verloren verklaarbaar acht uit het

verschil van temperatuur, hetwelk tusschen ons land en Japan

bestaat.

Namens Mr. de Roo van Westmaas wordt door den Secretaris

aan de vergadering eene vlieg en eene wesp verloond, die in

meerdere exemplaren parasitisch hadden geleefd in de rupsen

van Bomb. Cynthia en welke wespen zich, bij het uitkomen uit

de cocons, een doortogt hadden gemaakt, deels door den weg

te volgen, die voor den vlinder bestemd was, deels door zich

eene opening te knagen in het cocon, al naar mate de plaats

was, waar de wesp de vlinderpop of de gestorven rups (want

enkele rupsen waren niet in poppen veranderd), verlaten had.

De vertoonde vliegen-soort was Phorscera concinnala en de sluip-

wesp Pimpla instigator.

De heer van Hasselt vertoont den leden een veertiental zeer

fraai uitgevoerde platen in chromolithographie, behoorende tot

het onlangs verschenen prachtwerk over tropische spinnen van

A. Vinson, geliteld Araneides des Îles de la Reunion, Maurice

et Madagascar, Paris, 1865, en geeft cen beknopt referaat over

den inhoud daarvan. De schrijver is geneesheer op het cerst-

genoemde dier eilanden; hij heeft zijn werk uitgegeven op kosten

dier Fransche kolonie, en het opgedragen aan de uit negen leden

bestaande Commissie van het natuurkundig Museum aldaar, voor

hetwelk hij sedert jaren spinnen en insekten verzameld had,

niet alleen op het eiland zijner inwoning en Maurice, maar ook

op Madagascar, werwaarts hij voor weinige jaren in ambassade

was medegezonden, bij gelegenheid der krooning van Radama II,

welke hem vrijheid gaf, om tot in het binnenland van dit we-

tenschappelijk nog zoo weinig bezocht eiland zijne zoologische

nasporingen in het werk te stellen, niet alleen op het gebied:

der araneologie, maar ook op dat der lepidopterologie, waarover

hij in de Comptes rendus de l'Académie des Sciences voor 1862

en 1865, reeds belangrijke mededeelingen had gedaan, inzon-

derheid over de Borocera Cajani, welke de zijde van Madagascar

oplevert. Ook op geologie, conchyliologie en ornithologie heeft

hij zieh daar toegelegd, doch daarover, alsmede over den

rijkdom der natuurlijke historie van dit eiland mogen wij zelven

eerlang meer belangrijke beriglen te gemoet zien van onze land-

genooten de heeren Pollen en van Dam, die voor eenige maanden

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 15

derwaarts zijn afgereisd, om voor ons beroemd Museum te

Leiden werkzaam te zijn.

Wat Vinson nieuws heeft geleverd, bestaat hoofdzakelijk in

het afbeelden, en wel zeer naauwkeurig en schoon , van ruim

een 40 tal nieuwe spin-soorten der bovengenoemde eilanden,

wier namen te vermelden het Spr. onnoodig voorkomt. Maar

bovendien geeft hij verscheidene belangrijke opmerkingen omtrent

de levenswijze dezer en andere tropische Araneæ, van welken

nog het volgende aanteekening verdient, en waarbij moet worden

opgemerkt, dat Schr. bekent, zeer veel in zijne araneologische

studiën te zijn gebaat door de menigvuldige aanteekeningen hem

nagelaten door den reeds eenige jaren overleden Office. v. Gez.

Dumont, die vóór hem de geneeskundige praktijk op Ile de

France had uitgeoefend.

Bij het vergelijken der spinnen, op de drie genoemde eilan-

den door Vinson aangetroffen, heeft hij gevonden, dat hare

Fauna door een’ gemeenschappelijken band wordt omgeven; in-

tusschen werd van den anderen kant ook bevonden, dat zij elk

voor zich ten deele eene afzonderlijke Fauna araneina bezitten.

Onder anderen moet Spr. ten dezen de bijzondere opmerkzaam-

heid vestigen op het voorkomen alleen op Bourbon van een

bijzonder genus, waarvan hij nog slechts zeer enkele malen cen

exemplaar eener enkele soort aantrof, t. w. van het nieuwe ge-

slacht Arachnoura, Spec. scorpionoides. Dit zeldzame diertje

gelijkt uitermate veel op eene kleine bruine scorpioen, door het

bezitten eener vliesachtige staart, die echter niet alleen naar den

rug, maar ook naar de buikzijde kan worden omgebogen. Daar

de spintepels zich niet aan het uiteinde van dezen, maar onder

aan den buik bevinden, en er geen bijzonder uitsteeksel, dat

als wapen dienen kan, aan is op te merken, weet hij niet

waartoe dit appendix dient. Deze spin, die overigens tusschen

‘het Genus Epeira en Plectanus kon worden geplaatst, biedt

wijders weder een merkwaardig nieuw voorbeeld aan van den

overgang tusschen verwante diergroepen of klassen, hier tusschen

de Araneiden en Seorpioniden.

Eene tweede, als algemeen beginsel nieuwe, waarneming van

Vinson heeft betrekking op zijne verdeeling der aranea in nacht-

en dagspinnen, waarvan tot hiertoe, volgens hem, in enkele

Drassiden , zoo als de Drassus nocturnus en de D. lucifugus,

slechts enkele voorbeelden bekend waren. Volgens hem, komen

er veel meer voor, en zijn er zelfs onder hetzelfde geslacht be-

16 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

paalde soorten, die alleen over dag, anderen, die alleen des

nachts werkzaam zijn. Hij meent zelfs, dat zij aan bepaalde

karakters te herkennen zijn. Zoo zouden de Nocturne meer

behaard en donker van kleur zijn, zonder glans of schoonheid,

en meer in donkere schuilhoeken leven. Als nachtspinnen noemt

hij de Scytodes-soorten', de Oliossen, de Pholci, de Uloborus,

de Selenops en vooral sommige Epeire. Door de laatsten

kwam hij tot zijne ontdekking. Eens des avonds zag hij eene

groote Nephila op hare cirkelvormige webbe van meer dan een

Ned. el groot. Geen tijd hebbende haar te vangen, wachtte hij

tot den volgenden morgen. Toen overdag daar terug komende,

stond hij zeer verbaasd, noch spin, noch web terug te vinden.

Den volgenden avond weder die plek bezoekende, was alles

tegenwoordig. Herhaalde malen overtuigde hij zich van dezelfde

verandering, die plaats schijnt te vinden, door dat de spin in

den morgenstond het den vorigen avond gemaakte net zelve

schijnt op te ruimen, en zelfs daarvan het grootste gedeelte der

draden op te eten! eene veronderstelling, welke niet te zeer

verwonderen moet, daar Spr. zelf zulks herhaaldelijk ook door

onze kruisspinnen, jonge vooral, heeft zien verrigten. Wanneer

men de bedoelde Epeiræ met eenige vlinders of andere insekten

in eene flesch opsluit, doen zij dezen over dag niet aan, doch

in den morgen vindt men er alleen de overblijfselen van.

Op Bourbon en Ile de France zijn aan den Schr. geene be-

paald giftige spin-soorten bekend, zelfs de grootste Epeir«e

(Nephilæ) aldaar zijn het niet noemenswaardig. Op Madagascar

staat er echter meer dan eene in zeer kwaden reuk. Onder

anderen wordt de Thomisus foka (Vinson) uitermate gevreesd;

ofschoon zij slechts 12 strepen lang is, zou haar beet eene

algemeene zwelling van het ligchaam en den dood veroorzaken.

Evenwel heeft hij zich daarvan niet zelf overtuigd, doch wel

nam hij waar, dat groote Coleoptera en Hymenoptera, die hij

bij haar in eene flesch had gedaan, er merkwaardig spoedig

door werden gedood (comme foudroyés). Niet minder berucht

is op dit eiland de Menavodi, wier beten soms doodelijke flaauw-

ten «zouden» te weeg brengen, na algemeene koude rillingen.

Het verdient bijzondere opmerking, dat deze spin-soort ook in

+ Onze Scytodes thoracica, hoezeer veelal verborgen levende, heb ik echter

meer dan eens, op het midden van den dag, zich tegen een’ zonnigen muur in de

buitenlucht zien begeven, VEE:

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 17

Europa en in Amerika evenzeer gevreesd wordt, onder anderen

op Corsika en op Guracao. Het is hem gebleken, dat zij eene

Latrodectus-soort is, en hij noemt haar, onder opgaaf, dat hij

haar het eerst heeft gedetermineerd, ZL. Menavodi; doch het

komt Spr. hoogst waarschijnlijk voor, zoo wel uit de beschrijving

als de afbeelding, dat zij dezelfde spin is, of slechts eene

variëteit van de Curacaosche Oranje-spin, die onder de benaming

van Latrodectus malmignatte var. Curassavica, voor een paar jaren

door hem in dit Tijdschrift als zoodanig is bepaald. (Zie jaargang

1860, of Deel III, bl. 46.) Hoezeer Vinson ook voor deze spin

geene gelegenheid heeft gehad, hare uitwerkselen gade te slaan,

zegt hij er toch van (in tegenstelling met Spreker’s historische na-

sporingen daarover), dat zelfs verlichte Europeanen daar te lande

allen hierin overeen komen, dat hare beet «un danger réel »

na zich sleept.

Eene zeer belangwekkende beschrijving geeft Vinson van het

voorkomen op de genoemde eilanden van verscheidene soorten van

kleine parasitische spinnen, die op de webben der groote Nephile

niet alleen trachten hare prooi te vinden in den afval van de

door deze gedoode insekten, maar daar ook veiligheid zoeken

tegen de Colibris, die haar in de sterke netten van hare gast-

vrouwen niet durven komen opzoeken, als wordende daarin

anders soms zelve gevangen, gelijkerwijze de waarheid daarvan

ook door den Schrijver uit eigene herhaalde aanschouwingen wordt

bevestigd. Zij leven gezellig en maken hare kleine webjes vast

aan de hoofddraden van die der groote Epeiræ, welke zich om

haar volstrekt niet schijnen te bekommeren, hetgeen vreemd

genoeg klinkt, dewijl zij somtijds de cocons van hare gastvrouwen

aandoen of de daaruit pas ontwikkelde jongen bemagtigen. Het

zijn zeer fraaije en met helder witte of gele kleuren blinkende

Linyphia-soorten, door den Schrijver genoemd ZL. parasita,

L. zonata en L. argyrodes. De laatste is nog daarom opmerke-

lijk, dewijl haar abdomen een’ schitterenden zilverglans vertoont

en op vischschubben of liever op een bolletje kwik gelijkt,

hetgeen door Spreker, in een drietal exemplaren van dit schoone

spinnetje (of althans van eene zeer naauw verwante soort), aan

hem uit Java door den heer A. Andréas vriendschappelijk toe-

gezonden, aan de vergadering wordt vertoond.

Omtrent de reeds meermalen genoemde groote Epeiriden dezer

eilanden, vooral de £. (Nephila) nigra, inaurala en madagas-

cariensis, vestigt de Schr. de bijzondere opmerkzaamheid op de

18 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

mogelijkheid, door velen reeds vroeger voor anderen geroemd,

om daaruit voordeel te trekken tot de zijde-teelt. Afwijkende

van het oudere denkbeeld, om daartoe bepaaldelijk hare cocons

alleen te bezigen, beweert hij, dat men van deze spinnen nog

op eene geheele andere wijze, en niet tijdelijk maar voortdu-

rend, zijde kan winnen. Men behoeft daartoe eenvoudig haar

abdomen even te drukken en het spinrag vast te hechten aan een’

haspel, om dagelijks daaruit eene ruime hoeveelheid draden af

te spinnen van zeer fraaije donkergele of oranjekleurige zijde,

door welke bewerking de dieren volstrekt (?) niet schijnen te

lijden, terwijl zij daarna in vrijheid worden gesteld, om binnen

kort weder te dienen. Deze arbeid kan zeer goed in het groot

worden gedreven, daar de genoemde spinnen gezellig leven ; en

daar zij groote temperatuur-verschillen kunnen doorstaan, zouden

zij misschien zeer wel in Europa kunnen worden ingevoerd.

Het spinsel der webben en cocons dezer Epeiriden is van ver-

schillende kleur; zeer schoon zijn de webben van sommige

Nephile, wier circulaire draden anders gekleurd zijn dan de

radiaire. Ook zeer fraai zijn eenige geheel of ten deele anders

gekleurde cocons, in de nabijheid der netten of op deze opge-

hangen, soms in den vorm van eene rei slangeneijeren, of bij

groot aantal en klein volumen te vergelijken met een paternoster

of rozenkrans, zoo als dit laatste bij de om die reden dusge-

noemde Epeira Sancti Benedicti het geval is, alsmede eeniger-

mate bij de Z. Opuntie. Zeer bijzonder echter is de ontdekking

van Vinson der beteekenis van eenen afzonderlijken draad, die

reeds door anderen was opgemerkt, doch niet begrepen , welke

gemeenlijk in het midden der webbe van Epeira Mauritia hangt.

Die draad is zilverwit, veel zwaarder dan de anderen. en in

zig-zag verloopende, ter lengte van 2 tot 5 duim. Toevallig

nam Vinson bij herhaling waar, dat deze draad beschouwd moet

worden, volgens zijne uitdrukking, als een «réserve-kabel»,

alleen dan door dit spinnetje te bezigen, wanneer een meer dan

gewoon groote of sterke prooi in zijn nel is geraakt.

Aan het spinnen van sommige soorten heeft de schrijver

verder zijne oplettendheid gewijd, onder anderen aan dat der

Tetragnatha protensa. Deze spreidt haar net gemeenlijk uit over

het water van een of ander beekje, als het ware van de eene

zijde tot de andere, eene brug vormende tusschen de water-

planten. Hij meent te hebben waargenomen, dat deze, bij het

naderen van onweders of zware regenbuijen, waardoor het water

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 19

op eens sterk wast en haar web zou worden weggespoeld, tijdig

hare draden bijeen trekt, om zich op eene hoogere plaats in

veiligheid een zekerder net te weven.

« Jamais,» zegt Vinson, «eelte aranéide ne se laisse sur-

« prendre par l'orage», en hij meent, hierin het voetspoor vol-

gende van den bekenden arancoloog Quatremère d’Isjonval, dat

zij voor de meteorologie niet minder zekerheid verschaffen kan

dan de barometer !

In het algemeen weet men, dat bij uitzondering van zeer

enkele spinnen (bepaaldelijk de Argyroneta aquatica) de man-

netjes kleiner zijn dan de wijfjes; zeer buitengewoon echter

zegt Vinson, dat dit verschil bij eenige der grootste Nephilæ

zijner eilanden wordt waargenomen, en hij vestigt meer speciaal

de aandacht op de £. (Nephila) inaurata en de E. (Nephila)

nigra. Van de laatste, waarvan het 9 45 mm. lang is, meet

het Z slechts 5 mm., en van deze laatste zegt hij: «rien de plus

«disparate, que de voir la petitesse du male de l’Epeire noire,

«auprès du volume énorme de la femelle». Wanneer bij andere

soorten de copulatie is geschied, zoo weet men, dat de man

liglelijk de prooi wordt van het vrouwtje; juist de kleinheid

der genoemde mannetjes maakt, dat zij, onder dezelfde omstan-

digheden, deze kwade kans veel vaker ontkomen, daar zij zich,

zelfs op het ligchaam der wijfjes zelve, tegen de aanvallen van

dezen weten zeker te stellen. Van de £. nigra schrijft hij ten

dezen het volgende: «Il se promène sur elle, marche sur ses

«côtés, fuit rapidement en se laissant glisser le long de ses

«longues pattes, comme le long d'un cable lorsqu'il redoute

«sa colére; il se refugie méme sur le milieu de son dos, pour

«échapper à son alteinte», etc.

De uitvoering van het werk, vooral de roijaal groote druk

en de schoone platen, wordt ten slotte door Spreker bijzonder

geprezen.

Hierna vertoont de heer van Hasselt nog aan de leden een

exemplaar op spiritus van Geophilus electricus, voor eenigen tijd,

volgens mededeeling van den heer J. B. Dompeling, Med. Br. te

Utrecht, levend uit den neus ontlast bij eene vrouw, welke

reeds lang aan pijn in het voorhoofd had geleden, die daarna

wel eenigzins verbeterd, doch niet geheel geweken is. Het is

bekend, dat er ook voor dit insekt, als voor andere dieren,

meer voorbeelden van gelijksoortigen aard beschreven zijn.

(Vergel. o. a. Fr. Tiedemann, Von lebenden Würmern und In-

20 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

sekten in den Geruchsorganen des Menschen, 1844.) Hoewel

daaromtrent bij velen groote twijfel bestaat, moet Spr. evenwel

doen opmerken, dat er tegenwoordig zoo vele analoge en authentieke

gevallen bekend zijn van het levend ontlasten van vliegenlarven

uit den neus in de tropische gewesten, dat de mogelijkheid

daarvan ook voor duizendpooten en welligt andere insekten niet

te zeer mag worden ontkend. Hij geeft intusschen voor de ge-

noemde dieren, als zijn bepaald gevoelen op, dat deze verblijf-

plaats door hen, meer dan waarschijnlijk, alleen wordt verkozen

bij personen, welke reeds te voren aan neusverzwering (ozænu)

leden, door de stinkende uitwasemingen waarvan zij naar deze

voor hen anders zoo vreemde plaatsen kunnen worden gelokt.

Misschien zal hij over dit onderwerp in het Tijdschrift voor

geneeskunde later meer in het breede handelen.

Na nog, door het reeds zeer bekende school- of hund micro-

scoop, hem door den heer von Rappard aan de hand gedaan, de

zeer fraaije pootkammetjes van een der kleinste Micryphantes-

soorten te hebben laten bezigtigen, eindigt hij zijne voordragt.

De heer Grebner moet tot zijn leedwezen mededeelen, dat

de rupsen van Taleporia pseudobombycella, waarover hij in de

vorige vergadering gesproken heeft, allen gedurende de overwin-

tering zijn gestorven , zoodat hij zijne waarnemingen niet verder

heeft kunnen voortzetten. Vervolgens vertoont hij een’ vlinder

van Liparis Salicis met verharden rupsenkop, hetgeen Mr. J.

H. Albarda aanleiding geeft mede te deelen, dat hij vroeger

eene dergelijke monstrositeit aan een’ vlinder van Bombyx Mori

heeft waargenomen. De rups van het vertoonde exemplaar van

Lip. Salicis was verpopt zonder den hoornachtigen kop kwijt te

raken. Aan de pop ontbraken de sprietscheden. Twee voor-

werpen van Arctia lubricipeda, het eene buitengewoon sterk ge-

teekend „ het andere bijna zonder teekening, worden door Spr.

vertoond , als een bewijs hoezeer individuën eener zelfde soort

onderling in kracht van teekening kunnen verschillen. Eindelijk

laat Spr. zien een mannelijk voorwerp van Apamea arcuosa Haw.

door den heer Th. van Veerssen onder meer anderen, op

8 Julij 1865, te Nieuwer-Amstel gevangen '.

1 Cf. DI. IV, p. 39 en VI, p. 166. Het wijfje dezer soort is hier te lande nog

niet gevangen. Ben ander g werd mij later vertoond door den heer Grebner, hetwelk

hij op 6 Augustus 1864 gevangen had bij Zutphen, op eene met riet begroeide plek,

in een bosch bij het huis te Velde bij Warnsveld, D. G.

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 21

De heer Lodeesen laat eene doos rondgaan met eenige zeer

fraaije zeldzame inlandsche vlinders, waaronder bijzonder de aan-

dacht trekt eene mannelijke varieteit van Satyrus Semele, door

een jeugdig verzamelaar, den heer D. H. Roodhuyzen HGzn. uit

Amsterdam, den 24 Julij 1864, onder een aantal voorwerpen

der stamsoort , op eene open plaats in een dennenbosch gevan-

gen, aan den straatweg tusschen Doorwerth en Renkum. Het

exemplaar is zeer frisch en in alles aan den type gelijk, met

uitzondering van den linker ondervleugel, die fijner beschubd,

doorschijnender en lichter gekleurd is dan de regter ondervleu-

gel. De afwijkende, witgraauwe kleur verspreidt zich vooral

over de buitenste helft en langs den binnenrand der vleugels,

zoowel op de boven- als onderzijde, terwijl de gewone teekening

daarop slechts bleek uitkomt.

De heer Kinker laat eenige voor onze Fauna nieuwe vlinder-

soorten zien, meest Microlepidoptera, deels door hem zelven,

deels door het lid Weijenbergh verzameld. Zie Bijlagen B en C!.

Ook de heer Baron Lewe van Middelstum heeft eenige Lepi-

doptera, door hem te Beek bij Nijmegen gevangen en aldaar

zeldzaam voorkomende, ter vergadering medegebragt, van welken

eene merkwaardige varieteit van Liparis dispar 4, door hem

aan de collectie der vereeniging wordt ten geschenke gegeven.

De heer P. C. T. Snellen zegt het volgende: «Ik heb het

genoegen u hierbij eenige soorten van Lepidoptera te vertoonen,

die nog niet als inlandsch zijn bekend gemaakt.

Het zijn de volgenden :

(Zij zijn vermeld in Bijlage B.)

Vervolgens heb ik nog van twee voorwerpen melding te

maken.

Het eene is eene Noctuide en wel Zeucania Loreyi Duponchel

(Herr. Schaeff. Syst. Bearb. d. Schmelt. von Europa, Deel II,

p. 255, f. 509, 514). Reeds voor eenige jaren ontving ik daar-

van een exemplaar ter determinatie van ons gewezen medelid

C. Brak. Hij gaf mij op, dat hij het bij Amsterdam, in de

maand Junij des avonds gevangen had. Ik maakte toenmaals

1 Ten einde een geregeld overzigt te geven van de soorten, die sedert de lijsten

van Macrolepidoptera in DI. VI van dit Tijdschrift en van Microlepidoptera in de

Bouwstoffen als inlandsch ontdekt zijn, zullen in ’t vervolg de nieuwe soorten bijeen

verzameld achter elk verslag worden gevoegd, In den tekst van het verslag blijven

zij dus voortaan onvermeld.

99 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

bezwaar de soort als inlandsch op te geven, omdat ik eene ver-

gissing omtrent de herkomst van Brack’s exemplaar vermoedde,

daar L. Loreyi tot dus verre alleen uit het zuiden van Europa!

bekend was. Onlangs echter las ik in een Duitsch werk’, dat

men deze Leucania ook bij Hamburg had gevangen en, zonderling

genoeg, evenmin regt geloof kon slaan aan de indigeniteit in

Duitschland en het voorkomen bij Hamburg slechts voor toevallig

hield. Uit dit tweede voorbeeld van het vinden dezer soort in

het noorden van Europa, meen ik echter te kunnen opmaken,

dat Brak geene vergissing heeft begaan, noch het voorkomen in

ons land abnormaal is en men Z. Loreyi Dup. dus gerust in de

lijst onzer Lepidoptera kan opnemen *.

Het andere voorwerp is de zak eener Psyche, waarvan door

den heer Backer Jr. bij Wolfhezen, op de heide, twee exem-

plaren zijn gevonden. Zij waren beiden ledig. Waarschijnlijk

is het de zak van Psyche opacella H.S., te oordeelen naar zijne

afbeelding daarvan in zijne Neve Schmetterlinge aus Europa,

Raupen und Säcke fig. 2 en 5».

Dr. Piaget biedt voor de verzameling der Vereeniging ten ge-

schenke aan, een honderdtal zeer zorgvuldig door hem voor het

microscoop geprepareerde voorwerpen van parasitische insecten ,

allen op slechts eenige weinige uitzonderingen na gedetermineerd

en met opgave van de woningsdieren, welke voor het grootste deel

uit inlandsche vogels bestaan. Dit keurig net bewerkt en met

uitnemende zorg behandeld geschenk, voldoet ten eerste aan eene

groote leemte in de verzameling der Vereeniging en vult ten

andere op ruime schaal de lijst aan van. Parasitica indigena,

vroeger door den heer Maitland in de Bouwstoffen bekend ge-

maakt *.

De Voorzitter brengt den heer Piaget den warmen dank der

Vergadering voor deze hoogstbelangrijke bijdrage en beveelt de

collectie in zijne voortdurende belangstelling aan.

1 Guenée, Noctuel. V, p. 84, geeft op, dat deze soort voorkomt in het zuiden |

van Frankrijk, Spanje, op Java en in Brazilie.

: Die geographische Verbreitung der Schmetterlinge Deutschlands und der

Schweiz von Dr. Adolf Speyer und Aug. Speyer. II, pag. 290.

5 In the Entomologists Annual voor 1864 wordt ZL. Loreyi D., ook als in

Engeland gevangen, opgegeven.

* De lijst der soorten, waaruit het geschenk van Dr. Piaget bestaat, vindt men

achter dit Verslag, Bijlage D.

DER NEDEKLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING, 29

De heer van der Wulp laat cenige Diptera zien, die in den

laatsten tijd als nieuw voor onze Fauna zijn ontdekt. Bijlage E.

Met betrekking tot de daaronder voorkomende Agromyza latipes

Meig., meldt de heer van der Wulp met een woord, dat de

soort, die onder gelijken naam ook door Zetterstedt beschreven

is, doch zonder Meigen te citeren, werkelijk ook dezelfde is, en

de citatie waarschijnlijk alleen er bij vergeten is. Deze soort wijkt

naar Sprekers inzien, te veel af van de overige Agromyzen, om

daarmede in één geslacht te kunnen blijven; zij onderscheidt

zich, behalve door de zeer sterke verbreeding der achterscheenen ,

door den vooruitstekenden, met haakvormig teruggeslagen lippen

voorzienen zuiger; de knevelborstels zijn kort en de borstels van

het voorhoofd zijn zwak en mede niet zeer verlengd ; het korte

aangezigt en in 't algemeen de vorm van den kop herinnert aan

Madiza en Siphonella. Spr. bezit de soort, die zeldzaam schijnt

te wezen, behalve in het exemplaar dat hij zelf ving, nog in

een paar exemplaren afkomstig van Prof. Ruthe uit Berlijn.

Fen Duitsch exemplaar van Pedicia rivosa Linn., dat mede door

den heer van der Wulp aan de leden vertoond werd, gaf aan-

leiding tot het opmerken , dat die fraaije soort werkelijk ook in

ons land voorkomt: bepaaldelijk werd Beek, bij Nijmegen, aan-

geduid, als de plaats waar zij door de leden Baron Lewe en

S. van Vollenhoven gevangen is.

Mr. H. Verloren treedt de vergadering binnen.

De heer Six spreekt over twee Aphiden, die hij gevonden heeft,

en de larve van een Dipteron.

De heer H. W. de Graaf doet opgave van eenige Tortricinen,

die hem in den laatsten tijd ter determinatie zijn toegezonden

en nieuw zijn voor de Fauna van ons land. Bijlage C.

De heer Snellen van Vollenhoven zegt ongeveer het volgende:

«Sedert ik u, M. H.! op eene vorige vergadering eenige

opmerkingen mededeelde over de vleugelschubbetjes van den

wapendrager-vlinder, heb ik meermalen in verschillende werken

nagezien of ik ook eenige uitvoerige en vergelijkende beschrij-

ving der schubben van Coleoptera kon aantreffen. Bij Lacordaire

in zijne Introduction, de algemeene werken van Burmeister en

Kirby en Spence vond ik niets dan zeer oppervlakkige opgaven ,

waaruit mij wel bleek, dat zij de gedaante en den bouw dier

schubben niet zelven onderzocht hadden, en vruchteloos zocht

ik in andere werken naar eenige opgaven betreffende dit onder-

werp. Ik besteedde daarop eenige ledige uren in het beschou-

94 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

wen en afteekenen van torren-schubbetjes, hopende een werk te

hebben opgevat, dat, als nog niet door anderen behandeld,

misschien eenig nieuw en merkwaardig resultaat kon opleveren.

Het kwam mij voor dat de vorm en structuur der meeste

schubbetjes, die ik onderzocht, grootere overeenkomst hadden met

die der haren van Coleoptera of insecten in het algemeen .dan

wel met die der vleugelschubben van Lepidoptera; zelfs vond ik

dat de bekleeding van Staphylinen en van soorten van het ge-

slacht Trichius kennelijk uit haren bestond en dat bij eenige

Elateriden en Saperda de schubben, indien het schubben mogten

genoemd worden, al zeer weinig van laatstgenoemde haren ver-

schilden. Bij andere Elateriden evenwel en bij vele soorten van

Snuitkevers vond ik eene bekleeding, die ik met geene betere

benaming dan met die van schubvormige wist aan te duiden.

Terwijl ik zoo nu en dan eens keverschubbetjes onder het

microscoop beschouwde zonder echter geregelde waarnemingen

te doen, kwam uit Zwitserland te Leyden dezelfde heer von

Rappard, over wien de heer van Hasselt daar straks gesproken

heeft en vertoonde op ’s Rijks Museum, zijne microscopen en

preeparaten. Op mijne vraag, betreffende observatien van schub -

betjes, deelde hij mij mede, dat hij zich herinnerde eenmaal een

opstel in het Duitsch over dit onderwerp gezien te hebben; —

en eenige weken na zijn vertrek uit Holland had hij de bijzon-

dere beleefdheid, mij het door hem bedoelde werkje toe te

zenden. Het is eene dissertatie, die ik de eer heb hierbij ter

tafel te leggen; de titel luidt: Microscopische Untersuchungen über

die Käfer-Schuppen ; Habilitationsschrift von Dr. H. Fischer,

Privatdocent an der Universität zu Freiburg in Breisgau. Opgave

van drukplaats en jaartal ontbreken; het werk is in 4°, in 2

kolommen, met een klein plaatje en schijnt een overdruk uit

Oken’s Isis.

De Schrijver beklaagt zich eerst daarover, dat hij bij geen

entomologisch auteur iets meer dan zeer oppervlakkigs over zijn

onderwerp gevonden heeft en loopt dan de orde der Coleoptera

bij familien door, telkens den vorm der bekleeding behande-

lende; bij de Curculioniden gekomen, vergelijkt hij de schubben

bij die der vlinders, geeft daarbij een uittreksel uit het werk

van Bernard Deschamps over deze laatsten in de Annales des

Sciences naturelles’, en behandelt verder de Coleoptera tot aan

2 1835. Deel III, p. 111—137, plaat 3 en 4.

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 25

de laatste familie toe. Fischer is vrij omslagtig en geeft veel,

dat niet tot zijn onderwerp behoort. Voor ons is meer bepaal-

delijk gewigtig, dat hij onder de torrenschubbetjes vijf verschil-

lende typen heeft waargenomen, namelijk: 1°. de door hem

genoemde Muschelschuppen bij Cneorhinus, Tychius en vele

andere snuitkevers; 2°. de Metall-Blattschuppen bij Polydrosus,

Entimus en andere snuitkevers; 5°. de Granulations-schuppen bij

Melolontha, Hoplia en Plinus; 4°. de Haar- und Zottenschuppen

bij vele Curculioniden en bij Valgus, eindelijk 5°. de Faser-

schuppen bij Anthrenus. Bij de drie eerste typen geeft de

schrijver op, dat hij insertie door steeltjes heeft waargenomen.

Ofschoon ik nu nog geene, zelfs maar eenigermate volledige

waarnemingen over dit onderwerp heb gedaan, zoo mag ik toch

niet verzwijgen, dat mij deze laatste bewering van Fischer bij-

zonder vreemd voorkomt, omdat het mij niet is mogen gelukken

bij eenig schubbetje van kevers, hoe ook genaamd, een steeltje

aan te treffen. Zelfs bij de squame, die het naast in vorm

tot die der vlinders naderden, heb ik geen steeltje kunnen waar-

nemen en bij analogie redenerende naar die schubben, bij welke

ik de insertie heb waargenomen, zou ik tot de conclusie komen,

dat den schubbetjes der Coleoptera altijd de steeltjes ontbreken, -

die men zoo duidelijk bij die der vlinders opmerkt.

Met weinige woorden wil ik opgeven wat ik gezien heb.

Bij Entimus imperialis trof ik den vorm aan, die het meest

met de gedaante van eenige vlinderschubbetjes overeenstemt. Zij

zijn lancetvormig, aan eene zijde tamelijk scherp uitloopende ,

doch kennelijk zonder steeltje , onregelmatig naast elkander ge-

schikt en slechts zelden elkander bedekkende. Ik moet hier nog

bij aanstippen, dat helder rood, geelachtig groen en zuiver

blaauw prismatisch, doch onregelmatig en in vlekken, met

elkander afwisselden.

Bij Rhigus Germari, mede een van de fraaist gekleurde Cur-

culioniden, vond ik de schubbetjes van een veel breeder ovaal,

aan de eene zijde meest hoekig, insgelijks ongesteeld en door

prismatische kleuren rood, geel, groen en blaauw bontgevlekt.

De schubbetjes op de pooten van dit insect hebben wel denzelf-

den vorm, doch schijnen langwerpig ten gevolge van de menigte

haren, die tusschen de schubbetjes, wier randen elkander niet

raken , ingeplant zijn.

Bij voorwerpen tot het geslacht Hoplia behoorende, vond ik

de schubben, gelijk ze bij Fischer beschreven zijn, namelijk

96 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

afgerond vierhoekig en niet, gelijk de vorigen, met langsgroefjes

of streepjes voorzien , maar van eene korrelig schijnende opper-

vlakte, of ’t geen men noemt squame granulate. Ook hier

was het mij niet mogelijk de wijze, waarop zij ingeplant zijn,

duidelijk te zien, doch was tevens geen steeltje hoegenaamd

waar te nemen.

Uit de familie der Elateriden beschouwde ik de schubbetjes

van Elater limbatus en murinus. Bij de eerste soort vond ik

twee verschillende vormen, die van den discus, groen op zwarten

grond, waren korter, ietwat breeder, spatelvormig, aan eene

zijde als afgekapt en lieten vrij groote tusschenruimten tusschen

elkander overig; die van den limbus, wit van kleur, waren

langer, smaller en geheel tegen elkander aangedrongen, zoodat

zij hier en daar elkander bedekten. De squame van Zlater

murinus hadden eene zeer bijzondere gedaante , namelijk : zeer

langwerpig, gebogen, kegelvormig, aan eene zijde uiterst fijn

uitloopende , aan de andere zijde als afgescheurd; zij waren

overlangs van uiterst fijne lijntjes of groefjes voorzien. Opmer-

kenswaardig was hierbij, dat de inplanting zich aan het breede

einde bevond, ’t geen juist het tegenovergestelde is van wat bij

de Lepidoptera plaats grijpt; overigens was van een steeltje ook

hier niets te zien.

Men zal gereedelijk willen erkennen, dat deze vorm dien der

breedere of plattere haren van sommige zoogdieren nadert. Nog

sterker springt dit in ’t oog bij de bekleeding van Saperda

populnea, op wier dekschilden lange en smalle, eenigzins gebo-

gen schubben zijn ingeplant, die ieder onbevooroordeelde met

den naam van haren bestempelen zal, te meer omdat de in-

planting aan het dikke uiteinde zonder steeltje duidelijk te her-

kennen is.

Doch de groote overeenkomst tusschen keverschubben en haren,

om niet te zeggen de identiteit van beide, komt het duidelijkst

uit bij de bekleeding van torren uit de familie der Melolonthi-

den. De schubbetjes van Melolontha fullo, die afzonderlijk met

het ongewapend oog reeds te herkennen zijn, hebben eene

gebogen priemvormige gedaante, liggen op tamelijken afstand van

elkander, zijn ongegroefd of ongestreept en wit of geelachtig wit.

Wanneer men een klein stukje van de opperhuid van het dek-

schild zoodanig onder het microscoop plaatst, dat men het op

zijde beziet, zal men duidelijk bespeuren dat elk schubbetje met

het dikke einde ingeplant is in een groefje met eenigzins op-

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 97

opstaanden rand. Van een steeltje is daarbij niet alleen niets te

bemerken, maar voor cen steeltje zou door deze inrigling ook

geene genoegzame ruimte zijn overgelaten. daar de schubben

als uit putjes schijnen te voorschijn te komen. Mijns inziens mag

men bij de groote analogie, die tusschen deze huidbekleeding

en die der harige bladsprietkevers bestaat, aan deze zoogenaamde

schubben den naam van haren wel toekennen. De breedere en

platte schubbetjes zouden dan volkomen overeenstemmen met de

haren of uitsteeksels door Prof. J. van der Hoeven bij het kleine

Hemipterum Periphyllus Testudo* waargenomen.

De overeenkomst tusschen haren en schubben bij de torren

blijkt ons mede ten duidelijkste wanneer wij de bekleeding van

Cneorhinus Coryli en Sciaphilus muricatus beschouwen. Daar

toch vinden wij tusschen de gewone, platte en in de lengte

gestreepte schubben andere voorwerpen ingeplant, die zich in

de gedaante van knodsen of sabeltjes daartusschen verheffen.

Dat deze voorwerpen geene gewone haren zijn gelijk die der

zoogdieren zal ieder terstond toegeven, wanneer hij let op de

dunheid van het voorwerp: aan de inplanting en aan de relatieve

dikte digt bij de spits; zij kunnen evenwel ook zeer moeijelijk

in de cathegorie der schubbetjes gebragt worden, wanneer wij

als typisch voor schubben de gedaante der vlinderschubbetjes

aannemen en de grootere overeenkomst met haren springt ieder

in het oog.

Ik erken dat deze mijne aanmerkingen, als niet gebaseerd op

eenig anatomisch onderzoek der structuur van de verschillende

door mij behandelde voorwerpen, slechts van geringe waarde zijn,

doch zij geven mij desniettemin aanleiding tot de veronderstel

ling, dat de zoogenaamde schubbetjes der kevers meer overeen-

komst hebben met de haren van verschillende dieren, dan met

de vleugelschubbetjes van Lepidoptera. »

Dezelfde Spreker vertoont aan de leden een om zijne regel-

matigheid zeer merkwaardig driehoekig spiraalvormig kokertje,

waarschijnlijk van eene Phryganea-larve, uit Borneo, alsmede

eenige teekeningen van insecten voorstellende :

1°. eene zeer langhalzige soort van Apoderus uit Sumatra,

wiens kop alleen meer dan 5/4 uitmaakt van de lengte

des ligchaams van den hals tot den anus;

ı Zie dit Tijdschrift, Deel VI, bl. 1, pl. 1.

28 VERSLAG VAN DE TWINTIGSTE ALGEMEENE VERGADERING

9°, eene Tetrix-soort van het eiland Gebeh, welke met toe-

gevouwen achterpooten de allersprekendste gelijkenis op-

levert met eene Limosa onder de vogels, b. v. onze ge-

wone Grutto, en die overigens na verwant is aan Tetrix

cephalica de Haan;

5°. het muziekorgaan van eene bijzonder groote soort van

Mecopoda uit Pengarong in Borneo, ’t welk grooter en

forscher van bouw was dan dat van alle tot heden waar-

genomen sprinkhanen.

Daar deze verschillende dieren door den heer S. v. Vollen-

hoven nader zullen beschreven worden, kunnen wij hier met de

enkele vermelding volstaan.

Dezelfde Spr. deelt nog mede, dat ‘s Rijks museum van

natuurlijke historie te Leyden onlangs uit Waigeoe, een der

Papoea-eilanden , ontvangen had een’ reusachtigen sabelsprinkhaan ,

behoorende tot het geslacht Phylloptera van Serville , hebbende

van het voorhoofd tot aan de tippen der vleugels eene lengte

van 15 Ned. duim. Voorts vestigde hij de aandacht der leden

op het voorkomen van oranje-gele larven van bladwespen binnen

de toppen van rozenstengels en van bijna pootlooze larven van

eene andere soort van Tenthredines binnen ronde blazen in elzen-

bladen. Eindelijk meldde hij nog, dat onlangs de heer Drewsen

van Kopenhagen hem het volgende feit medegedeeld had, dat

Spr. meende aan de Nederlandsche entomologen nog onbekend

te zijn. Sirex juvencus, de staalblaauwe, ook bij ons tamelijk

veelvuldig voorkomende boorwesp, leeft uitsluitend in de stam-

men en takken van de grove den (Pinus sylvestris), terwijl eene

zeer na verwante, tot heden niet goed onderscheiden soort , bij

wie de donkerblaauwe kleur zeer sterk naar het groene trekt,

uitsluitend in sparrenboomen (Pinus abies) leeft. Spr. hoopte,

dat de leden, die daartoe in de gelegenheid mogten zijn, hunne

aandacht op dit verschijnsel zouden willen vestigen en nagaan

vooreerst of de groenachtige soort ten onzent ook voorkomt, en

ten andere of zij hier te lande ook uitsluitend in sparrenhout

aangetroffen wordt.

Hiermede werden de wetenschappelijke mededeelingen en

tevens de Vergadering gesloten.

DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 29

Den volgenden dag werd door een zeer groot getal leden

eene entomologische excursie gemaakt over den Amersfoortschen

berg en Laren naar Lockhorst, welke door goed weder begun-

stigd werd en niet alleen om den vertrouwelijken, broederlijken

toon, die er heerschte, alleraangenaamst was, maar ook pro-

ductief voor de verschillende verzamelingen der leden en voor

de naamlijsten onzer Fauna heeten mogt.

Bijlage A.

LIJST DER LEDEN

VAN DE

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

heer

op 30 Julij 1864,

MET OPGAVE VAN HET JAAR HUNNER TOETREDING ENZ.

— RD fee —

EERE-LEDEN.

C. F. Westerman, Directeur van het Koninklijk Zoologisch -

Genootschap Natura Artis Magistra, te Amsterdam. 1858.

H.T. Stainton, Esq. Mountsfield, Lewisham bij Londen. 1861.

Dr. C. Felder, Lid der Kais. L. C. Academie der Naturwis-

senschaften en Vice-President der K. K. Zool. Bot. Gesell-

schaft in Wien. 1861.

Dr. H. Löw, Director der Real-Schule, te Meseritz in Posen.

1862.

Prof. I. O. Westwood, F. L. S., Directeur van het Hopcan

Museum te Oxford. 1862.

A. E. W. Ludeking, Officier van gezondheid bij het Nederl.

Indische leger, thans op Sumatra. 1862.

Jhr. J. L. C. Pompe van Meerdervoort, Officier van gezond-

heid der 2de klasse, thans te ’s Gravenhage, 1864.

BEGUNSTIGERS.

Mr. C. W. Hubrecht, te Leiden. 1859.

Dr. C. G. R. Ontijd, Huize Rhienderstein, bij Brummen. 1864.

CORRESPONDERENDE LEDEN.

Th. Lacordaire, Hoogleeraar aan de Hoogeschool te Luik.

1853.

C. Wesmael, Hoogleeraar aan de Hoogeschool te Brussel.

1853.

Arn. Förster, Hoofdleeraar aan de hoogere Burgerschool te

Aken, 1853.

Emil vom Bruck, te Crefeld. 1853.

heer

“

heer

LIJST DER LEDEN ENZ. al

Dr. C. Stal, aangesteld bij het Kon. Zoologisch Museum te

Stockholm. 1864.

Frederic Moore, Bestuurder van het Museum der voormalige

Oost-Indische Compagnie te Londen. 1864.

GEWONE LEDEN.

1845-46.

Dr. I. G. H. Rombouts, te Amsterdam.

F. M. van der Wulp, Spui, n°. 60, te ’s Gravenhage. —

Diptera.

Dr. M. C. Verloren, huize Schothorst, te Hoogland bij

Amersfoort. — Algemeene Entomologie.

J. Backer Sr., te Oosterbeek. — Kweeking van Bomb.

Yama-mai in de vrije natuur.

J. W. Lodeesen, Prinsengracht bij de Reestraat, KK, 561

te Amsterdam. — Lepidoptera indigena.

Dr. I. R. E. van Laer, te Utrecht.

Th. J. van Campen, te Amsterdam.

Dr. P. H. J. Wellenbergh, Veeartsenijschool te Utrecht,

Mr. H. Verloren, te Utrecht. — Lepidoptera.

Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven, Breedestraat, IV-276,

te Leiden. Algem. Entomologie.

W. O. Kerkhoven , te Amsterdam.

1846-47.

Jhr. J. C. Martens, te Meern bij Utrecht. — Coleoptera.

Prof. J. van der Hoeven, Breedestraat, te Leiden. — Alge-

meene Zoologie.

1849-50.

J. J. van Voorst, te Amsterdam.

1851—52.

R. T. Maitland, Koninkl. Zoolog. Botan. tuin te ’s Graven-

hage. — Algem. Entomologie.

P. C. T. Snellen, Nieuwe Haven, XII-145, te Rotterdam. —

Europesche Lepidoptera.

Dr. J. A. Herklots, te Soeterwoude bij Leiden. — Algem.

Entomologie.

Dr. M. Imans, te Utrecht.

Dr. W, A. J. van Geuns, Oude Gracht, te Utrecht,

1852—53.

N. H. de Graaf, Haarlemmerstraat, te Leiden. — Lepidoptera,

heer

“"

”

heer

LIJST DER LEDEN VAN DE

Mr. H. W. de Graaf, Oppert, NI-217, te Rotterdam. —

Lepidoptera.

G. M. de Graaf, te Leiden. — Lepidoptera.

Dr. L. A. J. Burgersdijk, te Deventer. — Algem. Entomologie.

Mr. J. W. van Lansberge, te Parijs.

G. A. Six, Weerd-Cingel , wijk M, n°. 610°, te Utrecht. —

Hymenoptera.

Prof. W. Berlin, te Amsterdam.

1853-54.

Prof. Cl. Mulder, Zurftorenstraat te Groningen. — Insekten-

anatomie en œconomie.

Mr. J. P. van Wickevoort Crommelin, Groote Markt, te

Haarlem.

1554-55.

Corn. Sepp, te Amsterdam.

Dr. C. de Gavere, te Groningen. — Algemeene Entomologie.

1855-56.

A. A. van Bemmelen, Stille Rhijn, te Leiden. — Algemeene

Entomologie.

Mr. E. A. de Roo van Westmaas, Huize Daalhuizen te Velp. —

Lepidoptera.

M. Breukelman , Cooleingel, te Rotterdam.

1856-57.

Mr. J. H. Albarda, te Leeuwarden. — Inlandsche Lepido-

ptera, bijzonder Microlepidoptera.

Mr. W. Albarda, Poelestraat , te Groningen.

A. P. H. Kuipers, te Leeuwarden.

Dr. A. W. M. van Hasselt, Domplein, te Utrecht. — Araneiden.

1857-58.

J. W. Schubärt, te Utrecht.

W. K. Grothe, te Zeist.

H. J. D. W. Dikkers, te Delden.

1858—59.

J. C. J. de Joncheere, Voorstraat, D, 368, te Dordrecht. —

Lepidoptera.

J. Backer Jr., te Oosterbeek, — Lepidoptera.

heer

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. SUI

1859—GO.

J. M. van der Stoot, te Roelof-Arendsveen. — Lepidoptera.

G. W. Grebner, Kerkstraat bij de Spiegelstraat, CC, 572,

te Amsterdam. — Lepidoptera Europea.

1860—61.

J. Kinker, Oudezijds Achterburgwal bij de Oudemanhuispoort ,

B, 261, te Amsterdam. — Lepidoptera en Coleoptera indigena.

Dr. E. Piaget, Geldersche kade, te Rotterdam. — Diptera en

Parasitica.

H. Weijenbersh Jr., phil. nat. stud., Steenweg, ten huize van

den goudsmit Muller, te Utrecht. — Lepidoptera.

Dr. W. €. H. Staring, Huize de Boekhorst bij Zutphen.

18G1-—G2.

H. Hartogh Heys van de Lier, te Delft. — Entomologische

Bibliographie.

ISGR—SG3.

H. Baron Lewe van Middelstum, te Beek bij Nijmegen. —

Lepidoptera.

F. ter Meer, te Maarlem.

1863—Gaé4.

Jhr. Mr. W. C. M. de Jonge van Hilemeet, te Oost-Capelle

bij Middelburg.

M. G. van Woerden , Hoogstraat, V, 398, te Rotterdam. —

Lepidoptera.

Mr. R. T. Bijleveld, Rapenburg, te Leiden. — Algemeene

entomologie.

Dr. M. Salverda, te Delft.

M. Snellen, te Groningen. i

D. J. R. Jordens, Mieuwstraat, F, 839, te Zwolle. —

Lepidoptera.

1564-65.

Mr. A. H. Maurissen, te Maastricht. — Lepidoptera.

Bijlage B.

LISTE DE MACROLÉPIDOPTÈRES

NOUVEAUX POUR LA FAUNE DES PAYS-BAS,

COMMUNIQUÉS DANS LA

SÉANCE DE LA SOC. ENT. NEERLANDAISE

du 30 Juillet 1564.

colata

Leucophasia Sinapis L. — Un individu a été pris, en 1862, è

Bloemendaal, aux environs de Harlem. Il volait en compagnie

de l’Anthocharis Cardamines, c'est-à-dire en même temps et

au même lieu (Lodeesen). — J'ai vu un autre exemplaire indi-

gène de cette espèce, pris en Juillet 1863, près Nymègue par

M. van Bemmelen, et un troisième que lon prit à Arnhem,

se trouve dans la collection de notre société (de Graaf).

Sesia culiciformis L. — Ochs. II, 159. — Stauding. Stett. Ent. Zeit.

1856. Beitr. ete. n°. 121. — v. Heinem. Schm. D. I, p. 127.

Un exemplaire de cet insecte, trouvé à Empen en Gueldre

par feu M. van Eyndhoven, fait maintenant partie de ma collec-

tion (Lodeesen).

Psyche plumifera. — Ochs. III, p. 176, IV, p. 201. — v. Heinem.

Schmett. Deutschl. u. d. Schw. I, p. 182. — J'en ai capturé

un mâle, volant en plein jour dans une bruyère à Wolfhezen

en Gueldre, le 18 Avril 1864 (P. C. T. Snellen).

Leucania Loreyi Dup. — Herr. Schaeff. System. Bearb. der Schm. v.

Europa, II, p. 233, fig. 309, 314, — Un individu’ capturé

par M. Brak ä Amsterdam, en 1859, se trouve dans ma collec-

tion (P. C. T. Snellen).

1 La Leucanie prise par M. Brak est très-positivement la Zoreyi de Herrich-

Schaeffer. On croit généralement que ce lépidoptère habite, en Europe, exclusi-

vement les contrées méridionales de cette partie du monde, comme l'Espagne et la

France méridionale. Cependant, dans les derniers temps, on en a récueilli quelques

individus à Hambourg ct en Angleterre, et je n’hesite done plus à présent à citer

cette espèce comme appartenant à la faune Neêrlandaise. Cf. supra page 21.

LISTE DE MACROLÉPIDOPTÈRES NOUVEAUX POUR LA FAUNE ETC. 99

Leucania Turca L. — Treits. V, 2, 181, X, 2, 72. — v. Heinem.

I, p. 424. — Récueilli abondamment, le 4 Juillet 1862, ANSE

Oedenrode dans le Brabant septentrional, par le fils de M. le

professeur Veth de Leyde, jeune amateur, à qui je dois une

couple de cette espèce (Lodeesen).

Erastria venustula Hübn. — Treits. V, 3, 264. — v. Heinem. I, p.

587. — Découvert par M. van Woerden aux environs d’Arnhem,

à la fin de Mai 1864. J’en possède un mâle (P. C. T. Snellen).

Zonosoma annulata Schulz. — Cadera omicronaria Treits. VI, 1, 358. —

Wood, fig. 527. — J'ai trouvé la chenille sur l’ Acer campestris ,

en Septembre 1863, dans le bois de Scheveningue. Le papillon

est éclos en Mai 1864. M. Snellen van Vollenhoven me mande

qu'il a rencontré ce lépidoptère aux environs de Harlem ou de

Leyde, il y a plusieurs années (P. C. T. Snellen).

Lobophora polycommata W. V. — Treits. VI, 1, 333. — Staint. Man.

of Brit. Butterfl. and Moths, IT, p. 94. — Une femelle a été

prise à Overveen, près de Harlem le 19 Avril 1864, par M.

W. J. Boogaard (Kinker).

Cidaria affinitata Steph. — Herr. Schaeff. Syst. Bearb. d. Schmett. v.

Hur SR, ps 167, fo 21l, 2123, fie. 319, 32025 Neue

Schmett. fig. 28. — v. Heinem. Schm. D. u. d. S. I, pag.

112. — Lespèce a été trouvée plusieurs fois en Hollande (mé-

ridionale et septentrionale) dans les taillis et les broussailles au

voisinage des dunes maritimes’. L’ÆAffinitata, recueillie par

MM. Grebner, Kinker, Loodeesen et par moi, a été jusqu’à

présent confondue par nous avec l’Alchemillata L. (Rivulata Tr.)

(P. ©. T. Snellen).

Eupithecia piperitata Steph. Syst. Cat., p? 146, n°. 6674. — Obrutaria

HS Lik pollo 126%, fig. 145, 156. — v. Heinem, 1

p. 806. — Subumbrata Guen. Lépid. X, p. 309 —

M. J. H. Albarda l’a découvert à Kuikhorne en Frise, le 5

Juillet 1863, en battant les branches d’un Pinus sylvestris.

J'ai comparé le seul exemplaire qu’il a pris, avec des individus

de l’Oörutaria envoyés par M. Herrich-Schaeffer lui-même (de

Graaf).

1 Jai trouvé l’Afinitata en lollande dans les mêmes localités, aux endroits secs

où croît le Zychnis. Ta chenille vit dans les capsules de cette plante d’après M.

Stainton, Man. of Brit. Butterfl. II, p. 80. Il paraît que la Rivulata est plus

répandue dans la faune Neêrlandaise que sa congénère. D. G.

Bijlage ©.

TORTRICINEN

NIEUW VOOR DE FAUNA VAN NEDERLAND,

OPGEGEVEN IN DE

ALGEMEENE VERGADERING

van 30 Julij 1264.

Tortrix semialbana Guen. Ind. Europ. Microl. p. 5. — Sta. Man. IT,

p. 202. — Heinem. Schmett. Deutschl. u. d. Schw. 2° Abth.

p. 35. — Consimilana Herr. Schaeft. IV, p. 160, fig. 54, 347.

Gelderland : Oosterbeek, alwaar de rupsen op kamperfoelie

(Lonicera) zijn gevonden. De vlinders (HS. fig. 347) verschenen

in Junij (Backer Jr.).

Tortrix pilleriana W. V. — Hb. 172. — Treits. VIII, 83, X, 3,

64. — HS. IV, p. 162, fig. 349 2. — Sta. Man. II, p. 197. —

Heinem. Schm. Deutschl. u. d. Schw. 2° Abth. p. 50. —

Luteolana Hb. 136.

Op 15 en 30 Julij 1863, in Middenduin te Overveen, des

namiddags op heiachtigen duingrond vliegende (Lodeesen). Een

paar exemplaren in Aug. 1863 in de duinen bij Overveen

(Weyenbergh).

Sciaphila nubilana Hb. 111. — Dup. Supl. p. 141, pl. 62, 3. —

HS. IV, p. 167. — Sta. Man. p. 259. — Heinem. p. 62. —

Sepp, 2° Serie, Deel I, bl. 221.

De rupsjes in Mei gevonden bij Leiden, tusschen de bladen

van haagdoorn (Crafegus oxyacantha) aan de uiteinden der

takjes. De vlinders kwamen in Junij uit (Snellen van Vollen-

hoven). Amsterdam, uit de rups gekweekt op 28 Junij (Kinker).

Conchylis rupicola Curt. — Sta. Man. p. 273. — Heinem. p. 84 —

Humidana HS. IV, p. 188, fig. 86.

Een zeer gaaf exemplaar, op 28 Junij, te Overveen, in de

dutnen gevangen tusschen berken (Weyenbergh). - Een afge-

vlogen voorwerp op 1 Augustus 1863 te Hillegom (Kinker).

TORTRICINEN ALS NIEUW VOOR DE FAUNA ENZ. 97

Penthina bipunctana F. — Treits. VIII, 154. — HS. IV, p. 217,

fig. 230. — Heinem. p. 129.

In Gelderland, te Wolfhezen, gevangen op 4 Junij (Backer Jr.).

Gedurende de maanden Junij en Julij 1864, in het Wolfhezer

bosch talrijk opgejaagd uit Vaccinium Myrtillus , boschbessen

CAC AE Snellen):

Penthina fuligana Hb. 109. — Treits. VIII, 172, X, 3, 89. —

Dup. Sup. p. 146, pl. 62, 8. — HS. IV, p. 221, fig. 332,

VI, p. 160. — Heinem. p. 113.

Op 11 Junij 1860 bij den Vogelenzang gevangen, in de om-

streken van Haarlem (Lodeesen).

Grapholitha nigricana HS. IV, p. 220, fig. 138. — Heinemann, p. 62.

Vogelenzang, 11 Junij (Lodeesen) en Hillegom, 8 Augustus

(Kinker).

Brunnichiana W. V. — Treits. VIII, 194, X, 3, 102. —

F. v. Rösl. p. 181, tab. 65, 1. — HS. IV, p. 242. — Sta.

Man. p. 212. — Heinem. p. 149. — Profundana Hb. 21.

Woerden, begin van Julij (de Graaf), bij Rotterdam, in Junij

(BCE Snellen):

succedana W. V. — Tr. VIII, 2, 111. — HS. IV, p. 252. —

Heinem. p. 193. — Asseclana Hb. 194.

In de Meerdervoortsche duinen bij den Haag, uit Ulex

Europeus geklopt, op 12 Junij 1863, in beide seksen (P. C.

T. Snellen).

ustomaculana Curt. — Sta. Man. p. 222. — Heinem. p. 213. —

Dorsivittana HS. IV, p. 280, fig. 142.

Dezen vlinder heb ik gekweekt uit eene groene rups te

Kuikhorne, in Mei gevonden tusschen zamengesponnen bladeren

van Vaccinium Vitis idea. De vlinder kwam 3 Julij uit (J. H.

Albarda).

obtusana Haw. — Sta. Man. p. 225. — HS. IV, fig. 320. —

Heinem. p. 241. Segmentana HS. IV, p. 283.

Oosterbeek, 14 Mei (Backer Jr.).

ericetana HS. IV, p. 276, fig. 136. — Heinem. p. 215. —

Nitidulana HS. IV, p. 276, fig. 397. — Collicolana Heinem.

Bij Overveen in Middenduin, uit berken geklopt op 1 Julij

(Weyenbergh, Kinker). Op 27 Julij in de Wassenaarsche dui-

nen uit Salie repens, en den 5den Augustus, te Wolf hezen

uit heide en boschbessen geklopt (P. C. T. Snellen).

98 TORTRICINEN ALS NIEUW VOOR DE FAUNA ENZ.

Grapholita furfurana Haw. — Sta. Man. p. 226 — Heinem. p. 135. —

Scirpana HS. IV, pap. 243 en Pauperana HS. IV, fig. 302.

Te Lekkum gevangen tusschen Juncus, op 13 Junij (J. H.

Albarda).

„ tineana Hb. 81. — Treits. VIII, 240, X, 3, 127. —

HS. IV, p. 284. — Heinem. p. 223.

Op 18 Mei, te Kuikhorne gevangen (J. H. Albarda). De

kleur der bovenvleugels van dit exemplaar is donker bruin,

en niet zoo licht gekleurd, als in Hübner’s afbeelding.

„ badiana W. V. — Treits. VIII, 243. — HS. IV. p. 285. —

Heinem. p. 225. — Lundana Wood 951. — Sta. Man. p.

224. — Corylana Hb. 53.

In de duinen te Overveen, 18 Mei (Kinker) en te Bloemen-

daal 27 Julij; (Grebuer).

Dichorampha caliginosana Treits. X, 3, 119. — HS. IV, p. 261,

fig. 263. — Heinem. p. 234. — Simpliciana Sta. Man. p. 214.

In Julij bij Overveen, en bij Elswoud op 23 Augustus (Weyen-

bergh); in de duinen bij den Haag, uit Mippophaë rhamnoides

geklopt, op 28 Augustus (P. C. T. Snellen).

Phthoroblastis fimbriana Haw. — Wood, 913. — HS. IV, p. 262,

fig. 394. — Sta. Haw. p. 249. — Heinem. p. 198.

Overveen, zeldzaam (Weyenbergh).

Bijlage D.

PARASIETEN.

Pediculus Capitis 2

7 Vestimenti @

Heematopinus ? 2

2 ?

2 ? O

u ? Q

7 lyriocephalus 2

” acanthopus 2

7, piliferus 9

7 Asini 2

Docophorus ocellatus 2

ij ” ?

” Lari 2

7 " &

” icterodes 9

” ” 2

u cursor

(met een Nirmus Glandarii)

Docophorus cursor Q

u T urdi Q

7 auratus 2

" Pica 2

7 chrysophthalmi 2

7 latifrons, jong.

" modularis (?)

7 platygaster 9

wi) leontodon (?) 2

» Alcedinis 2

I testudinarius 2

” platystomus

Os Oy Os Oy On

As Os

WOONDIEREN.

Mensch.

Aap.

Mona-aap.

Javaan-aap.

Buffel.

Haas.

Veldmuis.

Hond.

Ezel.

Kraai.

Roek.

Burgemeester.

Kleine mantelmeeuw.

Smient.

Tamme eend.

Bergeend.

Valikereend.

Ransuil.

Boschuil,

Kramsvogel.

Houtsnip.

Ekster.

Tamme eend.

Koekkoek.

Kleine ikstern.

Kieviet.

Stern.

IJsvogel.

Wulp.

Torenvalk.

Homo sapiens.

UA a

Semnopithecus pruinosus.

Cercopithecus mona.

7 cynomolgus.

Bos bubalus.

Lepus timidus.

Arvicola agrestis.

Canis domesticus.

Equus asinus.

Corvus Corone.

» frugilegus.

Larus glaucus.

» fuscus.

Anas Penelope.

” boschas.

» tadorna.

” strepera?

Strix otus.

wv aluco.

Turdus pilaris.

Scolopax rusticula.

Pica varia.

Anas hoschas.

Cuculus canorus.

Sterna minuta.

Vanellus cristatus.

Sterna

Alcedo ispida.

Numenius arquatus.

Falco tinnunculus. -

PARASIETEN. WOONDIEREN.

Docophorus Rubeculæ 2 Vink. Fringilla cœlebs.

” communis 9 Musch. Passer domesticus.

" ” (?) Putter. Fringella carduelis.

‘(met een Nirmus cyclothorax)

Docophorus fulvus (?) jong Vlaamsche gaal. Garrulus glandarius.

” crassipes (?) Notenkraker. Nucifraga caryocatactes.

” passerinus g Karakiet. Sylvia turdoides.

” humeralis d Jan van Gent. Sula alba.

" cephalus 2 Kleine plevier. Charadrius minor.

7 P 8 Zwarte ikstern. Sterna nigra.

(met een Nirmus obscurus (?))

Docophorus P Q Papegaai. Psittacus spec?

a ? 2 7 5

” ? 2 Zeezwaluw. Sterna spec ?

7 U pupa ? Kluit. Recurvirostra avocetta.

Nirmus Oedicnemi, 9 Kleine plevier. Charadrius minor.

a decipiens Q 7 " 7 7

y " 9 d Kluit. Recurvirostra avocetta.

(met een N. obscurus 9)

Nirmus obscurus 2 Kleine plevier. Charadrius minor.

" 7 Q Kluit. Recurvirostra avocetta.

" ” 4 Zwarte ikstern. Sterna nigra.

” fuscus ? d Sperwer. Astur nisus.

7 ” ç Kuikendief. Circus.

" ”. ORR Wouw. Circus rufus.

2 ” 2d = MEME o ie SpizaetosNoccipirales

7 claviformis 2 Duif. Columba domestica.

” 7 2 Dubbelring-tortel. 2 bitorquata.

u Glandarii 2 8 Vlaamsche gaai. Garrulus glandarius.

7, uncinosus 9 Kraai. Corvus Corone.

7 marginalis 2 Kramsvogel. Turdus pilaris.

" junicus 9 Kieviet. Vanellus cristatus.

7 sellatus Vi Burgemeester. Larus glaucus.

7 fessus (?) 9 Fesant. Phasianus colchicus.

” " 2 Zilverlaken fesant. “ nycthemerus.,

2 7 2 Steppenhoen. Syrraptes paradoxus.

» Numidæ 2 Kwartel. Perdix coturnix.

2 cyclothorax Putter. Fringilla carduelis.

” 7 (2) 9 Ortolaan. Emberiza hortulana.

y ? a Kleinste ikstern. Sterna minuta.

7 P Q Ransuil, Strix otus,

PARASIETEN.

Goniocotes compar

Goniodes Colchici

” 1/4

u stylifer

Z ” jongen

1 dissimilis

IA uU

” Tetraonis

Z paradoxus

Lipeurus baculus

# #

“ squalidus

7 uw

u 4

a variabilis

2 pelagicus

Trichodectes Equi

" A

7 exliis

„ ?

7 ?

Colpocephalum flavescens

7 ochraceum

7 subæquale

Menopon fulvomaculatum

7 pallidum

# I

u nigropleurum

Physostomum irascens

Trinoton conspurcatum

Gyropus 5

+ +0

HO +0 + +0 + +0 +0 +0 +0 40 49 + WH # + + +0 1H + HO + +0 +0 +O + 40

WOONDIEREN.

Chinesche tortel.

Tamme duif.

Boschfesant.

Zilverlaken fesant.

Kalkoen.

"”

Haan,

Boschhoen.

Cupido-trapgans.

Kwartel,

Dubbelring-tortel.

Tortelduif,

Bergeend.

Tamme eend.

Taling.

Cochinchina-hoen.

Ibis.

Javaansch paard.

Paard.

Otter.

Walachijsche geit.

Geit.

Steenuil.

Kluit.

Raaf.

Goudlaken fesant.

Haan.

Boschhaan.

Burgemeester.

Pestvogel.

Gans.

Marmot.

Columba tigrina.

7 domestica.

UA A

” “”

Phasianus colchicus.

” nycthemerus.

Meleagris gallopavo.

A n

Gallus domesticus.

v furcatus,

Tetrao cupido.

Perdix coturnix.

Columba bitorquata.

7 turtur.

Anas tadorna.

» boschas.

uy crecca,

Gallus giganteus.|

DIS RN

Equus caballus.

uv #

Lutra vulgaris.

Capra hircus.

u A

Strix noctua.

Recurvirostra avocetta.

Corvus corax.

Phasianus pictus.

Gallus domesticus.

n furcatus.

Larus glaucus.

Bombycilla garrula.

Anas cinereus , dom.

Cavia cobaya.

Bijlage E.

LIST VAN DIETER

DIE IN DEN

LAATSTEN TĲD ALS NIEUW VOOR DE FAUNA VAN NEDERLAND ZIJN ONTDEKT,

MEDEGEDEELD DOOR

FE. M. VAN DER WULP.

poes

Hypophyllus crinipes Staeg. — Een & in Junij bij ’s Gravenhage ge-

vangen.

Gymnopternus chalybæus Wied. — Vroeger in één exemplaar aan de

plassen bij Rotterdam gevangen door Fransen, en in Junij 1864

aldaar in aantal door Piaget en mij weergevonden.

Anthomyia invisa Zett, )

" Winthemi Meig. | allen bij den Haag.

7 albicincta Fall. |

Madiza annulitarsis Zett. — Waarschijnlijk eene Madiza in den zin

van Schiner, meermalen aan vensters te ’s Gravenhage.

Mosillus arcuatus Latr. — Bij Amsterdam en in de Wassenaarsche

duinen , Augustus.

Scatella sorbillans Hal. — Eenmaal bij den Haag, in Junij.

» sibilans Hal. — Bij den Haag en in de Scheveningsche dui-

nen, Junij—Augustus niet zeldzaam; vroeger ook op de heide

te Rosendaal gevangen.

Agromyza latipes Meig !. — Eenmaal aan een venster te ’s Gravenhage,

in Junij.

" curvipalpis Zett. — Bij den Haag, in Mei.

Phytomyza elegans Meig. — Utrecht door Six gevangen.

7 ochripes Meig. — Dezelfde aanteekening; ook een paar

malen bij den Haag.

Phora sordipennis Léon Duf. — ’s Gravenhage, Julij en Augustus.

v urbana Meig. — ’s Gravenhage, April en Mei, en op de Brons-

bergen bij Zutphen, in Julij.

” crassicornis Meig. — Bij den Haag en Wassenaar, in Junij en

Julij.

1 Zie boven bladz. 23.

Bijlage F.

BIBLIOTHEEK

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING ,

Bijgekomen Boeken over 1863/64.

este

Entomologische Zeitung. Herausgegeben von dem Entomologischen

Vereine zu Stettin, Jahrg. I tot en met V aangekocht, en

Jahrg. XXIV. Stettin 1863, x rail tegen het Tijdschrift. —

Dit werk is nu compleet.

Berliner entomol. Zeitschrift, herausgegeben von dem Entomol. Vereine

in Berlin. 7” Jahrg. 3—4. Berlin 1863. 8° Jahrg. 1—2.

Berlin 1864. — In ruil tegen het Tijdschrift.

Wiener entomol. Monatschrift. Band VII, n°. 7—12. Wien 1863. —

In ruil tegen het Tijdschrift.

Annales de la Société Entomologique de France.

Troisième Serie. Tome VIII. Paris 1860/61.

Quatrième » „ Tet I. » 1861/64. — In ruil

tegen het Tijdschrift.

Annales de la Société entomologique Belge. Tome VIT. Brux. 1863. —

In ruil tegen het Tijdschrift.

The Entomologist’s Annual for 1855 (2° edit.) tot en met 1861, met

gekleurde platen. Aangekocht. Jaargang 1864, met een ongekl.

pl., în ruil tegen het Tijdschrift. — Dit werk is nu compleet.

The Entomologist’s monthly Magazine. N°. 1 en 2. London 1864.

The natural History of the Tineina, vol. VIII, containing Gracilaria,

Part. 1 and Ornix, Part. 1 by H. T. Stainton. London 1864. — _

In ruil tegen het Tijdschrift.

Linnea Entomologica. Zeitschrift herausgegeben von dem Entomol.

Vereine zu Stettin. Band XIV en XV. Leipzig 1862 en 63.

44 BIBLIOTHEEK DER NEDERLANDSCHE

Zeitschrift für Entomologie, herausgegeben von dem Verein für Schle-

sische Insektenkunde zu Breslau. Jahrg. 1—5, en het vervolg

van hetzelfde werk, als Auftrage des Vereins für Schles. Insek-

tenkunde zu Breslau, herausgegeben von A. Assmann. Jahrg.

6, 8—10. Breslau 1847—56.

Bericht über die Thätigkeit der entomol. Section (der Schlesischen Ge-

sellschaft für Vaterländische Cultur) im Jahre 1852—1860.

Beiträge zur Verwandlungs-Geschichte einiger Käfer von K. Letzner;

nebst einer Tafel, — Ein Vortrag, gehalten in der entomol.

Section der Schles. Gesellschaft am 30 Octob. 1852.

Tijdschrift voor Entomologie , uitgegeven door de Nederlandsche Ento-

mologische Vereeniging. Deel VI, Afl. 5—6, en Deel VII,

Afl. 1—4.

Verslagen en mededeelingen van de Kon. Akademie van Wetenschappen ,

Afd. Natuurkunde. Deel XVI en Deel XVII, Afd. 1. — In

ruil tegen het Tijdschrift.

Bericht über die Wissenschaftliche Leistungen im Gebiete der Entomo-

logie während des Jahres 1861, von Dr. A. Gerstäcker.

Berlin 1863.

Verhandlungen der K.K. zoolog.-botan. Gesellschaft in Wien, Jahrg.

1855 —60, Band V tot X, en 1863, Band XIII.

Proceedings of the Entomological Society of Philadelphia. Vol. I,

n°. 7—10. Philadelphia 1862/63. — Geschenk van het Genoot-

schap.

Boston Journal of natural History, containing Papers and Communications,

read before the Boston Society of Natural History. Vol. VIII,

N°. 1-4. Boston 1859/63, en

Proceedings of the Boston Society of Natural History, 1862. — Beide

geschenken van het Genootschap.

Sepp (J. C.), Beschouwing der wonderen Gods in de minstgeachte

schepselen, of Nederlandsche Insekten. 2de Serie, Deel I,

Afl. 34—40.

Correspondenz-Blatt des zool. mineral. Vereines in Regensburg. Jahrg.

XV. Regensburg 1862. Geschenk van Dr. Herrich Schiffer.

Natuurkundig Tijdschrift voor Nederlandsch Indie.

5de Serie. Deel I tot en met V.

6de u a I, Afl. 1 en 2. Batavia 1860/68.

BIBLIOTHEEK DER NEDERLANDSCHE 45

Jaarlijksch berigt over 1860, aangaande den toestand der Kina-kultuur

op Java, door F. Junghuhn. — Geschenken der Kon. Natuurk.

Vereeniging in Ned. Indie.

Verhandlungen des naturförschenden Vereines in Brünn. Jahrg. 1862.

Band 1. Brünn 1863.

Schriften der Kön. physikal.—ökonom. Gesellschaft zu Königsberg.

Jahrg. IV, N°1 ent2 1863.

Levensschets van Dr. J. Wttewaall door S. C. Snellen van Vollenhoven.

Volksleesboek over schadelijke en nuttige insekten. Nagelaten werk van

Dr. J. Wttewaall. Uitgegeven door Mr. S. C. Snellen van

Vollenhoven.

Nouveaux vers à soie. Zxtrait de la Revue et Magasin de Zoologie.

Sept. 1862 De drie laatste werkjes geschonken door 8. C.

Snellen van Vollenhoven.

Beknopte handleiding voor de kultuur van den Bombyx Mori, of tamme

zijdeworm van Siam, door J. E. Teysman. — Geschenk van den

heer J. Backer Sr.

Première éducation du ver à soie du chêne, Bombyx (Antherea) Fama-

mai en Neêrlande, par M. de Roo van Westmaas. Overgedrukt

uit het Tijdschrift voor Entomologie. Geschenk van den Schrijver.

Yama-mayu Kai-foo Hiden of Mededeeling aangaande de kweeking van

den wilden zijdeworm in Japan door Katasa-wa Sihoo: uit het

Japansch vertaald door Dr. J. Hoffmann. — Overgedrukt nit

het Tijdschrift voor Nijverheid. Geschenk van den heer N. H.

de Graaf.

Report of the Commission of Patents for the year 1861; en

Annual Report of the Smithsonian Institution for the year 1861/1862.

Geschenken van de Instelling.

Mededeelingen en berigten van het Hoofdbestuur en van de Afdeelingen

der Hollandsche Maatschappij van Landbouw. AS:01'858r,180.95

1861, 1862, 1863 en 1864, n°. 1. — Geschenken van de

Maatschappij.

Stoomploeg van J. Toroler.

Beschrijving der Badhoeve in Haarlemmermeer. — Geschenken van

dezelfde Maatschappij.

Jaarboek der Kon. Nederlandsche Maatschappij tot aanmoediging van

den Tuinbouw. 1863 en 1864. — Geschenk van de Maat-

schappij.

46 BIBLIOTHEEK DER NEDERLANDSCHE:

Verslag van het verhandelde op het XVIII“ Nederl, landhuishoudkundig

Congres, gehouden te Leeuwarden, 23—26 Junij 1863. —

Geschenk van het Bestuur van dat Congres.

Het 62° en 63° Verslag over het Natuurkundig Genootschap te Groningen.

1862 en 1863. — Geschenk van het Genootschap.

Verslag gedaan door Burgemeester en Wethouders van den Gemeente-

raad van Leyden, over 1863. — Geschenk.

Photographie van Periphyllus Testudo, v. d. Hoev., sterk vergroot. —

Geschenk van den heer F. M. van der Wulp.

Monographie des Chrysomélides de l'Amérique par C. Stal. I en I.

Upsal 1862/63. — Geschenk van den Schrijver.

Bouwstoffen voor eene Fauna van Nederland. DI. III, Afl, 3. Leiden

1864. — Geschenk van Dr. J. A. Herklots.

Les Macrolépidoptères des Pays-bas, par H. W. de Graaf. — Over-

gedrukt uit het Tijdschrift voor Entomologie. — Geschenk van

den Sehrijver.

J. C. Fabricius. Entomologia Systematica emendata. Hafniæ 1792—94.

IV vol., waarvan het eerste en derde ieder uit twee stukken

bestaat.

Index op dat werk. Hafnie 1796.

— — Supplementum Entom. Systematicæ. Hafniæ 1798.

Index daarop. Hafniæ 1799.

———— Epitome Entomologiæ Fabricianæ s. Nomenclator en-

tomol. emend. sistens Fabriciani Systematis cum Linnæno com-

comparationem. Lips. 1797.

- Systema Antliatorum, cum indice alphab. Brunsv. 1805.

” Eleutheratorum. Kilie 1801, et Index alpha-

beticus. Helmstadii 1803.

Systema Rhyngotorum, cum ind. alph. Brunsvigæ 1803.

Histoire naturelle des Lépidoptères ou Papillons diurnes des environs

de Paris; décrits par M. Godart. 2 Tom. Paris 1820 et 1822

avec tableau méthodique. Paris 1823. — Van hetzelfde werk :

Papillons crépusculaires. Paris 1820. 1 Tom.

Genera et Species Staphylinorum, auctore Guil. F. Erichson. Berolini

1840 (zonder platen).

Entomologische Monographien von Dr. F. Klug, mit 10 illuminirten

Kupfertafeln. Berlin 1824.

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 47

Eléments de Zoologie; ou lecons sur l’anatomie, la physiologie, la

classification et les moeurs des animaux par H. Milne Edwards.

Bruxelles 1837. — De vier laatste werken geschonken door den

heer Hartogh Heys van de Lier.

Die Kennzeichen der Insekten, nach Anleitung des Kön. Schwed.

Ritters und Leibarzts Karl Linneus, durch XXIV Kupfertafeln

erläutert und mit derselben natürl. Gesch. begleitet von J. H.

Sulzer. Zurich 1761.

Nouvelle méthode de classer les Hyménoptères et les Diptères. Par

L. Jurine. Hyménoptères. Tom. I. Genève 1807.

Die Familien der Blattwespen und Holzwespen, nebst einer allgemeinen

Einleitung zur Naturgeschichte der Hymenopteren von Dr. Th.

Hartig, mit 8 lith. Taf. Berlin 1860.

Caroli de Geer Genera et Species Insectorum extraxit — et terminolo-

giam insectorum Linneanam addidit A. J. Retzius. Lipsie 1783.

Horæ societatis Entomologicæ Rossicæ variis sermonibus in Rossia usitatis

editæ. Fasciculus I tabulis IV illustratus et Fasc. IT tabulis XVII

illustr. Petropoli 1861 et 1863 (Typis V. Besobrasovii & Comp).

Hoefnagel’s Diverse insectarum volatilium Icones ad vivum depictee

A’. 1630. — Geschenk van den heer H. N. de Graaf.

INHOUD DER TIJDSCHRIFTEN,

ONTVANGEN DOOR DE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING.

Annales de la Sociéte Entomologique Belge. Tom. VIT.

Inhoud:

Thyris fenestrella Scop. Histoire naturelle vraie des états

antérieurs de cette espèce, met een overzigt van de dwalin-

gen, waarin de schrijvers te dien opzigte vervallen zijn,

enz., door Dr. Breyer, met af beeldingen.

Over de rups van Hupithecia tenuiata Hb., welke soort inden-

tiek zou zijn met Hübner’s Zuturbata, door denzelfden,

met af beeld.

Eupithecia debiliata Hb., Eup. valerianata Hb. = viminata

Doubl., Scodonia Belgaria Hb., Phasiane petraria Esp.,

met afbeeldsel der rupsen en Mupithecia denotata , dodoneuta,

Olindia ulmana Hb., Anisopteryx aceraria W. V. en

æscularia door Dr. Breyer.

De Selys-Longehamps. Note sur une excursion dans L’entre-

Sambre-et-Meuse, met opgave der bij die gelegenheid waar-

genomen dagvlinders en libelluliden.

Des variations normales de l’aile dans l’espèce chez quelques

lépidoptères par J. Sauveur et J. Colbeau. Satyrus Arca-

nius L., met eene plaat. Wordt vervolgd.

J. Sauveur. Notes entomologiques. Renseignements locaux re-

latifs à des lépidoptères qui figurent déja dans la Faune

Belge, gevolgd door eene lijst der Macrolepidoptera, Pyra-

liden en Tortrieinen, die in Belgie gevonden doch niet

in de twee eerste deelen der Annalen opgenoemd , maar iu

de volgenden vermeld zijn, met verwijzing daarheen.

E. Fologne. Addenda au catalogue des lépidoptères de Belgique.

Liste des Tinéides de la Belgique par J. Sauveur et E. Fologne.

Alleen de namen met verwijzing naar de aanteekeningen

betreffende iedere soort in de Annalen opgenomen.

Beschrijving en afbeelding eener varieteit van Zycena Alexis,

Bomb. Quercus, Argynnis Euphrosyne, Bomb. neustria en

Ennychia octomaculalis.

Premiers états de la Gelechia rufescens Haw., met afbeeld.

door E. Fologne.

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 49

Notes sur quelques variétés de Colcoptères: Carabus auronitens

F. var. Putseysii (afgebeeld) en Plagionotus arcuatus L.

varr. inferruptus, connatus en Colbeaut (afgebeeld), par

M. L. Mors.

Addenda au catalogue des Coléoptères, door denzelfden,

Liste de Coléoptères, nouveaux pour la Faune Belge, recueillis

aux environs de Liège, par J. Miedel.

Note sur la variété Zoides Dahl du Vanessa Io L.

The Entomologist’s Annual. Jaargangen 1855 tot en met 1861 en 1864.

De inhoud van 1862 en 1868 is opgegeven Dl. V, p. 39 en

DI. VI, p. 41.

Inhoud :

LEPIDOPTERA (by Stainton).

New British Species since 1835. Jaarg. 1855.

# u Ti in 1854 etc. EEE

) oe sat 2 0S of

Observations on British Tineina. 1 5 D 00

and ps mt

Answers to Enigmas in the Entomologist's Companion. ):S

NS ae

Enigmas still unanswered. “BBS

. . 80

New Enigmas for solution. Se

The Tineæ of the Higher Alps by Professor Frey. Jaarg. 1858.

Index to the New Lepidoptera in former volumes of the Annual.

Jaarg. 1861.

Notes on Eupithecia Larve. By the Rev. H. H. Crewe, M. A.

Jaarg. 1861.

The Species of the Lepidopterous genus Zuo of Leach; together

with some preliminary Remarks on local Varieties. By

Dr. Staudinger. Jaarg. 1864.

Notes on New and Rare Species of Lepidoptera (excepting Ti-

neina) for 1863. By H. G. Knaggs, M. D., with Des-

criptions of Two Species of Noctua, rew to Science (Zuperina

Gueneei and Dianthoecia Barrettü fig. 3). By Henry

Doubleday. Jaarg. 1864,

Instructions in Collecting and Preserving io 1855.

HyMENOPTERA (by Frederick Smith).

New British Bees discovered since Kirby's Monographia.

New Fossorial Hymenoptera.

Notes on British Myrmicidæ and Formicida. È

Notes in Explanation of the New species of Aculeate Hy- 5

menoptera in Stephens’s Systematic Catalogue. =

Notes on — and Instructions in collecting the Aculeate Hyme-

noptera. Jaarg. 1856, 1857, 1858.

(ce)

30 BIBLIOTHEEK DER NEDERLANDSCHE

Notes on the capture of Rare Species in 1858. Jaarg. 1859.

Observations on Hymenopterous Papers which have appared during

the year 1859; with Notes on the Captures of Rare Species

enz. Jaarg. 1860.

Observations on the Effects of the late unfavourable Season on

Hymenopterous Insects; Notes on the Economy of certain

Species, on the Capture of extreme Rarity etc. Jaarg. 1861.

Notes on Hymenoptera. Jaarg. 1864,

On the caterpillars of the Saw-Flies. By J. O. Westwood.

Jaarg. 1858.

JOLEOPTERA (by E. W. Janson).

New British Coleoptera since Stephens’s Manual. Jaarg. 1855 ,

1856, 1857, 1858, 1859, 1860, 1861.

Observations on the Myrmecophilous Coleoptera, or Ants-Nest

Beetles, of Britain. Jaarg. 1857, 1858.

Instructions in Collecting and Preserving Coleoptera. By T.

Vernon Wolaston. Jaarg. 1855.

Notes on British Geodephaga, with Description of one New

Species (Dyschirius elongatulus). By J. F. Dawson. Jaarg.

1856. Vervolgd in jaarg. 1857, 1858.

Observations on the Nomenclature of British Carabidæ, as estab-

lished in the Catalogue of British Coleoptera by G. R. Wa-

terhouse. By Dr. Schaum. Jaarg. 1860.

New British Species, corrections, etc., noticed since the publi-

cation of the Annual. By E. C. Rye. Jaarg. 1804,

DIPTERA.

Dipterous Notes and Queries. By W. Wilson Saunders, Jaarg.

1857.

NEUROPTERA (by Dr. Hagen).

Synopsis of the British Dragon-Flies (Jaarg. 1857), Planipennes

(Jaarg. 1858), Phryganidæ (Jaarg. 1859—61) and Psocidæ

(1861).

Explanation of Terms used in Dr. Hagen’s Paper. By A. Il.

Haliday. Jaarg. 1857.

Notes on British Trichoptera. By R. M'Lachlan. Jaarg. 1864.

HEMIPTERA.

A List of British Hemiptera. By Stainton. Jaarg. 1861.

Additions to the Fauna of Great Britain, and Descriptions of

Two New Species. By John Scott. Jaarg. 1864,

VARIA.

Van Stainton: The Pursuit of Entomology. — An Address to

young Entomologists (1855). — Advantages of the Study

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING, OI

of Natural History. — The Pleasures of Entomology. —

Ghent to Glogau, and Stettin to Schaffhausen, in search

of Entomologists (1856). — The Seasons. — Is Entomo-

logy progressing? (1857). — Do you study Entomology. —

Paris viewed Lepidopterologically (1858). — Travel (1864). —

Van John Scott: Results of a Residence at Fochabers

(1856). — Van John Lubbock: on the Objects of a collec-

tion of Insects (1856). — How Insects breathe (1857). —

Van Dr. Brackenridge Clemens: Thoughts on Species

(1860). — Van H. W. Bates: On the variation of Species

(1864). — Overigens bevatten de jaarg. opgaven van New

Works on Entomology.

Zeitschrift für Entomologie herausgegeb. von dem Vereine für Schlesische

Insektenkunde en later door A. Assmann. Jahrg. 1847 tot en

met 1852 en 1854 tot en met 1856.

LEPIDOFTERA.

Berichtigung und Ergänzung der Schles. Lepidoptern-Fauna.

1847, 1848, 1849, 1850, 1851. — Erster Nachtrag zur

Schles. Lepid.-Fauna (1852).

Eine Excursion nach Klarenkranst und Beschreibung der Raupe

und Puppe von Melitea Britomartis (1850). — Zu Hipp.

Pamphilus var. Lyllus (1851) met afbeeld. (1855). —

Uber das Präpariren der Raupen für die Sammlungen

(1852). — Auseinandersetzung der beiden Arten Pales

und Arsilacke. — Die ersten Stände von Noctua conflua

und ein Zwitter dieser Eule (1855). Alles door A. Assmann.

Die Raupe von Hipparchia Buryale. — Hupithecia silenata. —

Lepidopterol. Beitr. zur Kenntniss der Seefelder bei Reinerz

(1850), mit Beschreibung 2 neuer Schaben : Depressaria

Pelasitis und Argyrestia oleaginella met plaat (1851). —

Die Raupe von Macrogl. Œnothere. Cidaria turbulata

(1851). Alles door G. Standfuss. — Bemerkungen zu einigen

für Schlesien neuen Falter-Species (Sesia laphrieform. ,

Alych. Globularia, Boarm. glabraria, Oramb. uliginosellus ,

cacuminellus en Wurringtonellus) von Zeller, met een plaat

(1850). — Bemerkungen zu einigen für Schlesien neuen

Falter-Species (Ophiusa Cracee, Bupith. immundata , Ci-

daria bicolorata en balsuminata, Idea deversaria, Ephyra

strabonaria) und Auseinandersetzung der Geom. viridata ,

porrinata, cloraria und ÆZéruscaria (1851) met plaat

(1855); Atych. Globularie, Polia speciosa, Graphol. corol-

BIBLIOTHEEK DER NEDERLANDSCHE

lana, eriferana und Anchina nigricans (1852), Lithosia

arideola, Eupith. pygneata, Graph. albiduluna, Myelois

cinerosella, Cleodora cytisella, Dasycera oliviella und

Elach. festucicolella (1854). Alles door Prof. Zeller. —

Eine Wanderung durch’s Altvater-Gebirge und die Grafschaft

Glatz. 1850. — Zweiter Nachtrag zur schles. Lepid.-Fauna,

und Beschreibung von Gelechiu pudorina (1806). Beide

van Dr. Wocke. — Nachträge tot die Fauna van Prittwitz

en aanmerkingen daarop van Assmann (1855). Ueber Noto-

donta crenata von G. Fries (1854).

Von Heinemann. Zehn neue Microlepidopteren (Penth. obscuro-

fasciana, Carpoc. Herrichiana, Syndemis collicolana ,

Oramb. Hercynie, Tinea niveistrigella, Oecoph. ruficeps ,

Argyresth. semipurpurella, Coleoph. zelleriella, Nemorum

und Hlachist« aridella (1854).

A. Neustädt Beitr. zu den in Monat Juli um Grafenberg und

am Altvater vorkommenden Falterarten (1855).

E. A. Assmuss. Coenonympha Anaxagoras eine neue Varietät der

Coen. Iphis, und ein Beitrag zur Naturgesch. von Larentia

Pyropata (1856).

Gnophos operaria, Idea eburhata Wo., Herminia zelleralis Wo.

en denticornalis Wo., Hypena acuminalis HS. en turfosa-

lis Wo. Depressaria doronicella Wo. en KRöslerstam. ful-

viceps Wo. zijn afgebeeld tab. 4 en 5 (1850).

COLEOPTERA. |

K. Letzner. Systematische Beschreibung der Laufkäfer Schlesiens.

1847, 1848, 1849, 1850, 1851, 1852. — Ueber Crypto-

cephalus Betule-nane und Donacia palustris (1854). —

Systemat. Synonym. Verzeichniss der bisher beobachteten

und bekannt gemachten Larven Europäischer Coleoptern. —

Die Larvensäcke der Clytra scopolina, des Cryptocephalus

Pint und janthinus. — Cassida lineola und ihre ersten

Stände (1855).

G. Joseph. Beobachtungen über das Leuchten der Johannis-

käfer. — Ueber die Käferfauna von Venedig und dem Lido

(1854).

J. Roger. Verzeichniss der bisher in Oberschlesien aufgefunde-

nen Käferarten und Beschreib. von Mister silesiacus und

Euryommatus Marie (1856).

DIPTERA.

Dr. H. Scholtz. Über den Aufenthalt der Diptern während

ihrer ersten Stände (1848). — Vervolgd (1850). — Beiträge

zur Kunde der schles. Zweiflügler (1850 en 1851).

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING.

HEMIPTERA,

Dr. Scholtz. Etwas über die Lebensweise der Tingideen (1850). —

A. Assmann. Verzeichniss der bisher in Schlesien aufgefun-

denen Hemiptera (1854).

Berichte über die Thätigkeit der entom. Section der schles. Gesellsch.

für vaterländ. Cultur. Jaarg. 1852—1860.

Deze Berigten hebben weinig omvang. Zij zijn in één deel ge-

bonden en bevatten hoofdzakelijk :

COLEOPTERA.

Aanteekeningen over eenige soorten dezer orde en hare larven

door Letzner, eene Necrologie van Dr. J. L. C. Graven-

horst door denzelfden , en eenige opmerkingen over Coleo-

ptera door Dr. W. G. Schneider.

LEPIDOPTERA.

Opgave van eenige in Silesie voorkomende Macrolepidoptera

door A. Neustädt en Dr. Schneider. — Optelling van

nieuwe of zeldzame Silesische Lepidoptera, doch voorna-

lijk Microlepidoptera, met vermelding van vindplaats, van

tijd enz., door Dr. Wocke. Als nieuw door hem beschre-

ven komen voor: Mudorea Zelleri (1854), Penthina py-

rolana, Depressaria quadripunctata (1851), Lyonetia Ledi

(1859), Nepticula rubivora (1860). — Von Pannewitz.

Sph. Pinastri, Bomb. Pini en B. monacha als Wald-

verderber.

DIPTERA.

Dr. Schneider. Schles. geslachten en soorten der tribus Phry-

ganoidea. — Losse aanteekeningen.

HYMENOPTERA.

Losse aanteekeningen.

Horæ Societatis Entomologicae Rossicæ.

Bchalve eenige opstellen in het Russisch bevat dit tijdschrift in

de Duitsche taal:

Fasc, I. K. E. von Baer, Welche Auffassung der lebenden

Natur ist die richtige? und wie ist diese Auffassung auf die

Entomologie anzuwenden ? Gesprochen zur Eröffnung der

Russischen entomologischen Gesellschaft, in Mai 1860.

BIBLIOTHEEK DER NEDERLANDSCHE

CSS

J. Kuschakewitsch, Eine neue Elateride: Corymbites Berü. —

Micropus Signoreti.

C. Blessig, Beitrag zur Kenntniss der Heteromeren von Aus-

tralia felix.

Siemaschko, Verzeichniss der in der Umgegend von St. Peters-

burg vorkommenden Arachniden.

K. E. von Baer, Über Beobachtungen der schädlichen Insekten

und über die Mittel gegen dieselben.

F. Morawitz, Zur Kentniss der russischen Eumolpiden. — Die

russisch-europäischen Arten der Buprestidengattung Sphe-

noptera.

Fase. II. Notice biographique sur M. Ed. Ménétriès (in ’t

Fransch, met portret).

I°. A. Kolenati, Beiträge zur Kenntniss der Phthirio-Myiarien

oder Versuch einer Monographie der Aphanipteren, Nycteribien

und Strebliden ; met 15 Tafeln.

J. C. Sievers, Verzeichniss der Schmetterlinge des St. Peters-

burger Gouvernements.

F. Morawitz, Notiz über die russischen Xyletinine. — Ein

Par. kleineren Mittheilungen über russische Coleopteren.

Ratzeburg, über die Behandlung der Forstinsektenkunde nach

neuerem Zuschnitt.

Van the Boston Society of Natural History:

Constitution and Bylaws of the B. Society.

Proceedings of the B. Society, from 1 Jan 1862.

Boston Journal of natural History. Vol. VIT, N°. 1—3.

Entom. inhoud :

Ina

On the Hymenoptera of the Genus Allantus in the United States

bij Edward Norton.

In afl. 3.

Materials for a Monograph of the North American Orthoptera ,

including a Catalogue of the known New England Species

by Sam. H. Scudder.

Proceedings of the Entom. Soc. of Philadelphia, vol. 1 (van Mei 1862

tot Maart 1865).

Bevatten hoofdzakelijk naamlijsten van Noord-Americaansche

Coleoptera, Hymenoptera, Aphides en beschrijvingen van

nieuwe soorten van Coleoptera en Lepidoptera.

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 95

Bulletin de la Société Impériale des naturalistes de Moscou. Année

1863. N°. L et 2.

Entom. inhoud :

Énumération des Cicindélètes et. des Carabiques recueillis dans

la Russie méridionale , dans la Finlande septentrionale et dans

la Sibèrie orientale par MM. Alex. et Arth. de Nordmann;

par le Baron de Chaudoir, p. 201.

Essai d’un Catalogue des insectes de l’île de Ceylon par Victor

Motschoulsky (suite), p. 421.

Wiener Entomologische Monatschrift. VII Band.

Inhoud :

Die

europæischen Arten der Hemipteren-Gattung Phimodera

Germ. von F. X. Fieber. Bl. 1. Enumeratio Dipterorum,

que C. Tollin ex Africa meridionali misit. Autore H. Löw.

Bl. 9. Verzeichniss der van H. Joh. und Frau Haberhauer

in Bulgarien und Rumelien gesammelten Lepidopteren. Von

Jul. Lederer. Bl. 17 en 40. Ein Zwitter von Bombyx

Pini beschrieben von J. Lederer. Bl. 28. Ein neuer

Grottenkäfer, beschrieben von L. Miller. Bl. 28. Zwei

neue Otiorhynchus-arten, beschrieben von L. Miller, Bl. 30.

Bythowenus Motsch. Bl. 32.

Ueber bei Sliwno im Balkan gefangen Dipteren, von Dr. H.

Die

Löw. Bl, 33. — Gymnomus troglodytes, eine neue östr.

Fliegengattung , beschrieben von Dr. H. Löw. Bl. 38.

Einige Bemerkungen eines süddeutschen Entomologen zum

„ Catalogus Coleopterorum Europe » autore H. Schaum.

Bl. 47. — Erörterungen zur Nomenklatur der Rhynchoten

Livlands, von F. X. Fieber. Bl. 53. Bemerkungen zu

einigen Sareptaner Schmetterlingen, von H. B. Möschler.

Bl. 63.

während der Reise der k. Schwed. Fregatte Eugenie ge-

sammelten schon bekannten Schmetterlinge, von H. D. J.

Wallengren. Bl. 65. Bemerkungen zu einigen Artten der

Gattung dfychia Latr. von H. B. Möschler. Bl. 77. —

Kurzer Bericht über die Ergebnisse weniger Sammelstunden

in Venedig im September 1862, mitgetheilt von einem

süddeutschen Entomologen. Bl. 80. — Otiorhynchus Ferrarii

n. sp. beschrieben von L. Miller. BI. 84. — Erwiderung

auf die Bemerkungen über den Cat. Col. Eur. von H.

Schaum. Bl. 102.

Lepidoptera nova deser. a C. & R. Felder. Bl. 105. Lepido-

pterologisches, von Dr. A. Rössler. Bl. 128. Schlusswort

des süddeutschen Entomologen. Bl. 134,

06 BIBLIOTHEEK DER NEDERLANDSCHE

Lepidopterologische Mittheilungen von Dr, Wallengren. Bl. 137.

Beiträge zur Kenntniss der Europ. Halticinen, von F.

Kutschera. Bl. 131. — Die zur Fauna von Europa gezähl-

ten Arten der Gattung Chionobas von H. B. Môschler.

Bl. 169 en 201. Die Odonaten- und Neuropteren-Fauna

Syriens und Kleinasiens, von Dr. H. Hagen. Bl. 193. —

Bemerkungen über vier im Catal. Eur. fehlende Arten von

Dr. Schaum. Bl. 199. — Vörläufiger Commentar zum dip-

terologischen Theile der Fauna austriaca, von Dr. J. R.

Schiner. Bl. 217.

Beitrag zur Kenntniss der Pyralidinen von Jul. Lederer. Bl. 243

en Bl. 331—490. — Über eine Zwitterbildung bei Papi-

lio Castor, von G. Semper. Bl. 281. — Principüs obsta,

von Dr. J. R. Schiner. Bl. 282. — Ein kleiner Beitrag

zur gross-oesterreichischen Käferfauna, von Dr. Cl. Hampe.

Bl. 285. — Erklärung in Sachen des Cat. Col. Eur. von

Dr. Schaum. Bl. 290.

Beiträge zur Kenntniss der europäischen Halticinen , von F.

Kutschera (Fortsetzung). Bl. 291. — Über Macherites-

Maculatur von J. Schaufusz. Bl. 329.

NB. Bij dit deel behooren 19 platen, waarvan 18 met

afbeeldingen van Pyraliden.

Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn. 1 Band. 1862.

Entomol. inhoud :

Dr. A. Zawadzki, Über eine wahrscheinlich neue Art Zenthredo.

Dezelfde, Uber Gidbium Scotias.

Jdl. Müller, Verzeichniss der bis jetzt in Mähren und oesterr.

Schlesien aufgefundenen Coleopteren.

Natuurkundig Tijdschrift voor Nederlandsch Indië, uitgegeven door de

Kon. natuurk. Vereeniging. Deel XXI—XXVI. Afl, 1 en 2.

Entomol. inhoud:

Brief over de leefwijze en eigenschappen van het insect Semoet

graman, eene Formicide, door von Ellenrieder (Deel XXIII,

bl. 461).

Brief over het rijstgewas schadelijke insecten, door denzelfden

(Deel XXIII, bl. 508).

Eerste bijdrage tot de kennis der Hemipteren van den Indischen

Archipel, door denzelfden (Deel XXIV, bl. 130).

Mededeeling omtrent insekten te Batavia op katoenstruiken

gevonden, door denzelfden (Deel XXIV, bl. 479).

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. D7

Berliner Entomol. Zeitschr. 7 Jahrg. N°. 3 & 4. 8 Jahrg. N°, 1 & 2.

Inhoud :

Eine entom. Alpenexcursion im Sommer 1862 von H. v.

Kiesenwetter. — H. Reinhard, Beiträge zur Kenntniss

einiger Braconiden-Gattungen, 2° Stück. — Diptera Ame-

rice Sept. indigena descripsit H. Loew; Centuria 4*. —

E. v. Harold, Beitrige zur Kenntniss einiger coprophagen

Lamellicornien. — C. Stäl, über Pyrrhocoriden. — Idem,

Verzeichniss der Mononychiden. — Reinhard, Chilothelius ,

neue Hymenopteren-Gattung. — Stein, Neuropteren Grie-

chenlands. — H. von Kiesenwetter, Beiträge zur Kenntniss

der zur Untergattung Isomira gehörenden Cistela-arten. —

Idem, Weitere Beiträge zur Kentniss der europäischen

Malthiniden. — C. Kretschmar, Caradrina Menetriesii nov.

sp. — H. Schaum, Nachtrag zum Carabicenen-Aufsatz. S. 67.

Kleinere Mittheilungen über Coleopt. , Sammelberichte , Synony-

mische Bemerkungen über Coleopt., kurzer Bericht über

die 38° Versammlung deutscher Naturforscher und Aerzte,

neuere Literatur.

Jahrg. 8. Hft. 1 & 2.

G. Kraatz, über die Artrechte der europ. Maikäfer. — Eichhof,

über die Munttheile und die Fühlerbildung der europ.

Xylophagi, sens. strict. — Kraatz, einige für Deutschland

neue Käfer. — Löw, Diptera Americæ Sept. centuria 5°. —

Catalogus Generum et specierum quæ insunt in quinque

primis Dipterorum centuriis. — Schaum, die egyptischen

Dytisciden. — Idem, neue Hydroporen aus Europa und

dem gemässigten Asien. — Idem, Beiträge zur Kenntnisse

der Carabicinen. — W. Scriba, Drei für Deutschland neue

Staphylinen. — Omypoda investigatorum Kraatz n. sp. —

Kraatz, zur critischen Kenntniss europæischer Käfer-arten.

Erstes Stück. — H. Schaum, zur critischen Kenntniss

europ. Carabieinen. — G. Stierlin, über einige neue und

wenig bekannte Sicilianische Käferarien. — G. Kraatz,

Grundzüge eines naturlichen Systems der Rüsselkäfer. —

Neuere Literatur.

Verhandlungen der K. K. zoologisch-botanischen Gesellschaft in Wien.

Jahrg. 1863. Band XIII, mit 25 Tafeln.

Entom. inhoud :

Verschillende kleine opgaven in de Sitzungsberichte. Dr. J.

Giraud , Hymenoptères de Suse et de Vallouise, bl. 11.

Fr. Brauer, über Gastrus-Larven, bl, 133. L. Schrader,

über gallenbildende Insekten in Australien, bl. 189. G.

BIBLIOTHEEK DER NEDERLANDSCHE

von Frauenfeld, Beitrag zur Metamorphosen-geschichte der

Insecten, bl. 213. Fr. Brauer, über Panorpiden-Larven,

bl. 307. Dr. G. Mayr, Hemipterologische Studien, bl. 337.

E. Keyserling, Beschreibungen neuer Spinnen, bl. 369.

Dr. G. Mayr, Formieidarum Index synonymicus, bl. 388.

Dr. A. Gerstäcker, Eine neue Oestriden-Art, Aulacoce-

phala badia, bl. 1033. Dr. J. Schiner, Meine Ansicht

über die Gattung Blesoripha Löw, bl. 1037. Dr. M. J.

Egger, Dipterologische Beiträge, bl. 1101. G. von Frauen-

feld, Bericht über eine Reise durch Schweden und Norwe-

gen in Sommer 1863, bl. 1161. L. W. Schaufuss, Neue

Grottenkäfer, bl. 1219. G. R. von Frauenfeld, Beitrag

zur Metamorphosengeschichte, bl. 1223. J. Mick, Beschrei-

bung neuer Dipteren, bl. 1237. L. W. Schaufuss, Mono-

graphie der Gattung Macherites Mill, bl. 1241. J. Giraud,

Mémoire sur les Insectes du roseau, bl. 1251. A. Rogen-

hofer, zur Lebensgeschichte van Cephus compressus, bl. 1335.

Annales de la Société entomol. de France. 4° Série, Tome troisième.

Inhoud:

1 Trim. — L. Dufour, Trois aranéides de Querra. — Sur une

nouvelle espèce de Sparassus. — A. Laboulbène, sur des

larves de dipt. trouvées dans l'estomac de grenouilles. —

H. de Saussure, nouv. espèces de Scolia. — Sichel, Sphex

hemiprasina. — Stal, species nove Reduviidum. — Peyron

et Martin, Rapport sur l’excursion des Pyrénées orien-

tales. — Constant, Acidalia luteolaria. — Mabelle, sur la

Leucania littoralis. — De Saulcy, Nouveau genre de coleopt.

(Linderia); sur le genre Machærites et Claviger Duvalii. —

Girard, sur les Isaria, la muscardine et la chaleur des

animaux articulés. — Schaum, sur la chaleur animale des

ins. — Laboulbène, Chenille mineuse du bouleau et Sciara

Bigoti. — Lucas, Deux nouv. esp. de Coléopt. de la nouv.

Calédonie; note sur la rétractilité des ongles des palpes

dans les Mygales. — Reiche, Examen du Catal. des

Coléopt. de M. Schaum. — Tournier, Traduction de la

Monogr. des colons d'Europe de M. Kraatz. — Fauvel,

sur le Leptimus testaceus. — Harold, sur les Phanæus et

autres Coléopt. mexicains.

2 Trim. — Harold, sur les Phanæus (suite). — Wencker, nou-

velles espèces d’Apion. — Chevrolat, Coléopt. de Cuba. —

Fauvel, sur quelques Aléochariens nouveaux et sur le Tyro-

glyphus entomophagus. — Fairmaire et Germain, Révision

des Coléoptères du Chili, — Yersin, deux Orthoptères

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING. 59

nouveaux d'Europe. — Stainton, sur la chenille mineuse des

feuilles du bouleau. — De Graslin, Notice sur deux explo-

rations faites dans les Pyrénées orientales.

3 Trim. — De Graslin, Notice sur deux explor. (suite). — L.

Dufour, Essai monographique sur les Bélostomides. — H.

Lucas, sur les modifications que les mues font subir au

Belostoma algeriense; quelques remarques sur le genre Pe-

risphæria ; note sur l’Epeira Decaisnei, spec. nov.; sur

l’Estheria cycladoides, crustacé phyllopode ; sur une nouv.

espèce de Lepisma; sur une var. de la Segestria florentina. —

Bellier de la Chavignerie, trois Lépid. Europ. nouveaux. —

Vinson, Lépidopt. nouveau de Madagascar. — Chevrolat

et Fauvel, Coléopteres de Cuba (suite). — de Chaudoir,

Quelques esp. de Cicindélètes et de Carabiques. — Perris,

Moeurs des Apions. — Laboulbène, Note sur la phosphores-

eence des larves et des nymphes du genre Lampyris. —

Reiche, Esp. nouvelles de Coléopt. de la faune circa-médi-

terran.; note sur quelques larves de Lampyrides. — Strauch,

note sur l’Apalus bimaculatus. — Linder, un nouveau genre

aveugle de Carabiques et deux Coleopt. nouv. — H.

Deyrolle , nouv. genre de Lucanide. — Gautier des Cottes ,

Trois nouv. esp. de Coleopt. français. — Brisout de Barne-

ville, Monogr. des espèces europ. et algér. du genre Ba-

gous. — Westwood, Notice sur John Curtis. — L. Buquet

Carabus clathratus anormal.

4 Trim. — Signoret, Révision des Hémipt. du Chili, — Chévro-

lat, Coléopt. du Chili (suite). — Perez, Métamorphose du

Macronychus quadrituberculatus et de son parasite. —

Fairmaire, Coléopt. d’Algerie. — De Saulcy, Note au sujet

de la Linderia Marie. — Grenier, Réponse à la note pré-

cédente de Saulcy; quatre nouv. espèces de Coléopt. propres

à la faune frangaice. — Allard, Deux. nouv. esp. d’Al-

tises. — Peragallo, Seconde note pour servir à l’histoire

des Lucioles. — Lucas, sur une femelle de la Mygale

bicolor. — Schaum, Kiesenwetter, Reiche, de Saulcy et

Fairmaire, Discussion sur la Synonymie.

Bulletin de la Société Linnéenne de Normandie, Vol. VIII, Année

1862—63.

Daarin :

Note synonymique sur quelques Pederus européens par M. A.

Fauvel. — Remarques sur quelques points de l’histoire de

60 BIBLIOTHEEK DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING.

la Cochenille ou Kermès de la vigne; door denzelfden. —

Partie entomol. de la promenade linnéenne à Trouville ;

door denzelfden.

Mémoires de la Société Linnéenne de Normandie, Vol. XIII.

Daarin :

Les Lépidoptères du Calvados par M. A. Fauvel, 1° partie; van

Papilio tot Sphinz.

S.v V fec

1 & 2 Calodema Johannae.

3-5 Poseidon malayanus.

6-8 Tetrix limosina.

A.J. With.

DESCRIPTION

D’UNE NOUVELLE ESPÈCE DE CALODEMA

(Calodema Johannee)

DE WAIGEOTU,

PAR

M. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN,

eee

Planche I, Fig. 1 et 2.

Depuis assez longtems on connait une grande et belle espèce

de Calodema, unique dans le genre et fort rare dans les collec-

tions, à laquelle M. Hope a donné le nom de Stigmodera Kirbyi

et que MM. de Castelnau et Gory ont décrite et figurée dans

leur ouvrage classique sur les Buprestides. Un envoi d'insectes

remarquables de Vile Waigeou, fait par l'infatigable voyageur

naturaliste M. Bernstein, nous met à même d'enrichir le genre

d’une seconde espèce, non moins belle, non moins magnifique

que sa congénère. Les caractères génériques que M. Lacordaire”

assigne au genre, sont aisément reconnaissables et très-tranchés

dans notre espèce nouvelle. Le museau est saillant, le labre

allongé, acuminé, parcouru en dessus par un sillon médian.

Les antennes, dentées en scie à partir du quatrième article, ont

leurs fossettes porifères situées sur leur tranche interne.

Le prosternum s’avance au dessous de la tête en forme de

saillie très-proéminente, de manière à ce que la tete en se

® Genera des Coléoptères, Tome IV, pag. 60.

62 DESCRIPTION D UNE NOUVELLE ESPÈCE DE CALODEMA.

courbant en bas, puisse se poser sur cette saillie, comme la tête

des muscadins de la fin du dix-huitième siècle reposait sur les

amples plis de la cravatte blanche. L’écusson est en coeur et

les élytres oblongo-ellyptiques sont très longues et quelque peu

déprimées vers le bout. Enfin les tarses postérieurs’ répondent

de même dans la forme et les dimensions de leurs articles à

la description qu'en donne M. Lacordaire.

L'espèce nouvelle que nous avons figurée à la Planche 1°

(fig. 1 et 2) et à laquelle nous donnons le nom de Calodema

Johanne, a une longneur de 47 millimètres sur une largeur de

de 18. Sa tête est d'un vert doré, un peu bleuätre sur la ligne

médiane, assez fortement ponctuée avee un espace lisse au milieu

du front. Les grands yeux sont marrons, les antennes d’un

vert cuivreux. Le prothorax vaguement pointillé sur le disque,

assez densément ponctué sur les bords et d'un vert doré très-

éclatant, à ligne médiane azurée, offre une grande tâche semi-

elliptique de couleur cuocolat de chaque coté sur le bord, enve-

loppant un minime point du fond. Cette tâche est également visible

en dessous sur la poitrine dont la couleur est un bleu violacé.

Écusson lisse, doré. Elytres à lignes penctuces irrégulières

mais peu profondes, excepté celle qui est la plus rapprochée du

bord, les lignes s’efiacant vers langle sutural. Celui ci est épi-

neux ; une autre petite épine se voit à quelque distance et semble

terminer le bord costal. Le premier tiers des élytres nous offre

une couleur jaune d’ambre à liséré d'un bleu foncé sur le bord

anterieur et la suture; les deux tiers restants sont d’un bleu

foncé violacé brillant, passant au violet vers l'angle sutural; sur

le fond se détache sur chaque élytre une tâche couleur d’ambre

de forme irrégulière. Le sternum, ainsi que l'abdomen, lisses

au milieu, vaguement ponctués sur leurs bords, sont d’un vert

éclatant ; de chaque côté de l'abdomen se voient cinq tâches

elliptiques jaunes, qui vont augmentant en dimension vers l'anus.

Les hanches sont vertes, les cuisses d'un vert bleuâtre, les

jambes vertes et les tarses d’un vert cuivreux.

UN GENRE NOUVEAU

D’HEMIPTERES SCUTELLERIDES,

PAR

M, SNELLEN VAN VOLLENHOVEN.

> zoiet

Planche I, Fig. 3—5.

Un certain parallélisme autorisait à soupconner l'existence d'un

genre inconnu, habitant probablement les Indes Orientales, et

devant trouver sa place entre les Scutellérides du groupe des

Plataspides. Car, en considérant que le genre Tiarocoris (voyez

ma Monogr. des Scutell., p. 51) n’est autre chose qu’un Copto-

soma, dont le mâle à la tete bizarrement développée, que le

genre Ceracotoris White n'offre de même qu'un Brachyplatys, a

tête du mâle cornue, on se demande si le genre Heterocrutes

Am. et Serv. n'aurait pas à lui aussi son genre affilié à tête du

mâle monstreuse. Il manquait un chainon à la chaine naturelle

et ce chainon je le remets à sa place, en décrivant un nouveau

genre, qui rétablit le parallélisme interrompu. Je le nomme

Poseidon en raison de la tete tridentée du male.

Corps elliptique, assez large, peu bombé en dessus, luisant.

Tête large, tridentée antérieurement, les cornes céphaliques

creusées en goultiere, les latérales courbées en dedans, chez le

male; large, plate, en demi cercle chez la femelle, les lobes la-

téraux se rejoignant au bout du lobe médian frontal. Antennes

insérées sous la tête, de cinq articles; le premier très-long,

cylindrique, assez large, le second très-petit n'ayant qu'un hui-

64 UN GENRE NOUVEAU D'HÉMIPTÈRES SCUTELLERIDES.

tième de la longueur du premier, le troisième moins long et

moins gros que le premier, quelque peu en massue, les suivants

diminuant graduellement en longueur et en grosseur. Yeux en

forme de larme, tres-distants; ocelles placés bien plus près l’un

de l’autre que des yeux. Bec dépassant les hanches postérieures ;

ses deuxième et troisième articles d'égale longueur. Prothorax à

bords latéraux arqués. Ecusson à peine échancré postérieurement

chez les males. Ventre plat, celui des femelles à sillon longi-

tudinal court sur les premiers anneaux. Pattes assez courtes et

robustes.

La seule espèce que je connais, est le

POSEIDON MALAYANUS, Voll.

Le mâle 15 mm., la femelle 15.

Habite la péninsule de Malacca.

D'un noir bronzé en dessus. Yeux d'un blanc brunätre. Quel-

ques lignes et tâches de couleur orangée, à savoir: deux tâches

et deux traits entourant le lobe médian de la tête, les derniers

chez le mâle au milieu de la corne céphalique médiane; deux

petites tâches près du bord antérieur du prothorax, un filet

tout le long de son bord lateral; deux tâches rondes sur l’écusson

près du bord antérieur et un filet tout autour du dernier. Ponc-

tuation de l'écusson assez forte, celle du prothorax plus faible,

de la tête nulle. Elytres d'un brun de poix. Antennes faible-

ment poilues, noires à articulations blanchâtres. Bec ferrugineux.

Dessous du corps d’un noir luisant, à l'exception de la poitrine

qui est cendrée et mate. Chaque anneau de l'abdomen de la

femelle offrant deux petits points orangés de chaque coté sur

le bord. Pattes noires à tarses brunätres.

Planche 1”, fig. 5. Le mâle.

» » 4. La femelle.

» » 5. Contour de la tête et du prothorax du

mâle, grossi.

BESCHRIJVING

VAN EENE NIEUWE TETRIX-SOORT,

Tetrix limosina ,

DOOR

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN.

—pofject—

Plaat I, Fig. 6—8.

De heer W. de Haan heeft in de Verhandelingen over de natuur-

lijke geschiedems der Nederlandsche Overzeesche Bezittingen,

Zoologie, bladz. 169, de diagnose gegeven eener Sumatraansche

soort van Tetrix, welke zeer op onze nieuw te beschrijven soort —

gelijkt. Hij noemt die soort Cephalica, naar het boven den

rug uitstekende hoofd. Ik noem de mijne Limosina, omdat

het diertje, op zijde gezien, met ingeslagen achter- en uitge-

stoken middelpooten, terstond aan een Grutto, Limosa melanura,

doet denken (verg. fig. 7). Geene soort van Tetrix is mij evenwel

bekend, die door zoo buitengewone lengte van bovenkop uit-

munt; want het ligchaamsdeel, dat in de zweeming naar de

Grutto-gedaante den hals uitmaakt, is niet anders dan een ge-

deelte van het hoofd, ‘tgeen voorhoofd en achterhoofd omvat;

boven hetzelve staan de oogen en sprieten, onder hetzelve de

wangen en monddeelen, welke laatste tusschen de voordijen als

verborgen liggen. Van voren gezien (verg. fig. 8), heeft de kop

dan ook eene zeer zonderlinge gedaante, welke min of meer

het beeld eener Turksche vrouw voor de verbeelding roept.

Tetrix limosina is uit het eiland Gebeh door de zorgen van den

heer Bernstein in eenige voorwerpen aan ’s Rijks Museum van

natuurlijke historie toegezonden. Het individu, dat ik voor het

66 BESCHRIJVING VAN EENE NIEUWE TETRIX-SOORT.

mannetje houd, is eenigzins levendiger gekleurd dan de wijfjes,

die zeer somber van uiterlijk zijn. De algemeene kleur van het

mannetje is een donker bruin; kop en thorax zijn zeer fijn

korrelig, als lederachtig en eenigermate glanzig, als gevernist. De

uitpuilende oogen zijn bruin; daartusschen staat op den schedel

een fijn geel figuurtje als een drietand. De sprieten, schier tegen

elkander aan, vlak onder de oogen ingeplant, zijn zeer lang en

dun; het eerste lid is tweemaal zoo dik als de volgenden en ver-

toont aan het eind een wit randje; de overigen zijn eenvoudig

bruin. Onder elk oog staat een. schuin geel vlekje, voor het voor-

hoofd eene lange gele streep, vervolgens twee vierkante vlekjes

van die kleur. De rand van den bovenlip vertoont een geslingerd

geel bandje en de palpen zijn geelachtig wit. De prothorax

heeft op den rug drie flaauw zigtbare gele langsstrepen, die zich

op den mesothorax of het ruggeschild duidelijk als drie gele

lijnen voortzetten: een op het midden van den rug, de beide

anderen op de scherpe kantzoomen. De voor- en middelpooten

hebben witte langsstrepen op de bovenzijde van dij en scheen,

terwijl mede het eerste lid der tarsen wit is. Het tweede lid

is, bijna onzigtbaar, klein, het derde zeer slank, de klaauwtjes

groot. De achterpooten zijn roodachtig bruin, ietwat vaal aan

de knie, met twee witte haakjes aan het eind der scheenen,

die aan de rugzijde ongeveer 11 doorntjes dragen; de achter-

tarsen zijn wit.

Het wijfje is donkerder bruin; bij haar is het geel aan den

kop vuilwit en het wit aan de pooten nagenoeg graauw. Vooral

is de lichte kleur aan het laatste lid der tarsen naauwelijks te

herkennen.

Lengte van het voorhoofd tot aan het eind van den eijerlegger

T4 mm.; van de spits der uitgestoken sprieten tot aan de

klaauwtjes der uitgestrekte achterpooten 54 mm. Lengte der

achterpooten 20 mm.

EEN PAAR DAGEN TE BEEK,

J, W. LODEESEN,

Mijn vriend J. Kinker en ik, in het begin der maand Augus-

tus eenige dagen ter onzer beschikking hebbende, besloten wij

die te besteden aan het verzamelen van Lepidoptera en kozen

daartoe een voor ons weinig bekend oord, namelijk, de omge-

ving van Beek, bij Nijmegen; eene streek die door verscheiden-

heid van terrein en schilderachtige ligging ook in andere opzigten

een bezoek overwaardig is.

Ofschoon een Entomoloog-verzamelaar, evenmin als een land-

bouwend sterveling, ooit geheel tevreden is met zijnen oogst ,

zoo hadden wij toch alle reden om ons over onze keus te ver-

heugen; want behalve een aantal minder zeldzame vlinders,

vingen wij:

Sthanelia hippocastanaria Hübn. & en Gelechia continuella Z. 3

in de heide op de bergen; Hydrilla arcuosa Haw. & met Botys

lancealis W. V. en stramentalis Tr., op eene vochtige plaats,

langs den straatweg; Grapholitha dissimilella Tr. 3, in het gras

tegen eene heuvelhelling en meer andere zeer welkome soorten.

Onder de merkwaardige zaken vermeen ik melding te moeten

maken van een exemplaar van Satyrus Egeria L. var. & door

mijn’ vriend Kinker gevangen, ’s namiddags in den zonneschijn

vliegende tegen eiken met gewone exemplaren dezer soort, welk

voorwerp, ofschoon in hoofdzaak gelijk aan den type, echter in

kleur geheel daarvan afwijkt (zie Plaat 2, fig. 1).

68 EEN PAAR DAGEN TE BEEK.

Voorts ving ik bij het kloppen in de struiken op de hoogten

ten Z. O. van Beek, eene Eupithecia, die ik aanvankelijk als

eene voor onze Fauna nieuwe soort beschouwde, doch die later

door den heer P. G. T. Snellen, te Rotterdam, bestemd is als

Eupithecia nanata Hübn. var. (zie Plaat 2, fig. 2 en 24), welk

gevoelen ik geneigd ben te deelen, daar ik den volgenden dag

nagenoeg op dezelfde plaats nog een exemplaar van Eup. nanata

Hübn. var. ving, dat in kleur en teekening een overgang ople-

vert tusschen den type en het eerstgenoemde door mij gevangen

voorwerp.

Door de bereidwilligheid van mijn geachten vriend Snellen van

Vollenhoven, die de vervaardiging der teekeningen op zich heeft

genomen, ben ik in staat gesteld de lezers van dit Tijdschrift

bekend te maken met deze beide afwijkingen van twee, overigens

niet zeldzame, soorten en hoop ik hunne aandacht gevestigd te

hebben op een plekje in ons Vaderland, dat, bij langduriger en

naauwgezetter exploitatie nog veel merkwaardigs zal kunnen

opleveren.

Oct. 1864.

S.v V. fec.

A.J W lich.

1 Satyrus Aegeria, L. var 2 Eupithecia nanata, Hübn. var.

3 & 4 Clostera curtula, L. 5 Agrotis Ripae, Hübn.

OVER EENE RUPS VAN CLOSTERA CURTULA,

DOOR

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN,

— pallet

Plaat 2, Fig. 3 en 4.

In het werk van Sepp «de Wonderen Gods enz.» Deel III,

tab. 8, vinden wij eene, en in hetzelfde werk, Deel IV, tab. 21,

twee volwassen rupsen van Clostera curtula afgebeeld, welke

overeenstemmen met de beschrijving, die Ochsenheimer (Die

Schmetterlinge von Europa, Th. HI, s. 255) van de rups geeft.

Evenwel vind ik noch bij den laatsten noch bij Sepp gewag ge-

maakt van helderparelkleurige rupsen met lichtbruine koppen.

Zoodanig eenige rups trof ik in September op een Italiaanschen

populier aan. Daar ik twijfelde aan de soort, waartoe de rups

behoorde, en haar volstrekt niet voor Curtula herkende, teekende

ik haar in kleuren af en geef nu eene lithographische copij

van die teekening op eene plaat door inlandsehe vlinders bezet,

om haar door den druk meer algemeen bekend te maken.

Niemand zal, deze rups ziende, haar sierlijkheid ontzeggen ;

het fijne, parelkleurige wit wordt nog helderder en frisscher,

zoo wel door de gele kleur der wratjes in de zijden, als door

de menigte zwarte stipjes, die regelmatig boven en tusschen de

wratjes verspreid zijn. De verhevenheid op den vierden ring

is fluweelzwart, doch die op den voorlaatsten van gelijke kleur

70 OVER EENE RUPS VAN CLOSTERA CURTULA.

met den grond. De pooten zijn vleeschkleurig en de kop is

zeer licht bruinrood met witte zoomen der naden.

Deze rups spon zich den 25sten September in en leverde in

het. volgende voorjaar een’ vlinder, aan welken geene afwijkende

kleur was waar te nemen. Daar ik meen dat van de staartpunt

der pop geene teekening bestaat, heb ik de afbeelding daarvan,

van de rugzijde der pop genomen, als fig. 4 op de plaat bij-

gevoegd.

OVER AGROTIS RIPÆ HUBN,

DOOR

P. ©. T. SNELLEN.

Plaat 2, Fig. 5.

De rups van Agrotis Ripe Hübn. en hare leefwijze zijn reeds

voldoende beschreven door Boie in de Stettiner £nfomologische

Zeitung voor 1852, p. 584, en door Schmidt in die voor

1858, p. 579, doch eene afbeelding daarvan bestaat, voor zoo

ver ik weet, nog niet. Eenige rupsen dezer soort gevonden

hebbende en de heer Snellen van Vollenhoven de goedheid heb-

bende gehad een exemplaar daarvan af te teekenen , maak ik

OVER AGROTIS RIPA. 71

van een open plaatsje op de bijgaande plaat in het Tijdschrift

voor Entomologie gebruik om die afbeelding het licht te doen

zien.

Het afgebeelde exemplaar was geheel volwassen, en men kan

dus zeggen dat de rups, naar den vlinder gerekend, vrij groot

is!. De kleur dezer dieren is met zeer weinig verschil van

licht en donker, die van het zand, waarin zij zich over dag

verbergen ; enkelen hebben eene eenigzins groenachtige tint;

een paar exemplaren waren wat graauwachtig.

De teekeningen die op het ligchaam der rups te zien zijn,

zijn de volgende: over het midden van den rug loopt eene

dubbele, lichtgrijze lijn, in de zijden drie enkele, eveneens ge-

kleurd, en min of meer gegolfd of liever gewaterd; de bovenste

dezer lijnen is eenigzins donkerder dan de anderen. Op iederen

ring ziet men verder de gewone stippen, hier donker grijs; ver-

der is de kop bruingeel, de voorpooten ook, iets lichter dan de

kop, de achterpooten als het lijf en de zoomen der luchtgaten

zwart. De rups is, even als al de rupsen der mij bekende

echte Agrotissoorten , eenigzins glanzig en hare huid dun.

Omtrent hare leefwijze heb ik weinig of niets mede te

deelen , dat niet reeds door bovengenoemde schrijvers is opge-

geven. Dit kan ik echter zeggen, dat zij, even als al hare

geslachtsgenooten, tamelijk polyphaag is. Toen ik de rupsen

dezer soort in het jaar 1862 voor het eerst bij Scheveningen

vond, onder struiken van Cukile maritima (Zeeraket) in het

zand verborgen (een exemplaar van Cephalotes vulgaris, dat

juist bezig was eene rups te verorberen, bragt mij op haar

spoor), ging ik in mijne zorgvuldigheid voor deze dieren (die ik

dadelijk voor die van Ripe herkende) zoo ver, dat ik hun niet

anders te eten durfde geven dan het voedsel waarop ik ze

vond en ondernam zelfs tweemaal den togt naar Scheveningen,

om versche planten te halen; doch, in het jaar 1865 werd eene

rups door mij onder eene soort van Melde (Chenopodiwm) gevonden

1 In vorm gelijkt zij op de rupsen der andere Agrotiden; zij is namelijk plat,

voor en achter even breed en kortpootig.

79 OVER AGROTIS RIPÆ.

en met goed gevolg verder met gewone tuinzuring gevoederd ,

want zij leverde een volkomen exemplaar van den vlinder op;

terwijl in September van dit jaar, toen ik mij met de heeren

Fransen en van Woerden weder te Scheveningen bevond, de

rupsen onder allerlei lage planten werden aangetroffen en nu

zonder vrees, en tot dusverre met goed gevolg, allen aan de

tuinzuring werden gezet. De manier van opkweeking door Boie

en Schmidt aanbevolen, is uitmuntend en ook voor andere

Agrotiden zeer goed, zoo als ik dit jaar nog met Agrotis Tritici

heb ondervonden. Men doet in eene suikerflesch of tonnetje

eerst eene laag zuiver zand, dat goed nat gemaakt en zoo vast

mogelijk ineen gedrukt wordt, en laat daarop al minder en

minder vaste en vochtige zandlagen volgen, tot dat de bovenste

geheel droog en los is, altijd zorg dragende de zandkolom zoo

hoog mogelijk te maken; karigheid is ook in dit geval schade-

lijk. Wanneer de rups nu volwassen is, kruipt zij zoo diep als

haar aanstaat en overwintert onverpopt; het afstroopen der huid

geschiedt eerst in Junij. Door het sterke ineen persen der

onderste zandlagen behouden deze haar vocht zeer lang en be-

waren de rupsen voor verdroogen. Aarde onder het zand te

mengen houd ik voor onraadzaam ; buiten zandgronden komt

deze soort niet voor, ofschoon haar voorkomen waarschijnlijk nog

meer aan dat van sterk alcali-houdende planten is gebonden.

DE INLANDSCHE BLAD WESPEN

IN HARE GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN

DOOR

M". S. C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN,

ELFDE STUK,

EMPHYTUS CINCTUS, L.

N°. 70 der Bouwstoffen.

Linnzus , Syst. Nat. 1, 2, p. 925, n°. 39.

Panzer, Fauna Germ. CXLIV, 18 en 19.

Kıuc, Die Blattw. in d. Gesellsch. naturf. Freunde zu Berlin

Magazin, 8° Jahrg. S. 279, n°. 194.

Harrie , Blatt- und Holzwespen, p. 248, n°. 5.

Danrgom , Clavis n. Hym. Syst. , p. 55, n°. 54!.

Boucne, Naturgesch. des Ins., p. 159.

Bruscure , Abbild. und Beschr., p. 16, Taf. III, fig. 6.

Lang heb ik geweifeld of ik de beschrijving dezer soort wel

in het licht zou geven; want niet alleen kwamen mijne waar-

nemingen omtrent de kleur en vercierselen (als men het vercier-

selen noemen mag) der larven niet overeen met de mij sedert

? Dahlbom citeert bij deze soort ook Riaumur, Mémoires, V, Mém. 3, p- 163

(moet zijn 98), Pl. 10, fig. 1—3. Dit heeft echter betrekking op eene andere soort

van Tenthredo, welke ik later hoop te beschrijven.

74 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

geruimen tijd bekende beschrijvingen van Bouché en Dahlbom ,

maar ook zelfs mijne eigene beschrijvingen van larven , waaruit

in verschillende tijden £mphytus cinctus bij mij voortgekomen

was, stemden niet in allen deele overeen. Ik moest eindelijk

wel tot het besluit komen, dat deze soort ontstaat uit eene

larve, wier individuen onderling zeer verschillen, en geef dit als

voorloopig resultaat, tot later bewezen zal worden dat eenige

zeer na verwante soorten, die tot heden in wespen-gedaante

niet te onderscheiden zijn, van hetzelfde voedsel leven en

dezelfde levenswijs met elkander gemeen hebben.

Mijne eerste kennismaking met dit dier is zeer oud. Ik her-

inner mij, als knaap op het buitengoed mijner grootouders deze

soort, even als Cladius viminalis en Nematus Salicis opge-

kweekt te hebben. Mijne eerste teekening van de ‘larve dag-

teckent echter van den 18den Julij 1842. Zij is die, waarnaar

fig. 1 en 2 van Plaat 5 gemaakt zijn, en komt vrij wel overeen

met de beschrijving , welke Brischke van Emph. viennensis

geeft. Later heb ik uit andere larven, van kleur en gedaante

als fig. 5, volkomen dezelfde bladwesp gekweekt, indien ten

minste mij niet het onderscheid tusschen de wespen ontsnapt.

Mijne algemeene beschrijving der larve zou nu moeten luiden

als volgt: Het ligchaam is cylindrisch rolrond, aan den anus

evenwel minder dik dan aan den hals, zeer sterk gerimpeld ,

steeds gebogen, nimmer geheel regt uitgestrekt, in rust als

spiraal opgerold met het staarteinde op de zijden van een der

segmenten tusschen 4 en 8 rustende. Er zijn 22 pooten aan-

wezig; het vierde segment mist het paar pooten. De kop is

nagenoeg bolrond, voor dof; op den schedel glad, met uiterst

fijne witte haartjes bedekt, lichtbruin of vuil geelachtig graauw.

Op den schedel eene wigvormige, donker of zeer donker bruine

vlek ; twee lichte vlekjes of veegjes achter de oogplekken ; deze

laatsten rond en zwart. Bovenkaken okerbruin. Men vindt

evenwel ook koppen, die tot aan de oogen paars zijn, behalve

twee kleine lichte driehoekjes schuin boven de oogen , van daar

af verder vuil geelachtig. Achter den kop wordt de rug dik-

wijls min of meer bultachtig opgeheven.

GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 75

De rug is vuilgroen, bij eenigen tamelijk donker, bij anderen

lichter tot aan de stigmata. Aan den hals boven het eerste

stigma een bruine of blaauwe veeg. De buik en zijden beneden

de stigmata vuil wit, soms uit den gelen; ook de pooten heb-

ben die kleur. Op de heupen der voorpooten staan zwarte

streepjes ; boven iedere midden- en achterpoot staat een grijs

vlekje, dat zich somwijlen, als in fig. 2, tot een zwart streepje

verlengt. Boven den anus bruine doornachtige stipjes. Op

iederen ring van het lijf (verg. fig. 4) drie rijen witte doorntjes,

waarvan de voorste rij slechts uit 4 of 5, de beide anderen

uit 10 of 12 bestaan. De voorpooten hebben bruine klaauwtjes.

De stigmata zijn wit; de groote tracheën schijnen door de huid

heen. Andere voorwerpen waren aan den hals wel wat don-

kerder dan op den rug, doch misten de halsstreepjes , die

fig. 1 en 2 zoo duidelijk vertoonen; ook hadden zij groenachtige

voorpooten.

Bouché geeft eene ietwat afwijkende beschrijving der larve;

hij zegt toch: «über den dunkelgrünen Rücken läuft eine hellere

Linie und vier Reihen schwarzer Flecke, so dass auf jedem

Abschnitt vier zu stehen kommen.» De grootsten van deze

zwarte vlekjes waren hoven de kleine bruingele stigmen te zien.

Ook ontwaarde hij boven de buikpooten twee digt bijeen staande

rijen van bleekgrijze vlekken.

Ook Brischke spreekt van zwarte vlekjes , die het groen van

het vuilwitte in de zijden afscheiden en dus boven de stigmata

staan. Evenzeer vermeldt Dahlbom diezelfde vlekjes, indien ik

ten minste wel zijne woorden versla: «macularum seriebus longi-

tudinalibus utrinque duabus nigris. »

Dergelijke vlekjes heb ik boven de luchtgaten bij geen mijner

voorwerpen bespeurd. +

Omtrent de levenswijs der larve is men het vrij wel eens, op

een punt na, dat van het aantal generatien in een jaar, waar-

over terstond nader. De schrijvers zeggen en ik vond het be-

vestigd, dat men deze larve in spiraal opgerold aantreft aan

de onderzijde der rozenbladeren. Ik zag haar evenwel ook op

de bovenzijde rusten. Zij is zeer traag en schijnt haar voedsel

76 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

in den morgenstond en in de avondschemering te nemen; of zij

des nachts ook eet is mij onbekend. Ik vond haar evenwel

somwijlen eenige dagen achtereen op hetzelfde blad, ’t geen mij

doet vermoeden dat zij des nachts ook zelden beweging neemt.

Ik zag geen verschil in de levenswijze van zeer jonge, dat is

naar gissing eenmaal vervelde, larven en volwassenen. Dahlbom

schijnt het er voor te houden dat zij na de laatste vervelling

eene andere kleur of gedaante hebben dau vroeger; doch de ver-

keerd geduide plaats bij Réaumur heeft hem in dien waan

gebragt. Ik voor mij, zag geen verschil tusschen eene halfwassen

en eene ingesponnen rups, dan. in grootte. Wat nu de gene-

ratien in een jaar betreft, Brischke meent dat er slechts een is,

Hartig vermoedt dat er meer zijn. Ik geloof dat men het laatste

veilig kan aannemen, als men bedenkt dat men de wespen

vindt van Mei tot Augustus en jonge larven in Augustus

aantreft.

Is de larve volwassen , zoo laat zij zich op den grond vallen |

en verandert daar zonder spinsel, of zij kruipt in eene spleet

van boomschors of reet van eene heining om te verpoppen, of

wel zij boort zich een’ gang in het merg van een afgesneden

rozentak. Deze gang is somwijlen wel 2 tot 5 duim diep en

de larve schijnt zich daarin te kunnen omkeeren , ten minste

men vindt haar met den kop naar het opene einde gewend,

evenwel eenigermate met afknaagsel van het hout op haren kop

bedekt.

In dezen schuilhoek overwintert de larve en verandert eerst

vrij laat in het voorjaar in eene lichtblaauwe pop, gelijk onze

figuur 5 er eene vergroot in het uitgeknaagde takje voorstelt. De

gedaante der pop leverde overigens niets bijzonders op. Uit de

afgebeelde pop ontwikkelde zich de wesp den 20sten Mei.

De wijfjes zijn oneindig veel talrijker dan de mannetjes,

welke laatste men zelden te zien krijgt. Het wijfje is nog geen

9 millim. lang, glanzig zwart en glad, ietwat bruinachtiger op

het borststuk en blaauwachtiger op het achterlijf. De hals

is vrij lang en op de rugzijde door geene harde huid bedekt ;

eene dergelijke ontbloote plek ziet men op het midden der rug-

GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCIIREVEN. 77

zijde van den eersten achterlijfsring. De ruggekorreltjes zijn

wit; ook is de vijfde ring van het abdomen wit; eenigermate

schijnt de inhechting van het volgende segment als eene troebele

streep door; de heupen en dijen zijn blaauwzwart, de voorste

kniën roodachtig, de scheenen rood, die der achterpooten wit

aan de basis; de tarsen zijn rood met bruine klaauwtjes. Het

carpus der vleugels is zwartachtig met witte basis; de vleugels

zelf zijn eenigermate rookkleurig.

Het onderscheid der mannetjes bestaat, behalve in mindere

grootte, daarin dat het vijfde achterlijfssegment ook zwart is en

de achterscheenen geen wit bandje hebben.

Het eijerleggen heb ik niet gezien, doch ik vond in Augustus

op een rozenblad eijeren , gestoken in zakjes op het blad (verg.

fig. 9 aaa), van welke zakjes de opper- en onderhuid bruin

geworden was. Uit deze eijeren kwamen jonge rupsjes voort ,

welke grijs waren met zwarte kopjes (verg. fig. 92), aan de

onderzijde der bladeren gaatjes aten tot aan de opperhuid en

in houding en wijze van gekruld liggen volkomen overeenstem-

den met de vroeger beschreven larven. Ik liet haar in de open

lucht, waar zij ongelukkig genoeg door regen en wind gedood

of ten minste van de rozenstruik afgespoeld zijn. Ik vermoed

dat deze jonge larven van onze onderhavige soort waren en heb

daarom de afbeelding er van aan deze plaat toegevoegd.

Merkwaardig zijn bij deze wesp de klaauwtjes, waarvan men

er een bij fig. 10 ziet afgebeeld. Zij bestaan uit drie kromme

en vrij stompe, doeh tamelijk groote tandjes, in eene soort van

kam tot een verbonden. Iedere poot heeft twee dergelijke

divergerende kammetjes.

Verklaring van Plaat 5.

Fig. 1 en 2. Halfwassen larven.

» ©. Eene volwassen larve.

» 4. Eene ring van het lijf, vergroot.

» 5. De pop, vergroot.

DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

De vrouwelijke wesp, vergroot.

Haar kop en hals, van ter zijde, vergroot, ook om

de lengte der palpen te doen zien.

Achterlijf en achterpoot van eene mannelijke wesp,

vergroot.

Een rozenblad met eijerzakjes a, en jonge larve b,

vermoedelijk van deze soort.

Een klaauwtje der wesp, vergroot.

GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 79

SELANDRIA MELANOCEPHALA, F.

N°. 82 der Bouwstoffen.

Fasricius, Syst. Pies. 26, 20.

Coguesert, Allustr. Icon. I, 16, Tab. 5, fig. 6.

Réaumur, Memoires, V, Mém. 5, p. 94. Tab. 12, fig 7—19,

DanuBom , Clavis novi Hym. Syst., p. 85, n°. 49°.

Harrie „ Blatt- und Holzwespen, p. 271, n°. 17.

Zie hier eene soort, waarvan het mannetje nog onbekend.

bleef, ofschoon verscheidene verzamelaars het wijfje hebben

gevangen en eenige entomologen de larve tot wesp hebben op-

gekweekt. In het algemeen schijnt Selandria melanocephala als

larve tamelijk veel voor te komen , doch in haar leven aan zoo

vele gevaren te zijn blootgesteld, dat slechts weinige wespen

overschieten om de soort voort te planten. Eene kweeking in

het groot zou waarschijnlijk wel een mannetje opleveren , doch

dit is eigenlijk slechts uitvoerbaar voor iemand, wien het geluk

te beurt valt buiten te wonen, en niet voor een’ stedeling. Men

moet namelijk, om deze larven behoorlijk voedsel te verschaffen ,

haar die teedere, zachte, lichtgroene of roodachtige blaadjes

voorzetten , welke men aan de uitloopsels van oude en zware

eikenboomen aantreft, en men begrijpt hoe moeijelijk het is

voor den bewoner eener stad, welke in haren omtrek geen

bosch met zware eiken oplevert, om dit voedsel dagelijks versch

te kunnen hebben. Een noodwendig gevolg der bezwaarlijkheid

! Daar Dahlbom Réaumur aanhaalt, moet men in de diagnose lezen » furculis

nigris » voor » furculis albis ».

80 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

van de ontwikkeling, zelfs in de vrije natuur, is nu ook dat

men de larven in sommige jaren schier in het geheel niet vin-

den kan. Ik herinner mij slechts eens de larve in zeer groot

aantal gezien te hebben, tegelijk met eene ongeloofelijke menigte

rupsen van Tephrosia crepuscularia ; dit is echter reeds lang

geleden en moet tusschen 1850 en 54 geweest zijn. Sedert zag

ik de larve nooit dan sporadisch.

Men vindt larven van tweederlei kleur, helder groen als

fig. 1 en 2, en vuil grijsgroen als fig. 6; de laatsten komen

het meest voor. Uit beiden heb ik dezelfde wesp opgekweekt.

De eersten heb ik alleen van Warmond ontvangen of aldaar

gevonden , de grijze vond ik in het Haagsche bosch en aan den

Haagschen straatweg, in den Haarlemmerhout, op de Beele bij

Voorst en ontving ik van mijne vrienden Wttewaall, de Roo van

Westmaas en Verloren, uit Utrecht en Velp.

Zonderling is het voorzeker dat er ook eenigermate verschil

in de doorntjes is, want op de grijze larven vond ik, behalve

de vormen fig. 5, 4 ci è, ook de vormen 8 en 9, die de

heldergroene niet schenen te bezitten. Om evenwel met zeker-

heid te durven beweren dat de laatsten die vormen van doorn-

tjes nooit vertoonen, zou men meer larven moeten onderzocht

hebben , dan ik heb kunnen doen. |

De larve wordt ten hoogste 15 mm. lang; zij heeft 22 poo-

ten en is vóór de laatste vervelling over het geheele lijf ge-

doornd. De kop is rond, voor het voorhoofd een weinig platter,

glanzig zwart of bruin en fijn behaard tot even voorbij de oogen;

somwijlen loopt eene feuille-morte streep in de lengte over den

schedel, gelijk bij fig. 6. Verder naar beneden is het aange-

zigt onbehaard en vuilgroen, met bruine kaken.

Bij de grijsgroene larven was de kleur van den buik feuille-

morte.

Op den eersten ring van het lijf staat eerst bij sommigen

eene dwarsrij witte vorkjes met zwarte puntjes, bij anderen eene

rij zwarte ongevorkte doorntjes, dan eene dwarsrij van zwarte

vorkjes. Voorts over het lijf vier langsrijen van doorntjes als

fig. 5 en 4, of wil men het anders uitgedrukt: op iederen ring

S.v-V. fec AJW sculp

Emphytus cinctus, Ih.

LV. fed,

Selandria

melanocephala 5

AJW. seulps

GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 81

twee dwarsrijen doorntjes. Boven de pooten ziet men boven-

dien nog op de uitstekende huidplooijen gevorkte en ongevorkte

doorntjes, somwijlen groenachtig wit, somwijlen zwart.

Van dit alles kunnen de figuren 2 en 7, benevens de afbeel-

ding der doorntjes bij fig. 5, 4, 5, 8 en 9, duidelijk denk-

beeld geven. De luchtgaten, waarvan er een op fig. 7 bij a is

aangeduid, hebben groenachtige of ongekleurde zoomen en zijn

dus moeijelijk te onderscheiden.

De voorpooten , zie fig. 10, hebben bruine nageltjes en daar

tegen aan vrij dikke balletjes onder het laatste lid; zij zijn

zeer spaarzaam behaard.

In het midden van Junij, ongeveer tegen den 11den, ver-

vellen deze larven voor de laatste maal. Na die vervelling zijn

zij geheel zonder doornen, bijna glad, geelachtig groen, eenig-

zins oranjeachtig midden op den rug, met den kop ietwat meer

graauwgroen (zie fig. 11). In plaats van de doorntjes ziet men

op het lijf zeer kleine, ronde, bruine wratjes. De oogen staan

als vroeger, in ronde zwarte plekjes. De mandibelen en klaauw-

tjes der voorpooten blijven bruin ;

Réaumur heeft eene dergelijke larve in hare laatste vervelling

afgebceld (in het algemeen moct daarbij opgemerkt worden,

dat de doorntjes van zijne beide figuren wat schraal en hoekig

geteekend zijn); ik geloof dat het belangwekkender zou geweest

zijn indien bij het vervellen van eene gedoornde larve vóór de

laatste vervelling had waargenomen en laten afteekenen, daar

het nog de vraag is of de doorntjes onder de oude huid zacht

zijn en plat liggen — en zich oprigten en hard worden terstond

na de vervelling, gelijk wij dat van de haren der beerrupsen

weten. Ook mij is het tot nog toe niet gebeurd dit te kunnen

waarnemen.

Weinige dagen na die laatste vervelling laten de larven zich

op den grond vallen en spinnen zich aldaar tusschen de aard -

korrels in. Ik heb nooit genoeg van die spinsels (indien zij

dien naam verdienen) bijeen gehad om er in het voorjaar van

te kunnen openen ten einde de pop te onderzoeken. Omtrent

de gedaante van deze kan ik dus niets mededeelen.

82 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

Tegen het einde van April of het begin van Mei komen de

wespen uit de aarde naar boven kruipen. In ongunstige voor-

jaren komen zij ook nog wel later te voorschijn. Gelijk reeds

boven gezegd is, bleef het mannetje tot heden onbekend.

Het wijfje, afgebeeld bij fig. 12, is 6.5 mm. lang met eene

vlugt van 15. Haar ligchaamsbouw is kort en gedrongen. De

geheele kop is zwart, met uitzondering der bovenlip, die geel-

achtig vaalbruin is. Voorhoofd , wangen en de kopzijde achter

de oogen zijn met zijdeachtige haartjes bezet. De sprieten zijn

zwart, niet langer dan kop en borststuk te zamen, en bestaan

uit negen leedjes, waarvan het derde het langste is. De oogen

zijn vrij groot en zwart, de ocellen, die klein zijn, hebben een’

topaasgelen gloed aan de buitenzijde. De prothorax is geel, de

mesothorax helder rood, glanzig met zwarte vlek op de borst en

aan wederzijde onder de zijdelappen een diepingedrukte peer-

vormige zwarte put. Het schildje is zeer duidelijk gestippeld.

De metathorax is bruinachtig zwart met groote witte ruggekor-

rels. De eerste ring van het achterlijf is zwartachtig, de ove-

rigen zijn bruinachtig geel, dat na den dood donkerder wordt;

groenachtig schijnt de basis van iederen ring door de gele huid

van den vorigen heen. De randen der stigmata in de zijden

zijn zwart en aan den buik ziet men vier rijen van zwarte

stipjes. De legboor is donker zwart.

De vleugels zijn doorschijnend, de bovenvleugels uit den

gelen; de radius en cubitus met de tweede middenader en

hare vertakking zijn lichtgeel, de eerste middenader daarentegen

het einde der radiaal- en cubitaalader met de vertakkingen

tusschen deze drie zijn bruin. Aan de ondervleugels is alleen

de voorrandader en de basis der middenaderen geel. De poo-

ten zijn geel, met roodachtig gele dijen en bruine klaauwtjes ;

aan de achterheupen ziet men zwarte langsstreepjes, aan de

apophysen en basis der dijen van alle pooten dergelijke dwars-

streepjes. De scheenen zijn met een dun zijdeglanzig vilt

bedekt.

Het behoeft niet gezegd te worden, dat dit insect slechts

eene generatie in het jaar heeft,

GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 89

Verklaring van Plaat 4.

Eene helder groene larve in natuurlijke grootte.

DO)

2. Hare laatste ringen , vergroot.

5, 4 en 5. Doorntjes van deze larve, vergroot.

6. Eene grijsgroene larve, eenigzins vergroot.

7. Een ring van haar lijf, sterker vergroot.

8 en 9. Doorntjes van deze larve, vergroot.

10. Een voorpoot , vergroot.

11. Eene larve na de laatste vervelling.

12. De vrouwelijke wesp, vergroot.

84 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

DINEURA ALNI, L.

N°. 51 der Bouwstoffen.

Fagricius, Syst. Piez. 51, 12.

Kive, Die Blattwespen u. 5. w. in Magazin, 8* Jahrg.

D805 1 74

St. FarGEau, Monographie, p. 71, n°. 217.

Harrie, Blatt- und Holzwespen, p. 228, n°. 6.

Dantpom, Clavis novi Hym. Syst., p. 25, n°. 26.

De larve dezer soort schijnt voor Dahlbom ook door Bergman

in de Handelingen der Zweedsche Akademie van wetenschappen

(1765 pag. 161) beschreven te zijn en wel onder den naam van

Canal grafvare (kanaalgraver); Dahlbom citeert dit opstel. Klug

en St. Fargeau halen hierbij de fig. 1—5 van Réaumur, Me-

moires, V, Mém. 5, Pl. XI, aan, doch ten onregte, gelijk reeds

door Hartig 4. 2. vermeld is. De larve is in het geheel niet zeld-

zaam en het mag vreemd genoemd worden, dat zij zoo weinig

de aandacht der entomologen tot zich getrokken heeft , daar

hare wijze van bladeren uiteten, het kanaal graven van Berg-

man, wel geschikt is om het oog des voorbijgangers tot haar

te lokken. Hartig zegt wel, dat zij «nicht häufig» is, maar

hij spreekt van de wesp, daar de larve hem onbekend was, en

omtrent het volkomen inseet moet ik het beamen, dat men het

zelden ziet.

Ik heb de eijeren dezer soort niet gezien, doch meen aan

wondjes in bladsteelen van bladeren, waarop de zeer jonge

larve leefde, met vrij groote zekerheid te hebben bespeurd, dat

het ei in een huidzakje van den bladsteel verborgen wordt.

Eene larve, die slechts een paar dagen oud was en de gedaante

en grootte had van fig. 1, vond ik in de laatste week van

Augustus op elzenbladeren (Alnus glutinosa), waar zij in lang-

GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 85

werpig uitgebeten plekken zat, als bij aa in fig. 2. Zij hield

zich met de zes voorpooten aan het blad vast en wist zich

bijzonder vlug naar die zijde van het blad te wenden, welke

van den toeschouwer afgewend was. Hare pooten veranderden

niet of schier niet van plaats, doch haar lijf werd geheel door

buiging naar de onbekeken zijde van het blad gewend. Bekeek

men het blad aan de tegenovergestelde zijde, zoo zat de larve

zonder oogenschijnlijke beweging weder aan de zijde, die men

niet voor zich had. Deze jonge larve, naauwelijks eenige milli-

meters lang (vergroot voorgesteld bij fig 5), was donkergroen

op den rug, lichtgroen aan de zijden , den buik en het staart-

einde. De kop was vaalzwart en had aan iedere zijde een

donkerzwart rond plekje, waarin het oog stond. De zes voor-

pooten waren vaalzwart aan de heup, lichter naar de klaauwtjes

toe. In het geheel telde ik 20 pooten. Het lijf was op den

rug sterk gerimpeld, met uiterst fijne doornachtige puntjes ge-

chagrineerd en de anusklep (bij fig. 4 sterk vergroot voorgesteld)

was door è insnijdingen in 6 uitstekende puntjes verdeeld.

Veertien dagen later had deze larve de grootte van fig. 5.

Zij krulde nu het fijn toeloopende achtereind des ligchaams

sterker onder den buik dan vroeger en at langere en vooral ook

breedere strooken uit het elzenblad, in den vorm als voorgesteld

wordt bij » in fig. 2. De kop was nu lichtbruin en de rug

niet langer doornachtig, maar vrij sterk gerimpeld , olijfgroen.

De zijden van het lijf, de buik en het staarteinde waren blaauw-

achtig groen.

Wanneer de larven deze grootte bereikt en waarschijnlijk hare

derde vervelling doorstaan hebben, verlaten zij gewoonlijk het

blad dat haar tot nu toe ter bewoning en tevens tot voedsel

gestrekt heeft en een versch blad opgezocht hebbende verwisse-

len zij van huid en tevens van wijze van bladuitknaging. Fig. 6

vertoont ons eene larve in dien toestand. Haar kop was feuille-

morte gekleurd met donkerbruine bovenkaken; de oogen ston-

den in bruinachtig zwarte vlekken, die rond zijn met eene ver-

lenging naar den hals toe. Op den kop stonden eenige weinige

witte haartjes. Het lijf had 20 pooten; de voorpooten waren

86 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

uit den bruinen groen met een zwartachtig streepje op de rug-

zijde van het eerste lid en met bruine klaauwtjes. Het lijf was

op den rug dofgroen met lichte inkervingen der ringen en aan

den hals, de zijden, buik, buikpooten en naschuivers helder-

groen. Op den rug stonden eenige kleine haartjes. De lucht-

buizen zag men witachtig door de huid schijnen; de stigmata

waren wit. Boven het 2de en het 5de paar pooten stond aan

wederzijde in het donkergroen een klein rond lichtgroen wratje.

Het karakteristieke blijft de getande anusklep, op welke men

nu 8 uitstekende puntjes onderscheidt en die bij fig. 7 in profil

voorgesteld is.

In het versche elzenblad at deze larve nu gaten, als die

voorgesteld bij fig. 8. Na de volgende of laatste vervelling at

zij nog langzamerhand de bladruimte tusschen het gat 8 en de

buitenrand van het blad op. Deze eigenaardige wijze van eten

op verschillenden leeftijd heeft ook wijlen mijn’ vriend Wttewaall

getroffen , die verscheidene elzenbladeren, door larven van deze

soort aangetast, in zijn herbarium entomologieum bewaard

heeft. Daarbij is een blad, waarbij hij aanteekende: «de bastaard-

rupsen van deze soort elen eerst gangen (als onze fig. 2) en

verlaten dan het blad om in een ander wijdere plekken uit te

eten (onze fig. 8); evenwel vond ik eenmaal een blad , waarin

dezelfde bastaardrups gangen van beide vormen scheen gegeten

te hebben. »

Na de laatste vervelling, als de larve ook aan den rand van

het blad bijt, is hare gedaante als die van fig. 9. Zij is alsdan

geelgroen, aan den eersten en de beide laatste ringen geel.

Haar kop is feuille-morte gekleurd met eene ronde zwarte vlek

op iedere zijde, waarin het glinsterend zwarte oog (zie fig. 10).

De mandibelen zijn bruin. De voorpooten zijn lichtgroen met

zwarte klaauwtjes. De anusklep heeft 8 puntjes. Er zijn 8

paar vleezige pooten, alzoo 22 in het geheel, terwijl wij vroeger

slechts 20 telden. Ik meen hiervan volkomen zeker te zijn en

schrijf het echter met iets, dat. naar twijfel gelijkt, ter neder;

het is onder de bladwespen eene nog geheel onbekende zaak ,

dat aan eene larve bij de laatste vervelling zich een nieuw paar

GFDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN, 87

pooten zou ontwikkelen. Wanneer men echter bedenkt hoe

moeijelijk het, onder anderen bij de Nematen, is de laatste paren

pooten duidelijk te zien, omdat zij dikwijls geheel in de huid

opgetrokken worden, laat zich deze zaak eenigzins verklaren.

Het voorlaatste paar pooten bestond vroeger wel, doch werd

steeds in de buikhuid opgetrokken gehouden.

Kop en lijf zijn nu geheel onbehaard; de larve heeft een

dik , worstachtig aanzien en is ten gevolge van het vele vet, dat

het ligchaam vult, zeer traag.

Tegen het eind van September of het begin van October is

de larve geheel volwassen , laat zich van de bladeren vallen en

spint even onder den grond een cocon met aardkorrels ver-

mengd , ongeveer gelijk aan dat van Nematus septentrionalis.

In Mei van het volgende jaar komt de wesp te voorschijn.

Deze is door hare kleur zeer kennelijk (zie fig. 11). De oranje-

roode kop heeft zwarte oogen, bruine sprieten, robijnroode

bijoogjes , bruine bovenlip en bovenkaken. De clypeus is van

onder ingesneden. Aan den thorax is de bovenzijde van voor-

en middenborststuk oranjerood, terwijl de borst en de meta-

thorax met uitzondering der witte ruggekorreltjes paarsachtig

zwart zijn. Van deze laatste kleur is ook het achterlijf, dat

vrij glanzig is. De legboor is zwart, doch de achterstaafjes

of doornvormige huidaanhangsels van het laatste lid zijn rood.

Alle heupen zijn zwart; overigens zijn de voorpooten rood met

een’ bruinen veeg aan de onderzijde der dijen; de middenpooten

zwart met oranje doorntjes aan de uiteinden der scheenen.

Het eerst vond ik de wesp bij Rotterdam; later ontving ik

haar uit Utrecht van den Heer Six en uit Voorst in Gelderland

van den Heer Wttewaall. De larve is bij Leyden en bij Houten

gemeen. Ik moel veronderstellen, dat zij vele vijanden heeft,

daar men betrekkelijk weinig volwassen larven ontdekt. Steeds

leeft het masker eenzaam en ongezellig.

= Seenaous

DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

Verklaring van Plaat 5.

De jonge rups, in natuurlijke grootte.

Een door haar aangegeten elzenblad.

aa. Gangen der zeer jonge larve.

b. Gang van eene ietwat oudere.

De larve van de (ste figuur, vergroot.

Haar staartklep , sterker vergroot.

De larve halfwassen, natuurlijke grootte.

De larve na de derde vervelling.

Haar staartklep, van ter zijde gezien, vergroot.

Een door haar uitgegeten elzenblad.

Eene volwassen larve.

Haar kop, op zijde gezien, vergroot.

De vrouwelijke wesp, vergroot.

Haar zaag en leghoor, sterk vergroot.

GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 89

DINEURA RUFA, PANZ.

N°, 52 der Bouwstoffen.

Panzer, Deutschlands Insecten, L. XXII, f. 2.

Kıus, Die Blaltwespen u. s. w. in Magazin, 8” Jahrg.

Pr 82. .n 21.

Harrıc , Blatt- und Holzwespen , p. 228, n°. 7.

Ziehier eene soort, zeer na verwant aan de vorige, doch van

eene geheel andere levenswijze; want, was Dineura Aini in

larventoestand ongezellig, de larve van deze soort wordt altijd

in grooten getale bijeen aangetroffen. Ik heb haar in Augustus

1864 op Schothorst, bij Amersfoort, in bijzondere menigte op

eenjarig berkenhakhout zien zitten, zoodat ik op vele berken-

bladen meer dan 50 jonge larven telde en gemakkelijk een

duizendtal larven zou hebben kunnen verzamelen.

Beginnen wij met de beschrijving der vrouwelijke wesp (fig. 1).

Deze is 9 of 10 mm. lang en heeft eene vlugt van 18 mm.

Zij is kort en gedrongen van gestalte en geheel van eene glanzige

oranjekleur, behalve de volgende wijzigingen. De oogen zijn

grijsachtig zwart, de ocellen topaaskleurig, de sprieten en

bovenlip bruinachtig zwart, de bovenkaken bruin, de onderzijde

van het borststuk met glanzige bruinzwarte plekken; de rugzijde

van den metathorax mede bruinzwart met ivoorkleurige rugge-

korreltjes , de legboor zwart; de onderzijde der dijen, de uit-

einden der achterscheenen en de geheele achtertarsen bruin en

eindelijk de achterscheenen , behalve de reeds genoemde bruine

spits, van een vaal bleekrood. De vleugels zijn rookkleurig ,

dat lichter wordt naar den buitenrand toe; het carpus, de

radius en cubitus zijn oranje, doch de overige aderen bruin,

de eerste middenader en hare vertakkingen donkerbruin. Tus-

90 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

schen de eerste en tweede cubitaalcellen loopt de ader niet door

en in de laatstgenoemde, die vrij donker rookkleurig is, ziet

men een bruin hoornachtig plekje.

Zoodanig bladwespwijfje zag ik den 12den of 15den Septem-

ber 1862 eijeren leggen in een bladsteel van berk in mijn’ tuin

binnen Leyden, en wel zoodanig dat de eijeren aan beide zijden

van den bladsteel ingeschoven zaten, gelijk fig. 2 zulks aan

eene zijde vertoont. De steel scheen uitgezet of gezwollen op

het plekje, waar het eitje onder de huid verborgen was. Gelijk

ik zeide, was het toen reeds het midden van September; ik

moet veronderstellen dat dit alzoo de tweede generatie was,

daar ik het volgende jaar in het midden der maand Augustus

reeds volwassen larven vond. Ik zag toen ook, dat de eijeren

van die eerste generatie gelegd waren in den bladsteel van een

meiblad, welk blad door het uiteten der jonge larven als met

hagel doorschoten was, terwijl de larven daarna gezellig waren

gaan eten aan de bladeren van het lot, dat vlak boven het

doorvreten blad was uitgeloopen. Ik telde soms 14 eijeren in

twee rijen. Wat mij verwonderde was, dat de jonge larven

derhalven het oudste blad het eerst orberden, dan een wat

jonger blad en, zoo voortgaande, altijd jonger bladeren op-

zochten.

Zoo als ik zeide, de eijeren in September gelegd, op het

berkenboompje in mijn’ tuin, waren in den bladsteel ingesloten.

Ik had de wesp, die deze eitjes gelegd had, opgevangen en was

dus zeker van de soort. Dikwijls bezag ik de eijeren. Den

91sten September vond ik twee larfjes uitgekomen ; naar hare

grootte te oordeelen (zie fig. 5 a) waren zij reeds een dag oud,

misschien twee; ook hadden beiden reeds een vrij groot gat :

tusschen de aderen van het blad gegeten. Ek nam er een van

naar huis en teekende daarnaar de vergroote figuur D. Zij

hadden 20 pooten, een glanzig lichtbruinen kop met ronde

zwarte plekken, waarin de oogen stonden. De eerste ring van

het lijf was geel, de overigen lichtgroen met zwarte lengte-

strepen, op welke zeer kleine wratjes stonden, elk als basis van

een zeer fijn haartje.

GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 91

Die ik op den boom gelaten had, was twee dagen daarna

verdwenen, ’t zij gevallen, ’t zij door een’ vogel opgepikt ; die

in huis, nam weinig in grootte toe, werd donkerder van kleur

en stierf na drie of vier dagen. Toevallig vond ik den daar-

aanvolgenden dag eene school van ruim 20 zulke kleine larven

op twee andere bladeren van denzelfden boom, ongeveer op

dezelfde hoogte boven den grond. Deze geleken volkomen op

onze fig. 5, en de bladsteelen der bladeren waarop zij zaten

droegen volkomen dezelfde lidteekens van eijeren ; ik twijfelde

dus niet of de soort was dezelfde. Ik liet de larfjes zitten tot

zij eens verveld waren, nam er toen een tiental van in huis en

teekende den Asten October zes larven in omtrek op een blad,

om de wijze van zitten en eten te laten zien (verg. fig. 4). Ook

teekende ik er een met kleuren en vergroot af (zie fig. 5).

Den 10den October schenen zij ongeveer volwassen. Ik

beeldde er toen een met kleuren in natuurlijke grootte af (zie

fig. 6). De kop was glanzig zwart, min of meer bruin naar de

mandibelen toe, met lichtbruine sprietjes, tasters en onderlip.

Boven op den schedel zag men eenige korte haartjes. De eerste

ring van het ligchaam, met het beneden-gedeelte der voorste

pooten was vuiloranje; het luchtgat op dien ring was elliptisch;

de voorpooten waren verder glazig vuilgroenachtig wit met een

lichtbruin klaauwtje. Even voor de poot zag men eene zwarte

vlek, in den vorm van eene uitgerekte V. Van den tweeden

tot den laatsten ring was de rug verder geelachtig graauwgroen,

van die kleur welke gekookte erwten meestal hebben; in de

zijde boven de stigmata zag men eene blaauwzwarte langsstreep ,

die boven en beneden zeer fijn getand was. In het graauw-

groen of geel van den rug droeg iedere ring twee rijen van

zeer kleine knobbeltjes, de eerste van 2, de tweede van 4; uit

elk dezer wratjes stak een bijna onzigtbaar haartje. Onder de

zwarte zijdestreep en over den buik is de kleur der huid zeer

licht grijsgroen, welke zelfde kleur men ook op de midden-

pooten waarneemt; boven de pooten loopen twee fijne zwarte,

telkens afgebroken en dus uit streepjes bestaande bandjes tot aan

het elfde segment.

92 DE INLANDSCHE BLADWESPEN IN HARE

Ik herinner mij niet dat ik bij deze volwassen larven meer

dan 20 pooten geteld heb en vind daarvan ook geene aantee-

kening. Er zou dan tusschen deze en de vorige soort te dien

opzigte een zeer groot verschil bestaan, ’t welk gevoegd bij de

geheel afwijkende levenswijs te meer bevreemden moet, daar

de volkomen insecten zeer weinig van elkander verschillen.

Om de beschrijving der volwassen larve te voltooijen, dien ik

hier nog het volgende bij te voegen. De groote tracheën sche-

nen wit door de huid heen, terwijl de kleine stigmata licht-

bruine zoomen hadden. De vier laatste bortspooten waren glas-

achtig groen, aan de spits bruinachlig, met een zwart veegje

in de lengte op de bovenzijde van het heupdeel. Ofschoon de

larven , als men haar nabijkwam of beademde, vinnig met het

achterlijf in de rondte sloegen, kon ik aan den buik geene klie-

ren, zoo als men bij het geslacht Vemalus aantreft, bespeuren.

Eindelijk, de anusklep was nog geelachtiger van kleur dan het

midden van den rug en vertoonde aan haren rand acht fijne

bruine tandjes, waarvan die aan de zijden zeer onduidelijk

waren.

Over het algemeen hadden de larven groote overeenkomst met

die van Nematus septentrionalis L.; welke ik in het tweede

deel van dit Tijdschrift heb beschreven en aldaar op Plaat V,

bij fig. 1 en 2 afgebeeld, doch deze laatsten hebben zeer duide-

lijke buikklieren. Het is hier eene geschikte gelegenheid om

betreffende deze Nematus-soort nog bij te voegen, dat latere

waarneming mij geleerd heeft, dat zij niet alleen op elzenhout

maar ook op berken huist, tenzij die op de berk eene zeer na

verwante soort zij, welke alleen door de kleur der middel-

pooten van de wesp van Seplentrionalis verschilt. Ik vond

namelijk in Junij 1862 larven op berken, die mij in vergelij-

king met die op de elzen nict het geringste verschil aanboden.

Den 17den Junij sponnen zij zich in en van den 19den Julij

tot den 2Isten Augustus kwamen vrouwelijke voorwerpen uit,

die met de boven aangehaalde beschrijving van Septentrionalis

overeenstemden op dit enkele punt na: de scheenen der middel-

pooten waren niet lichtrood met witte ringen aan de basis,

GEDAANTEVERWISSELINGEN EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN. 93

maar van de basis tot op de helft wit, vervolgens zwart en de

tarsen dier pooten waren mede zwart en niet lichtrood.

De larven van Dineura rufa sponnen zich een cocon van

aardkorrels, gelijkende op die van zoo vele andere soorten. De

pop heb ik nog niet gezien.

Gelijk bij vele andere soorten is de wesp veel zeldzamer dan

de larve.

Verklaring van Plaat 6.

Fig. 1. De vrouwelijke wesp, vergroot.

» 2. De eijeren in een’ bladsteel.

5 a. Omtrek van het zeer jonge larfje.

b. Het diertje, vergroot.

Een blad met 6 etende halfwassen larven.

» D. Zoodanige larven, vergroot.-

6. Eene volwassen larve, in natuurlijke grootte.

Haar staartklep, vergroot.

LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN

DOOR

P. C. T, SNELLEN.

OVER HET VERSCHIL TUSSCHEN DE LITHOSIDÆ EN CHELONARIA.

De Lithosidæ en Chelonariæ zijn door de voornaamste syste-

matici van lateren tijd, die de Macrolepidoptera behandeld heb-

ben steeds als zeer na aan elkander verwant beschouwd. Zoo

zegt Herrich-Schäffer (Systematische Bearbeilung der Schmetter-

linge von Europa, II° Deel, p. 152), «Die Verwandtschaft mit

den Cheloniden ist so nah, dass deren Trennung als Zunft kaum

gerechtfertigt werden kann» — en Lederer (Verhandlungen des

Zool.-Botan. Vereins zu Wien, V (1855), p. 200), ongeveer

dat «die Lithosiden durch die bei ihnen fehlenden, bei den Eupre-

piiden vorhandenen Ocellen, also durch ein sehr ungenigendes

Merkmal getrennt sind». Intusschen bleef tot dusverre de

scheiding der twee familien bestaan, daar door anderen dit ont-

breken der ocellen toch van genoegzaam gewigt werd geacht

om de vereeniging te verbieden.

Ook mij kwam de verwantschap tusschen de twee genoemde

familien steeds zeer naauw voor en ik besloot dus op zekeren

tijd hare kenmerken nader te onderzoeken om te zien of ik

soms niet iets anders konde ontdekken, dat de scheiding wet-

tigde ; doch hoe verbaasd was ik toen ik bij de eerste de beste

Lithoside, welker kop ik ontschubde ten einde het dier ten

LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 95

opzigte der ocellen te onderzoeken (Lithosia rubricollis L.), op

de plaats waar de genoemde organen zich gewoonlijk bevinden ,

aan wederzijde van den kop eene vrij groote, blinkende zwarte

stip vond, die ik stellig voor niets anders dan voor een bijoogje

zoude gehouden hebben, indien ik niet wist dat alle schrijvers

die organen aan de Lithosiden ontzegden. De tweede soort die

ik onderhanden nam (nadat ik eerst nog eenige exemplaren van

Rubricollis had onderzocht en bij allen hetzelfde vond), Lithosia

Quadra L., vertoonde dezelfde blinkende stippen, doch hier

kleiner en kleurloos; evenzoo nam ik ze waar bij Lithosia griseola

Hübn. Bij Lithosia plumbeola Hübn. en complana L. benevens bij

de andere, kleinere soorten van het genus kon ik ze met mijne

trouwens niet zeer sterk vergrootende loupe niet meer ontdekken.

Daar ik mijne oogen naauwelijks durfde gelooven en aarzelde

om aan te nemen dat de genoemde schrijvers zoo ver hadden

misgezien , schreef ik over de kwestie aan Dr. Snellen van

Vollenhoven, waarop ik het volgende ten antwoord kreeg:

«Of de zwarte puntjes bij Lithosia rubricollis inderdaad bij-

oogjes zijn, kan ik niet bepaaldelijk beslissen , doch in allen

gevalle staan zij op de plaats, die de bijoogjes gewoonlijk inne-

men, en zoo het geen werkelijke ocellen zijn, zijn het ten

minste geoblitereerde ocellen. Ik vind het even of liever meer

gewaagd om te zeggen, dat zij die niet bezitten. Voor mij

hebben zij bijoogen. »

Natuurlijk durf ik nog veel minder een vonnis in deze zaak

vellen, maar ieder, die de moeite wil doen om de ontschubde

koppen van Rubricollis , Quadra en Griseola met gewapend 008

te bezien, zal de vermelde glinsterende stipjes dadelijk ontdekken

en met mij eens zijn, dat men de Cheloniden niet meer door

de bijoogen van de Lithosiden kan onderscheiden en daar ik nu

geen ander kenmerk tot onderscheiding der twee familien weet

aan te geven, volgt daaruit dat ik ze als eene beschouw, in-

tusschen in het midden latende welken naam deze familie moet

dragen.

96 LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN.

II.

OVER DE BINNENRANDSADEREN DER ACHTERVLEUGELS

BIJ DE DREPANULINA.

Herrich-Schäffer zegt van de Drepanulinen (Systematische

Bearbeitung der Schmetterlinge von Europa, Deel II, p. 111):

«Rippe 1° der Hinterflügel sehr kurz und undeutlich », von

Heinemann (Schmetterlinge Deutschlands, I, p. 190) in zijne

diagnose der familie: «Rippe 1° in der Mitte des Hinterrandes ».

Men zal deze ader 1° echter bij de meeste Europesche soorten

slecht vinden (exotische bezit ik niet en kan dus niet zeggen

hoe deze in dat opzigt gesteld zijn). Duidelijk is de genoemde

ader alleen bij Platypteria lacertinaria L., volstrekt niet aan-

wezig bij Plat. cultraria F., terwijl zij bij Binaria Hfn., Cur-

vatula Borkh. en Falcataria L. hoogst rudimentair en vooral bij

de eerste twee, zonder ontschubbing der vleugels niet te zien

is. Of Plat. Sicula W.V. die ader vertoont, kan ik niet stellig

zeggen; ik bezit te weinig exemplaren om er een aan het ont-

schubben te wagen , doch bij bevochtiging van den vleugel met

terpentijn, zie ik er geen spoor van; daarentegen is een kort

sprankje van die ader bij Cilix Ruffa L. (Spinula auct.) bij be-

handeling van den vleugel met terpentijn , vrij goed te zien.

NEI.

OVER EENE PORTHESIA CHRYSORRHŒA L. MET AFWIJKEND

ADERENSTELSEL IN DE ACHTERVLEUGELS.

Bij het onderzoeken der vleugeladeren van een wijfje der

bovengenoemde soort viel mij eene tamelijke afwijking in den

toestand van ader 6—8 der achtervleugels in het oog, die mij

wel der vermelding waardig toescheen. Ader 6 en 7 zijn bij

dat exemplaar namelijk niet lang gesteeld (hetgeen een generiek

A JW. sculps.

Dineura Alni, L.

AJ. W. sculps.

Dineura rufa, Panz.

Ba Nae

LEPIDOPTEROLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 97

kenmerk der twee europesche soorten is), maar komen uit een

punt regtstreeks uit de spits der middencel. Verder is ader 8

door cen dwarsadertje met den

voorrand der middencel verbon-

den een eind voorbij de gewone

buiging waarmede zi) dien voor-

rand raakt. Bij figuur a in de

nevensstaande houtgravure, is

eene afbeelding gegeven van den

normalen toestand der bespro-

ken aderen, bij fig. b van de

afwijking.

KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDERLINGEN

DOOR

Dr. A. W. M. VAN HASSELT,

N°. 1.

IETS OVER HET BLAARTREKKEND VERMOGEN

DER BLATTA AMERICANA.

Aan de Société de Biologie te Parijs, wier zittings-verslagen

opgenomen worden in de Gazette medicale de Paris (zie 1865,

n°. 9), deed Dr. A. Vinson, van het eiland Bourbon, de vol-

gende mededeeling over dit Orthopteron:

«Deze Blatta komt op dit eiland, even als op Mauritius, in

zeer groot aantal voor, even zoo als dit van elders algemeen

bekend is, zich des daags in allerlei hoeken en gaten verschuilende,

om des nachts hare strooptogten aan te vangen. Bij deze gele-

genheid is het geenszins zeldzaam, dat zij ook over het aan-

gezigt van slapende menschen kruipt, daarheen gelokt door den

smaak of reuk der genuttigde spijzen of dranken, vooral aan de

lippen en in den omtrek van den mond nog aanwezig. Dien-

tengevolge wordt herhaaldelijk bij ons eene soort van eigen-

aardig blaar-uitslag waargenomen, aan die ligchaamsdeelen,

welke veel overeenkomt met de bekende herpes labialis, doch

die men in dit geval liever « herpes Blatte » kon noemen. Dat

zij zich van de eerstgenoemde herpes-soort onderscheidt, blijkt

minder uit den vorm van het exantheem, dan wel uit de om-

standigheid dat de herpes Blatte nooit, de herpes labialis ge-

woonlijk door koorts-beweging of catarrhen wordt voorafgegaan

of vergezeld. In verband daarmede blijkt het verschil nog ver-

der hieruit, dat men het optreden der herpes Blatte gemakke-

KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN. 99

lijk kan voorkomen door zich vóór den slaap goed den mond te

spoelen en te wasschen. »

Wat de oorzaak dezer uitwerking van de aanraking met dit

insekt is, zoo wijst V. op de waarneming, dat indien men dezen

of eenen anderen kakkerlak tusschen de vingers neemt, er op

de huid eene vet-achtige en « smerige» stof terug blijft. Hij

meent, dat aan dit Awid-smeer een blaartrekkend vermogen (min

of meer analoog met het principium vesicans der Cantharides)

mag worden toegekend. — Het kan echter ook zijn, dat de

Blatta deze scherpe stof uit de monddeelen ontlast. In elk

geval is het voldoende bekend, dat de genoemde of andere

se- en ex-creta dezer dieren een bijtend vermogen ook op een

tal van levenlooze voorwerpen, waarover zij zich bewegen,

uitoefenen.

Onder de nadeelen van de kakkerlakken was bovenstaande

waarneming mij niet bekend. Wel wist ik dat zij als groote

dieven befaamd zijn, door huune verslinding van tal van plant-

aardige en dierlijke voedsel- en kleedingstoffen van den mensch,

waardoor, volgens het verhaal van den ouden Blumenbach,

vroeger op verre zeetogten zelfs hongersnood aan boord zou zijn

ontstaan. Dat zij ook schoenen, ander lederwerk, alsmede

boeken en andere papieren aantasten, verwoesten en bederven,

is mede van algemeene bekendheid, gelijkerwijze men ook hoort

verhalen , «dat zij bij slapenden de nagels afbijten». Ook weet

men genoeg, dat zij, vooral wanneer men ze dooddrukt, een

hoogst onaangenamen reuk verspreiden. Wat echter waar zij

van hun «irriterend of bijtend vermogen » hierboven vermeld,

is mij onbekend en verdient zeker nadere bevestiging. Analoge

verhalen zijn ook bij de Arabieren, Russen en Tartaren in om-

loop, omtrent het beleedigen van de lippen bij slapenden door

Galeodes- (of Solpuga-) soorten, vooral wanneer gezouten spijzen

waren genuttigd. Olivier getuigde echter, dat noch hij, noch

zijne reismakkers in Arabië en Perzië immer eenigen last van

deze dieren hadden geleden.

100 KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN.

N°. 2.

EEN WOORD OVER HET VERGIFTIG VERMOGEN

DER SCHORPIOENEN.

Het is vreemd, hoezeer het volk niet alleen, maar ook de

geleerden, voorheen den roep van giftigheid bij vele dieren met

overdrijving hebben voorgestaan, zoodanig, dat men aan vele

zeer onschuldige dieren doodelijke vermogens toekende. Maar

ook onder de wezenlijk vergiftige dieren, zoo als de bovenge-

noemden, schijnen er velen minder levensgevaarlijke uitwerking

te kunnen voortbrengen, dan men vindt opgeteekend , althans

bij den mensch’. Wanneer, onder anderen, Amoureux, Bont ,

Kirby, Patterson, Spence, Wagner, enz. hoogst gevaarlijke en

doodelijke uitgangen van den schorpioenen steek vermeldden,

zoo hebben nieuwere reizigers en berigtgevers uit de heete

gewesten daarvan zelven, in lateren tijd, veel minder ondervin-

ding opgedaan. Uit de Oost-Indiën werd er mij nog nimmer

iets belangrijks over medegedeeld, evenmin als door onze Offi-

cieren van Gezondheid bij de Marine. Het land, waar nog de

meest gevaarlijke soorten leven, schijnt Afrika-te zijn. Van daar

werden de meeste verhalen over gevaar en dood door deze die-

ren medegedeeld. Inzonderheid gaven Mallet, uit Tunis, en

Guyon, uit Algiers, korte berigten over acht lethale gevallen, die

zij echter slechts ten deele zelven hadden waargenomen, en die,

over eene lange reeks van jaren, veelal waren voorgekomen bij

kinderen of verzwakte individuën. De soort, door hen genoemd

doch niet voldoende beschreven, was in het eerste berigt

1 Hoe overdreven de vrees ten dezen is, daarvan ten voorbeelde citeer ik de vol-

gende regelen uit Kirby en Spence (Introd. to Entom.):

» Was in every age an object of terror.» „ Though you knew not the animal,

you would conclude that such an aspect of malignity must be the precursor of

malignant effects. Nor would you be mistaken.» » The black Scorpion frequently

inflicts a mortal wound.» w The only means of saving the life of our soldiers,

who were stung by them in Egypt, was amputation » (!!). « No known animal is

more cruel and ferocious! » etc.

KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN. 101

Buihus superbus Luc., doch heette later Androctonus funestus

Ehr. , welke laatste wel in alle gevallen schijnt bedoeld te zijn.

Onder de Androctoniden vindt men dan trouwens ook de meest

verdachte soort- of bijnamen, zoo als vooral bij hun genus

Tithyus de bijnamen «fatalis», «perfidus», «infamatus »,

«fallax». Dat er onder dezen en anderen zijn, die hoogst

pijnlijke en zelfs in tijdelijke uitwerking zeer hevige verschijnse-

len, ook van algemeenen aard, kunnen te weeg brengen , dit

staat vast, doch ook dat het in den regel daarbij blijft, en

dat de dood eene hooge witzondering is. Ehrenberg heeft in

Egypte, schoon zelf vijfmalen door schorpioen-steek verwond

(door Androctonus quinquestriatus), er geen verdere gevolgen

van ondervonden, en die ook bij anderen nooit gezien. De

Fransche Officier van Gezondheid Marmy deelde voor een paar

jaren uit Algiers mede, «dat hem ook daar geene doodelijke

voorbeelden door schorpioen-steek bekend zijn geworden. Vinson

schreef insgelijks ten vorigen jare uit Bourbon, «dat de daar

veelvuldig levende Scorpio Guineensis Luc. nog nimmer den

dood van eenig mensch had veroorzaakt».

De geheele klasse der Arachnoïden, zelfs de meest beruchte

onderafdeeling daarvan, blijkt alzoo meer en meer « niet zóó

kwaad te zijn (voor den mensch) als zij er wel witziet ! »

IETS OVER HET ONDERZOEKEN DER VLEUGEL-ADEREN

BĲ DE VLINDERS,

DOOR

P. C. T. SNELLEN.

Sedert de vleugeladeren in de systematiek der Lepidoptera

eene groote rol zijn beginnen te spelen, is het onderzoeken

daarvan eene zaak, waartoe men niet alleen zeer dikwijls moet

overgaan , maar welke ook niet genoeg aanbevolen kan worden.

Tot dusverre was dit echter alles behalve gemakkelijk, want

ofschoon men bij eenige oefening wel meestal in staat was de

rigting, het getal, enz. der aderen te kunnen onderscheiden ,

dient men echter, voor een juist resultaat tot ontschubbing over

te gaan en zulks kan, behalve wanneer men slechts op eene

beperkte plaats een onderzoek wil instellen, zelden geschieden

zonder dat men gevaar loopt het voorwerp belangrijk te bescha-

digen. Buitendien is het ontschubben, al wil men ook een

voorwerp daaraan opofferen, bij oude gedroogde vlinders zeer

moeijelijk, ja ondoenlijk, indien men niet eerst het dier op nat

zand geweekt heeft. Het komt mij dus voor dat ik dezen en

genen eene dienst zal bewijzen door hen met een hulpmiddel

tot het onderzoeken der aderen bekend te maken, dat mij reeds

sedert langen tijd van veel gemak is geweest.

Geheel nieuw is mijne mededeeling niet; Staudinger heeft

reeds in het Correspondenz-Blatt für Sammler von Insekten ,

uitgegeven door Dr. Herrich-Schäffer, 1” Jahrg. (1860), p. 51,

op hetzelfde hulpmiddel gewezen, doch vooreerst is het genoemde

IETS OVER HET ONDERZOEKEN DER VLEUGELADEREN ENZ. 105

(thans reeds opgehouden) Tijdschrift in weinige handen, en dan

zijn mij nog allerlei handgrepen bij het bezigen van dat middel

(door mij reeds lang voor Staudinger’s opgave aangewend) be-

kend, welke mijne mededeeling buitendien niet overbodig maken.

Het middel om de aderen te onderzoeken is het bevochtigen

van den vleugel met zuivere, nieuwe terpentijn-olie; deze

maakt denzelven in verreweg de meeste gevallen zoo doorschij-

nend, dat men al de aderen kan onderscheiden en vervliegt

weder zonder spoor achter te laten. Vooreerst zorge men er voor,

zich van zuivere terpentijn te voorzien; deze moet zijn kleurloos ,

van eenen aangenamen, niet branderigen geur, en helder; op

wit papier gestort, moet zij geheel vervliegen zonder een hars-

achtig residu over te laten, zoodat men op de plek, die door

de terpentijn bevochtigd is geweest, even goed kunne schrijven

als daarbuiten; de letters moeten niet wegtrekken zoo als zij op

geolied papier doen. Terpentijn, die niet aan deze vereischten

voldoet, kan niet gebruikt worden. Men moet verder wel in

het oog houden, dat, al heeft men zich ook terpentijn aange-

schaft, die in alle opzigten goed is, deze olie toch na verloop

van zekeren tijd onbruikbaar wordt. Door opslorping van zuur-

stof vormt zich namelijk hars, die wel in het vocht blijft opge-

lost, doch achterblijft wanneer men papier of iets anders er

mede bevochtigt. Men vernieuwe dus van tijd tot tijd den

voorraad, steeds in een schoon fleschje. Langer dan 5 of 4

maanden is zij niet te vertrouwen.

Het bevochtigen moet met omzigligheid geschieden, vooral bij

kleine en teervleugelige voorwerpen , want behandelt men deze

eenigzins ruw, en brengt men eene te groote hoeveelheid vocht

in den vleugel, zoo plooit hij ineen en men ziet niets, ook

moet de franje nooit direct bevochtigd worden, maar de terpen-

lijn van binnen af daarin doordringen. Bij het onderzoeken van

Mierolepidoptera leg ik een zeer weinig vochtig penseel van

onderen tegen den voorrand der voorvleugels en laat de terpen-

tijn-olie er langzaam indringen. Mogt de lange, fijne franje,

terwijl zij op deze wijze bevochtigd wordt, toeh bijeen trekken,

dan late men ze goed droog worden; gaan de haren dan niel

104 IETS OVER HET ONDERZOEKEN DER

van zelf uiteen, dan stoote men voorzigtig met een penseel tegen

de bosjes en zij zullen dadelijk uiteen gaan en alles zal weder

op zijne plaats komen.

Intusschen vervliegt de terpentijn zeer spoedig, men moet

zich dus met het onderzoek haasten, daartoe houde men den

bevochtigden vlinder tegen het licht en overtuige zich hetzij met

het bloote oog of met behulp eener loupe, van den toestand der

aderen; wordt de vleugel ondoorschijnend dan moet hij op nieuw

natgemaakt worden. De aderen blijven vooral op de onderzijde

nog lang zigtbaar; men verzuime dus ook niet deze nog te

bezien , vooral aanhangcellen zijn dan nog zeer goed waar te

nemen, zelfs wanneer de vleugel reeds ondoorschijnend is

geworden.

Niet altijd is evenwel de terpentijn in staat om de aderen

geheel duidelijk te doen worden, vooral de daareven vermelde

aanhangeellen blijven dan soms nog onzigtbaar, omdat zich op

de plaats waar zij voorkomen dikwijls eene dikke, wollige be-

schubbing bevindt, die belet dat de plek behoorlijk doorschij-

nend worde. Dan blijft er natuurlijk niets over dan de schub-

ben te verwijderen; dit doe men op de onderzijde , door mid-

del van eene insectenspeld, met welker punt men voorzigtig

schrapt op de plek, die men ontblooten wil; het losgemaakte

stof wordt met een penseel verwijderd en de aderen liggen bloot.

Dit alleen met een penseel te doen, gaat zelden goed, tenzij

de punt zeer stijf en fijn is, maar dan moet het penseel kort

zijn, anders kan het de schubben niet losmaken en het eenige

wat men uitrigt, is een gat in het vlies te maken.

Het moeijelijkst van allen blijft echter het onderzoek der

binnenrandsaderen , d. i. van de aderen die uit den vleugel-

wortel komende nabij den binnenrand loopen. Vooreerst zijn

zij meestal dunner dan de anderen, dan is de vleugel (vooral

de ondervleugels) gewoonlijk op die plaats van lange, dikke

beharing voorzien en ten derde speelt de zoogenaamde vleugel-

vouw ons dikwijls parten daar zij veelal het aanzien van eene

ader aanneemt. Dit alles is zooveel te lastiger omdat juist die

binnenrandsaderen de beste kenmerken opleveren tot het onder-

VLEUGELADEREN BIJ DE VLINDERS. 105

scheiden der vlinder-groepen en men dus bij het determineeren

van eenen vlinder bijna het eerst daarnaar te zien heeft.

Oefening is hier weder de beste weg om met de zaak vertrouwd

te worden.

Dat het bevochtigen met terpentijn ook helpen zal bij het

onderzoek naar de aderen van Phryganiden-vleugels , komt mij

zeer waarschijnlijk voor, ofschoon ik het nog niet beproefd heb.

Onder de kleinere, langsprietige soorten zijn er wier vleugels

digt met haren bekleed zijn en die dus anders zeker niet zonder

het ontblooten te bestuderen zijn.

MACROLYRISTES,

EEN NIEUW GESLACHT VAN ORTHOPTERA,

DOOR

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN,

Voor een paar jaren gaf kapitein Benschop van het Neder-

landsch Oost-Indische leger, in het vaderland teruggekeerd, aan

‘sRijks Museum van natuurlijke historie eene kleine, doch merk-

waardige collectie van insecten ten geschenke. Onder de voor-

werpen, welke daartoe behoorden was een zeer groote, groene

mannelijke sprinkhaan, niet alleen merkwaardig om zijn’ reus-

achtigen vorm, maar ook voornamelijk om de grootte en den

kolossalen bouw van het geluidorgaan op zijne vleugels. Het

dier scheen, wanneer men het niet met groote naauwkeurigheid

bezag, tot het geslacht Mecopoda van Serville te behooren. Op

eene algemeene vergadering der Entomologische Vereeniging

maakte ik melding van den ontvangst van dit dier, ’t geen mij

toescheen eene onbeschrevene soort uit dat Genus te vertegen-

woordigen, en vertoonde den leden eene afbeelding van het tym-

panum uit den regtervleugel. Prof. Cl. Mulder, daarbij tegenwoor-

dig, veronderstelde , dat de Borneosche sprinkhaan tot dezelfde

soort behoorde als zekere vrouwelijke sprinkhaan, die hem onder

den naam van Balang Salak in 1857 door den heer Binnendijk

uit Java toegezonden werd; later bragt mijn hooggeachte vriend

dit Javaansche voorwerp met nog een mannelijk dier van

dezelfde soort, mede uit Java afkomstig, ter vergelijking naar

Leyden, en het bleek spoedig, dat zijne veronderstelling juist

MACROLYRISTES , EEN NIEUW GESLACHT VAN ORTHOPTERA. 107

was geweest, en de drie voorwerpen kennelijk tot eene en

dezelfde soort behoorden.

Daar Prof. Mulder den inwendigen bouw van beide zijne voor-

werpen had onderzocht, vatte hij het voornemen op om de

uitkomst dier ontleding in dit Tijdschrift mede te deelen, ter-

wijl ik op mij nam de beschrijving van de soort te leveren,

welk opstel dan aan het zijne vooraf zoude gaan.

Toen ik nu, ten einde aan mijne belofte (ook reeds in het

Verslag der Vergadering gegeven) te voldoen, mijn insect nog-

maals met de beschrijving der kenmerken van het geslacht Me-

copoda bij Serville’, Burmeister ® en de Haan ® vergeleek$ be-

speurde ik, dat de algemeene vorm mij bedrogen had, dat

mijne voorwerpen niet in het genoemde geslacht pasten en dat

er zelfs tien punten van afwijking bestonden, welke de opname

in het genus Mecopoda onmogelijk maakten.

Deze tien punten van verschil waren de volgenden:

1°. Terwijl de Mecopoden een’ kussenachtig verhevenen,

doch niet met uitsteeksels bezetten kop hebben, vertoont

dit insect op den kop, even boven de sprieten tusschen

de oogen, twee vierkante uitsteeksels, welke door eene

zeer fijne sleuf gescheiden zijn.

2°. De prothorax, boven plat, is aan beide zijden voorzien

van een scherpen, diep getanden kiel, welke kielen de

zijvlakken van het ruggevlak afscheiden.

9. De zamengestelde oogen zijn half kogelvormig en niet

elliptisch.

4°. De bovenvleugels zijn bij het wijfje niet smal en aan de

spits scheef afgesneden, maar lancetvormig en weinig

minder breed dan bij het mannetje.

De rug van den mesothorax is kamvormig opgerigt.

1 Audinet Serville, Hist. Nat. des Ins. Orthopteres, p. 532.

2 Burmeister, Handb. der Entomologie, II, S. 685.

3 W. de Haan, Verhandelingen Overz. Bezitt. Orthoptera, bl, 181 en 187.

108 MACROLYRISTES „ EEN NIEUW GESLACHT VAN ORTHOPTERA.

6°. De uitsteeksels van de bovenplaat aan den laatsten achter-

lijfsring bij het mannetje convergeren weinig en zijn veel

langer dan bij Mecopoda.

De legpijp van het wijfje is korter, breeder en eenigzins

naar boven omgebogen.

8°. De achterdijen zijn naauwelijks verbreed aan de basis.

9. Zij zijn sterker gedoornd dan bij Mecopoda.

10°. De spits der dijen is aan beide zijden gedoornd.

De vereeniging dezer karakters, van welke de tweede, de

vierde, de zevende en de tiende het meeste gewigt op de schaal

leggen , noodzaakt mij voor dit insect een nieuw genus in het

systeem in te voeren, dat terstond achter Mecopoda zijne plaats

moet innemen. Ik geef er den naam aan van Macrolyristes,

naar het bijzonder groote muziekorgaan van het mannetje.

De kenmerken van het geslacht zijn de volgenden:

Macrotyristes , genus Orthopterorum e familia Locustinorum.

Antenne in summa fronte insertee; inter eas frons lobata. Pro-

thorax supra planus, in lateribus dentato-carinatus, prosterno

bispinoso. Foeminæ vagina nonnihil sursum reflexa. Uterque

sexus alatus; ale anteriores lanceolate in utroque. Femora basi

parum crassiora, in genubus spinosa ; tibie anticæ in basi fora-

nine instructæ elliptico.

De soortbeschrijving moet luiden als volgt:

MACROLYRISTES IMPERATOR.

Viridis, antennis longissimis fulvis, apicem versus obscu-

rioribus, carinis pronoti et elytrorum maculis, irregulariter po-

sitis, fuscis.

Long. corporis solius 66 mm. cum pedibus 175 mm. Expansio

elytrorum 220 mm. Long. antenne unius 150 mm. Hab. Java

et Borneo.

De kleur van het gedroogde dier is op sommige plekken

bruinachtig groen, op andere feuille-morte ; waarschijnlijk zal,

gedurende het leven, de kleur een helder groen zijn. De boven-

MACROLYRISTES , EEN NIEUW GESLACHT VAN ORTHOPTERA. 109

vleugels zijn nu nog aan de bovenzijde donker-, aan de onder-

zijde lichter groen, met uitzondering van het bruine geluid-orgaan;

de ondervleugels zijn doorschijnend met groene aderen. De uit-

steeksels op het voorhoofd zijn donkergekleurd en het derde lid

der sprieten heeft een donker dwarsstreepje. De verbazend

lange sprieten zijn tot over de helft ros en verder bruin, welke

twee kleuren in elkander overgaan. Ik geloof, dat zij, uit meer

dan 100 leedjes bestaan, zeer ongelijk in grootte, zonder dat

daarin eenige regelmaat waar te nemen is en, op de 10 eersten

na, allen met korte haartjes dun bezet.

De palpen zijn als die van Meconema; even als bij dat

geslacht ziet men hier op het preesternum twee zeer lange

divergerende doornen en den meso- en metathorax op de borst

met twee bladvormige platen bezet, die aan wederzijde in scherpe

punten uitloopen. Het ruggeveld van den prothorax is eeniger-

mate uitgehold, vertoont twee duidelijke dwarsplooijen en eindigt

aan wederzijde in den reeds vermelden scherp getanden, donker-

bruinen kiel.

De pooten zijn in het geheel zeer doornachtig, de dijen der

4 voorste pooten geenszins, die der achterpooten nagenoeg niet

verdikt; hunne uiteinden aan wederzijde van een scherpen stekel

voorzien; de tarsen aan de zoolzijde donkerbruin.

Bij het mannetje is de plaat onder den anus (plaque sous-

anale van Serville) in twee langwerpig driehoekige stukken ver-

deeld, welke eenigzins gebogen loopen en in scherpe spitsen

eindigen; de legboor van het wijfje is 22 millimeter lang,

sabelvormig gebogen, scherp toegespitst met donkerbruine randen.

Het merkwaardigste ligchaamsdeel komt mij voor te zijn het

geluids-orgaan van het mannetje, ’t welk hier forscher van bouw

en grooter is dan bij elke andere bekende sprinkhaansoort. Bij

analogie redenerende naar hetgeen waargenomen is omtrent den

afstand, waarop men het geluid van onzen inlandschen grooten

groenen sprinkhaan duidelijk kan onderscheiden , veronderstel ik

dat men het gezang van den Macrolyristes wel op een kwartier

uur gaans afstand zal kunnen hooren.

Het linkerdekschild, dat in de rust over het regter heen slaat,

110. MACROLYRISTES , EEN NIEUW GESLACHT VAN ORTHOPTERA.

heeft aan zijn’ achterrand bij de basis een’ driehoekigen lap,

door eene diepe gleuf van den eigenlijken bovenvleugel afgeschei-

den, eenigzins bol gebogen, lederachtig bruin, aan de langste

zijde 29 mm. lang, aan de kortste 20, op Plaat 8 voorgesteld

bij fig. A van boven en C van onder gezien.

Het regterdekschild heeft een dergelijken driehoekigen lap,

waarvan echter het weefsel, verre van gelijkmatig te zijn, in drie

onderscheidene deelen af te deelen is; zijnde ten eerste, de rand

of zoom, welke donkerbruin en hoornachtig, op verscheidene

plaatsen verdikt en omgebogen is; ten tweede, een veld, dat

dunner en vlieziger, mede eenige, doch zeer flaauwe verheven-

heden vertoont, en ten derde, het eigenlijke tympanum of

trommelvlies , zijnde een dun, zeer doorschijnend en sterk ge-

spannen vlies, dat 14 mm. lang en op zijne grootste breedte ,

8 mm. breed is. Prof. Mulder schrijft mij omtrent dit orgaan:

«als men de dekvleugels uitspreidt, is het geluid, door de wrij-

ving veroorzaakt, zeer hoorbaar. »

Voor de verdere voorstelling van het geheel moeten wij de

teekenkunst te baat nemen en verwijzen naar de afbeeldingen

op Plaat 8, fig. A—C, bij welke a het tympanum of doorschij-

nende vlies en bb twee plekken doffer weefsel voorstellen.

Plaat 7, fig. 1. Het mannetje.

» 7, » 2. Legboor van het wijfje.

» 8, » A. Een gedeelte van den thorax en de basis

der vleugels van het mannetje.

» 8, » B. De regtervleugel aan de onderzijde.

le ©)

De linkervleugel » » »

ONTLEEDKUNDIGE AANTEEKENING OVER

MAGROLYRISTES IMPERATOR , VOLL.,

VERGELEKEN MET EENIGE ANDERE REGTVLEUGELIGEN ,

DOOR

CLAAS MULDER.

Onder den naam van Balang Salak zond mij mijn vriend

S. Binnendijk, van Buitenzorg, twee individuën van eene soort

van sprinkhaan, thans door Dr. Snellen van Vollenhoven als

Macrolyristes imperator benoemd. Een vrouwelijk voorwerp

ontving ik bij eene bezending van den 9den Augustus 1857, en

in Julij 1861 een mannelijk, beide in spiritus bewaard. Er

werd berigt, dat deze sprinkhaan op boomen leeft en ’s nachts

vliegt. Het dier komt zelden voor, zoodat de inlanders er vijf

gulden zilver voor vragen. Zij vreezen het wegens zijne ge-

doornde, lange achterpooten. Het wijfje was dadelijk kenbaar

aan de legpijp of zoogenaamde sabel, terwijl het prachtige

strijkwerktuig ' aan’ de dekvleugels terstond het mannetje aan-

duidde. Doch ik behoef niet in bijzonderheden te treden over

de uitwendige organen of de karakteristiek van mijne individuën

1 Ik duid door dit woord de werktuigen, aan, door de Franschen Organes de la

stridulation, door Fischer Organon stridoris genaamd. Het is niet overtollig een

eigen woord te gebruiken voor de werktuigen, die geheel op mechanische wijze en

zonder behulp van de luchtstroom der ademhaling, geluiden voortbrengen. De rasp

van de eene dekvleugel werkt krassend of strijkend op de trommel van de andere.

De trommel bestaat uit een’ hoornigen rand en een trommelvlies.

119 ONTLEEDKUNDIGE AANTEEKENING OVER

nadat mijn vriend van Vollenhoven er over gehandeld heeft in

het voorafgaande stuk. Het onvolledige van mijne aanteekening

zal niemand bevreemden, die bedenkt dat ik slechts over twee

individuën had te beschikken en zoo min mogelijk de uitwen-

dige gedaante wilde schenden.

Beide werden aan de buikzijde geopend en de gansche inhoud,

zoo veel mogelijk, van de keel af tot nabij den aars er uit ge-

nomen. Het wijfje werd daarna opgezet, met uitgestrekte

vleugels; het mannetje bleef in spiritu bewaard, omdat de vorm

van het strijkwerktuig aldus beter behouden blijft, dan bij het

droogen het geval kan zijn.

In het wijfje waren de spieren en het vet grootendeels ont-

bonden. Er werd slechts één ovarium gevonden; het ander zal,

even als de overige deelen der organa generationis, vergaan

zijn. Het eijernest lag op eene netvormige vetlaag, tegen de

kronkels van het darmkanaal aan. Het is weinig ontwikkeld,

men mag zeggen maagdelijk. ,

Na verwijdering van het eijernest, vet, luchtbuizen, enz.,

vertoont zich het ingewand, zoo als fig. 1. De slokdarm a

vormt eenerzijds een’ kropvormigen zak bh, terwijl anderzijds een

kleiner zakje a’ voorhanden is. De grens tusschen slokdarm en

krop is niet te bepalen, want reeds bij b’ begint eene verwijding.

Op den slokdarm volgt de voormaag è en de beide maagaan-

hangsels of beurzen % 2. De bovenste, blaasvormige (appendices

ventriculares superiores, auct.) hebben op den top overblijfsels

van kronkelende vaten, door velen eigene vaten (vasa propria)

genaamd. De benedenste maagbeurzen (app. ventric. inferiores)

zijn wormvormig. Er is tusschen laatstgenoemde aanhangsels

eene plooi m, die het aanzien geeft, als ware er het beginsel

van een derde appendiculair orgaan. De chijlmaag g maakt

eene bogt 7, die zich achter m buigt om eene luds te maken,

welke zich voortzet in 6. Het lagere gedeelte vertoont zich, na

uitrekking, als fig. 2. Bij g’ zijn overblijfsels van vele, fijne

malpighiaansche vaten, waar een korte, dunne darm » begint,

zich voortzet in een dikkere o, en eindigt in den met zes bruine

strepen voorzienen endeldarm A, fig. 1 en 2.

Sx. fec AJW. sculps

Macrolyristes imperator, Voll.

AB,C. Macrolyristes. 1,2, 4,5, Anatomie van Orthoptera.

FE Se

NX \ /

AN 4

AJ.W. sculps.

MACROLYRISTES IMPERATOR „ VOLL. 115

Den krop vond ik grootendeels gevuld met eene pappige stof,

waarin zich een menigte groene korreltjes en eenige vliesjes

lieten onderscheiden , alles van plantaardigen oorsprong. Of de

maag iets bevat is twijfelachtig, maar de dikke en de endeldarm

zijn gevuld. Een onderzoek van speekselklieren en andere orga-

nen is onmogelijk. Het rectum is bezel met zeer ruime lucht-

buizen.

De inwendige deelen van het mannelijk voorwerp waren,

over het geheel genomen, beter bewaard, dan die van het

vrouwelijke , waarschijnlijk door het beter binnendringen van

spiritus door eene buiksnede. Zij, die in afgelegen oorden

insekten in spiritu dooden, om voor anatomisch onderzoek te

dienen, zouden wel doen door altijd een of twee kleine buik-

sneden te maken, vooral aan groote insekten met harde huid.

Men moet dit echter niet bij het leven des diers doen, want

dan puilen de ingewanden door de openingen uit, maar eenige

dagen na den dood.

Dat de spijsverteringswerktuigen geen ander, dan een gering

individueel verschil met het wijfje opleveren, ligt voor de hand.

Een blik op figuur 5 toont dit. De slokdarm a heeft ééne

diepe en verscheidene oppervlakkige plooijen, zoo als ook de

krop bb. De voormaag c en zijne aanhangsels d e, de chijl-

maag fg, en de overblijfsels van de malpighiaansche vaten

behoeven geene omschrijving. Eenige aandacht verdient, dat

beneden laatstgenoemde vaten de dunne en dikke darm , voorts

het rectum zeer zijn ineen gekrompen, zoodat zelfs de grens

tusschen de gedeelten » en o van fig. 2, hier hh’, bijna ver-

dwenen is. De geheele spijsbuis duidt aan, dat de spijsverte-

ring was afgeloopen en nieuw voedsel moest worden genomen.

De endeldarm # was wel uitgezet, maar ledig en niet vrij van

ontbinding.

Ik vond aan den eenen kant een’ kleinen testikel met zijn uit-

voerbuis , die zich verliest in een vrij groot en digt kluwen van

kronkelige, blinde buizen of zaadblaasjes. Den tegenovergestelden

testikel kon ik niet met zekerheid herkennen; hij schijnt bij het

uitnemen van het ingewand uit de buikholte gekwetst te zijn.

114 ONTLEEDKUNDIGE AANTEEKENING OVER

De geringe ontwikkeling van de teelwerktuigen in beide indivi-

duën maakt het onderzoek van meer voorwerpen zeer wen-

schelijk.

De pneumaciteit van het dier is zeer sterk ontwikkeld. De

luchtbuizen zijn niet alleen menigvuldig, maar ook zeer ruim,

hier en daar min of meer blaasvormig uitgezet. Zoo loopen er

enorme luchtvaten naar en tusschen de maag en darmen; een

net van zulke vaten ligt op het einde van den slokdarm en op

den voormaag. De groote stammen, die langs den slokdarm

zich uitstrekken, vernaauwen zich naar den kop en vertakken

zich er in. Ook de vijf zenuwknoopen van de buikstreng, die

overig gebleven waren, gingen vergezeld van sterke tracheen

met vertakkingen.

Hetgeen mij bij het ontleden van een aantal Orthoptera onder

de oogen is gekomen, en wat ik uit verschillende schrijvers

leerde, geeft mij aanleiding tot de volgende vergelijkende op-

merkingen.

Wat ik boven zeide van de moeijelijkheid , om de grens tus-

schen slokdarm en krop te bepalen, geldt bijna van alle regt-

vleugeligen. Slechts bij de veenmollen ontwikkelt zich een wijde

zijdelingsche „ blaasvormige krop aan den niet wijden slokdarm,

zelfs verschillende van die van Acheta campestris. De active

toestand van dezen krop is vele malen afgebeeld, ja soms over-

dreven groot voorgesteld. In den winter van 1858 op 1859 ont-

leedde ik vele veenmolen, om de gesteldheid van het organisme

gedurende den winterslaap te vergelijken met die van den zomer.

Wat den krop aangaat, hij krimpt ’s winters geheel in een, zoo

als fig. 4b, evenwel niet in de hoogste mate, vertoont. Bij

het nemen van spijs in het voorjaar zet hij zich weldra weer

uit. Ik kan voor alsnog niet beslissen in hoeverre er inkrimping

van den meer algemeen voorkomenden kropvorm van de regt-

vleugeligen plaats vindt, doch bij voorwerpen uit warme gewes-

ten zal dit verschijnsel niet gevonden worden. Overigens mag

men, bij het beoordeelen van den krop, wel met eenige omzig-

tigheid te werk gaan, daar de ondervinding mij leerde, dat

voorwerpen met gevulden slokdarm, eenigen tijd in spiritus

MACROLYRISTES IMPERATOR, VOLL. 115

hangende „ kropvormige uitpuilingen kunnen bekomen. Ik ben

geneigd den toestand van fig. 1b en a’ als na den dood ontstaan

te beschouwen.

Bepalen wij ons nader tot voorwerpen van de familie der

Locustina , waarmee wij hier te doen hebben, dan kan als type

gelden de spijsbuis van Ephippiger Vitium en die van Conoce-

phalus mandibularis, door Léon Dufour ontleed en afgebeeld.

De grondvorm van de slokbuis is die van een gewonen distilleer-

kolf, dat is: een wijde hals, het bovenste deel van den slok-

darm, en een buik met bolvormigen bodem, het kropgedeelte.

Ik geef, als zesde figuur, het ingewand van Pseudophyllus

neriifolius Serv. &, bij wien de type van den slokdarm a en

de krop 5 volkomen zich vertoont.

Wij spraken van bovenste en benedenste maagaanhangsels ,

volgens algemeen aangenomen gewoonte, maar het is niet over-

tollig die benamingen een weinig toe te lichten.

Bovenste en benedenste beteekent hier niet twee kransen van

aanhangsels, die op eenigen afstand van elkaar op de maag

worden gevonden, maar eerder een opwaarts en een neerwaarts

gerigt gedeelte dier aanhangsels. Onder de Orthoptera komt

geen voorbeeld voor van twee, of meer van elkaar verwijderde

kransen, doch wel onder de Coleoptera, bij voorbeeld, in Cetonia

aurata. Ramdohr beeldt het darmkanaal der larf van dezen

tor, Tab VII, fig. 2, af. Terstond loopen drie kransen van

maagaanhangsels in het oog; een bovenste bij den aanvang van

de maag, lager een middelste en aan het einde, even boven de

vasa malpighiana, een onderste. Maar de beteekenis van elk

dezer kransen is niet dezelfde, hoewel Ramdohr hier niet op

let. Hij waarschuwt wel, om die Anhänge des Magens niel te

verwarren met die Zotten, en laat zich hier toch door de meer-

dere dikte en lengte van de wormwijze deelen der beide lagere

kransen verleiden, om alle drie voor Amhänge te houden’,

1 Zie » Die Verdauungswerkzeuge der Insecten, s.20, § 26.» Hij beeldt Tab. VIT,

fig. 3, halfkegelvormige Zotten van de maag van eene volwassene C. aurata af.

116 ONTLEEDKUNDIGE AANTEEKENING OVER

Volgens hem en de latere onderzoekingen van de Haan! en

anderen zijn de ware maagaanhangsels in onmiddelijke commu-

nicatie met de maagholte, weshalve zij ook bursæ ventriculares,

maagbeurzen, heeten en enkele schrijvers eene vergelijking met

de maagafdeelingen van herkaauwende dieren hebben gewaagd.

De Zotten, chijltepels, daarentegen dringen niet in de maag-

holte, maar monden tusschen de buitenste en binnenste wanden

in. De Haan nu brengt den bovensten krans van zijne larf tot

de ware klierige maagbeurzen (la couronne glanduleuse) en de

beide lagere tot de poches, qui contiennent le chylus composé

dune masse granuleuse , lequel, après avoir eté extrait des

aliments par la tunique muqueuse, est porté dans l'espace entre

les deux membranes de l'estomac, où il se rassemble dans les

coecums pour étre porté sous l'influence des trachées. Wij ko-

men alzoo tot het besluit, dat de maagbeurzen, ook bij de

Coleoptera alleen bij het begin van de maag voorkomen, terwijl

zij ook daar (zie fig. C, het benedenste en midden gedeelte van

e') een bovenwaarts en een minder verdeeld benedenwaarts

gerigt gedeelte vertoonen, wat niet het geval is met de chijl-

tepels.

Ik kom van deze vergelijking tusschen Goleoptera en Orthoptera

tot laatstgenoemden terug, om het bewijs te leveren, dat de

bovenste en onderste maagbeurzen met de maag communiceeren

en slechts onderdeelen van één en hetzelfde orgaan zijn. Dit

blijkt in de eerste plaats uit de ontwikkelings-geschiedenis.

Rathke heeft, in Müller's Archiv, 1844, de spijsbuis van eene

pas uit het ei gekomene larve van den gewonen veenmol en van

eene, die eenige dagen oud was, beschreven en afgebeeld. Ik

neem er alleen de maagdeelen van over in mijne zevende en

achtste figuur. Aan het blaasvormig orgaan, fig. 7d, zijn nog

geene maagbeurzen , te bespeuren, alleen is het door de voor-

maag c een weinig ingedoken. De slokdarm a en de chijlmaag

+ Zie Mémoires sur les métamorphoses des Coléoptères, ire livr., pag. 30,

Pl. 7, fig. A, B, C, Oryctes nasicornis, De teekeningen zijn van wijlen mijn’ broe-

der Dr. Æ. Saagmans Mulder,

MACROLYRISTES IMPERATOR, VOLL. 117

e wijken van den gewonen toestand niet af. Het blaasvormig

orgaan d, draagt in dit levenstijdperk bij Rathke den naam

«een vliezige, met dojer gevulde maag», terwijl hij het volgend

gedeelte e, den «dunnen darm» noemt. Hoe dit zij, uit de

volgende figuur blijkt, dat het orgaan d eene min of meer

hartvormige gedaante heeft aangenomen, doordien de voormaag

c als "t ware gezonken is, zoodat zich weerzijds de maagbeurzen

ff beginnen te vormen. Vergelijkt men nu hiermede den toe-

stand in het volwassen dier, fig. 9 naar Léon Dufour, dan staat

de voormaag c tusschen de beide maagbeurzen ff min of meer

naauw ingesloten. Een voorbeeld van zeer naauwe aansluiting

vond ik in Gryllotalpa orientalis, voorgesteld fig. 10. De letters

duiden hetzelfde aan als in de beide laatste figuren. Opmerking

verdient hier nog de blaasachtige vorm van het begin der chijl-

maag d, die anders meer trechtervormig bleek te zijn.

In den volwassen toestand komt, behalven de even voorgestelde

vorm, een ander voor, die veel meer aan dien van den jeug-

digen toestand van de larf herinnert. Bij Ephippiger Vitium

vond Léon Dufour de voormaag, fig. 11 c, tusschen de groote,

met eigene vaten gekroonde maagbeurzen ff gezonken, terwijl

geen grens tusschen hen en de chijlmaag d zigtbaar is. Locusta

viridissima nadert zeer den vorm van de Gryllotalpen.

In al deze gevallen zagen wij geen spoor van benedenste

maagaanhangsels, maar het verband tusschen de eenvoudige

bovenwaarts gerigte beurzen met de chijlmaag is duidelijk geble-

ken. Laat ons nu zien wat er van de eerstgenoemde organen is.

De ontleding van een groot getal veenmollen , zoowel inland-

sche als oostindische, bragt mij op het spoor van het ontstaan

der benedenste beurzen. Men kent den gewonen toestand uit

de negende en tiende figuur, maar zeldzaam ontmoeten wij dien

van figuur 4 en 5. In dezen laatsten vertoont zich aan den bodem

van elk der gewone beurzen d eene tepelvormige uitpuiling van

den wand e. In het individu fig. 4 zijn deze tepeltjes worm-

vormige aanhangsels e geworden. Ware nu deze de algemeene

bij veenmollen voorkomende ontwikkelingsvorm , niemand zou

geaarzeld hebben hun appendices ventriculures superiores en

118 ONTLEEDKUNDIGE AANTEEKENING OVER

inferiores toe te schrijven. Zoo als deze ontwikkeling in een

veenmol abnormaal behoort genoemd te worden, zoo is zij de

normale van Macrolyristes imperator en anderen. Een terugblik

op fig. 1 kl en fig. 5 de overtuigt er ons van. Vestigen wij de

aandacht op Acridiedea, bij wie het getal der beurzen steeds

grooter is, dan bij Gryllodea en Locustina, dan zien wij de

bovenste en benedenste duidelijker begrensd, in grootte minder

verschillend en meestal digt tegen de spijsbuis-wanden aanliggend.

Zoover ik weet, staan echter de bovenste en benedenste aanhang-

sels steeds inwendig met elkaar in verband, doch ik durf niet

beweren , dat zij nimmer elk voor zieh afzonderlijk inmonden in

de maag. Mijn onderzoek is op dit punt nog niet rijp. Als

voorbeeld van Aeridiodea diene fig. 12, Oedipoda fusciata Sieb.

door Léon Dufour ontleed. Van de zes bovenste beurzen d, en

van evenveel ondersten e, door Fischer eigenaardig appendices

aecessoriæ deorsum refleve genaamd, loopt slechts de helft hier

in toog. ‘Fusschen den slokdarm a en de chijlmaag d is geen

voormaag. Erichson en Goldfuss merkten aan, dat de uitsluitend

planten etende regivleugeligen nimmer eene voormaag bezitten,

maar dat hij voorkomt bij de verscheurenden en alvreters. Een-

maal vond ik de benedenste beurzen grooter, dan de bovensten,

namelijk in Xiphocera serrata, in 1861 uit Suriname ontvangen.

Zie fig. 19a, b, c, d = in fig. 12: De chijlmaag was zeer

week, en welligt waren ook de aanhangsels door aanvankelijke

ontbinding uitgezet, maar dit zal de grootte-verhouding tusschen

b en c niet merkelijk veranderd hebben.

De blaas- of beursvorm van de maagaanhangsels wordt in

verscheidene regtvleugeligen wormvormig. In dit geval is het

gelal vermeerderd, bij voorbeeld acht bij Mantis religiosa. Ik

wil mij thans bepalen bij een voorwerp, dat ik aan mijn vriend

J. J. Bruinsma verschuldigd ben. Hoewel volkomen vleugelloos,

overtuigde mij de aanwezigheid van volkomene eijers in de

ovaria en het gemis van vleugelkokers, dat ik met geene larf te

doen had. Vergeleken met voorwerpen van ’s Rijks Museum

herkende ik een wijfje van Saga Pedo Pall., ex Turcia, waar-

over de Haan handelt bl, 209 van zijne Bijdrage tot de kennis

MACROLYRISTES IMPERATOR, VOLL. 119

der Orthoptera. Hoewel de ingewanden deels ontbonden waren

was de kropvormige bodem van den slokdarm, fig. 14a, gaaf,

zoo als ook het stel van binnenwaarts gebogene wormwijze

beurzen, bb, dat de voormaag insluit en waarop de chijlmaag,

c, d, e, volgt. In den krop bevond zich eene massa, bestaande

voornamelijk uit hoornachtige overblijfsels van insekten. Zij

schijnen dus meest dierlijk voedsel tot zich te nemen , misschien

uitsluitend. Althans is het vinden van eenige plantaardige dec-

len, gemengd met dierlijke, in eene maag nog geen bewijs tegen

uitsluitende dierlijke dieet. Een hagedisje zag ik een grooten,

groenen sprinkhaan doorslikken, die kort te voren gras had

gegeten. De prooi was stellig dierlijk en toch zou men bij het

ontleden gras in de maag der hagedis hebben gevonden.

Ik kom terug op den merkwaardigen Pseudophyllus nertifolius,

fig. 6. Wij wezen reeds op den kolfvorinigen slokdarm, a b, laat

ons nu letten cp de maagaanhangsels. Zij zijn in vrij groot

getal aanwezig en in twee bundels verdeeld, waarvan de cene l,

geheel in ‘t gezigt valt, de andere slechts gedeeltelijk zigtbaar

is bij 2’. De wormvormige beurzen liggen digt aaneen gesloten

en vloeijen zamen in-, of wil men liever, ontspringen aan- een

breeden bodem, welke inrigting onwillekeurig doet denken aan

die van sommige schildvleugeligen, Db. v. Oryctes nasicornis,

boven reeds aangehaald. Maar wat vooral nog aandacht verdient,

is, dat bij elke bovenste bundel van maagbeurzen één krachtige

appendia inferior, m, behoort. Ik vond deze inrigting noch

bij andere anatomen vermeld, noch in natura elders terug.

Het verdient nog nader onderzocht te worden hoe de inmonding

van dit organisme in het ingewand gesteld is. Hoezeer ik over

de overige organen van dezen Pseudophyllus nu niet opzettelijk

spreken zal, veroorloof ik mij toch er eenige aanwijzing van te

geven. In fig. 6 duidt ¢ een gedeelte van de chijlmaag; dd de

voorrand van de beide zeer ontwikkelde testikels, die weerzijds

tegen de bogten van de chijlmaag en darmen liggen; d’ is een

eenigzins naar buiten gebogen vas deferens, waarvan het nor-

male beloop eenigzins S-vormig is. Eindelijk is van de menig-

vuldige zaadbeursjes (wesicules spermatiques Duf), e e, der

190 ONTLEEDKUNDIGE AANTEEKENING OVER

aandacht waardig, dat er een tweede neerdalende of benedenste

reeks, à, bestaat. Zij schemeren door den laatsten, kegelvormigen

doorzigtigen ring, 4, heen. Deze ring eindigt bladvormig gevorkt

bij &; de schub f draagt op hare zijstukken de cerci gg.

Nog een enkel woord over de bovenvermelde pneumaciteit van

den Macrolyristes imperator, met anderen vergeleken. Marcel

de Serres heeft zich, reeds voor vele jaren , met blaasvormige

verwijdingen der luchtbuizen bijzonder bezig gehouden. Hij

onderscheidt érachées vésiculaires avec des cerceaux cartilagi-

neux où sans cerceaux, waarop later weinig schijnt gelet te zijn.

Hij gaf eene afbeelding van die van Truxalis nasutus'. Deze

grootere en kleinere blazen staan wel met de gewone trachéen

in verband, doch zijn er te sterke wijzigingen van, om met de

door ons bedoelde te worden verward. Zij missen, zoover ik

hen waarnam, de weerzijdsche continuiteit van de chitineuse

(niet cartilagineuse) spiraaldraad , ook dan wanneer er enkele

ringetjes zijn overgebleven. Ik vond in de zoogenaamde Vecht-

krekel, Megalodon ensifer Serv. reeksen van luchtblaasjes zoowel

op de twee groote, doch eenvoudige maagbeurzen, als op de

maag en tusschen de kronkelingen der darmen. Zij verdienen

den naam van snoervormige (lracheae vesiculares moniliformes) ,

doeh hebben weinig dikte. Een gedeelte er van vormt als

‘t ware stralen, die uit een middenpunt voortkomen. Ik moet

in andere individuen het verband tusschen deze en de overige

luchtbuizen nog verder nasporen, maar vermeld hier thans deze

waarneming, omdat deze snoervormige organen zich aansluiten

aan die van 7ruxalis. De boven (blz. 114) aangeduide blaasvor-

mige verwijdingen in de luchtbuizen van onzen Macrolyristes

behooren niet tot de pas beschrevene, want de spiraaldraad

gaat onafgebroken door, makende slechts wijdere windingen.

Zij komen dus overeen met die, welke men, onder anderen,

bij Hydrophilus piceus uitmuntend ontwikkeld vindt.

Uit het medegedeelde en uit andere waarnemingen besluit ik

1 Zie Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle. Tom. 4 (1818), pag. 323 et

845 suiv. Pl. 15.

MACROLYRISTES IMPERATOR „ VOLL. 191

tei

dat de pneumaciteit van een insekt niet gewaardeerd mag wor-

den naar het al of niet aanwezig zijn van luchtblazen, zoo als

sommigen willen. Het stelsel van gewone trachéen kan zoo

sterk ontwikkeld zijn èn in volumen èn in takverspreiding, dat

het een stelsel met luchtblazen overtreft. Eveneens ben ik

overtuigd, dat men eenzijdig oordeelt, als men de ontwikkeling

van de respiratie-organen der Acridiodea boven die van de

Locustina stelt.

Ik heb mij slechts op het terrein van descriptive anatomie

bewogen, en opzettelijk niet op dat van histologie en physiologie.

Ik hoop hier later op terug te komen, nadat ik nog een

grooter aantal versche Orthoptera zal hebben kunnen onderzoeken.

KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN

DOOR

Dr. A. W. M. VAN HASSELT,

N°. 3.

TARANTULA REDIVIVA.

Tarantula rediviva — de tarantel herleeft weder —; ik durf

het echter naauwelijks onderschrijven of met luider stem uitroe-

pen, zoo zeer weerhoudt mij de geweldige magt van het heden-

daagsche standpunt, dat de aloude vrees voor de Lycosa Apulia

kortweg voor «onzin» heeft verklaard, en al wat over de

vreesselijke spin van Tarente, sedert 1599, door Ferrante Impe-

rato en tal van Napolitaansche of Italiaansche schrijvers na hem

is te boek gesteld, voor «fabelen» en « vooroordeel » houdt.

En toch. .... Serraö, Buliforio, Homberg, Hofmann, Hahn,

Dumeril, Leunis moeten het mij ten goede houden, wanneer

ik van oordeel ben, dat zij, in hunnen fellen strijd tegen het

belagchelijke en overdrevene der verhalen over den tarantel-dans,

zelve in een ander uiterste zijn vervallen door daarmede ook

vervallen te achten elk gevaar van den tarantel-beet. Het ging

met deze quaestie als met zoo vele anderen in den nieuweren

tijd, — en eigenlijk in alle tijden — peccubatur intra muros et

extra! De waarheid is naakt; al heeft men haar ook het over-

kleed uitgetrokken, dan is men nog niet dadelijk waar men

wezen moet; ook de eenvoudigst schijnende natuur-waarheden

zijn vaak omgeven met een friple airain. Wanneer de heer

KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN. 195

Hofmann in de Abruzzen werkelijk en ontwijfelbaar er niels

van heeft ondervonden, wanneer hij de ware Z. tarantula, met

de bloote hand, vatte en door haar gebeten of liever «geknepen»

werd; — wanneer de Napelsche Lazzarori zich voor een maatje

wijn er door laat bijten of «knijpen» in arm of hand; —

wanneer honderd dergelijke voorbeelden worden aangevoerd , in

welke negative resultaten zijn geconstateerd, zoo vervallen daar-

mede geenszins de waarnemingen van anderen, die van positief

nadeel spreken. Immers de omstandigheden kunnen in het eene

en het andere geval geheel verschillend zijn geweest. Wanneer

ik, zoo als nog zeer onlangs, even gestoken werd door eene

bij, die ik reeds een dag in een doosje had bewaard en er

nagenoeg niets van gevoelde; ligt dit aan het reeds half doode

diertje, of mag ik daaruit afleiden, bijen-steek verwekt geen

pijn? En wanneer ik eens eenen onvergetelijken koortsaanval

heb ondervonden, doordien mij, in den slaap in het open veld,

een twintigtal mieren, het teen nog rijkelijk aanwezige hoofd-

haar doorwoelende, in de schedelhuid hadden gebeten en

gestoken , omdat ik ze vrij onzacht daarvan verjoeg; kan dan

die waarneming ooit krachteloos worden gemaakt door de be-

tuiging van anderen, dat zij honderdmalen mieren op hunne

armen en beenen hebben gehad, zonder er in het minst, al

wondde hen deze of gene, eenigen koorts van te hebben onder-

vonden? Dergelijke analogiën zou ik meer kunnen bijbrengen,

doch de gegevene mogen volstaan, om mijne meening te ver-

duidelijken. Gesteld eens allen, die negatief spraken over den

tarantel-beet, hadden de ware species voor, — en dat is nog

zeer te betwijfelen bij de vele andere en kleinere Lycosa-soorten ,

die ook in Italië worden gevonden, en velen minder magtig dan

de Apulische, wier abdomen tot ruim «2 centimeters breedte »

kan verkrijgen en wier haakkaken «hort en zeer sterk» zijn, —

zoo: vloeit daaruit nog geenszins voort, dat zij met volwassen

individuen te doen hebben gehad, iets wat vooral bij de £,

voor alle spinnen moeijelijk te bepalen valt, indien ze niet met

den eijerzak of met jongen zijn voorzien. Evenmin is het dan

nog gezegd, dat zij op dien tijd in hare volle krachts-ontwikke-

194 KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN.

ling waren. Ook niet, of zij reeds door honger en het bewaren

in ongeschikte verblijven waren witgeput. Wijders is het ten

dezen in geenen deele onverschillig wadr die beet wordt toege-

bragt, bijv. aan de palmen der handen of op den rug der

voeten, en òf de beet in de gegeven gevallen is doorgedrongen

of is afgeschampt op de opperhuid, of zelfs niet is ingedrongen

door het vatten van een te omvangrijk of een te dikhuidig

ligchaamsdeel. Nog moet worden opgelet, in welk jaargetijde

de waarneming liep, al of niet in den heeten zomertijd. Ook

nog aan welk individu de wonde ware toegebragt, want en de

fijnheid der huid èn de gevoeligheid van het zenuwstelsel ver-

schilt cm geene kleinigheid bij verschillende personen. En nog

iets: waarom dan toch zou men hier alle nadeel willen weg-

redeneren bij eene dier-klasse, waarbij alle geslachten zonder

onderscheid een bepaald gift-apparaat (geen speeksel-toestel,

zoo als sommigen nog meenen) onwederlegbaar kan worden

aangetoond ? en waar bij de grootere soorten minstens evenveel

vergift, in droppel-vorm, in de wond kan worden gespoten,

als met de tegenwoordig veel in medisch gebruik zijnde spuitjes

voor hypodermatische injecties van minima van narcotische op-

lossingen het geval is?

Doch aan redeneren nu ook reeds genoeg; ziet hier op welke

nieuwe mededeeling ik wilde wijzen, die mij tot den uitroep

aan het hoofd van deze kleine «Notiz» heeft verleid. Verleid,

zeg ik nu, want ik zou eigenlijk zelf in loco wel eerst in staat

willen zijn geweest, om mij van de magtigheid van het bijt-

toestel der Lycoside in quaestie te overtuigen , alvorens geheel

zeker te zijn, en nog altijd blijf ik verstoken van het bezit eener

collectie van eenige dezer spinnen, hoe vaak mij die ook reeds

door reizende vrienden en vriendinnen zijn toegezegd '.

Nadat Dr. Cauro, in 1855, te Parijs, in zijne Dissertatie : sur

la piquure de la tarentule, de beste geneeswijze daarvan had

1 Indien soms een of ander der veel geachte medeleden van onze Vereeniging

gelukkiger zijn ten dezen dan ik, houde ik mij, onder teruggave van onkosten, gaarne

voor een of meer exemplaren aanbevolen. Ik ken dit beruchte diertje helaas! nog

niet anders dan in efligie en in onkenbare gedroogde exemplaartjes.

KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN. 195

aangegeven, zoo als die nog ten huidigen dage op Corsika wordt

gevolgd, en nadat Dr. Gazzo, in Missola, bij Savona, in 1845,

insgelijks de handschoen weder had opgevat, ter verdediging

van de kracht onzer Araneide (zie Annales de Thérapeutique et

de Toxicologie, etc. Février), en, uit zijne destijds vijfjarige

praktijk in die streek van Italië, verscheidene voorbeelden had

beschreven van ziekte-toevallen — geene doodelijke echter —

allen bij landlieden, die blootsvoets op het veld werkten, voor-

gekomen — teekende ik onlangs, uit het Recueil de mémoires

de med. etc. milit. T. IX, 1865, p. 297, de volgende zinsneden

aan, uit eene Note sur la morsure de la tarentule, par M. de

Santi, eersten Officier van gezondheid in Fransche dienst. Zijne

nieuwe berigten zijn allen ontleend uit Corsika, op welk eiland

«de tarantula, zoo als die door Cuvier is beschreven» zeer al-

gemeen voorkomt. De Schrijver is Chef van het hospitaal te

Guagno; een zijner naaste betrekkingen, de civiele geneesheer

Santi, is geplaatst bij het gasthuis te Ajaccio. Beiden geven vrij

gelijkluidend als hunne ervaring op: «que la tarentule soit

« venimeuse, nest plus en doute pour nous, pas plus que nous

«ne doutons, que l'absorption de son venin pendant les fortes

«chaleurs, soit suivie toujours d'accidents graves et quelquefois

« mortels. »

Zij beweren, dat er op Corsika telken jare minstens een paar

honderd menschen door tarantels worden gebeten; onze schrijver

neemt er jaarlijks 4 à 5 van op in zijn Hospitaal, en zijn broe-

der, of neef, van Ajaccio, deelt hem in dit opstel 4 van zijne

eigene waarnemingen mede.

De gebetenen zijn meestentijds landlieden, die, in den tijd

van den oogst, op den akker werkende, vooral op zeer warme

zomer- of najaarsdagen , aan de bloote voeten of enkels, door

deze grond-, aard- of loopspin worden verwond.

De beet is op zich zelven onbeteekenend; men ontwaart niet

veel meer dan het gevoel van een speldenprik of naaldensteek ;

daarop volgt plaatselijk een meer of minder sterk jeuken en

eene meer of minder uitgebreide roode vlek op de huid. Eerst

na 2 à 5 uren ontstaan hevige, soms onverdragelijke pijnen

196 KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN.

nu spoedig opgevolgd of vergezeld door algemeene verschijnselen,

namelijk in hoofdzaak, flaauwten, krampen en brakingen ; deze

houden hoogst zelden langer dan 12 à 56 uren aan, doch

schijnen enkele malen in den dood te «kunnen» eindigen. De

schrijver en zijn bloedverwant hebben dien noodlottigen uitgang

tot nog toe zelven niet waargenomen, doch hun is «verzekerd»,

dat, in 1861, in het dorp Vico één lethaal voorbeeld is

gezien, en dat, in 1865, in het dorp Piannotoli, bij Bonifacio,

drie personen aan deze vergiftiging zijn bezweken, een enkele

zelfs binnen weinige uren. Nadat door den Corsikaanschen ge-

neesheer Cauro, bovengenoemd, eene zeer spoedige en meer

rationele behandeling vrij algemeen op dit eiland is ingevoerd,

en nadat de vroeger gebruikelijke, hoogst ingrijpende volks-

bijtmiddelen (vooral het behandelen der gewonde plaats met

brandenden zwavel!) thans zijn verlaten, wordt intusschen van

een doodelijken uitgang slechts bij betrekkelijk hooge uitzonde-

ring gehoord.

Die behandeling is overigens de bij giftige wonden gewone;

binden, scarificeren, uitzuigen, koppen en inwendig diaphoretische

middelen en sedantia, vooral opiacea, in zeer hooge doses, ter

bedaring der pijnen en krampen. Deze en andere neuralgien

kunnen bij late of onvoldoende behandeling , langen tijd nablij-

ven. Daartegen worden dan warme bad- of bron-kuren voor-

deelig genoemd.

Mijne bijzondere aandacht werd verder, in de détails dezer

mededeeling , getroffen door de volgende bijzonderheden:

1°. De groote overeenkomst van het meer uitvoerig in dit

opstel geschilderd verschijnselen-heeld met de even een-

voudige beschrijving daarvan zoo als die mij reeds voor

twintig jaren, bij Dr. Gazzo uit Italië, opgevallen was.

Noch bij dezen, noch bij onzen nieuweren schrijver,

een zweem van overdrijving, een spoor van effekt-bejag,

zoo als in de vroegere Tanzwuth-historién. Alles hier

natuurgetrouwe waarneming, onopgesmukt en met over-

tuiging te boek gesteld.

2°, De opgave dat er tusschen de verwonding en de eerste

Lao di i

KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN. 197

algemeene verschijnselen 2 à 5 wren kunnen verloopen

of zelfs veelal verloopen. Hierdoor vervallen natuurlijk

al de zoo gemakkelijk door eritiei en sceptici te maken

bedenkingen , over idiosyncrasie, inbeelding, vrees, als

oorzaak dezer verschijnselen. Immers zij die daardoor

flaauw vallen of het «op de zenuwen» krijgen, wachten

hiermede in den regel geen uur of drie!

5°. De therapeutische waarneming, dat de verwonden zeer

hooge doses opiacea kunnen verdragen zonder er van

te slapen. Dit is analoog met hetgeen in de slangen-

landen der tropische gewesten is waargenomen aangaande

de tolerantie van buitengewoon hooge giften spirituosa,

zonder dronkenschap, bij giftslangen-beet.

4°. Het somtijds lang nablijven van secundaire neuralgiën ,

iets dat insgelijks in vele voorbeelden van tropische

vergiftiging, door visschen , slangen , enz. , is geconstateerd.

Al vervallen hiermede de meeste tegenwerpingen ' der recen-

tiores in de tarantula-quaestie, zoo moet ik toch vragen —

even als ik bij de beweerde gevolgen van den beet van Latrode-

ctus malmignathus deed (Tijdsch. v. Entomol. , 5de deel, 1860,

blz. 60) — kan in al deze spinnen-vergiftigingen ook ver-

wisseling denkbaar zijn met verwonding door Vipera Redi, V.

aspis of andere giftslangen? De adder bijt, vlugt, men voelt

de verwonding, ziet naar het deel...... en neemt in de

nabijheid deze of eene andere spin waar. Deze vooronder-

stelling, ten deele gesteund door eenige der bovengenoemde

analogiën, ligt, dunkt mij, hoezeer eenigzins gewaagd, voor de

1 Onder dezen is ook de vraag: heeft men hier slechts te denken aan een aanval

van cholerine of cholera sporadica ? niet ongewoon. Benige omstandigheden kunnen

inderdaad, uit een medisch gezigtspunt, aanleiding geven tot die onderstelling. Doch

zouden dan alleen de vier genoemde schrijvers, Cauro, Gazzo en de beide Santi,

deze, vooral in de warme landen zoo zeer gewone en bekende, ziekte ziet kennen ?

Zelfs zoodanig, dat zij het niet eens de moeite waardig hebben geacht over eene zoo-

danige misvatting te spreken. Bovendien, zij geven eensluidend op, meermalen

gezien te hebben, dat bij tijdige behandeling de krampen en brakingen konden worden

voorkomen, en zou het niet bijzonder vreemd zijn, dat men soms na door eene spin

gebeten te zijn, juist 2 of 3 uren daarna eene » gewone cholerine » kreeg.

198 KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN.

hand. Intusschen schijnt ook Santi die objectie stilzwijgend

te hebben gemaakt, doch die tevens te hebben voorkomen,

daar hij als ter loops aanmerkt: «la tarentule est le seul animal

«vénimeux, qu'on connait dans ce pays.» Is dit echter zoo?

Ik zou het zeer betwijfelen, dat op Corsika geene viperæ noch

scorpiones worden gevonden '. Doch al ware dit zoo, dan zouden -

voorzeker, bij zoo groot een aantal gevallen, als waarvan door

Santi gewag wordt gemaakt, deze veel grootere dieren toch

althans meermalen van zelven in het oog zijn gevallen. Men

kan in eenige gevallen, en vooral des avonds zoodanige vergis-

singen toelaten, maar, bij zoo scherp ziende personen als

het landvolk, die gewis niet als doorgaanden regel laten gelden.

Nog zou tegen den regel zijn het lang uitblijven der algemeene

verschijnselen , die na adderbeet meestal reeds tusschen de 5

à 50 minuten plegen in te treden. Werd het daarenboven

geconstateerd , dat op Corsika, althans op de bewoonde en

bebouwde vlakten, geene giftslangen voorkomen, dan houd

ik, op grond van dit een en ander pro et contra in het mid-

den te hebben gebragt, voorloopig mijnen uitroep van « Taran-

« tula rediviva » voldoende gewettigd.

N°. 4.

HET VERDEDIGINGS-TOESTEL DER RUPS VAN

DEN GROOTEN OF TWEESTAART HERMELIJN-VLINDER, CERURA

(DICRANURA S. HARPYIA) VINULA.

De Heer Claus deelt daaromtrent in de zitting van die physt-

kalisch-medicinische Gesellschaft zu Wurzburg, van 28 Junij 1862,

ongeveer het volgende mede:

«Deze rups heeft in den prothorax eenen grooten klierzak, die

aan de buikvlakte, met eene dwarssleuf, uitmondt. Aan dezen

ı WV. Aspis komt, volgens Professor Schlegel, waarschijnlijk op Corsika voor;

doch, bij gebreke aan bepaalde opgaven, is dit niet stellig zeker.

CLM. del.

Anatomie van Orthoptera.

KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN. 129

zak onderscheidt men een binnenste vlies, hetgeen min of meer

geplooid en van eene chitinaardige structuur is en eene mem-

brana propria, van eene taaije, korrelachtige zelfstandigheid.

Daaruit wordt, door eenige eigene spierbundels, welke de dwars-

sleuf openen, en door de zamentrekking der spieren van het

geheele lijf, eenige voeten ver, een stinkend vocht uitgespoten.

Dit ‘afscheidingsvocht (volgens hem het «wezenlijke verdedigings-

wapen » der rups) reageert sterk zuur en vormt, bij het naderen

van een glasstaafje met ammonia liquida, terstond een dikken

nevel. Daardoor verleid, hield G. dit zuur eerst voor vrij zoué-

zuur, doch hij nam later waar, dat dit vocht niet door nitras

argenti wordt gepræcipiteerd en meende het toen als azijnzuur

te mogen aanmerken.»

De overige opgaven van den Schrijver, aangaande den bouw

der violette draden, welke uit den staart-gaffel of -vork van het

achterlijf te voorschijn treden, daarlatende , alsmede onder op-

merking, dat het scheikundig onderzoek ter bepaling van den

aard der genoemde zure vloeistof te onvolledig is medegedeeld,

om daarop te kunnen vertrouwen, — herinneren wij aan de

steeds nog voortdurende duisternis, waarin het werkzaam begin-

sel (of misschien de werkzame beginselen) der scherpe se- en

excreties van sommige rupsen-soorten is gehuld, even als de

wijze, waarop deze vloeistoffen worden uitgedreven. Zoo, onder

anderen, beschreef Noël Humphreys, in the Intellectual Obser-

ver voor September 1862, hetzelfde apparaat geheel anders.

Volgens hem toch heeft deze rups «een uitsteeksel onder aan

den kop, met vele openingen, waardoor eene bijtende vloeistof,

als door een gieter, wordt uitgespoten!» — Hoe dit zij, de

zure geaardheid van het scherpe vocht, dat bij andere prikke-

lende rupsen ook op de huid, aan den wortel van, of zelfs in de

haren kan worden aangetroffen, — volgens Leydig, analoog aan

de inrigting der haren van den brandnetel (Urtica wrens en a),

schijnt vast te staan. Dit zuur echter, eerst door Ratzeburg

met den collectiefnaam van «rupsenzuur» (acid. erucinicum) aan-

geduid, is sedert door Will, althans bij Ph. (Bomb.) processionea

en chrysorrhoea, miet alleen aan de huid en de haren, maar

150 KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN.

ook in het ligchaam, als « mierenzuur» (acid. formicum) her-

kend. Of het nu dit zuur is, dan wel azijnzuur, wordt thans

door de opgaaf van Glaus weder twijfelachtig. De waarneming

van den laatsten berigtgever werd intusschen reeds vroeger ge-

daan door een ander natuuronderzoeker, wiens naam ik ver-

zuimde aan te teekenen. In de Stettiner Entomologische Zeitung

van het jaar 1859, kan men, bladz, 280, lezen, dat het door

sommige rupsen voortgebragte « vlugtige organische zuur» zich,

in den vorm van witten nevel met bijgebragte ammoniakdampen

verbindt. Zelfs grondt deze berigtgever daarop zijnen, trouwens

reeds vroeger empyrisch gevolgden raad, om tegen jeuking en

roos door rupsen te weeg gebragt, wasschingen te bezigen en

fomentaties van verdunde ammonia liquida. Evenzoo vond Calmeil

eere andere alcalische, het zuur neutraliserende, vloeistof, het

aqua calcis, met glycerine verdund, nuttig werkzaam tegen

huiduitslag door Ph. (B.) processionea voortgebragt.

Indien soms een of ander van onze Lepidopterologen zich

hiertoe opgewekt of in de gelegenheid vond, zoo zou hij mij

verpligten met de verzameling en daarna spoedige toezending

van eene eenigzins ruimere hoeveelheid van het bovenbeschreven

vocht der Dieranura Vinula. Daar het zuur bepaaldelijk tot de

vlugtige stoffen behoort, zou men het, na of bij het opvangen,

onmiddelijk moeten vastleggen door toevoeging van eenig alcali,

liefst potassa, waaruit het dan later kan worden vrijgesteld en

voor goed door een onzer scheikundigen gedetermineerd.

DE RUPS VAN GELECHIA TERRELLA W. V.

De nog onbeschrevene rups dezer Gelechia vond ik in het

laatst van Maart bij Rotterdam, en wel in twee exemplaren ;

het eene aan de plassen, op veengrond, het andere op eene

zanderige plek, door het uittrekken van eenig gras. Te huis

gekomen deed ik mijne rupsen in eene suikerflesch met een

grasplantje en bevond, door dezelve na te zien, dat zij op den

grond, tusschen het gras, eene soort van lossen koker van zijde

hadden gesponnen, waarin zij zich zeer snel, zoo wel voor- als

achterwaarts konden bewegen. Zij voedden zich met het onder-

ste der grashalmen, die zij afknaagden en vormden na eenigen

tijd ieder een spinseltje van zijde met aarde vermengd, een

paar Ned. duimen diep in den grond, waarin zij in een licht-

bruin popje veranderden. Twee exemplaren van den vlinder

kwamen den isten Junij en den 18den dier maand uit.

De rupsen waren, toen ik haar vond, cen Ned. duim lang,

dun, spoelvormig, gelijk de rups van Eurrhypara urticata Hb.

en van vele Tortrieinen; verder donker groengrijs van kleur,

wat glimmend, op den buik iets lichter en bezet met korte

haartjes op zwarte wratten. Op den rug zag men drie onduide-

lijke donkere lijnen en op de eerste ringen achter den kop eene

onduidelijke witte. De kop was zwart, klein; het halsschild wat

grooter dan de kop, geel met twee zwarte vlekken. Ouder wor-

dende, werd hare kleur lichter, meer grijsachtig en toen zij hare

volle grootte hadden bereikt, waren zij ongeveer anderhalve duim

lang.

OPMERKINGEN OMTRENT DE VANGST VAN

KLEINE INSECTEN

DOOR

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN.

Met tevredenheid mogen de leden onzer Entomologische Ver-

eeniging een blik werpen op de verschillende naamlijsten van

inlandsche insecten, welke sedert eenige jaren in de Bouwstoffen

voor eene Fauna van Nederland en in dit Tijdschrift worden in

het licht gegeven; deze toch worden langzamerhand vollediger

en kunnen ons tegenwoordig eene vrij juiste opgaaf leveren van

de gekorvene dieren boven de grootte van 5 of 4 millimeter,

welke in ons vaderland voorkomen. Een groote taak blijft ons

evenwel nu nog opgegeven, eene niet te verachten hoeveelheid

insecten te determineren en te registreren overig. Dezen zijn

evenwel over het algemeen zoo klein, dat zij, ofschoon voor het

bloote oog zigtbaar, toch slechts met behulp der loupe met

eenige naauwkeurigheid kunnen bestemd worden. Het kan,

dunkt mij, voor het bijeenbrengen van deze pygmeën nuttig

zijn eenige opmerkingen omtrent de vangst van zulke half-

onzigtbaarheden mede te deelen.

Vooreerst komt het mij voor dat nog niemand onzer Coleo-

pterologen of Hemipterologen stelselmatig mierennesten heeft

onderzocht, met het plan om de mierengasten te leeren ken-

nen. Hoe veel Staphyliniden, Pselaphiden en andere kleine

torretjes men op die wijze verzamelen kan, leeren ons de lijsten

van Märkel en anderen, in de Duitsche tijdschriften gedrukt.

Indien iemand niet ver van zijne woning een mierennest weet,

OPMERKINGEN OMTRENT DE VANGST VAN KLEINE INSECTEN. 159

kan dit voor hem eene bron worden van merkwaardige vang-

sten. Hij legge op en bij het nest roode tegels of dergelijke

platte steenen, en zie hen dikwijls na, vooral wanneer na een

warmen dag, des avonds een malsche regen nederdruppelt.

Nog veel te weinig zijn ten anderen onze stilstaande wateren

onderzocht, vooral de veenplassen, waarvan wij zoo overvloedig

voorzien zijn. Er zullen zich daar nog geheele scharen van

kleine waterkevers onthouden, wier namen op de lijsten onzer

Fauna nog niet voorkomen. Misschien ware eene excursie naar

eene of andere veenstreek in de maanden Mei of Augustus,

voor welke zich dan Coleopterologen met Dipterologen en Lepi-

dopterologen moesten vereenigen en op welke van roeischuiten

werd gebruik gemaakt, ter bereiking van dit doel bijzonder aan

te raden.

Dit brengt mij in de gedachte hoe weinig parasiten van riet-

en water-insecten nog slechts bekend zijn en dat wij nog niet

weten in welk insect de zonderlinge Chalcis clavipes huist, die

over het water zweeft en op rietstengels uitrust, noch ook of

de Agriolypus armatus (zie Curtis’ British Entomology, n°. 589),

wiens levenswijze ons door von Siebold geschetst werd, in

Nederland voorkomt, ‘tgeen wel zeer waarschijnlijk, maar niet

bewezen is.

In hetzelfde, zoo even aangehaalde werk van Curtis vind ik

bij de beschrijving van het inlandsche Sparasion frontale eene

opmerking, aan welke ik hier, als bij de meest geschikte ge-

legenheid, eene plaats wil inruimen. Zij luidt vertaald aldus:

«De zeer kleine Hymenoptera worden best gevangen door

takken of struiken uit te kloppen boven een fijn gazen net of

met dit net langs het gras te maaijen. De heer Haliday beveelt

mij zeer aan, hen dan daaruit in pennenschachten op te vangen

en later den inhoud dier schachten in warm water te werpen,

waardoor de fijne vleugeltjes van zelf worden uitgespreid. Men

neemt ze uit het water met een ondergeschoven stukje kaart-

papier, spreidt, zoo het noodig is, de sprieten en pooten met

een marder-penceel uit en laat ze op het kaartje liggen tot zij

droog zijn. Later kunnen zij dan met een pennemes daarvan

154 OPMERKINGEN OMTRENT DE VANGST VAN KLEINE INSECTEN.

worden afgeligt en met gom op fijne strookjes teeken- of opzet-

papier geplakt».

Ik voeg hier slechts bij, dat de later in zwang gekomen

methode van opzetten met zeer fijn zilverdraad, stellig boven

het opplakken te verkiezen is, doch dat daartoe vooreerst eene

bijzondere handigheid en ten andere een taai geduld gevorderd

worden.

Onze Lepidopterologen behoef ik er niet op te wijzen, hoeveel

Micro's zij kunnen bemagtigen door het bewaren van bladeren,

waarin, hetzij breede plekken, hetzij slangvormige loopgraven

zijn uitgegeten; ik meen te weten dat zij sedert geruimen tijd

bezig zijn hunne verzamelingen op die wijze met uitgezochte

schoonheden te vermeerderen, waarbij wel degelijk in aanmer-

king moet genomen worden, dat zij door deze handelwijs in

het bezit geraken van onafgevlogen of liever gezegd van nog

niet gevlogen hebbende voorwerpen.

De wijze van Micro's, die op rasteringen, schuttingen en

boomstammen zitten, in -doosjes met glazen deksel of glazen

buisjes te verzamelen, is mede te bekend en te druk in zwang,

om hier te worden aangeprezen. Nog dit voorjaar met de heeren

de Graaf bij Waalsdorp entomologiserende en daar een honderd-

tal uitnemend kleine motjes tegen eene rastering vindende, had

ik de beste gelegenheid om al de voordeelen der nieuwe manier

te leeren. op waarde schatten.

Ik vermeld eigenlijk het bijeenbrengen van in plekken uitge-

knaagde bladeren, hier voornamelijk met het oog op Diptera en!

Hymenoptera. Het is toeh bekend dat vele soorten van vliegen

op dezelfde wijze in bladmijnen en bloemschijfgangen leven en

het zal den Lepidopterologen zeker meer dan eens voorkomen,

dat zij in plaats of nevens de motjes, ook muggen en vliegen

zien uitkomen. Ik wenschte, voornamelijk de aanvangers in

het aankweeken, er op te wijzen, dat dergelijke averechtsche

uitkomsten, ofschoon voor hen teleurstellingen, voor de Fauna

in het algemeen aanwinsten zijn, en dat de verzamelaars wel

zullen doen deze voorwerpen met de bladeren, waaruit zij ge-

kweekt zijn, aan onzen ijverigen Dipteroloog te zenden, voor

OPMERKINGEN OMTRENT DE VANGST VAN KLEINE INSECTEN. 159

wie zij hoogst waarschijnlijk belangrijk zullen zijn. Evenzeer zal

men weldoen met het voorbeeld van de heeren Snellen en

Kinker te volgen in het bewaren van al de parasiten, die uit

poppen en spinsels te voorschijn komen, natuurlijk met eene

kleine aanwijzing omtrent de rups, waarin zij de eerste periode

van hun leven hebben doorgebragt.

Hij, die vliegen verzamelen en min of meer zeldzame soorten

opkweeken wil, mag niet uit het oog verliezen, dat men in het

najaar vliegenlarven in slakkenhuizen aantreft, b. v Discomyza

incurva Fall. in den hoorn van de groote wijnbergslak, Helix

pomatia L., en dat in het algemeen eene groote massa larven

bijeen te brengen is, door het onderzoeken van half rotte planten-

wortels , boomstronken , duivelsbrooden enz., welk onderzoek dan

het liefst in het najaar of vroege voorjaar moet plaats grijpen.

Ook wordt door Dr. J. R. Schiner, den welbekenden Oosten-

rijkschen Dipteroloog , ten sterkste aangeraden de schier op den

grond rustende breede bladeren van sommige kruiden aan de

onderzijde te onderzoeken, waarbij hij opgeeft dat men het

best en met het minste gevaar voor congestie tot zijn doel zal

geraken, door onder de plant eene brandende lont of een lucifer

te houden; de lucht toch van de phosphorus en nog meer de

damp van het brandende werk of de zwavel noopt alle insecten

aan de onderzijde, zich momentaneel op de bovenzijde van het

blad te verplaatsen, waar zij, ook juist door die beweging,

ligt in het oog vallen en gemakkelijker te bemagtigen zijn.

Dezelfde schrijver vermeldt mede, dat hij Zipara-soorten ,

waarvan hij slechts eenmaal een voorwerp in de vrije natuur

vong, bij honderden uit rietstengels met uitwassen opkweekte

en dit brengt mij in natuurlijken gedachtengang op onze nog

zoo geringe kennis van galwespen en hare parasiten. De beste

methode om deze diertjes bijeen te krijgen is, het verzamelen der

door hen bewoonde gallen. De eikenbladgallen, Cynips Quercus

folii L. kent iedereen en deze soort kan men dus vooreerst

laten waar zij is, maar gallen in blad- en vruchtknoppen, aan

stengels en wortels zijn nog in lange na niet voldoende bekend

en onderzocht, en het is dus eene belangrijke opgaaf en die

156 OPMERKINGEN OMTRENT DE VANGST VAN KLEINE INSECTEN.

zeker niet al te groote moeite vordert, die gallen in zekere

hoeveelheid bijeen te brengen en wat daaruit ontstaat, wat er

in geleefd heeft, te onderzoeken of te laten onderzoeken. Het

komt mij voor dat daartoe, onder anderen, merkwaardige bij-

dragen te verkrijgen zullen zijn van die kreupele, slecht ge-

groeide, ziekelijke eikenboompjes, die men aan den zoom der

duinstreek en van onze heidevelden vindt staan. Geheele takken

daarvan afgebroken, zouden misschien een bonte mengeling van

soorten opleveren; ik herinner mij eens een zoodanig boompje

gezien te hebben, waarvan nagenoeg alle knoppen en vele bulten

in de takken vol larven schenen te zitten.

Nog verschillende andere wijzen om kleinere insectensoorten

te verzamelen, zouden hier moeten aangevoerd worden, indien

ik mij voorgesteld had daaromtrent eene volledige opgaaf mede

te deelen; doch het was slechts mijn plan eenige kleine opmer-

kingen over dat onderwerp neder te schrijven en ik wil met

eene enkele aanduiding besluiten, die anders stellig in het ver-

geetboek zou geraken. Toen ik in den Haag woonde, heb ik

bemerkt dat de bioempluim van eene soort van duingras, ’t zij

dan duinriet (Calamogrostis epigeios) of helm (Psamma arenaria),

wel eens aan eene ziekte onderhevig is, niet veel verschillende

van het moederkoorn van rogge of haver, en dat dit moeder-

koorn bezet was met een bijzonder groot getal van kleine

vliegen, Pteromalinen en Hemiptera. Of dezen daarin leefden , of

wel alleen de suikerdeelen der plant, die zich bij de ziekelijke

plek en tegen de woekerplant schenen op te hoopen, tot voedsel

gebruikten, is mij toen niet gebleken; daar ik de zaak zeer

vlugtig behandeld heb, meenende dat dit jaarlijks op dezelfde

wijze zou geschieden en ik derhalve jaarlijks in de gelegenheid

zou zijn dit na te gaan, ‘tgeen evenwel mij sedert niet is te

beurt gevallen. Ik draag nu het onderzoek daarvan aan alle

entomologen op, wien het gunstig lot des zomers dagelijkschen

toegang op duingronden veroorlooft, en hoop dat zij niet zullen

nalaten met naauwkeurigheid waar te nemen, wat ik zorgeloos

heb verzuimd

SUR QUELQUES LUCANIDES

DU MUSEUM ROYAL D'HISTOIRE NATURELLE A LEIDE

PAR

S. C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN,

C'est un effet naturel et inévitable de la publication séparée

de descriptions d'espèces dans les mille et un livres, ouvrages

périodiques et brochures zoologiques, que dans certaines familles

particulièrement recherchées par les entomologistes, il peut naître

une confusion et une incertitude, tant par rapport au nombre

des genres et des espèces que par rapport à leurs caractères

distinctifs. En effet, peu de naturalistes ont l’occasion de feuil-

leter tous les ouvrages et journaux récents, ou sont assez fortunés

pour pouvoir les garder sous la main, afin de parvenir par la

comparaison des différentes descriptions à connaître la synonymie,

parfois si embrouillée. Ajoutons à ceci qu’on n'oserait affirmer,

que jusqu’à présent toutes les discriptions sont tellement claires

et nettes qu’on reconnaisse facilement et comme au premier coup

d'oeil l'espèce dont le descripteur traca le portrait. En dernier

lieu vienne encore cette observation que dans les quinze der-

nieres années on a souvent abusé de la diagnose, afin d’assurer

à sa dénomination personelle la priorité sur celle d’autres

auteurs, abus qui menace de devenir presque un usage. Cer-

tainement je ne nierai point l'avantage de bonnes diagnoses ;

la diagnose, précédant une description précise et minutieuse,

offre un avantage immense pour celui qui veut déterminer une

seule espèce d’entre cinquante ou cent, et qui, de cette manière

s'épargne beaucoup de peine et de temps; mais des diagnoses

détachées, formulées sans la comparaison de la plupart ou de

158 SUR QUELQUES LUCANIDES

toutes les espèces du même genre, sont plus embarrassantes

qu’utiles et multiplient le danger de déterminer des espèces

voisines sous des noms impropres.

Lorsqu'une confusion, comme celle dont nous avons parlé,

s'est élevée dans l'étude de quelque famille d'insectes, le mal

ne peut-être combattu ni l’ordre rétabli, que par l'apparition

d'une monographie de cette famille ou d’un catalogue critique

de ses genres et espèces. On comprendra aisément que celui

qui s’adonne à une oeuvre pareille, devra, sous peine de ne

pouvoir réussir ni d'atteindre son but, avoir fait une étude

approfondie de son sujet, qu'il faudra qu'il ait lu toutes les

descriptions des espèces et en ait vues et comparées autant que

possible. Seulement après cette étude difficile, son jugement

sera dicté par une critique saine, puisqu'il garde en sa mémoire

un tableau précis des différences spécifiques et qu'il est en

état de se rendre compte des raisons qui le portent à classer

parmi les variétés d’une espèce. telle autre décrite comme diffé-

rente essentiellement.

Pour la famille des Lucanides nous possédons une telle oeuvre

de la main de M. le major F. J. Sidney Parry, qui lui donna

le nom modeste de Catalogue et le fit insérer aux Annales de

la Société entom. de Londres (Transactions of the Entomological

Society of London, Third Series, Vol. II, Part À with twelve

Plates). Entre les moyens qui l'avaient mis à même d’entre-

prendre cette tache, il faut compter une étude spéciale des

Coléoptères Pectinicornes , la possession d’une riche bibliothèque

et d'une quantité de dessins, des voyages faits dans le but d’in-

spection des musées et des collections, des relations personelles

avec plusieurs entomologistes, et enfin la possession de la collec-

tion de Lucanides la plus riche du monde, contenant au moment

de la publication du catalogue, 263 espèces.

De l’énumération de tous ces moyens et ces avantages, auxquels

se joint un esprit juste et un coup d'oeil sûr, on peut conclure

aisément que M. Parry se trouve mieux en état que les autres

entomologistes de peser la valeur d’une distinction ou d'un carac-

tere et de distinguer nettement les espèces et les variétés. Son

DU MUSEUM ROYAL D'HISTOIRE NATURELLE A LEIDE. 159

oeuvre consiste réellement en deux parties, dont la première

contient les descriptions des espèces nouvelles et des notes sur

plusieurs espèces rares anciennes, l'autre le catalogue lui-même.

Celui-ci était complet au moment de son apparition. Mais le

temps infatigable ne s'arrête jamais et entraine tout après lui;

aussi ce catalogue était à peine entre les mains des entomolo-

gistes, que déjà de nouveaux Lucanides Indiens avaient touché

la terre d'Europe.

Ce fut là ce qui arriva au Muséum de Leide, qui bientôt

après la publication du catalogue se vit en possession de deux

ou trois espèces non mentionnées. Lorsque M. le Major m’ac-

corda l’honneur d’une visite et examina les Lucanides du Muséum

(qui depuis ce jour doit à sa bienveillance une quantité d'insectes

précieux), je me fis un plaisir de lui montrer tous nos Luca-

nides sans exception, et quelques mois après que j'eusse recu

son catalogue, je fus assez heureux, grâce aux envois de nos

naturalistes voyageurs, de pouvoir lui offrir pour sa collection

deux espèces nouvelles et quelques individus ou variétés rares.

Je désire en publier les descriptions dans ces Mémoires et y

ajouter quelques notes sur des spécimens, qui, durant la visite

de M. Parry ne purent être déterminés avec assez. de justesse

et qui ont fourni matière à une correspondance entre nous.

Auparavant il me semble toutefois nécessaire de donner une

liste des espèces conservées dans la galerie d’entomologie au

Muséum royal de Leide. Quoique leur nombre soit bien infé-

rieur à celui de la collection Parry, ou bien encore de la col-

lection que possède M. Thomson à Paris, il me semble que le

nombre de ma liste soit déjà assez remarquable pour une insti-

tution, dont le but ne doit point tant être la possession de

toutes les espèces, que celle des réprésentants de tous les gen-

res d'animaux, et dont l'enrichissement a été arrêté plusieurs

années par le défaut de voyageurs spéciaux affectés au Muséum.

En vérité du reste, je n’ai dressé cette liste que pour montrer

ce qui nous manque encore et pour faciliter de cette manière

l'échange d'objets, sans lequel nulle collection ne saurait at-

teindre un degré de perfection quelque peu remarquable.

140 SUR QUELQUES LUCANIDES

LISTE DES ESPÈCES DE LUCANIDES,

CONSERVEES AU MUSEUM D'HISTOIRE NATURELLE DE LEIDE.

NOTA, Un trait — dénote la possession

d’un des sexes.

Esp. d

Subfam. I. Chiasognathidae.

Gen. 1. Pholidotus, M° Leay.

4 “Humboldt; Schon. ci pes be saponi pasa

Gen. 2. Chiasognathus, Steph.

Grant Steph) 0... 00 n

Latreiller; Soler, ici er utc cule enr sr NE

Feisthamelii, Guér.

Prionoides, Bugs 403. a

apa

Lindentte, Mure es. e LU

Gen. 5. Rhyssonotus, M° Leay.

| Gen. 4. Cacostomus, Newm.

Gen. 5. Zamprima, Latr.

9. Latreillii, M° Leay. DRE ah ale

40... Aurata Dates nn Scents pets = tie hit Ar ee

44... Splendens,;Erichs: sina ii sn ie si ee Se

42... Rutilans „Erichson all ee ches este it

13. Aenea, Fahr. u.0 u... na ra ay. uae

44. Varians, Germ.. ia cgil chat

Gen. 6. Streptocerus, Fairm.

15. Speciosus, Fairm.

Gen. 7. Colophon, Westw. manque.

Esp.

16.

28.

29.

ere

a LI OI OI I OI

SEA

DU MUSEUM ROYAL D'HISTOIRE NATURELLE DE LEIDE.

Subfam. II. Lucanidae.

Gen. 8. Mesotopus, Burm.

Farandus,Swed. . . 2... u

Gen. 9. Zucanus, Scop.

Cervus, L. ES

Tetraodon, Thunb.

Lunifer, Hope .

Mearesii, Hope . Ä

Sericans, Voll. (de Haan)

NB. Comparez pour cette espèce et le Maculife-

moratus, Motsch. les annotations ci-après.

Westermannii, Hope .

Fortunei, Saund. .

Atratus, Hope .

Elaphus, Fabr.

Capreolus, L.

Lentus, Casteln.

Gen. 10. Rhaetus, Parr. manque.

Gen. 11. Hexurthrius, Hope.

Forsteri, Hope .

Rhinoceros, Oliv. ee opte

Pour le H. Chaudoirt, Deyr. voir annotations.

Parryi, Hope

Gen. 12. Odontolabis, Hope.

Ludekingii, Voll. .

Lacordairei, Voll. .

Cuvera, Hope

Delessertii, Guér. .

Gazella, F. .

Carinatus, L.

Bellicosus, Casteln.

141

A7.

SUR QUELQUES LUCANIDES

Dalmani, Hope.

Stevensii, Thoms.

Dejeanii, Reiche

Castelnaudi, Parry.

Bicolor, Oliv. :

Brookeanus, Voll. (Parry)

Platynotus, Hope .

Cingalensis, Parry .

Aeratus, Hope .

Gen. 15. Heterochthes, Westw. manque.

Gen. 14. Neolucanus, Thoms.

Baladeva , Hope.

Laticollis, Thunb.

Castanopterus, Hope .

Sinicus, Saund .

Championi, Parry .

Gen. 15. Cladognathus, Burm.

Giraffa, Fabr.

Confucius, Hope

Inclinatus, Motsch.

Cinnamomeus, Guérin.

Castaneus, Hope

Foveatus, Hope. EEE On Vac

Decipiens, Parry. (Voir les remarques ci après).

Lafertei, Reiche

Tragulus, Voll.

Bison, Fabr.

Cinctus, Montr.

Lateralis, Hope.

Zebra, Oliv.

Occipitalis, Hope .

Biplagiatus, Westw.

Oweni, Hope

85.

86.

87.

88.

DU MUSEUM ROYAL D HISTOIRE NATURELLE DE LEIDE,

Forceps, Voll. .

Spencii, Hope .

Savagei, Hope .

Serricornis, Latr.

Quadridens, Hope .

Gen. 16. Homoderus, Parry manque.

Gen. 17. Cyclorasis, Thoms.

Platycephalus, Hope . |

Gen. 18. Cyclommatus, Parry.

Metallifer, Boisd.

Tarandus, Thunb.

Mniszechii, Thoms.

Affınis, Parry

Maitlandi, Parry

Faunicolor, Hope .

De-Haanii, Westw.

Gen. 19. Canthorolethrus, Thoms. manque.

Gen. 20. Leptinopterus, Hope.

Femoratus, Fabr. .

Tibialis, Eschsch. .

Ibex, Bilb.

V. niger, Hope.

Gen. 21. Macrocrates, Burm.

Bucephalus, Burm.

Subfam. III. Dorcoidea.

Gen. 29. Hemisodorcus, Thoms.

Nepalensis, Hope

Gracilis, Saunders.

Passaloides, Hope .

Gen. 25. Ditomoderus, Parry manque.

144

Esp.

89.

90.

92.

95.

94.

95.

96.

97.

98.

99.

100.

101.

102.

105.

104.

105.

106.

107.

108.

109.

110.

411.

112.

145.

114.

115.

SUR QUELQUES LUCANIDES

Gen 24. Eurytrachelus, Thoms..

Alcides, Voll. (Voir la description ci-jointe.).

Bucephalus, Perty. (Voir les annotations.)

Titan, Boisd. .

Platymelus, Saund. . E RIE

Eurycephalus, Burm. (Voir les annotations.).

Tityus, Hope .

Saiga, Oliv.

Cribriceps, Chevr. ,

Purpurascens, Voll. .

Concolor, Blanch.

Thomsoni, Parry . ING

Reichei, Hope. (Voir les annotations.).

Niponensis, Voll. 3 B Andijk

Rubrofemoratus, Voll. (Voir la descripifio ci-après.)

Gen. 25. Dorcus, M° Leay.

Antaeus, Hope :

De-Haanii, Hope. (Voir les anion

Hopei, Saund .

Parryi, Thoms.

Cylindricus, Thoms.

Parallelus, Burm.

Parallelopipedus, L.

Musimon, Gene .

Gen. 26. Macrodorcas, Motsch. manque.

Gen. 27. Serrognathus, Motsch. manque.

Gen. 28. Gnaphaloryz, Burm.

Taurus, Fabr. (Voir les annotations.) .

Squalidus, Hope .

Dilaticollis, Parry.

Sculptipennis, Parry. DO

Miles, Voll. (Voir la description ei- nr)

Esp.

116.

117.

118.

119.

120.

121.

122.

125.

124.

125.

126.

127.

128.

129.

150.

151.

152.

159.

154.

155.

156.

157.

158.

DU MUSEUM ROYAL D'HISTOIRE NATURELLE DE LEIDE,

Gen. 29, Aegus, M° Leay.

Acuminatus, F.

Lunatus, Weber .

Candiensis, Hope.

Chelifer, M° Leay

Capitatus, Westw.

Laevicollis, Saund.

Platyodon, Parry.

Punctipennis, Parry.

Serratus, Parry

Insipidus, Thoms. nye EN

Malaccus, Thoms. (Voir les annotations.).

Myrmidon , Thoms. .

Gen. 50. Alcimus, Fairm. manque.

Gen. 51. Platycerus, Geoffr.

Caraboides, L.

Quercus, Weber .

Gen. 52. Scortizus, Westw.

Maculatus, Klug .

Gen. 53. Sclerostomus, Burm.

Bacchus, Hope

Femoralis, Guér.

Caelatus, Blanch.

Lessonii, Bug.

Vittatus, Eschsch.

Gen. 54. Oonotus, Parry manque.

Gen. 55. Lissotes, Westw.

Reticulatus, Westw. .

Novae-Zeelandiae , Hope

Obtusatus, Westw.

145

146

Esp.

159.

140.

141.

142.

145.

144.

145.

146.

147,

148.

149.

150.

151.

152.

195.

SUR QUELQUES LUCANIDES

Subfam. IV. Figulina.

Gen. 56. Nigidius, M° Leay.

Bubalus, Swed.

Delgorguei, Thoms. .

Laevicollis, Westw.

Madagascariensis, Cast.

Gen. 57. Agnus, Burm. manque.

Gen, 58. Penichrolucanus, Deyr. manque.

Gen. 59. Figulus, M° Leay.

Sublaevis, Palis. .

Foveicollis, Boisd.

Striatus, Oliv.

Subcastaneus, Westw.

Manillarum, Hope

Gen. 40. Cardanus, Westw.

Sulcatus, Westw.

Gen. 41. Xiphodontus, Westw.

Antilope, Westw.

Subfam. V. Syndesidea.

Gen. 42. Syndesus, M° Leay.

Cornutus, M°. Leay .

Subfam. VI. Aesalidea.

Gen. 45. Ceratognathus, Westw.

Niger, Westw. . ,

Gen. 44. Mithophyllus, Parry manque.

Gen. 45. Ceruchus, M° Leay.

Tenebrioides, F. .

Piceus, Weber.

DU MUSEUM ROYAL D'HISTOIRE NATURELLE DE LEIDE. 147

Esp. Gen. 46, Aesalus, F. den?

154 Scarabaeoides,.. Ri i an 20a 20, a ee

Subfam. VII. Sinodendroidea.

Gen. 47. Sinodendron, Hellwig.

3593. Cylindseum, Lie

ANNOTATIONS ET DESCRIPTIONS.

Lucanus sERICANS, Voll.

Quoique M. le Lieutenant-Colonel Victor de Motschoulsky

ait toujours eu l’obligeance de me faire cadeau d’un exem-

plaire de ses études entomologiques, politesse à laquelle je

suis très-sensible, le tome paru en 1861 ne m'est jamais

parvenu et je n’ai par conséquent pas encore pu comparer

espèce mentionnée avec son Lucanus maculifemoratus. Ce-

pendant j'ai recu de M. le directeur du jardin zoologique

d'Amsterdam un exemplaire de la dernière espèce ou du moins

étiquetée comme telle, provenant du Japon et peut-être origi-

naire d’entre les doubles de M. Motschoulsky. En comparant

mon exemplaire du Sericans à celui-là, je ne trouve d’autres

différences que celles-ci: Sericans est plus petit de 14 milli-

mètres; les dents de ses mandibules sont de beaucoup moins

developpées; au contraire sa couleur est plus foncée et les

taches aux cuisses ont une teinte rougeätre, tandis que chez le

Maculifemoratus elles sont décidément jaunes.

Je souscris donc à l'opinion de M. le Major Parry, que le

Sericans ne serait que la variété moyenne du Maculifemoratus ;

reste à décider lequel des deux noms a le droit de priorité,

les deux mémoires ayant été. publiés en 1861. Quant à l'habitat

Java, mentionné d’après une étiquette d'un des individus, il

faut bien supposer qu’elle aura été attachée à l’épingle par in-

advertance.

148 SUR QUELQUES LUCANIDES

Hexartarius Ruinoceros, Oliv,

Sous le nom de Hexarthrius Chaudoiri M. Henri Deyrolle

a décrit et figuré (dans les Annales de la Sociéte Entomologique

de France, Ser. IV. Tome 4°. p. 519. Pl. 4. f. 1.) une espèce

très-voisine qui provient de Vile de Sumatra. Comme cette nou-

velle espèce est citée dans le catalogue de M. Parry, et que par

conséquent elle a été acceptée par le juge le plus compétent en

cette matière, j'aurais mauvaise grace à trouver à y redire. Ce-

pendant, comme M. H. Deyrolle lui-même ne trouve pas complé-

tement inadmissible que son Chaudoiri soit une forme locale de

PH. Rhinoceros, propre à Sumatra, je ne crois pas inutile de

faire remarquer que le Muséum de Leide possède des individus

Sumatrans, qui n’offrent pas tous les caractères du Chaudoirii et

qui se rangent fort naturellement entre ces deux espèces. En outre,

il me semble que la description de M. Deyrolle n’est pas en par-

faite harmonie avec la figure 1° de sa planche; il dit expressément

que la partie inférieure de la saillie intermandibulaire est plus

avancée que la supérieure, ce que je ne retrouve pas dans la

figure, et ce que de même je ne vois pas dans mes individus,

chez lesquels la saillie intermandibulaire avance plus dans sa

moitié supérieure que dans l’inférieure. Il est à regretter que

M. Deyrolle n'ait pas fait figurer de profil les têtes des deux

espèces.

CLADOGNATHUS DECIPIENS, Parr.

M. le Major Parry ne décrit que la femelle de cette espèce rare;

il en avait vu un exemplaire dans la collection de M. le comte

de Mniszech. Depuis le Museum de Leide en a recu des districts

méridionaux de l'ile de Halmaheira; il faudra done ajouter ce nom

comme habitat de espèce, à celui de la côte de Malabar. Quant

au mâle, M. Parry dit qu’il existe un spécimen au Muséum de

Leide, dont la sculpture générale l’induit à le croire un mâle du

Decipiens, mais l'incertitude par rapport à l'habitat et le fait que

la tête de l’exemplaire semble être celui d’une espèce différente,

DU MUSEUM ROYAL D'HISTOIRE NATURELLE DE LEIDE, 149

l'avait empêché de formuler plus nettement son opinion sur son

identité spécifique. Ce sera probablement le même individu dont

M. Henri Deyrolle tranche la tête dans son Mémoire sur quel-

ques nouvelles espèces de Lucanides (Annales de la Soc. Entom.

de France, Ser. IV, Tome 4°, p. 516), en disant: «Le &

«de cette espèce existe au Muséum de Leide, mais privé de

« tête. »

Après la visite de M. Parry, dans laquelle il m'avait poliment

et avec réserve énoncé la supposition que la tête, appartenant

à quelque autre espèce, aurait été collée au prothorax, je jetai

l’insecte dans l'esprit de vin et l’y laissai 24 heures, après les-

quelles je Vexaminai et trouvai que la tête pouvait bien se

tourner en deux sens dans le col du thorax, mais qu’elle y

restait toujours adhérente; j'en conclus que la tête est authen-

tique. Je dois faire remarquer en outre que cette tête a un

caractère bien distinct et ne ressemble pas à celle d’un autre

genre connu. J'ai cru bien faire en donnant une figure coloriée

de cet insecte à la figure 1° de la 10° Planche; la petite figure

1 a représente une des mandibules, un peu grossie.

Le Muséum possède aussi un individu femelle qui agrée en

tous points à la diagnose, donnée dans le Catalogue de M. Parry

(p. 51) à la Decipiens ; cependant l’auteur, après inspection d’un

exemplaire identique que je fus heureux de pouvoir lui offrir en

échange de plusieurs magnifiques Lucanides, dont il avait doté

le Muséum, m'écrivit: «I do not think, that the 9 you sent,

res I possess of it by Migneaux of Paris, or with the insect it-

self which I have seen in Count Mniszechs collection. I am

quite disposed to believe it to be the 9 of my Cl. Wallacei, a

unique specimen found by Mr. Wallace in Gilolo. — Cet habitat

est aussi celui de la femelle en question, Gilolo étant un dis-

trict de Vile de Halmaheira, dans lequel M° Bernstein prit notre

specimen. En attendant une comparaison minutieuse, que pro-

bablement fera M. Parry lui-même, je ne donne point de des-

cription de la femelle en question.

- 450 SUR QUELQUES LUCANIDES

EuryTrachELus ALcipes, Voll. (Pl. 10. fig. 2 3 et 5 9).

Hab. Sumatra.

Grandeur du mäle égale à celle du Titan Boisd. Tête aussi

large que celle de cette espèce, mais moins longue, offrant au

lieu de l’excavation très-pointillée et très-large du front qu'on

voit au Titan, deux fosses peu pointillées, séparées l’une de

l’autre par une distance d’une certaine largeur. Le devant de

la tête offre plus de déclivité et trois sinus peu profonds, au

lieu de deux. Le clypeus a deux pointes latérales, entre les-

quelles le devant est courbé en arc. Les mandibules ont presque

la longueur de la tête et du thorax réunis et sont assez greles.

Celle de droite a une dent de moins que celle de gauche;

chacune a une dent assez forte près de la base, ensuite une

certaine quantité de denticules, plus nombreuses à celle de

gauche; l'extrémité des mandibuies est fourchu. Au sixième

article du funicule de l'antenne, premier de la massue, je ne

remarque pas la touffe de poils, si distincte chez le Titan et le

Bucephalus Perty.

Le prothorax est plus large et beaucoup plus aplati que chez

les congénères; le bord latéral offre une délinéation particulière,

à cause que la dent médiane entre les deux sinus latéraux, se

trouve placée au delà du milieu et non pas avant le milieu, de

sorte que la distance entre cette dent et l’angle antérieur est

presque deux fois plus grande qu'entre elle et l’angle postérieur.

Sur les élytres se voit une ligne droite assez profonde, naissant

près du callus huméral et descendant jusqu’au bord postérieur

à peu de distance de l’apex de l’élytre. — L’écusson, la poi-

trine, le ventre et les pattes sont conformes à ceux du Titan.

La femelle est un peu plus grande que celle de l’espèce nom-

mée; elle a le front et tout le coutour du corps plus fortement

vermiculé et pointillé, les points étant remplis d’une matière

brune, probablement détritus du bois dans lequel les insectes

ont vécu.

C’est à M. Ludeking que le Muséum doit les deux exemplaires

qui ornent sa collection.

S.v.V. fec. n AJW. th.

1 Cladognathus decipiens Parr. d. 3. Eurytrachelus Alcides Voll. 2.

2.Eurytrachelus Alcides Voll. d. 4. Eur. Eurycephalus Burm.

DU MUSEUM ROYAL D HISTOIRE NATURELLE DE LEIDE. 151

EurYTRACHELUS Bucepnarus, Perty.

Les individus mâles de Sumatra ont les mandibules plus droites

et plus régulières que ceux de Java et de Célébes; la différence

est même tellement frappante que j'ose prévoir qu'on les sépa-

rera bientôt sous un nom particulier. Les mandibules des indi-

vidus de Java ont l'air de vouloir se contourner en spirale,

ceux des Sumatrans au contraire restent dans le même plan,

dont inclinaison n'est pas très-sensible; en outre leur dent

médiane est plus aigue.

EuRYTRACHELUS Eurycepnarus, Burm. (Pl. 10°. fig. 4.);

Selon M. Reiche (Annales de la Soc. Entom. de France,

5° Série, Vol. 1, pag. 79) UEurycephalus serait sans aucun

doute le L. Bubalus de Perty (Observationes nonnullae in Col. Ind.

Or., p. 55); mais cet auteur ne donne aucune preuve à l'appui

de sa thèse. Or, je lis chez Perty dans la description du Bu-

balus : «Mandibulae edentatae, introrsum curvatae, ad medium

latissimae, apice subulato» et chez Burmeister dans celle de

VEurycephalus (Handbuch V, p. 587): «Die Oberkiefern sind....

am Ende entschieden gabelig getheilt; am Innenende haben

sie 2--5 Zähne, einen untersten, welcher der Ecke des lippen-

förmigen Vorsprungs entgegentritt, unmittelbar davor einen star-

ken etc.» Les mandibules du premier étant édentées, celles du

second munies de fortes dents, j'en conclus contrairement à

l'opinion émise par M. Reiche, que ces deux espèces sont dis-

tinctes.

Je ne connais pas le Bubalus Perty, mais j'ai cru retrouver

UEurycephalus dans un insecte mutilé et recollé, que je vis

dans la collection de mon ami M. Verloren. La tête et le pro-

thorax de cet individu s'accordent en tous points à la descrip-

tion de Burmeister, la partie postérieure du corps, recollé au

milieu, semble appartenir à un Odontolabis. Mot pour mot de

la description du Professeur de Halle, de «Diese seltene Art»

jusqu’à «die Flügeldecken» s'applique parfaitement à notre spe-

152 SUR QUELQUES LUCANIDES

cimen. Quel dommage qu'il soit mutilé. La conformation des

mandibules, et plus encore la forme si distincte du clypeus me

semblent devoir nous interdire de joindre l’Eurycephalus comme

synonyme au Saiga.

EuryrracWeLus Tuomsonı, Parry.

Cet insecte semble étre propre, non pas à toutes les îles Molu-

ques, mais particulièrement et peut-être exclusivement à Vile de

Ternate, où le défunt M. Bernstein le prit en quelque abondance.

Il est fort difficile de distinguer sa femelle de celle de la Con-

color Blanch. La couleur de la Thomsoni 9 est plus noire, se

conformant en cela à la couleur du mâle; je ne trouve point de

différence dans la ponctuation de la tête et du thorax; mais

celle des élytres en offre une assez frappante, car, tandis que

chez la Concolor les élytres sont ponctuées partout, du bord

latéral jusqu'à la suture, la ponctuation chez la Thomsoni,

assez forte au bord latéral, commence à diminuer de force

vers le milieu de l’élytre, de manière à laisser presque uni et

poli un assez grand espace en arrière de lécusson.

EURYTRACHELUS RUBROFEMORATUS, Voll. (Pl. 11, fig. 1 et 2.)

Entre les insectes Japonais que MM. de Siebold et Burger

rapportèrent de leurs voyages, je remarquai quatre individus,

2 3 et 2 2, assez conformes à l'espèce décrite par moi sous le

nom de Niponensis, mais cependant distincts, particulièrement

par la couleur rouge des cuisses chez le mâle. En comparant

plus minutieusement ces insectes aux exemplaires du Viponensis,

conservés au Muséum, je remarquai d’autres caractères distinctifs,

et espèrant avoir trouvé une espèce nouvelle, mais doutant tou- |

jours, j’envoyai ces exemplaires à M. Parry et lui demandai

son opinion. Elle me fut favorable («the sp. of Eurytrachelus

from Japan with red femora is quite new»), ce qui m engage

a la publier.

Mäle. La tête est beaucoup plus longue par rapport à la

PL il.

S.v.V. fec AW lith.

1. Eurytrachelus rubrofemoratus Voll. d. 3. Gnaphaloryx Taurus F.

2. Eurytrachelus rubrofemoratus Voll. ?. 4. Gnaphaloryx Taurus F var.

5. Gnaph. Miles Voll. d

DU MUSEUM ROYAL D HISTOIRE NATURELLE DE LEDE. 155

largeur que chez l'espèce Japonaise voisine; la saillie latérale

en avant des yeux est plus considérable ; la ponctuation de la

tête est identique. Au clypeus je ne remarque point la saillie

médiane ; les mandibules sont moins grêles et moins longues,

offrant deux dents passé le milieu, suivies d’un denticule. Les

autres organes et le dessous de la tête comme chez le Nipo-

nensis. x

Corselet un peu moins large, à bord latéral un peu plus

sinué, le milieu du bord antérieur avancant davantage sur la

nuque. Elytres non ponctuées, mais couvertes de granulations

tres-fines, leur rebord même n'étant pas ponctué, ce qui me

semble être le caractère distinctif le plus notable.

Cuisses de la première paire à reflet rouge; celles de la

seconde paire (fig. 1a) distinctement d'un rouge sanguin foncé,

à extrémité noirâtre; enfin celles de la troisième paire (fig. 1 b)

de la même couleur rouge, mais à base et genoux d'un noir

violet.

Femelle (Fig. 2 et 2a). Celle-ci diffère de sa voisine autant

que le male. Son aspect général est bien plus rugueux; les disques

de sa tête et de son prothorax ne sont pas aussi luisants,

le bord latéral de ce dernier est presque dentelé par la forte

ponctuation, enfin les élytres sont striées-ponctuées de la suture

jusqu'au tiers latéral qui est irrégulièrement rugueux; des deux

cotés de la suture se voit un large rebord aplati, três-finement

et vaguement ponctué. Les pattes sont noires, faiblement ponc-

tuées, et conformes à celles du Niponensis.

Dorcus DE Haanu', Hope.

Des montagnes centrales de Vile de Sumatra. M. Ludeking

envoya au Muséum de Leide deux miles de cette espèce, distinc-

tement différents quant à la conformation des mandibules, mais

identiques sous tous les autres rapports. Chez l’un la dent

2 Non pas Dehaanii. De même Dineura De Geert, et non pas Degeerii ou bien

même Geerit, comme on le trouve parfois.

154 SUR QUELQUES LUCANIDES

médiane des mandibules se trouve placée au delà du milieu, ayant

presque la même direction que la pointe aigue de l'extrémité;

chez l’autre, au contraire, la dent médiane, plus forte et plus

large, se trouve placée en deca du milieu de la mandibule et

a la même direction que celle de la Parryi Thomson, c'est

à-dire que son extrémité regarde l'extrémité de la dent opposite

de l’autre mandibule.

GrapnaLoryx Taurus F. (Planche 11° fig. 5 et 4).

On sait que le Lucanus Taurus de Fabricius est un des

Lucanides le plus commun de l'archipel Malais. Dans les îles

de Halmaheira, de Morotai et de Waigeou se rencontre une

variété, qui, si mes étiquettes ne me trompent, se retrouve dans

Vile de Sumatra. Les premiers individus de cette variété que

je recus (ils provenaient du Halmaheira septentrional et avaient

été pris par M. Bernstein), étaient tellement différents du type

que l’on trouve dans Java et dans Borneo, que je crus devoir

len séparer, comme espèce nouvelle. Outre que la ponctuation

élait différente, les points étant plus gros et moins nombreux,

le bord lateral du corselet {offrait un autre dessin, n'étant pas

dentelé en forme de scie par une quantité assez nombreuse

de denticules pointues, mais seulement crénelé à trois ou quatre

incisions, et enfin les mandibules offraient une conformation par-

ticulière, la première dent de la carène supérieure ne se trou-

vant point placée avant le milieu mais tout près de l'extrémité,

au point ou commence la bifurcation de l’apex. Encore il me

semblait que le clypeus était distinctement plus large et plus

émarginé.

Néaumoins depuis il m'a fallu changer d'opinion; un autre

envoi d'une plus grande quantité d'individus de la même espèce

m'offrit des specimens mixtes, dont la ponctuation, la dentelure

du bord prothoracique et la position de la dent aux mandibules

me faisaient hésiter de la placer près des exemplaires de l’espece

pseudo-nouvelle. Ces transitions sont offertes par les individus

moyens et petits. Les femelles qui se trouvaient dans le dernier

DU MUSÉUM ROYAL D'HISTOIRE NATURELLE DE LEIDE. 155

envoi ne différent de celles du Taurus typique de Java et de

Borneo que par la couleur, qui est un noir luisant, tandis que

chez celles-là elle est d'un brun sombre et terreux.

GNAPHALORYX MILES Voll. (Planche 11, fig. 5 et 5a 4).

Gnaphaloryx piceus, setulosus, fronte cornu nigro instructo.

Long. maris 18 mm, feminae 14.

Hab. Halmaheira merid. et Gebeh.

Voici une nouvelle espèce fort remarquable en ce qu'elle offre

le premier exemple d’une corne céphalique chez les Lucanides,

la protubérance du front de l’Aegus acuminatus F. ne pouvant

porter le nom de corne à cause de sa largeur par rapport

à sa minime hauteur. Le Miles au contraire porte indubitable-

ment une corne, et celui qui veut jeter un coup d'oeil sur notre

figure 5a, quatre fois plus grande que nature, admettra avec

nous que le développement extraordinaire des mandibules dans

cette famille n'exclut point la possibilité d'un développement

assez remarquable des téguments frontaux.

La couleur dominante de l’insecte est un brun terreux, lavé

de gris cendré, plus clair sur quelques parties, notamment les

pattes. Tout le corps est couvert de soies grises, très-courtes et

recourbées en hamecon au bout. La tête, très-large, est en trapèze,

le bord postérieur étant le plus large; l’occiput est bombé, la corne

frontale noire à l'extrémité, en piramide faiblement recourbee,

s’avance tellement qu’elle pourrait toucher à une ligne verticale

qui s’eleverait de la seconde dent des mandibules. Celles-ci sont

assez fortes, plus longues que la tête, armées intérieurement de

trois denticules obtuses et fourchues au bout. Les yeux sont

bruns et en ovale, les antennes de moyenne grandeur, noires,

avec la massue cendrée. Le prothorax est trois fois plus large

que long, son bord latéral droit jusqu'au dernier sixième, puis

brusquement rétréci; son milieu est un peu aplati et ses bords

sont densément revêtus de soies courtes, ce qui forme comme

une frange. Les élytres sont un peu plus foncées en couleur

156 SUR QUELQUES LUCANIDES, ETC,

et toutes couvertes de points enfoncés, portant des soies. En

dessous le corps et les pattes sont égaux à ceux du Taurus,

mais plus sétuleux.

La femelle est plus petite; sa tête est moins large, son

front, un peu bombé, manque de corne céphalique, étant presque

uni; ses mandibules sont courtes et triangulaires, son corselet

est un peu plus bombé et moins large. Quant aux autres

points, elle est extérieurement conforme à son mäle et aussi

sétuleuse que lui.

C’est encore feu M. Bernstein qui trouva cette curieuse espèce

et l’envoya au Muséum de Leide.

Arcus Maraccus, Thoms.

M. le Major Parry ayant eu la bienveillance de m'envoyer

tous ses exemplaires des Aegus Malaccus, Myrmidon et Adel-

phus pour les comparer à ceux du Muséum, je suis maintenant

convaincu que l'espèce décrite par moi sous le nom de Rectan-

gulus (voir ces Mémoires IV. p. 115. tab. 7. fig. 7) n'est autre

que VAegus Malaccus de M. Thomson. La plus rare de ces

trois espèces semble être l’Adelphus de Borneo.

FicuLus SUBCASTANEUS, Westw.

Nous possédons quelques individus de cette espèce, trouvés

par M.M. Schwaner et Müller dans l'ile de Borneo, qui se

distinguent de ceux de Java par la couleur rouge de, leurs

hanches et de leurs cuisses.

AANTEEKENING OVER GEMIOSTOMA SUSINELLA HERR. SCH.

DOOR

P. C. T. SNELLEN.

Rete

Verg. de afbeelding der vleugeladeren op Plaat 12.

Stainton, Herrich-Schäffer en Frey hebben bij de beschrijving

van deze Cemiostoma allen over het hoofd gezien, dat zij eenen

eveneens gevormden, slechts een klein weinig korteren kuif op

den schedel heeft als Bucculatrix Boyerella en ulmella. Waar-

schijnlijk waren hunne exemplaren niet geheel gaaf, maar bij

een ongeschonden stuk, dat bij mij uit de pop is gekomen

(zonder dat ik de rups had bemerkt) en dat langen tijd het

eenige was dat ik bezat, is die kuif zeer duidelijk te zien en

heeft mij het determineren vrij moeijelijk gemaakt, omdat ik

bij alle schrijvers, als kenmerk van het genus Cemiostoma, in

de eerste plaats vond vermeld: kop glad’, in tegenstelling van

den ruigen schedel van het geslacht Bwceulatriv, dat anders

met Cemiostoma overeenstemt in het ontbreken der palpen, en

ik dus, niettegenstaande de afwijkende teekening en ofschoon

het spinsel met dat van Cemiostoma laburnella overeenkomt, in

mijnen vlinder eene Bucculatrix wilde vinden.

Verder heb ik bij het onderzoeken der vleugeladeren gevon-

den, dat zij van die van Cemiostoma spartifoliella, welke Zeller,

als type van zijn genus Cemiostoma, in de Linnaea entomo-

1 Terwijl het aanwezig zijn der enkele korte haartjes op den schedel van Scitella

als eenige uitzondering werd vermeld.

158 AANTEEKENING OVER CEMIOSTOMA SUSINELLA HERR. SCH.

logica, UI, p. 272, beschrijft en op plaat 2, f. 55—59 van

Linnaea, II, afbeeldt, in het volgende afwijken: 1°. door dat

de eerste sprank der ondervoorrands-ader (*) gevorkt is en dus die

ader in plaats van drie vier takken heeft; — 2°. door dat de

inidden-ader (®) aan het eind gevorkt is; — 5°. door dat er

eene, hoewel zeer fijne afsluiting der middencel, plaats heeft.

Ik geef hierbij eene afbeelding der voorvleugel-aderen van Susi-

nella.

Men ziet dus, dat zij tamelijk wel overeenkomen met die van

Cemiostoma scitella Zeller, volgens de afbeelding, welke Stain- |

ton daarvan op plaat VIII, fig. 3a zijner Insecta Britannica,

Tineina, geeft, en welke afbeelding, voor zoo ver ik daarover

zonder ontschubbing des vlinders, door het onderzoek met terpen-

tijnolie, kan oordeelen, juist is. Alleen zou ik zeggen, dat de

midden-ader bepaaldelijk gevorkt is. Laburnella komt daarentegen

meer met Spartifoliella overeen (altijd volgens Zeller’s afbeelding:

exemplaren van die soort bezit ik niet); evenwel is hare onder-

voorrands-ader aan het eind drietakkig, ook naar Staintons af-

beelding, terwijl zij bij Spartifoliella tweetakkig zou zijn; doch

het is ook wel mogelijk, dat Zeller het onderste takje over het

hoofd heeft gezien.

Het is dus duidelijk, dat de diagnose van het genus Cemio-

stoma moet veranderd worden; misschien zouden er wel twee

genera moeten worden gevormd, in het eene waarvan Susinella

en Scitella moeten komen, die zich van Bucculatrix als vlinder

oor gevorkten eersten tak der ondervoorrands-ader, behalve

door verschillende rupsen, leefwijze, verpopping en afwijkende

teekening, onderscheiden, — van Cemiostoma door behaarden

kop, gesloten middencel en gevorkte midden-ader; doch daar ik

te weinig soorten van Bucculatrix en slechts drie Cemiostoma

bezit, kan ik in dit geval geen beslissend oordeel vellen, even-

min als eenen naam voor het eventueele nieuwe geslacht op-

geven. Misschien zoude de naam Heydenia, naar den beroemden

Microlepidopteroloog von Heyden, niet ongepast zijn.

BAPE

Sv V fee AJW sculps.

1 Cemiostoma susinella, v.Heyd. 2-6 Cvnips tinctoria ? L.

KLEINE ENTOMOLOGISCHE MEDEDEELINGEN

DOOR

Dr. A. W. M. VAN HASSELT,

N°. 5.

DOOD DOOR BIJEN-STEEK.

Bij een viertal waarnemingen daarvan, op verschillende plaat-

sen van ons werelddeel beschreven, en bij de mededeeling van

Schwaner, «van menige inlanders op Borneo, die slagtoffers

werden der woede van bijen», kan ik thans weder twee geval-

len voegen uit Frankrijk. Chevallier geeft op, in Journal de

Chimie et de Toxicologie médic., T. IX, 1865, p. 650, een

voorbeeld bij een volwassen man te Sélins, getroffen door tal

van steken op armen en handen, dood binnen het uur; een

ander betrof een knaapje te Aveyron, dat vooral in het aange-

zigt gestoken, door een zwerm bijen, die hem overviel, insge-

lijks na een uur reeds was bezweken.» — In Wederl. Tijds. v.

Geneesk., öde jaarg., 1859, blz. 716, schreef ik over dit onder-

werp een klein opstel, waarin ik het vermoeden opperde, of in

die gevallen misschien de angelsteek een der grootere uitwendige

aderen kon hebben getroffen, waardoor het bijen-vergif (mieren-

zuur, plus een nog onbekend agens), door ader-inspuiting ,

onmiddelijk in het bloed kon zijn overgegaan, ten gevolge

waarvan misschien stremming van de bloedvezelstof kan tot

stand komen, die, op de bekende wijze der haarvaten-embolie,

in de hersen-, long- of hart-capillaria, doodelijke verstoppingen

tot stand kan brengen, welke rekenschap zouden kunnen geven

van den in de meeste dezer gevallen zoo spoedigen dood.

OVER EENE GALWESPSOORT ,

DIE NIEUW IS VOOR ONZE FAUNA,

DOOR

Mr. S. C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN,

De lijst van inlandsche Hymenoptera, welke in 1858 in de

Bouwstoffen voor eene Fauna van Nederland het licht zag, be-

vatte slechts een gering getal galwespsoorten (slechts 18 staan

daar opgeteekend), en het kan dus wel niemand verwonderen,

dat van tijd tot tijd nog andere soorten, die in de naburige

landen reeds vroeger ontdekt zijn, ook hier opgemerkt worden.

Maar voorzeker mag het ons bevreemden, wanneer plotseling in

vrij groote menigte eene soort verschijnt, die niet alleen vroeger

slechts in warmere landen aangetroffen werd, maar wier galnoot

ook zoo groot is en zoo zeer in het oog valt, dat men met vrij

groote zekerheid kan aannemen, dat zij werkelijk vroeger hier

niet huisde, daar hare overblijvende gallen van buitengewone

grootte en hardheid, des winters noodzakelijk de opmerkzaam-

heid tot zich hadden moeten trekken.

In het late najaar van 1865 werd mij door den Heer Verster ,

administrateur van ’s Rijks Museum voor natuurlijke geschiedenis,

uit naam van Jhr. J. H. Gevers, als geschenk voor het Museum

aangeboden een eiken takje met 15 groote houtachtige gallen,

welke bij Noordwijk gevonden waren en aldaar vroeger niet

voorkwamen, voor zoo ver men zich herinneren kon. Op de

jagt door een stuk eiken hakhout, dat reeds grootendeels zijn

blad had laten vallen, had men deze groote ronde gallen be-

speurd, en onder de aanwezigen, jagers en oppassers, was nie-

OVER EENE GALWESPSOORT. 161

mand, die dergelijken te voren ooit had gezien. De Heer

Gevers liet een tak afsnijden en had de beleefdheid dien als

merkwaardigheid voor het Museum te destineren. Op de vraag

van den Heer Verster of mij de soort bekend was, moest ik

antwoorden, dat mij, die zoo vele jaren reeds met goede oogen

in alle jaargetijden de natuur had bezien, zoo groote en harde

gallen aan eikentwijgen nooit waren voorgekomen, en ik voegde

er bij, dat ik geen andere soort kende dan de beruchte Levan-

tische galwesp, wier appels vroeger in de bereiding van inkt

gebruikt werden, welke zoodanige gallen opleverde. Ongelukkig

waren de dieren uit de gallen reeds uitgekomen, ’t geen bleek

uit een vrij groot rond gaatje, dat op iederen galappel te zien

was. Ik verzocht dus, indien men in het volgende jaar, doch

eenige maanden vroeger, weder in dat bosch galnoten mogt

bespeuren, die men voor dezelfde soort hield, dat men daarvan

voor mij eenigen zou afsnijden. En in het volgende jaar ont-

ving ik èn van den Heer Gevers èn van den Heer W. Hoog

vele van deze gallen, voor welke welwillendheid ik beide Heeren

openlijk mijnen dank betuig.

De galnoten van den Heer Hoog (in bijzonder groot aantal)

waren gevonden bij de Vogelenzang, niet ver van het station

van den Hollandschen spoorweg. Later, ter zelfder plaats zijnde,

zag ik nog eene ontelbare massa aan het eikenhout. Zij waren

identiek met die van het vorige jaar, doch gesloten. Ik deed

ze in een paar glazen flesschen, opende er eenigen en vond er

gezonde witte larven in, die, uitgenomen de grootte, niets bij- .

zonders vertoonden en de sterkste gelijkenis hadden met die van

de gewone eikenbladgalnoten.

Dezen zomer (1865) eindelijk werden zoodanige gallen ook op

eiken-akkermaalshout bij Driebergen aangetroffen.

Is het waarschijnlijk, is het aan te nemen, dat de soort

vroeger reeds hier te lande bestaan hebbe, doch nimmer opge-

merkt zij? Ik durf dit wel ontkennend beantwoorden. De gal-

noot zit zeer dikwijls op 4-9 voet van den grond, is grooter

dan een geweerkogel, valt des winters niet af en is dus zeer

ligt te zien. Is het nu aan te nemen, dat jagers en natuur-

162 OVER EENE GALWESPSOORT.

onderzoekers zoo zeer in het oog loopende voorwerpen niet

zouden hebben bespeurd? Ik geloof dit niet, en durf met vol-

komen zekerheid zeggen, dat ten tijde, toen ik digt bij de

Vogelenzang woonde, gedurende een tijdperk van vijf jaren , de

soort , waarvan wij spreken , aldaar niet voorkwam.

Evenwel zal ik geene conjecturen maken omtrent het plotseling

verschijnen van eene soort, die mij toeschijnt de Levantische

wesp te zijn; dergelijke conjecturen leiden tot geen resultaat.

Alleen wil ik aanstippen, dat mij slechts twee wijzen voor den

geest komen, waarop de wesp uit de Levant tot ons gekomen

zou kunnen zijn; vooreerst door jaarlijksche opschuiving van

woonplaats van het zuid-oosten naar het noord-westen, en ten

andere door aanvoer van eene partij galnoten , waaruit men de

wespen zou hebben laten ontsnappen, welke wespen dan krachtig

genoeg moeten geweest zijn, niet alleen om voor de instand-

houding der soort te zorgen, maar ook om zich over een ge-

deelte van ons vaderland te verspreiden.

De galnoot is aan den stengel gehecht (zie Fig 2) ter plaatse

van eene bladknop, zoodat het schijnt dat de wesp het eitje

in den nog bijna niet ontwikkelden bladknop legt. In plaats van

dien knop ontwikkelt zich nu een harde galnoot van 1,6 tot 2,5

duim diameter, graauw, dof glanzig , kogelrond, doch dikwijls

met kleine uitwasjes en puistjes bezet, zoodat sommige gallen

daardoor min of meer eene hoekige gedaante aannemen.

Onder de mij geschonken galnoten bevond zich eene mon-

streuse, uit twee voorwerpen aaneengegroeid (zie Fig 5), waaruit

zich ook twee wespen hebben ontwikkeld, welke ieder afzon-

derlijk een gat tot ontwijking uit de cel hebben gebeten.

In het midden van de galnoot zit de larve, voortdurend

krom gebogen en door den vorm van haar verblijf in de onmo-

gelijkheid gebragt om zich ooit regt uit te strekken.

Gewoon aan het vroege uitkomen van onze meeste galwespen,

die men somtijds reeds in Maart aantreft, verwachtte ik de

volkomen insecten uit de houtige gallen ook in het voorjaar; ik

zag derhalve nagenoeg dagelijks de flesschen na, waarin ik de

galnoten gedaan had, benevens de larven in de open gesneden

OVER EENE GALWESPSOORT. 165

gallen; doch in de eersten was geen leven te bespeuren en de

anderen bleven onveranderd. Dit duurde zoo lang, dat het

mijn geduld begon te vermoeijen en ik langzamerhand naliet de

galappels na te kijken. Eindelijk op een morgen in de maand

Junij werd ik toch nog eenigermate verrast door het gezigt van

eene zeer levendige galwesp, die met verbazende overijling in

het glas op- en neêrliep. Ik keek toen dadelijk met zekere

belangstelling naar de open gesneden galnoten en zag tot mijn

groot genoegen, dat de larven tot poppen veranderd waren.

Een dezer popjes, die melkwit waren met zwarte oogen, lag

juist zoodanig gekeerd, dat het aangezigt naar de open zijde

gewend was, zoodat dit diertje met zijne nederhangende palpen

aan den bek, eenigermate deed denken aan een grognard de la

vieille garde, uit een venster ziende. Ik teekende dit, ongeveer

tweemaal vergroot, af, bij Fig. 4. |

Het kwam mij ook eenigzins merkwaardig voor de pop buiten

haar bekleedsel af te beelden. Men ziet haar in de natuurlijke

houding voorgesteld bij Fig. 5. De kleine kop a is alsdan zoo

zeer voorover gebogen en tegen de borst aangedrukt, dat men

haar nog het best door de voelsprieten herkent.

_ Van toen af kwamen in mijne suikerflesschen dagelijks gal-

wespen uit, allen wijfjes; spoedig zag ik gemengd onder de

anderen vrij groote goudgroene Pteromalinen, die evenwel niet

zoo levendig en druk schenen te zijn als de eigenlijke bewoners,

t geen opmerkelijk is, daar de parasiten gewoonlijk vlugger en

vaardiger zijn dan de dieron ten wier kosten zij bestaan. Deze

goudgroene wespjes behooren kennelijk tot het geslacht Torymus

Dalm. Callimome Spin., ’t geen aan den geheelen vorm en aan

den langen legboor der wijfjes duidelijk was. Zeer opmerkelijk

kwam het mij voor, dat deze parasiten ongeveer gelijktijdig

met de galwespen uitkwamen; hun leven toch moet betrekkelijk

vrij lang duren, indien zij hunne eijeren in de galnoten willen

leggen, waartoe hun lange legboor werkelijk schijnt te moeten

strekken; de galnoten toch zullen wel eerst in Augustus de

grootte bezitten, die men hun naar berekening der lengte van

dien eijerlegger toekennen moet. Of hebben ook misschién de

164 OVER EENE GALWESPSOORT.

larven der Cynipiden (van de onderhavige soort) twee jaren

noodig om tot ontwikkeling te komen en steken de Torymi kort

na hunne ontwikkeling de galnoten aan van eene vorige gene-

ratie, welke dan een jaar oud zijn. Op die wijze zou iedere

generatie van deze galwespen twee generatien van Torymi be-

leven, waarvan de eene voor haar evenwel onschadelijk zou zijn.

Deze onderstelling kan alleen worden uitgemaakt door iemand,

wonende nabij eene partij eikenhout, dat gedurende meer dan

een jaar door deze ‘galwespen wordt aangetast.

Ik bezat nu de volkomen insecten, waarvan ik er cen af-

beeldde bij Fig. 6 vergroot en 6a natuurl. grootte , en verlangde

den waren naam te kennen. Ik vond opgeteekend, dat de Le-

vantische galappel eene wesp te voorschijn brengt, welke door

Linnaeus Cynips tinctoria of C. Galle tinctoriae genoemd werd.

De diagnose of beschrijving van dezen grootmeester onzer weten-

schap bleef mij onbekend; bij Fabricius vond ik niets omtrent

deze soort, doch bij Hartig in zijn «Zweiter Nachtrag zur

Naturgeschichte der Gallwespen (zie Germar’s Zeitschrift für die

Entomologie, IV“ Band) vond ik de volgende diagnose :

Pallida „ ubique griseo-sericea; antennis testaceo-rufis; meta-

thoracis declivitate, abdominisque dorso plus-minus fusconigris. |

Long 1—5 lin.

Zij behoort volgens hem in de eerste afdeeling van zÿn ge-

slacht Cynips, welke zich onderscheidt door een abdomen, dat

aan de spits met zijde-achtige haren bedekt is, terwijl bij de

tweede afdeeling de spits naakt blijft.

Dat nu deze diagnose uitmuntend en veel beter dan eenige

andere op deze galwesp past, zal iedereen, die het diertje in

handen heeft, gereedelijk toestemmen.

Eene korte beschrijving geeft Olivier in het 6° deel der Ency-

clopédie méthodique, pag. 281, onder den naam van Diplolepis

gallae tinctoriae, met aanhaling van Réaumur, Mémoires pour

servir à Chistoire des Insectes, Tom. 5°, pl. 55, fig. 5. Die

korte beschrijving luidt aldus:

«Il a depuis deux jusqu'à deux lignes et demie de long. Les

antennes sont obscures, filiformes, de la longueur du corcelet.

OVER EENE GALWESPSOORT, 165

Tout le corps est testacé, et légèrement couvert d'un duvet

soyeux. La partie supérieure de l'abdomen est brune, luisante. »

Ook deze beschrijving past uitnemend, doch wanneer Olivier

vervolgens zegt, dat de larve in de galnoot leeft, die ter be-

reiding der zwarte verwstof dient, en dat iedere gal gewoonlijk

bewoond wordt door twee of drie larven en slechts nu en dan

door eene enkele, dan brengt hij mij weder in de war, en bij

gebreke van Cynipes uit Levantische galnoten, weet ik mij voor-

eerst uit mijne onzekerheid. niet te redden.

's Rijks Museum bezit twee soorten van Gynipides, welke. de

onze al zeer nabij komen, namelijk. Lignicola Hart. en Ambly-

cera Giraud, zoo zelfs dat ik bij het zien uitkomen mijner. die-

ren meende, dat zij tot eene dezer twee species zou moeten

gebragt worden; doch er bestaat verschil, en ofschoon gering,

toch onwedersprekelijk. Bovendien zegt Hartig in zijne beschrij-

ving der gallen van de eerste soort, dat zij eene rimpelachtige

korst ' hebben, ‘t geen op de onze volstrekt niet toepasselijk is.

Ziehier nu de beschrijving der galwesp, die bij mij uit de

genoemde galnoten te voorschijn gekomen is.

Lengte 4—5 millimeter. Verticale diameter van het abdomen 5,

horizontale niet volkomen 2 millim. De algemeene kleur is een

licht roodbruin; de zijde-achtige beharing, die nagenoeg alle

deelen bekleedt, is bruingrijs van kleur. De sprieten zijn rood-

bruin, gaandeweg donkerder naar de spits. Zij hebben 15 leedjes,

waarvan het 5° en 4° grooter zijn dan de overigen. De zamen-

gestelde oogen zijn zwart, de ocellen roodbruin. De kop is

anderhalfmaal breeder dan hoog, plat van voren, rond op den

schedel, met dikke uitpuilende wangen; de bovenkaken zijn

donkerbruin. Het borststuk is zeer bol op den rug, als gebult,

met een kussenvormig uitstekend schildje. De vleugels zijn

glanzig en iriserend, doch eenigzins rookkleurig ; hunne aderen

1 Hartig in Germars Zeitschrift für die Entomologie, Deel 2, p. 207. 23) C,

lignicola m. Harte, holzige, einkammerige mit brauner, rissiger Rinde bedeckte

kugelrunde Gallen, von der Grösse starker Rehposten, sitzen mitunter traubenförmig

zu 4—5 Stück an den Seiten der Eichentriebe.

166 OVER EENE GALWESPSOORT.

zijn hier donkerder, daar lichter pekbruin. De metathorax is

onder het schildje donker of aardachtig van kleur. Het abdomen

heeft op de rugzijde van den eersten ring, die 23 maal langer

is dan de overigen te zamen, eene gladde, glanzige en onbe-

haarde zwarte plek, waarvan de kleur naar de zijden evenwel

allengs in het bruine overgaat. De zeer sterk omgebogen legboor

is donkerbruin. De pooten zijn ietwat lichter van kleur dan de

borst en hebben roodbruine laatste tarsenleedjes met donker-

bruine klaauwtjes. Al mijne voorwerpen zijn wijfjes.

De vroeger vermelde Pteromalinen zijn door Ratzeburg be-

schreven onder den naam van Torymus longicaudis (Die Ichneu-

monen der Forstinsecten, 1, pag. 178, n°. 7) en komen ook

als parasiten van andere galwespen, bij voorbeeld van die der

veelcellige, zeer groote, bleeke eiken-appelen voor.

INHOUDSOPGAVE.

Blz,

Verslag van de twintigste algemeene vergadering der Ned.

Ent: Vereeniging: wite sueann rh

Bijlagen:

As List der beden. GG. a U)

B. Liste de Macrolépidoptères nouveaux. . . . 54

C. Tortricinen, nieuw voor de Fauna. . . . . 56

D. Lijst der parasiten, gesch. door Dr. Piaget . 59

E. Lijst Yan nieuwe: Diptera. de

Ei Bibliotheek. S55 2 ee

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN, Description d’une nouvelle espèce

de Calodema . . . SA en

Idem, Un genre nouveau do Ilia eee OO

Idem, Beschrijving van eene nieuwe Tetrix-soort. . . . 63

J. W. Loneesen, Een paar dagen te Beek . . . . . . 67

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN, Over eene rups van Clostera Curtula. 69

P. C. T. SneLLEN, Over Agrotis Ripae, Hübn.. . . . . 70

SNELLEN VAX VOLLENHOVEN, De inlandsche bladwespen in hare

gedaantewisselingen enz. Elfde stuk . . . . . . . 75

P. C. T. Snetten, Lepidopterologische aanteekeningen . . 94

Dr. A. W. M. van Hassett, Kleine entomologische mede-

deelingen, n°. 1 en 2. . à Se . 98

P. C. T. SwneLLen, lets over her i. der vel

aderen bij de vlinders . . . . ee 2102

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN , Macrolyristes, een nieuw geslacht

van Orthoptera ii. 106

Craas Murpen, Ontleedkundige aanteekeningen over Macro-

Blz.

Iyristes imperator. en.

Dr. A. W. M. van Hassezr, Kleine entomologische mede-

deelingen, n°. 5 en 4. A (192

P. €. T. Snevien, De rups van Gelechia terrella . 151

SNELLEN van VOLLENHOVEN, Opmerkingen omtrent de vangst

van kleine insecten . . 154

Idem, Sur quelques Lucanides nouveaux . . 157

P. C. T. Snezzen, Over Gelechia susinella 5 DA

Dr. A. W. M. van HasseLr, Kleine entom. mededeelingen,

n°. 5. . 158

. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN, Over eene galwespsoort, nieuw

voor de Fauna van Nederland

. 160