NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

De contributie voor het lidmaatschap bedraagt f 10.—

per jaar. Ook kunnen Natuurlijke Personen, tegen het stor-

ten van f 150.— in eens, levenslang lid worden.

Natuurlijke Personen, niet ingezetenen van het Rijk in

Europa. Azié of Amerika, kunnen tegen betaling van f 60.—

lid worden voor het leven.

Begunstigers betalen jaarlijks minstens f 10.— of (alleen

voor Natuurlijke Personen) f 100.— in eens.

De leden ontvangen gratis de Entomologische Berichten

(6 nummers per jaar; prijs voor niet-leden f 0.50 per num-

mer), en de Verslagen der Vergaderingen (2 à 3 per jaar; —

prijs voor niet-leden f 0.60 per stuk).

De leden kunnen zich voor f 6.— per jaar abonneeren op het

Tijdschrift voor Entomologie (prijs voor niet-leden f 12.—

per jaar). ae

De oudere publicaties der vereeniging zijn voor de leden

voor verminderde prijzen verkrijgbaar. —

Aan den boekhandel wordt op de prijzen voor niet-leden

geene reductie toegestaan.

Tijdschrift voor Entomologie

UITGEGEVEN DOOR

__De Nederlandsche Entomologische Vereeniging

ONDER REDACTIE VAN

J. B. CORPORAAL, DR. K. W. DAMMERMAN,

G. L. VAN EYNDHOVEN, B. J. LEMPKE

EN J. J. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL

US. COMP, ZOOL

BA AV q

MES ace

HASHARE

SYSERSITY

OTR

JAARGANG 1949 (1950)

(Gepubliceerd 3 October 1950)

VARIO |

VONK EOD EUR

EEN ME DOU NAD

INHOUD VAN HET TWEE-EN-NEGENTIGSTE DEEL

Verslag van de een-en-tachtigste Wintervergadering .

Prof. Dr G. P. Baerends

en J. M. Baerends-

van Roon .

Dr K. W. Dammerman |

E. F. Gilmour.

B. J. Lempke

7 Poe Dr]. (Cy dab

Meijere.

Prof D) CARE

Meijere.

C.J. M. Willemse.

Embryological and Ecological investigations

on the development of the egg of Am-

mophila campestris Jur.

Continuity versus priority in Nomenclature

| New Dutch East Indian Lamiinae

Catalogus der Nederlandse Macrolepido-

ptera IX.

Achtste supplement op de nieuwe naamlijst

van Nederlandsche Diptera van 1898

Die Larven der Agromyziden, Neunter

Nachtrag.

Second addition to the knowledge of the

Dermaptera and Orthoptera of the

Canary Islands.

Description of a new genus and species of

Acrididae (Orthoptera) from the Solo-

mon Islands.

Corrigendum .

Bladz.

I-XVII

53—112

34— 52

219— 247

113—218

1— 14

15— 33

248—250

251-255

256 — 269

269

Jk)

Eee

’ È

I Eu Ma

VERSLAG

WETENSCHAPPELIJKE MEDEDELINGEN

VAN DE

EENENTACHTIGSTE WINTERVERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

GEHOUDEN IN DE DIERGAARDE „BLIJDORP TE ROTTERDAM

OP ZONDAG 27 MAART 1949, DES MORGENS TE 11 UUR !).

Voorzitter : de President, Dr K. W. Dammerman.

Aanwezig : Het Lid van Verdienste Dr D. Mac Gillavry en de

gewone Leden: G. Bank Jr, Ir G. A. Graaf Bentinck, Dr J. G.

Betrem, P. J. den Boer, H. W. Botzen, P. J. Brakman, P. Chrysan-

thus, J. B. Corporaal, Dr K. W. Dammerman, Prof. Dr W. M.

Docters van Leeuwen, H. C. L. van Eldik, H. H. Evenhuis, G. L.

van Eyndhoven, F. C. J. Fischer, Dr H. J. de Fluiter, H. G. van

Galen, W. H. Gravestein, Ir M. Hardonk, B. de Jong, Dr C. de

Jong, I. A. Kaijadoe, Dr D. J. Kuenen, H. Landsman, Dr S. Leef-

mans, B. J. Lempke, J. P. van Lith, G. S. A. van der Meulen, E. J.

Nieuwenhuis, S. Nieuwenhuizen,-Dr A. Reyne, Prof. Dr W. K. J.

Roepke, W. A. Schepman, Dr. E. A. M. Speijer, Dr L. J. Toxopeus,

J. J. de Vos tot Nederveen Cappel, P. van der Wiel, Prof. Ir T. H.

van Wisselingh.

Afwezig met kennisgeving : de gewone Leden: Dr G. Kruseman

Jr, Mej. M. Mac Gillavry, D. Piet, Dr C. O. van Regteren Altena.

De Voorzitter opent de vergadering en heet de aanwezigen har-

telijk welkom. Hij vertolkt den dank der Vereniging voor de gast-

vrijheid, welke de Directie der Diergaarde „Blijdorp haar voor deze

vergadering heeft verleend.

Vervolgens is aan de orde het vaststellen van de plaats, waar de

volgende wintervergadering zal worden gehouden. Besloten wordt

tot Leiden.

Hierop volgen de

WETENSCHAPPELIJKE MEDEDELINGEN

Allereerst deelt de heer W. K. J. Roepke het volgende mede :

Over twee Agrilus-soorten (Col.)

De Rijksstraatweg te Wageningen is gedeeltelijk met eiken be-

plant, die naar schatting thans ongeveer 100 jaar oud zullen zijn.

Deze bomen hebben door oorlogshandelingen erg geleden, niet al-

leen in Mei 1940, maar ernstiger nog in den winter 1944—45. Veel

1) Afzonderlijk gepubliceerd 1 Maart 1950.

II VERSLAG.

van hen zijn sedert dien reeds gekapt en ongetwijfeld zullen nog

ettelijke verwijderd moeten worden. Door de vriendelijke hulp van

den Rijkswaterstaat te Arnhem, door mij zeer op prijs gesteld, kwam

ik in het bezit van één van deze sterk beschadigde bomen.

De bedoeling was om er Scolytus intricatus Ratz. uit te kweken,

teneinde met deze kevers bepaalde proeven te kunnen nemen. Helaas

verkreeg ik op deze wijze slechts zeer enkele van deze bastkevers ;

misschien was de boom te laat gekapt of die insecten waren in

1948 veel minder talrijk dan in voorafgaande jaren.

Tot mijn aangename verrassing kwam er een aantal exemplaren

van de Buprestide Agrilus biguttatus F. uit, waarvan Everts : Col.

Neerl. II (1903) p. 84 zegt : „vrij zeldzaam in diluviale streken van

Z.-Limburg, ook éénmaal bij Katwijk’. De kevers komen te voor-

schijn uit onregelmatige, ronde boorgaten in den bast, echter alleen

in het dikste gedeelte van den stam. Te oordelen naar het aantal

dezer boorgaten moet de soort vrij talrijk zijn, al heb ik geen enkel

exemplaar in het vrije veld gezien, In de coll. ÜYTTENBOOGAART is

deze kever niet vertegenwoordigd, Smits van BurcsT heeft echter

in zijn verzameling 7 exemplaren uit de omgeving van Breda van

1901 en 1905. Hij zegt in zijn boekje: Nuttige en schadelijke In-

secten, 2e druk (1908) p. 170: ‚de larven dezer soort leven in

oude eiken, tusschen bast en spint. De gangen zijn sterk gekronkeld,

het spint nauwelijks rakende. Verpopping in de schors”.

Ik kon de kevers, die in Mei-Juni uitkwamen, ongeveer 4 à 6 we-

ken in leven houden en wel in een groten aquariumbak. Zij aten

gretig jong eikenblad, dat geregeld als voedsel werd aangeboden.

Dit jonge blad werd op een karakteristieke wijze beschadigd, als het

ware uitgerafeld. Was er geen zon, dan hielden de kevers zich ta-

melijk stil en waren zij weinig beweeglijk. In de zon echter werden

zij levendig en probeerden zij te vliegen. Slechts éénmaal zag ik

een poging tot paring, waarbij een mannetje een wijfje met trillende

vleugels achtervolgde. De paring zelf werd echter niet waargenomen.

Evenmin werd het afzetten van eieren geconstateerd, ofschoon ik

een dik stuk eikenhout met de schors in den bak had geplaatst. Het

wijfje heeft een lange, uitstulpbare, duidelijk tweeledige legbuis.

In het Mast- en Liesbosch bij Breda zag ik in Juli 1948 de

karakteristieke vlieggaten dezer soort op oude, pas gevelde eiken.

Bij deze gelegenheid moge de aandacht op een tweede zeldzame

Agrilus-soort gevestigd worden en wel op A. sinuatus Ol., de pere-

spiraalboorder. Dit insect leeft als larve onder den bast van pere-

takken, waar het spiraalsgewijze een boorgang vreet. Enkele tien-

tallen jaren geleden, toen de Plantenziektenkundige Dienst met zijn

werkzaamheden pas begon, moet dit insect iets talrijker in Neder-

land zijn voorgekomen, daarna is het practisch verdwenen. Pas in

recenten tijd moet het plaatselijk weer zijn opgetreden. In de ver-

zamelingen schijnt de kever slecht vertegenwoordigd te zijn. UyT-

TENBOOGAART heeft de soort niet, maar in de coll. Smits VAN BuRGST

bevinden zich 4 exemplaren uit de omgeving van Breda, van resp.

1898 en 1902.

Volgens Everts is de soort vrij zeldzaam, hij geeft echter verschil-

VERSLAG. II

lende vindplaatsen op. Het insect is klaarblijkelijk een zuidelijker

soort; in België en nog in Frankrijk moet de soort tamelijk alge-

meen zijn en belangrijke schade doen aan perebomen. Zij moet een

voorkeur hebben voor oude bomen, liefst in min of meer verwaar-

loosde boomgaarden.

De larve vreet niet alleen spiraalgangen, zoals in de leerboeken

algemeen wordt vermeld, maar maakt ook typische zig-zag-gangen,

zoals hier door een tweetal medegebrachte objecten duidelijk gede-

monstreerd wordt.

De heer Van der Wiel zegt, dat Agrilus biguttatus inmiddels

reeds meerdere malen in aantal in ons land is waargenomen, o.a.

door den heer BERGER, die de soort in groot aantal heeft gekweekt

uit eikenschors, dat in de omgeving van Eindhoven was verzameld.

Spr. heeft zelf deze soort in aantal aangetroffen onder de schors

van een ouden eikenboom te Denekamp, waar de kevers echter reeds

ten gevolge van hoogwateroverstroming van de Dinkel waren ge-

storven.

De heer Mac Gillavry heeft Agrilus biguttatus meermalen in

Zuid-Limburg gevangen. Agrilus sinuatus ving hij eens te Leiden

in zijn tuin, terwijl hij later het genezen lidteken van de vreterij der

larve ontdekte op den entstam van een pereboompje.

De heer H. J. de Fluiter doet een mededeling over:

Galeruca pomonae Scop. als prooidier van den patrijs (Col.)

D.d. 12 Sept. 1947 ontving Spr. van den heer H. A. ScHwarz

den krop van een patrijs. De vogel was op dien dag om 18 u. ge-

schoten in de ,, Veenkampen te Wageningen.

De ,,Veenkampen” liggen in het z.g. ,,binnenveld’’, een gebied

dat bestaat uit droge grasvelden (blauwgras), enkele stukken bouw-

land, op dat moment in hoofdzaak beplant met voederbieten, en den

Eemwal, bestaande uit grond opgeworpen bij het graven van de grift

en begroeid met velerlei kruidachtige planten.

De krop bleek bij onderzoek vrijwel geheel opgevuld te zijn met

& en 2 van de keversoort Galeruca pomonae Scop. Niet minder dan

36 2,2 en 17 & & van deze soort kwamen uit den krop te voor-

schijn. De © © hadden allen een sterk opgezwollen abdomen, dat

talrijke eieren bevatte. Opvallend was de gaafheid der dieren;

slechts één der 53 dieren had een beschadigd dekschild.

Onder de dieren bevonden zich enkele (2) exemplaren met een

zeer donkere, vrijwel zwarte bovenzijde; zij behoren tot de var.

anthracina Weise, die door EVERTS o.m. voor Nederland vermeld

wordt van Arnhem, Maastricht en de zeekust.

Daarnaast bevatte de krop enkele donkerbruine tot zwartbruine

exemplaren ; de meeste dieren (48 ex.) vertoonden echter de voor

de soort normale lichtbruine tot geelbruine bovenzijde. Spr. laat een

doosje met demonstratiemateriaal circuleren.

In den krop van den patrijs bevonden zich behalve deze kevers nog

enkele haverkorrels, een vrucht van een viooltje, enkele zeer kleine

„klaver -blaadjes en wat ander plantaardig materiaal, dat reeds ten

dele verteerd was.

IV VERSLAG.

D.d. 26-IX-'47 werd op dezelfde plaats wederom een patrijs ge-

schoten. De krop van dit dier bevatte naast vele haverkorrels,

‚klaver -blaadjes, ? boekweitzaad en wat gras, slechts 1 normaal

gekleurd ® exemplaar van G. pomonae Scop.

Summary.

In the gizzard of a partridge (Perdix perdix L.), shot in the neighbourhood of

Wageningen on the 12th of September 1947 36 © © and 17 4 & of Galeruca

pomonae Scop. were found.

Most of them showed the normal colour, but some were darkbrown or even

black (var. anfhracina Weise).

De heer C. de Jong vraagt waar Galeruca pomonae pleegt voor

te komen. De heer De Fluiter antwoordt, dat het dier in droge

grasvelden e.d. leeft.

Diefstal van Lepidoptera te Parijs.

De heer J. B. Corporaal maakt de aanwezigen attent op een be-

langrijke diefstal van vlinders te Parijs!). Uit de grote collectie

van den heer Le Mourr schijnen ongeveer 20.000 stuks te zijn ont-

vreemd en hoewel men zware verdenkingen koestert tegen een

Fransen lepidopteroloog, kan men blijkbaar geen bewijzen aan-

voeren.

De belangrijkste genera, waaruit gestolen is, zijn : Morpho, Or-

nithoptera, Charaxes, Agrias, Papilio, Parnassius etc.

De heer Bentinck vermeldt, dat een dergelijke diefstal gedurende

den vorigen oorlog is gepleegd te St. Quentin in Frankrijk, waar de

zeer zeldzame vorm van Lycaena dispar Hw. voorkwam. De meeste

dezer exemplaren bevonden zich in een collectie aldaar in een der

weinige huizen, die nog onbeschadigd uit den oorlog overbleven.

De gehele vlindercollectie bleek onbeschadigd te zijn, maar alle

exemplaren van den Fransen dispar waren gestolen en zij zijn tot

op den huidigen dag nog niet teruggevonden.

Zeldzame of bijzondere Macrolepidoptera.

De heer G, S. A. van der Meulen vermeldt en vertoont het vol-

gende :

I. Wat betreft Coenonympha arcania L. kan Spr. meedelen, dat

deze soort niet alleen voorkomt op de bewuste plek in Hoenderloo,

doch dat hij deze in 1948 ook in de buurt van de Woeste Hoeve

zag. LEMPKE had dus wel gelijk door in zijn Catalogus van deze

soort o.a. te vermelden : „maar toch stellig nog in loofbossen op de

Veluwe voorkomend’. De heer Van. WISSELINGH heeft de aandacht

gevestigd op de sterke variabiliteit van de soort. Spr. kan weer

enige aberraties vermelden :

a. Een ex., waarbij de ogen aan de onderzijde der achtervleugels

sterk gereduceerd zijn, behalve het grote oog, dat normaal is.

b. Een ex. waarbij aan de onderzijde der voorvleugels een geel-

1) Zie ook Entomologische Berichten XII, No. 290, 21.V.1949, p. 392.

VERSLAG. V

achtige veeg loopt langs den achterrand, wortelwaarts van het

apicaaloog ongeveer als ab. lineigera van pamphilus. De meeste exx.

van arcania hebben dit niet, waarom Spr. meent, dat dit aberratief is.

II. Twee exx. van Hemaris fuciformis L., gevangen te Huizen

4.V111.1948 op Buddleia. Dit is een tweede generatie en reeds ver-

meld in de E.B. no. 285, pag. 304.

III. Een ex. van Drymonia trimacula Esp., gevangen te Holten

28.VI.1947 door den heer Knoop.

IV. Enige exx. van Asphalia diluta F., gevangen te Volthe op licht

31.VII.1948 door Knoop en KLEINJAN. Ze behoren alle tot de sub-

species hartwiegi Reisser, met scherpe en duidelijke dwarsbanden.

V. Een ex. van Celama holsatica Sauber, gevangen te Volthe op

licht 31.V11.1948 door Knoop en KLEINJAN. Het is nu voldoende

bekend, dat centonalis en holsatica twee soorten zijn. Behalve het

verschil in copulatieorganen heeft holsatica over het midden der

achtervleugels een donkeren band, centonalis niet.

VI. Een ex. van Graptolitha lamda F. subsp. zinckenii Tr., ge-

vangen te Volthe 26.11.1945 door Knoop. Het dier zat tegen een

paal. Volgens Cat. LEMPKE zijn er enige gevallen bekend van over-

wintering der pop, welke dan in het voorjaar zou uitkomen. Gezien

de gaafheid van dit dier komt het Spr. voor met een analoog geval

te doen te hebben.

VII. Een ex. van Catocala sponsa L., gevangen te Volthe op

smeer 11.1X.1948 door Knoop en KLEINJAN. Op dien avond wer-

. den twee exx. buitgemaakt, welke, gezien den laten datum, geen

van beide meer gaaf waren. Het beste ex. laat Spr. rondgaan, een

©. Ter vergelijking gaat een ex. van nupta mede rond.

De heer Bentinck merkt op, dat een verwisseling van de beide

genoemde Catocala-soorten z.i. bijna niet mogelijk is, aangezien

sponsa één maand vroeger vliegt dan nupta.

Nieuwe en zeldzame Lepidoptera in 1948.

De heer G. A. Bentinck vermeldt en vertoont het volgende :

I. Wat zijn eigen vangsten betreft:

a. Een ex. van Alispa angustella Hb. op 9.V1.'48 te Meerssen ge-

vangen. Deze zeldzame soort, die in vruchten van Euonymus euro-

paeus leeft, was buiten de duinstreken nog nauwelijks waargenomen.

b. Enige exx. van Cacoecia aeriferana H.S. op 5.VIII.'48 te

Amerongen op licht gevangen.

c. Een ex. van Capua reticulana Hb. op 8.IX.'48 te Amerongen,

en een op 9.VI.'48 te Meerssen gevangen. 2 exx. uit Z. Beveland,

die Spr. van Dr KUENEN kreeg, gaan mede ter vergelijking rond.

Aldaar was de soort schadelijk op vruchtbomen.

d. Een ex. van Olethreutes hercyniana Tr. op 9.V1.'48 te Meers-

sen gevangen.

e. Een ex. van Bedellia somnulentella Z. op 7.VIIL.'48 te Ame-

rongen gevangen.

f. Een ex. van de zeer zeldzame Tinea angustipennis H.S. op

3.VII. 48 te Norg op licht gevangen; het 2e ex. voor Nederland,

VI VERSLAG.

De soort is in 't buitenland eveneens zeer zeldzaam ; de rups is nog

onbekend.

g. Een ex. van Anarsia lineatella Z. Op de laatste herfstver-

gadering (1948) vermeldde de heer G. v. Rossem deze soort als

nieuw voor de Nederl. fauna, terwijl zij schadelijk aan gewassen

optrad. Hij was zo welwillend Spr. een ex, afkomstig uit Naaldwijk,

te geven, dat hierbij mede rondgaat overeenkomstig zijn toestemming,

daar de soort op voornoemde vergadering niet vertoond werd.

II. Namens Majoor J. C. Rijk:

a. Van Cryphia divisa Esp. (Bryophila raptricula Hb.) ving hij

verleden zomer wederom een aantal exx. te Meerssen, nl. 12 stuks

tussen 27.VII en 21.VIII.

b. Enige exx. van Cryphia algae F. op 3.VI11.'48 te Meerssen.

Van deze beide Cryphia-soorten gaf hij welwillend respectievelijk

2 en 1 ex. aan Spr.

c. Een ex. van Calophasia lunula Hufn. op 30.VII.'48 te Meers-

sen gevangen.

III. Op verzoek van den heer C. Doets:

a. 2 8 6 van Acalla permutana Dup. op 31.VIII en 8.IX.'48

tussen Rosa spinosissima in de duinen der A’damse Waterleiding

gevangen. De rups leeft des zomers op deze plant. Nieuw voor Ne-

derland.

b. Enige exx. van Cnephasiacommunana H.S. Genitaliën-onder-

zoek heeft bewezen, dat deze soort ook hier inheems is. In coll.

Doets:5 4 6 en l 9 ;in Mus. A’dam:7 & 3 en 2 2:2. Duidelijk

verschil in gen. met chrysantheana Dup., waar ze weer nauw mee

verwant is. Verschijnt reeds begin Mei—begin Juni, terwijl chrys.

meest in Juli vliegt. Gevangen te Hilversum, Enschede, Arnhem.

Vooral kenbaar aan den zeer schuinen achterrand der voorvleugels.

Nieuw voor Nederland. .

c. Enige exx. van Evetria pinicolana Dbld. Genitaliën-onderzoek

heeft ook hier bewezen, dat deze soort hier te lande voorkomt. Zij

schijnt zelfs wel bijna even algemeen als de zeer na verwante

buoliana Schiff. Er is in vleugeltekening en in gen. een groot onder-

scheid. Volgens den Eng. auteur zou zij evenals buoliana in jonge

scheuten van Pinus sylvestris leven. Nieuw voor Nederland.

d. Drie exx. van Ancylis comptana Froel. op 30.VIL.'48 op den

Bemelerberg gevangen, echter tamelijk afgevlogen. Rups in Juni en

najaar aan lage planten. Was in geheel Europa bekend, behalve in

Nederland ; thans ook nieuw voor Nederland.

e. Vele exx. van Psacaphora terminella Westwood in Aug. 1947

als rups in grote vlekmijnen in bladeren van Circaea lutetiana te

Valkenburg (L.) gevonden. Imagines zijn bij massa’s uitgekomen in

Mei—Juni. Was lang alleen uit Engeland en Duitsland bekend.

BENANDER vermeldt haar echter nu ook voor Zweden. Nieuw voor

Nederland.

f. Enige exx. van Antispila treitschkiella F.R. in Aug. '47 als

larve ontdekt in vlekmijnen in bladeren van Cornus sanguinea te

Valkenburg (L.). In Juni kwamen 11 imagines uit. Als de rups

volwassen is, snijdt zij een ovaal stukje uit het blad juist boven de

VERSLAG. VII

mijn ; ze laat zich in dit zakje op de aarde vallen en blijft daar liggen

zonder nog voedsel tot zich te nemen en verpopt in het voorjaar.

Nieuw voor Nederland.

g. Enige exx. van Nepticula freyella Heyd. Eind Aug —begin

Sept. 47 werden vele mijnen in bladeren van Convolvulus arvensis

langs den Zeeweg bij Overveen gevonden. De zeer kleine imagines

kwamen begin Mei uit. De heer Vari kweekte gelijktijdig deze soort

uit Convolvulus sepium te Amsterdam. Ze schijnt alleen uit Duits-

land en Zwitserland bekend te zijn, en is locaal, hoewel ter plaatse

veelvuldig. In Aug. ‘48 vond hij in een half uur 60 mijnen. Nieuw

voor Nederland.

Van de 3 laatste soorten worden ook de mijngangen getoond.

Variabiliteit bij de narcissenvlieg, Lampetia equestris (F.) (Dipt.)

De heer L. J, Toxopeus vertoont voor het medelid D. Piet, dat

verhinderd is, een serie van de Narcissenvlieg, Lampetia equestris

(F.), die het rot van de bollen veroorzaakt. De Heer Pier heeft,

behalve een aantal van deze insecten, die in Holland verzameld zijn,

hierbij ook een kleine serie gezet, die hij bijeenbracht van den Col du

Lauteret, in de Franse Alpen, waar zich prachtige weiden vol

Narcissus poëticus bevinden. Deze Franse vliegen zijn veel groter

dan de Nederlandse en vallen op door haar uniform uiterlijk, terwijl

de laatste een groot aantal kleurverscheidenheden vertonen. De hier

zo algemene variëteit met donkere dwarsband over het abdomen

ontbreekt bij de Franse. Op het eerste gezicht zou men zeggen met

een andere soort te doen te hebben.

Het blijkt bij determinatie echter, dat er hier maar één soort in het

spel is, n.l. de genoemde equestris, die echter verschillende malen

beschreven werd. Een van deze synonymen zal wel op de Franse

subspecies betrekking hebben, maar hierover is het onderzoek nog

niet afgelopen.

Een andere kwestie is, waar men den Nederlandsen vertegenwoor-

diger moet indelen. Hieromtrent doet Spr. de suggestie aan de hand,

deze te beschouwen als een populatie, ontstaan door hybridisaties.

Men kan aannemen, dat bij den import van narcissensoorten ten

behoeve van de cultuur, een aantal locale rassen van de Narcissen-

vlieg ons land is binnengekomen. De vlieg is niet volkomen gebon-

den aan de narcis, maar van de voedselplanten is geen enkele soort

oorspronkelijk inlands. Aldus kan met N. Tazetta een equestris-

subspecies uit Spanje, met N. poëticus een uit Zwitserland of Frank-

rijk, met N. Pseudonarcissus een andere uit de Oriënt meegekomen

zijn, afgezien nog van de locale vormen uit verschillende streken van

het plantenareaal.

Deze, of wellicht een paar van deze, hebben zich vermoedelijk in

ons land vermengd. Bij hybridisatie van rassen vergroot zich de

variabiliteit door het naar voren treden van tevoren latent gebleven

raseigenschappen. Zo is het mogelijk, dat de roodbruine kleur van

de thorax bij geen enkele bekende subspecies gevonden wordt, maar

dat dit een primair deel van het Syrphiden-patroon is, bij equestris

latent geworden, maar dat bij hybridisatie weer optreedt.

VII VERSLAG.

Het zal dus de moeite waard zijn, materiaal van deze soort uit

verschillende oorsprongsgebieden bijeen te brengen, en om eventueel

na te gaan, of hier te lande nog iets van de oorspronkelijke stam-

rassen is terug te vinden, b.v. of in streken, waar de trompetnarcis

van oudsher verwilderd is, een andere en meer uniforme vlieg voor-

komt dan in de centra van de cultuur, waar verschillende importen

kunnen hebben plaatsgevonden. Spr. beveelt dit onderzoek aan de

aanwezigen warm aan.

Naar aanleiding van het gesprokene merkt Dr Betrem op, dat

men in dit geval niet alleen moet denken aan een hybridisatie van

ondersoorten uit verschillende gebieden, maar zeer zeker ook aan

oecologische invloeden, speciaal die van het klimaat, als bijv. voch-

tigheid en temperatuur. Ongetwijfeld leven de dieren in verhouding

tot hun oorsprongsgebied onder extreme omstandigheden. Het is

bekend, dat insecten onder invloed van extreme factoren zeer sterk

kunnen gaan variëren, zodat volgens Spr. bovenstaande mogelijk-

heid om de variatie te kunnen verklaren zeer zeker ook genoemd

moet worden.

De heer Betrem merkt verder nog op, dat men aan de grens van

het verspreidingsgebied veelal uiteenstralende subspecies aantreft.

De heer Toxopeus geeft dit gaarne toe, maar meent, dat het niet

als vaststaand mag worden aangenomen, dat L. equestris hier vóór

de introductie van de narcis reeds voorkwam, zodat men moei-

lijk van een randgebied kan spreken.

De heer Speyer merkt op, dat men in de entomologie zeer voor-

zichtig moet zijn met het gebruik van de termen der genetica in de

systematiek. Men weet b.v. niet wat voor eigenschappen de oor-

spronkelijke vormen of soorten hadden en daardoor laat zich het

vraagstuk van hybridisatie moeilijk oplossen. Vele soorten kunnen

niet zo nauwkeurig worden gekweekt als b.v. Drosophila, zodat

men met de conclusies zeer voorzichtig moet zijn.

De heer Mac Gillavry zegt, dat wijlen Prof. DE MEIJERE zich

ook zeer voor dit vraagstuk interesseerde. Hij heeft hem indertijd

materiaal uit Bergen (N.H.) gezonden, maar weet niet of het be-

werkt is.

De heer Roepke meent, dat het moeilijk zal zijn na te gaan, waar

de inheemse L. equestris vandaan kwam, daar bollenimport van de

meest uiteengelegen landen heeft plaats gevonden, zelfs veel uit Ja-

pan. Het is echter slechts bij hoge uitzondering, dat deze insecten

op andere bollen dan die van narcissen leven.

Vangsten van Macrolepidoptera in 1948,

De heer T. H. van Wisselingh deelt het volgende mede :

Voor de vangst van Macrolepidoptera is het jaar 1948 wel bui-

tengewoon ongunstig geweest, hetgeen zich vooral afspiegelde in

het geringe aantal exemplaren, dat per avond bij de vangst op

licht en op stroop werd aangetroffen.

Toch was het aantal soorten, dat ik in 1948 aantrof slechts weinig

geringer dan in de voorafgaande jaren, welke wat vangomstandig-

VERSLAG. IX

heden met 1948 waren te vergelijken, nl. 408 tegen 442 en 441 in

1947 en 1946.

Evenals na den warmen drogen zomer in 1947 was na den kou-

den en natten zomer van 1948 het aantal najaarssoorten zeer gering.

Ook nu ontbraken meerdere anders gewone najaarsnoctuïden, ter-

wijl van soorten, welke anders in een groot aantal exemplaren ver-

schijnen, nu slechts enkele exemplaren werden waargenomen b.v.

van Conistra vaccinii L., Agrochola lota Clerck, Agrochola circellaris

Hufn. e.a.

Toch deed ik in 1948 nog aan aantal interessante vangsten, waar-

van te vermelden zijn :

Nothopteryx (Lobophora) polycommata Hb. Het vorige jaar ver-

meldde ik de vangst van één exemplaar van deze soort, welke nog

slechts een enkele maal in ons land werd waargenomen, op licht te

Aerdenhout. Op 27 Maart en op 29 Maart 1948 ving ik een exem-

plaar in de duinen onder Vogelenzang.

Sterrha (Acidalia) muricata Hufn. Van deze soort ving ik op

5 Juli 1948 een geheel rood exemplaar in de Appélbergen bij de

Punt. Dezen vorm ving ik reeds eerder in 1918 bij Peize.

Boloria aquilonaris Stichel (arsilache Esp.) Behalve enkele oudere

vangsten in Limburgse venen, was het dier in latere jaren alleen

bekend van een veenplas in de Appélbergen bij de Punt. Na een

vergeefse tocht naar deze vangplaats op 5 Juli 1948 ontdekte ik

later op dien dag deze soort bij een veenplas op de heide tussen

Donderen en Norg ; ze vloog hier in aantal. Den volgenden dag

zocht ik bij een iets noordelijker gelegen veenplas en hier vloog

aquilonaris in zo groten getale, dat in den tijd van een half uur

25 stuks konden worden bemachtigd. Hieronder was een exemplaar,

waarbij de zwarte vlekken op het midden van de voorvleugels tot

een doorlopenden band zijn verenigd. Deze vorm is beschreven door

DERENNE in 1932 als ab. cinctata.

Maculinea teleius Brgstr. (euphemus Hb.) was evenals vorige

jaren vrij talrijk op een terrein bij de Maas ter hoogte van Swalmen.

Het viel echter op, dat in 1948 het merendeel van de gevangen

exemplaren behoorde tot de ab. paucipuncta Courv., waarbij de

zwarte vlekken op de bovenzijde sterk in aantal zijn verminderd of

soms geheel ontbreken, terwijl ik deze ab. in vorige jaren slechts

zeer zelden aantrof.

Pontia daplidice L. ving ik op 20 Juli 1948 op den Welterberg

bij Heerlen.

Nycterosea obstipata F. verscheen op licht te Aerdenhout op

22 Aug. 1948.

Chiasmia clathrata L., in het Oosten en Zuiden van ons land

op verschillende plaatsen te vinden, doch uit de duinstreek nog niet

vermeld, ving ik op licht te Aerdenhout op 8 Sept. 1948.

Een overwinterd exemplaar van Xylena exsoleta L. verscheen

op stroop te Aerdenhout op 29 Maart 1948.

Van Schrankia taenialis Hb. ving ik op 25 en op 27 Juli een

exemplaar op stroop te Epen (Z.L.).

Van Episema caeruleocephala L. ving ik op 12 October 1948 te

x VERSLAG.

Aerdenhout een exemplaar, waarbij de ronde en de niervlek zijn

samengevloeid tot een grote driehoekige vlek.

Voorts trof ik nog een tweede generatie aan van Heliophobus

saponariae Esp. op 2 Aug. 1948 te Aerdenhout en van Opistho-

graptis luteolata L. op 10 Sept. 1948 eveneens te Aerdenhout.

Naar aanleiding van het medegedeelde merkt den heer BANK op,

dat hij eens in Augustus/September Chiasmia clathrata in de duinen

heeft gevangen.

Met betrekking tot de vangsten van Boloria aquilonaris Stichel

wenst de heer VAN DER MEULEN den lepidopterologen aan te raden

toch niet te veel van deze dieren weg te vangen. Er zijn momenteel

slechts een paar vindplaatsen bekend en het zou jammer zijn wan-

neer deze soort in ons land uitsterft.

Optreden van Tenuipalpus oudemansi (Acar., Tetran.)

De heer G. L. van Eyndhoven bespreekt 2 gevallen van aan-

tasting van vruchtbomen door de mijt Tenuipalpus oudemansi

Geijskes 20.11.1939. De eerste zending werd hem gezonden door

den Plantenziektenkundigen Dienst en betrof een aantasting in

Bennekom ; de tweede kwam van den Rijkstuinbouwconsulent voor

Limburg en de Gemeente Deurne en betrof het voorkomen te Beek

(L.). Beide zendingen arriveerden in de tweede helft van Maart ;

te Beek waren de mijten, die vermoedelijk hadden overwinterd, ech-

ter reeds 27 Februari door den tuinbouwonderwijzer CLAESSEN

waargenomen.

Tenuipalpus oudemansi is pas in 1939 door GEIJSKES beschre-

ven 1), zowel van appel als van beuk (Fagus). Het schijnt de enige

soort te zijn, die in ons klimaat in de vrije natuur voorkomt. De

overige species van dit genus leven in de tropen en subtropen. Drie

ervan worden door GEIJSKES uit, Nederland genoemd (orchidarum

Parfitt 1859, phoenicis Geijskes 20.11.1939 en cactorum Oudms.

1929), waar zij in kassen en huizen op planten uit warme streken

leven.

Ten slotte moet Spr. wijzen op een storende fout in GEIJSKES'

publicatie. Twee afbeeldingen zijn nl. verwisseld. Fig. 7 (phoenicis)

is in werkelijkheid 7. oudemansi, en fig. 9 (oudemansi) is in wer-

kelijkheid 7. phoenicis.2) Prof. Dr W. K. J. RoEPKE is zo welwil-

lend geweest Spr. in staat te stellen de type-preparaten te verge-

lijken en te bestuderen ; deze bleken van de juiste etiketten voorzien.

De heer Kuenen zegt, dat hij deze soort ook heeft gezien. De die-

ren schijnen geen schade van enige betekenis te veroorzaken. Naar

zijn mening moet men ze speciaal zoeken in verwaarloosde boom-

gaarden.

1) Beiträge zur Kenntnis der europäischen Spinnmilben (Acari, Tetranychidae),

etc. Meded. Landbouwhoogeschool XLII, Verhand. 4, p. 25, fig. 9.

2) There is a disturbing mistake in the publication of GEUSKES, as 2 figures

have been confounded. Fig. 7 (phoenicis) is in reality T. oudemansi, and fig. 9

(oudemansi) is in reality T. phoenicis. The labelling of the type-specimens is

correct.

VERSLAG XI

De heer M. HARDONK geeft een uiteenzetting

Over de vleugelpigmenten der Pieriden en verwante stoffen (Lep.).

In de entomologische vakliteratuur wordt in het algemeen slechts

weinig aandacht besteed aan de chemie der pigmenten, die in zo

sterke mate bijdragen tot de kleurenweelde der insecten. Practisch

alle witte, gele, oranje, rode, bruine en zwarte tinten zijn pigment-

kleuren, de groene en blauwe gedeeltelijk. De meeste, vooral de

glanzende, blauwe en groene kleuren, evenals de metallische, de

weerschijnkleuren en het parelmoer, berusten op optische effecten

en komen tot stand door breking en buiging van het licht. Het groen

op de onderzijde van de achtervleugels van Anthocharis cardamines

L. en van Pontia daplidice L. is geen echte kleur, maar de groene

indruk wordt veroorzaakt door een innige menging van geel en

zwart. De pigmenten behoren tot een groot aantal klassen van

chemische verbindingen. Sommige worden, niet of practisch niet

veranderd, direct uit het voedsel verkregen, zoals de gele tot rode

carotine kleurstoffen, die in alle bladeren voorkomen en de flavonen,

een groep van bloemkleurstoffen. De meeste andere pigmentsoorten

worden echter in het insectenlichaam gevormd uit afbraakproducten

van eiwitstoffen.

De aanwezigheid van één enkele pigmentgroep kan gemakkelijk

aangetoond worden zonder de vleugels te beschadigen, nl. de fla-

vonen, witte tot lichtgele pigmenten, die in ammoniakdampen diep

geel worden. Deze verkleuring verdwijnt weer spoedig in zuivere

lucht. Zij komen o.a. voor bij Nymphalidae, Satyridae en bij de

Dismorphiinae, een vrijwel tot Zuid-Amerika beperkte subfamilie

der Pieridae, maar waartoe ook onze Leptidia sinapis L. behoort.

Forp (1941—'43) maakte van het al of niet voorkomen van flavon-

kleurstoffen gebruikt bij het ordenen van de Dismorphiinae en Dos

Passos deed dit in 1948 bij het classificeren van nearctische soorten

van het genus Oeneis (Rhop., Satyridae). Tot mijn spijt moet ik

opmerken, dat Forp's chemische formuleringen in zijn „Butterflies

(Collins, Londen, 1945) niet altijd even gelukkig zijn.

Van de talloze pigmentgroepen wilde ik hier echter alleen de

pterinen, de witte, gele tot rode kleurstoffen van de Pieriden vleugels

iets nader bespreken en kort wijzen op de physiologische werking

van nauw verwante verbindingen, die in de vitamine B groep thuis-

horen. De melaninen, waaraan de zwarte tekening te wijten is,

blijven dus buiten beschouwing, evenals het pterobiline, een ver-

binding van een tot de groep der galkleurstoffen behorend blauw

pigment met een eiwit, dat de blauwe tot groene kleur langs de

aderen van de achtervleugels van de witjes veroorzaakt. Normaal

is deze kleurstof overdekt door de gelig witte schubben en dus niet

te zien. Daar deze kleurstof in water oplosbaar is, verspreidt zij zich

soms bij te lang weken van droge vlinders in min of meer smalle

banden langs de aders en soms in vlekken over de vleugels. Een

exemplaar van P. brassicae, dat reeds bij het vangen groene strepen

langs de aderen had, geef ik hierbij rond. Uit een millioen grote

koolwitjes werden 200 mg pterobiline verkregen.

XII VERSLAG.

In 1882 isoleerde GRIFFITH een wit pigment uit Pieris-vleugels,

dat hij ,lepidopteric acid’, dus ,,vlinderzuur’’ noemde en dat hij

meende identiek te zijn aan of in alle geval afgeleid van urinezuur,

het bekende afbraakproduct van eiwitten. Deze mening hield lang

stand tot de resultaten van de onderzoekingen van SCHÖPF, Wie-

LAND, PURRMANN, BECKER van 1925 tot 1942 aantoonden, dat men

hier te doen had met een tot dusverre onbekende groep van pig-

menten, waaraan de naam pterinen werd gegeven. Behalve bij vlin-

ders, werden zij ook gevonden bij Hymenoptera, Neuroptera en

Hemiptera, later in de schubben van vissen, in de urine van zoog-

dieren en den mens en in nieren, milt en lever en andere organen.

De pterinen kunnen uit de met aether ontvette vleugels worden

geëxtraheerd met verdunde ammoniak of natronloog en ook met

glycerine. De oplossingen in alkalische vloeistoffen vertonen een

karakteristieke intensieve blauwe fluorescentie in ultraviolet licht.

De hoeveelheid pterine in een vlinder is zeer gering, zo werden uit

1164 g vleugels, afkomstig van 215.000 exemplaren van Pieris napi

39.1 g pigment verkregen of 0.18 mg per vleugel. Geïsoleerd werden

drie witte pigmenten : leucopterine, isoxanthopterine en mesopterine,

het oranjegele chrysopterine en twee rode kleurstoffen pterorhodine

of rhodopterine en erythropterine. Leuco-, isoxantho- en xantho-

pterine werden synthetisch bereid, het laatste zelfs op technische

schaal wegens zijn physiologische eigenschappen. Met de chemische

structuur zal ik U nw maar niet lastig vallen. Verder zijn nog enkele

andere witte en gele pterinen geïsoleerd uit vleugels van Appias- en

Catopsilia-soorten en van Colias croceus Fourcr. en een violet

pterine uit de rode vleugelpunt van Anthocharis cardamines. Ge-

woonlijk komen deze pigmenten naast elkaar voor, waarbij echter

steeds één kleurstof overheerst. Eigenaardig is echter, dat gevallen

bekend zijn, dat bij de beide sexen van een soort geheel andere

pigmenten optreden. Zo bevatten de vleugelschubben van Gone-

pteryx rhamni bij beide sexen leucopterine en danken de middenstip-

pen haar kleur aan de aanwezigheid van erythropterine, terwijl de

gele kleur van het mannetje wordt veroorzaakt door het overheer-

send xanthopterine, dat bij het wijfje slechts in geringe hoeveelheid

voorkomt, maar bij het mannetje vindt men bovendien nog chryso-

pterine en bij het wijfje mesopterine. De groene en citroengele

kleur der vleugels van G. rhamni ontstaan door een gelijkmatige

onderlaag van het blauwgroene pterobiline, waarop de gelig witte

resp. gele pigmenten liggen.

Door oxydatie van de gele pigmenten ontstaan oranjerode tussen-

producten, dan het purperrode rhodopterine en daaruit ten slotte

het kleurloze leucopterine. Blijkbaar verlopen deze oxydatie-proces-

sen in de zich ontwikkelende poppen onder invloed van enzymen,

die b.v. in de lever en den darm- en maagwand zijn aangetoond,

maar nog niet in de vlindervleugels, hoewel daar wel andere zuur-

stofoverdragers werkzaam zijn. De processen, welke leiden tot de

vorming van melaninen en pterinen, verlopen volgens BECKER niet

gelijktijdig en werken elkaar zelfs tegen. Het optreden van flava-

en sulfurea-vormen bij Pieriden zou een gevolg kunnen zijn van

VERSLAG. e XIII

onvoldoende zuurstoftoevoer of van een tekort of inactivering van

het oxydatie-enzyme. Bewaren van poppen in lucht met een sub-

lethale blauwzuur- of zwavelwaterstof-concentratie, welke stoffen

sterke enzymevergiften zijn, zou dan gele vormen moeten leveren.

De waarnemingen van PiEPErs, dat bij vele tropische Pieriden

de vleugels in de pop eerst rood gekleurd zijn, welk rood geleidelijk

vervangen wordt door geel en wit en wel beginnend van af de

vleugelwortel, zou door oxydatie van een rood pigment verklaard

kunnen worden. Zuurstoftoevoer naar de schubben kan vrijwel

alleen geschieden van uit het lichaam, dus via de vleugelwortels,

daar volgens FRAENKEL de epidermis geen of practisch geen zuurstof

doorlaat.

De pterinen moeten uiteindelijk uit eiwitstoffen ontstaan zijn,

maar kunnen toch niet als producten van de gewone stofwisseling

worden beschouwd, daar zij niet, maar urinezuur wel, in het meco-

nium voorkomen.

Hiermede wil ik dan van het entomologische deel van dit overzicht

overgaan op een ander gebied :

De physioligische werking van pterine verbindingen.

Kort nadat KoscHara in 1936 uropterine — xanthopterine uit

urine geïsoleerd had, deelden TscHESCHE en WOLFF mede, dat deze

kleurstof reeds in zeer kleine doses een gunstigen invloed had op het

bloedbeeld bij een anaemie, die bij jonge ratten veroorzaakt was door

een eenzijdig melk-, dus eiwitrijk-diëet. In 1941 vonden SIMMONS

en Norris een zelfde effect bij een overeenkomstige bij vissen opge-

wekte bloedarmoede.

Het grote onderzoek in de Verenigde Staten naar den aard van de

in lever en gist en in planten voorkomende factoren van de vitamine

B groep, zoals b.v. de vitamines B., B,,, B,,, de kuikengroeifactor,

het folinezuur uit spinazie, lever en gist en verschillende groeifac-

toren voor micro-organismen, kon in 1946 en 1948 door STOKSSTAD

en HUTCHINGS afgesloten worden door definitief vaststellen van den

chemischen opbouw van folinezuur en van de L. casei-factor uit gist

en lever en door synthese van eerstgenoemde stof. Het bleek, dat

al deze factoren opgebouwd zijn uit xanthopterine, para-aminoben-

zoëzuur, een andere belangrijke stof met vitaminekarakter, en wisse-

lende hoeveelheden glutaminezuur, één der bouwstenen van de

eiwitten.

Deze biologisch en physiologisch actieve stoffen vertonen de

voor pterinen karakteristieke fluorescentie in ultraviolet licht. De

activiteit van verschillende ruwe concentraten werd gecontroleerd

door hun effect op groei en vermenigvuldiging van bacteriën, die

folinezuur niet kunnen ontberen. Maar ook insecten werden voor

dit doel gebruikt. De metamorphose van de larven van Aedes aegypti

L. tot pop en imago treedt niet in als folinezuur in het milieu ont-

breekt. Ook de meelworm Tenebrio molitor heeft deze stof nodig

voor normale groei en ontwikkeling.

De meest kenmerkende werking van de folinezuur groep is die

op het bloedbeeld. Folinezuur is volgens de uitgebreide onderzoe-

XIV: VERSLAG.

kingen van Spies een goed middel bij verschillende soorten van

bloedarmoede, vooral bij voedingsanaemie, spruw, perniciosa en

macrocytische anaemie onder snelle regeneratie van bloed en been-

merg. Bij bloedarmoede ten gevolge van ijzergebrek werkt foline-

zuur niet. Wel heeft deze stof, die nu op vrij grote schaal synthetisch

wordt bereid, gunstigen invloed op bloedarmoede na infectieziekten

en na loodvergiftiging. Bij andere vormen van bloedarmoede is

folinezuur onwerkzaam, maar door het aanbrengen van kleurwijzi-

gingen in het molecule is het mogelijk, stoffen met genezende wer-

king te krijgen, die echter nog te giftig zijn. Folinezuur zelf is phar-

macolcgisch onschadelijk, eerst bij zeer hoge doses treedt bescha-

diging van lever, milt en nier op.

Even moet hier ingelast worden, dat in de tweede helft van 1948

gelijktijdig in Engeland en in Amerika uit lever en gist het vitamine

B,s werd geïsoleerd, een rood gekleurde, cobalt-houdende gekris-

talliseerde eiwitachtige verbinding, dus geen pterine, die 20-50.000

maal zo actief is als folinezuur bij de bestrijding van pernicieuze

anaemie.

Het uit een schimmelsoort geisoleerde rhizopterine is niet van

xanthopterine afgeleid, maar van een ander nauw verwant pterine,

het is geen groeistof voor bacterién, maar integendeel een bactericide.

Evenmin heeft het invloed op het uitkomen van kippeneieren, op

den groei en den gezondheidstoestand van kuikens en biggen en

bevordert ook niet de vorming van rode bloedlichaampjes.

Ten slotte moeten nog even gememoreerd worden de onderzoe-

kingen van TSCHESCHE in 1947, die naar aanleiding van zijn studién

over mitosevergiften ook den invloed van xanthopterine op kippen-

borstfibroblasten en muizencarcinoom onderzocht en waarnam, dat

daarbij in vitro een snelle stijging van het aantal prophasen optrad,

gevolgd door een vermeerdering van het aantal cellen met patholo-

gische metaphasen. FRAENKEL publiceerde eveneens in 1947 de

resultaten van een onderzoek van het algemene effect van xan-

thopterine en folinezuur op het ziektebeeld bij kankerpatiënten. Hij

constateerde, dat de uitwerking onvoldoende was voor regelmatig

klinisch gebruik, doch dat verder onderzoek gewenst was. In den

laatsten tijd komen uit Amerika berichten, dat ,,teropterine’, een

synthetisch conjugaat van folinezuur met in totaal drie moleculen

glutaminezuur een gunstige werking zou hebben bij kankergevallen.

Hier moet echter nog veel meer systematisch werk worden verricht,

evenals bij virusbestrijding.

De heer Toxopeus vraagt of melaninen in verband staan met de

gele en rode vlinderkleurstoffen. Hij deelt verder mede, dat om-

streeks 1938 Mrs. M. E. Watsu, toen wonende te Sukabumi op

Java, een zeer bekende verzamelaarster van insecten, een aanvrage

van een Franse maatschappij voor fabricage van chemische pro-

ducten kreeg om 50 kilo Appias nero te leveren voor chemisch on-

derzoek. Hieraan kon uiteraard niet worden voldaan, want al is die

Pieride locaal niet zeldzaam, het zal toch bezwaarlijk gaan, er in

één seizoen een honderdduizend exemplaren van bijeen te krijgen.

Blijkbaar heeft het doel voorgezeten, dergelijke onderzoekingen als

VERSLAG. XV

waarvan de heer HARDONK sprak, aan deze menierode vlinders te

verrichten. Bij het op de Molukken voorkomende ras is de oranje

kleur vervangen door zwart, terwijl bij de dieren op Nieuw Guinea

de kleur blauwgrijs is.

De heer Hardonk antwoordt hierop, dat er geen overgang is be-

schreven van pterinen tot zwarte stoffen. Vermoedelijk is de zwar-

te Molukken-vorm een gevolg van het gaan overheersen van de me-

lanine vorming die door andere mechanismen beheerst wordt dan de

productie van de pterinen. Men zou kunnen denken aan het weg-

vallen van het concurrerende oxydatie-enzyme voor de vorming

van de rode pterinen, waardoor het zwarte melanine ongehinderd

over de gehele vleugel kan ontstaan. In feite zou dit neerkomen op

het verlies of de degeneratie van een geen, dat een bepaald physio-

logisch proces regelt. Het is bekend, dat bij de Pieriden de tyrosi-

nase, het oxyderende enzyme, dat verantwoordelijk is voor de oxy-

datie van bepaalde stoffen tot melanine, over de gehele vleugel

voorkomt. Een zich in de pop ontwikkelende vleugel van b.v. P.

brassicae wordt bij bestrijken met een tyrosine oplossing, één der

grondstoffen van de melaninen, geheel zwart. Het ontstaan van

de Nieuw Guinea vormen is niet verklaarbaar, daar blauwe tussen-

producten noch bij de pterine-vorming, noch bij die van melaninen

waargenomen zijn.

Aantekening.

Bij overweging achteraf zou toch nog een mogelijkheid bestaan. De blauw-

grijze kleur der Nieuw Guinea-vormen zou een mengkleur kunnen zijn, tot stand

komend door gelijkmatige menging van zwart melanine met een matig gekleurd

pterine, dus op dezelfde wijze als het groen op de onderzijde bij P. daplidice en

A. cardamines, of door overdekken van den blauwen ondergrond van pterobiline

door zwart melanine, dit in analogie met de groene kleur van het citroentje. In

beide gevallen moet dan de pterine-vorming onderdrukt zijn, maar ook de in-

tensiteit van de melanisatie. Dat deze variëren kan, blijkt uit het verschil in diep-

te van het zwart tussen de eerste en tweede generatie van b.v. napi. Microscopisch

onderzoek zou misschien, naast chemische analyse, uitsluitsel kunnen geven of

de blauwige tint een mengkleur is of niet.

Diverse waarnemingen,

De heer E. A. M. Speijer maakt de aanwezigen er op attent, dat

de klassieke entomologische boeken op het ogenblik goedkoop zijn.

Verder heeft hij met enige medewerkers de vindplaatsen van o.a.

Lucanus cervus nagegaan en daarbij geconstateerd, dat dit dier

vooral in de streek van Hattem kan worden gevonden.

Bij den coloradokever (Leptinotarsa decemlineata) heeft hij een

grote variatie in de tekening geconstateerd.

Van Rhizotrogus heeft hij duizenden exemplaren in Zwolle

waargenomen.

Met het zoeken naar Acherontia atropos heeft hij in Westelijk

Overijsel weinig resultaat gehad.

De Opinions in de Bibliotheek.

De Bibliothecaris, de heer F, C. J. Fischer, deelt nog mede, dat

de Bibliotheek thans de volledige uitgave bezit van de Opinions etc.

der Internationale Commissie voor de Zoölogische Nomenclatuur.

XVI VERSLAG.

Cyrtidae (Dipt.) in Pelargonium-stengel.

De heer S. Leefmans toont een aantal vliegen, behorende tot de

familie der Cyrtidae (Acroceridae) en mogelijk tot de soort Ogco-

des pallipes Latr.

Deze vliegen ontving hij in het aligelosen jaar van Mej. G. Brink,

le assistente van Prof. J. WESTERDIJK te Baarn.

Zij trof deze vliegen aan in een Pelargonium-stengel, die uitgehold

was. Dit ziektebeeld niet kennende, verzocht zij hem om raad. Spr.

vroeg nadere inlichtingen, waarna Mej. Brınk mededeelde, dat de

stengel hol en droog was en dat de vliegen in een hoopje bovenin

den hollen stengel, bij den bloemtros, gevonden zijn.

De stengel werd ontvangen van den hortulanus van het Can-

tonpark te Baarn.

De meeste vliegen waren beschadigd, alsof ze door een foura-

gerend insect mishandeld waren, maar niet door een spin, daar

spindraden niet aanwezig waren. Mogelijk echter door een Crabro

of Mellinus, of een andere solitaire wesp, die met vliegen foura-

geert.

Zoals bekend, leven de Cyrtidae parasitisch bij spinnen.

Onze grote dipteroloog, wijlen Prof. DE MEIJERE, vermeldde in

zijn naamlijst van Nederl. Diptera van 1939, p. 150, 3 soorten van

deze familie, t.w. Ogcodes gibbosus L., Ogcodes zonatus Er. en

Paracrocera orbiculus F. Volgens VERRALL, p. 462 e.v., meent Spr.

te moeten aannemen, dat we in dit geval nog met een andere soort

te doen hebben, die, ingeval dit door een dipteroloog wordt be-

vestigd, nieuw voor de fauna zou zijn.

CLAUSEN gebruikt den genusnaam Ogcodes Latr. 1796, hetgeen

nomenclatorisch correct is. Meestal ziet men in de literatuur den

naam Oncodes, een wijziging van BLANCHARD 1840, welke naam

geen geldigheid bezit.

_ Wijlen DE MEIJERE deelde ook enige biologische bijzonderheden

in zake de levenswijze bij deze familie mede. Hij noemde de leden

ervan „zeldzaam. Bijzonderheden zijn te vinden in het handige en

fraaie boekje van zijn hand, getiteld: „Tweevleugelige insecten”

(Thieme, Zutphen), waarin ook vele biologische bijzonderheden uit

zijn zo rijke ervaring betreffende de Nederlandse Diptera zijn vast-

gelegd.

De vliegen uit deze groep leggen massa's eieren, veelal op plan-

tendelen en daar bij sommige soorten de neiging bestaat zich daartoe

bijeen te verzamelen, worden takken, stengels of twijgen bedekt met

een zwarte korst, die aan een fungus doet denken.

Bij enkele soorten werden 3000 tot bijna 4000 eieren van één

wijfje geteld en CLAUSEN (,,Entomophagous Insects’), aan wie ik

deze bijzonderheden ontleen, houdt het voor waarschijnlijk, dat dit

aantal wel tot 10.000 per wijfje kan stijgen.

Uit die eieren komen kleine, donkere larfjes, die als landbloed-

zuigers of spanrupsen, zich met het anaaleinde vasthechten en

wachten op een spin. Ook DE MEIJERE heeft dit waargenomen, bij

Seis ontvangen van Wageningen, op paardestaart (Equise-

tum).

VERSLAG XVII

De larfjes kunnen het lang (ongeveer een week) zonder voedsel

uithouden. Dit, en het grote aantal eieren, compenseert de betrek-

kelijk geringe kans om een waard-dier te vinden. Komt er een spin

in de buurt, dan bestijgen ze die en boren zich in, waarschijnlijk in

de membraneuse verbindingen der pootgeledingen. Core zag dat bij

een Theridium en ze veroorzaakten hun waard grote „jeuk, wat

bleek uit de krampachtige pogingen om de larfjes (planidien) af

te strijken en dood te bijten. In CLAUSEN is verder de ontwikkeling

te vinden. Aanvankelijk vond KING ze in allerlei lichaamsdelen der

spin, het laatste (3e) stadium verblijft in het abdomen der spin en

vreet dit leeg ; men raadplege CLAUSEN voor meer details. Verpop-

ping vindt buiten de waard plaats. Voor afbeeldingen van het ei,

de larven en pop wordt verwezen naar CLAUSEN : „Entomophagous

Insects’. Volgens Comstock zouden ook leden dezer familie in de

eiermassa’s van spinnen leven, maar dit is later onjuist gebleken.

De aandacht van de collega's is op deze alleszins belangrijke fa-

milie gevestigd.

Door de vriendelijke hulpvaardigheid van Dr G. KRusEMAN JR,

kan spr. de drie soorten uit de collectie DE MEIJERE uit het Museum

te Amsterdam tonen, alsmede een Equisetum-stengel, bijna geheel

bedekt met de zwarte eieren. Verder toont spr. de afbeeldingen uit

het boek van CLAUSEN voor den karakteristieken vorm van de ver-

tegenwoordigers dezer familie, de eieren en de larven.

Vespa crabo in de Betuwe.

De heer C, de Jong deelt een waarneming mede van Vespa cra-

bro in de Neder-Betuwe. Van oudere inwoners van Waardenburg

vernam hij, dat ongeveer 35 jaar geleden bij het rooien van een

knotwilg (Salix) een kolonie van wespen daarin genesteld bleek

te zijn. Zij vermeldden zeer grote, bruin met geel gekleurde wespen,

wat z.i. alleen op V. crabro betrekking kan hebben.

Niets meer aan de orde zijnde, wordt de vergadering door den

Voorzitter, onder dankzegging aan de sprekers, gesloten.

Achtste Supplement op de Nieuwe Naamlijst

van Nederlandsche Diptera van 1898

(Tweede Supplement op mijne Naamlijst van 1939)

door

Prof. Dr. J. C. H. DE MEIJERE!) +, Amsterdam

Met Fig. I op p. 2, Fig. II op p. 10.

Daar mijn gezondheidstoestand het verzamelen van Dipteren

niet meer toelaat, moet ik mij in dit supplement beperken tot het ver-

melden van enkele soorten, die door mijn opvolgers in den laatsten

tijd als bewoners van ons land zijn bekend geworden en van eenige

vergeten soorten,

Het is voor een goed deel aan de Nederlandsche Entomologische

Vereeniging, die op 12 October 1945 haar honderdjarig bestaan

vierde, te danken, dat onze kennis van de Nederlandsche fauna in

deze eeuw zoo is vooruitgegaan. De eerste naamlijst van inlandsche

Diptera, in 1853 verschenen en samengesteld door SNELLEN VAN

VOLLENHOVEN en VAN DER Wurp, bevatte 694 sooren en nu is het

aantal tot 34912) gestegen. Uit de Tendipedidae, de Lycoriidae en de

niet galvormende Itonididae zijn zeker nog vele nieuwe soorten voor

onze fauna te verwachten, maar dat ook andere families nieuwe

aanwinsten zullen leveren, bewijzen de vele nieuwe Syrphiden.

Onze medeleden Van DorsBurs, VAN OOSTSTROOM en PIET

hebben in de laatste jaren hiervan talrijke voor ons land nieuwe

soorten ontdekt. Vooral eerstgenoemde heeft in de omgeving van

Baarn, vooral op het terrein bij het kasteel Groenendaal veel nieuws

gevonden en ook in Zuid-Limburg.

In de vroegere supplementen is meermalen het Linschoterbosch

genoemd, waar ik indertijd veel verzameld heb. Dit is een vochtig

loofbosch, een eikenhaagbeukenbosch, zooals dit type tegenwoor-

dig genoemd wordt ; dit terrein en naaste omgeving heeft heel wat

zeldzaams opgeleverd.

3. Thaumaleidae.

Thaumalea testacea Ruthe. Van Dr. GEIJSKES vond ik een briefje

van 1 Febr. 1936, dat hij bij den Plasmolen in een kommetje van

het beekje aan den St. Jansberg larven vond van deze soort op

10 Aug. 1935 tezamen met die van Simulium latipes Mg. en larven

en poppen van Dixa (maculata ?). Eerstgenoemde soort is tot dus-

verre alleen van Geulle in Zuid-Limburg bekend, waar ik een paar

muggen buitmaakte. Nu dit terrein bij Mook in den bezettingstijd

vernietigd is, bestaat deze kom misschien ook niet meer.

1) Voor den druk gereed gemaakt door zijn leerling Dr. G. KRUSEMAN.

2) Dit is mi. 3518. — G. Kr.

2 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +, ACHTSTE SUPPLEMENT

6. Itonididae.

Giraudiella inclusa Frauenf. (Fig. I: 1—4). Van den Planten-

ziektenkundigen Dienst ontving ik stukken riet met galletjes buiten-

op, zooals deze soort gewoonlijk binnenin maakt. Zij waren in

Februari 1946 gezonden uit den Noord-Oost Polder bij Emmel-

oord, waar ze op tamelijk groote oppervlakten te vinden waren.

Daar er in sommige nog levende larven aanwezig waren, werden

deze door den heer VAN RossEM verder gekweekt en zij leverden

eenige muggen ; er waren ook eenige stukjes met binnengallen tus-

schen, zoodat niet zeker, is, dat alle muggen van de buitengallen

waren. De mugjes verschenen in Maart en April, zeker iets vroe-

Fig. I. 1—4 Giraudiella inclusa Fr. waarsch. uit buitengal. 1 vleugel. 2 spatula.

3 puparium van Tachine, achterstigmen en anus op afstand. 4 achterstigma.

5 Psychoda phalaenoides Zett., einde van de spriet. 6 id. van Ps. pusilla Tonn.

8 Puparium van Hydrellia griseola Fall. 9 pup. van waarsch. Ephydride, 10

mondhaak, 11 voorstigma, 12 achterstigma, 13 achterstigma, 14 mijnen van

Scaptomyzella flava Fall. in jong bloemkoolblad.

ger dan buiten, in het wat verwarmde laboratorium. Een dergelijk

stuk heb ik van het Naardermeer genoemd in mijn 6e Suppl. op de

Nederl. Diptera p. 120. T.v.E. 1939. De mugjes van nu heb ik ver-

geleken met de gewone, maar kan geen verschillen vinden ; zelfs

niet in de genitaliën van het 4. Daarvan is het grondlid dik ovaal,

het 2e lid veel smaller ovaal met een klein tandje aan het einde. Ik

moet dus aannemen, dat deze soort in de onderste dikkere deelen

van het riet, zooals ze ook nu waren, gallen buitenop kan maken,

men zou ze als forma biolog. phragmitis (door mij verbeterd in

OP DE NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERL. DIPTERA. 3

phragmitidis)1) Giraud kunnen onderscheiden. Giraup spreekt

van een Epidosis Löw, dit is een synoniem van Porricondyla Ron-

dani, waaronder Houarp ze plaatst.

De gallen zitten meest in de onderste helft der internodiën, soms

zeer dicht opeen, waarschijnlijk omdat de eieren aan de binnenzijde

van het onderste blad worden afgezet; het gaatje van 1 mm mid-

denlijn, waaruit de pop is gekomen, ligt nu eens bovenaan, dan

weer onderaan en zal wel een door de larve gepraeformeerd dek-

seltje gehad hebben ; kleinere gaatjes, wel van Microhymenoptera,

zijn er ook telkens. In een der gallen vond ik een klein vliegen-

tonnetje, het vliegje was reeds uitgekomen en kan wel niet anders

dan een Tachine geweest zijn ; de achterstigmen hebben drie diver-

geerende knopjes. Dit zou dan het eerste geval zijn van een Tachine

uit eene Itonidide ; althans in het werk „Die Tachinen” van BAER

van 1921 staat er geen daarvan vermeld.

In figuur I: 1 en 2 geef ik een afbeelding van den vleugel en van

de spatula van de galmug der binnengallen. De spatula van Porricon-

dyla heeft volgens KieFFER's Monographie 1900 p. 291 Ann. Soc.

Ent. France één eindspits, is dus geheel anders en niet tweelobbig.

In het voorjaar van 1947 is het tot mijn spijt niet mogelijk ge-

weest, riet met buitengallen te verkrijgen om de muggen daaruit te

kweken, maar op grond van de gelijkheid der poppen volgens

Suppl. 6 p. 120, de overgangen tusschen de gallen en de ongewone

levenswijze voor een Porricondyla blijf ik bij mijn meening dat alle

door Giraudiella inclusa Fr. veroorzaakt worden. Giraup zelf neemt

trcuwens de Porricondyla's niet als de veroorzakers der buitengallen

aan, zegt alleen, dat deze in de kweekruimte verschenen, misschien

was er wat aarde bij, waarin de poppen gelegen hebben.

Midden October 1946 kreeg ik weer enkele rietstengels van den

N.O. Polder, 3 dikkere en eenige dunne stukjes. In de dikkere za-

ten de galletjes binnenin, er waren in het gladde oppervlak hier

en daar gaatjes, waaruit iets uitgekomen was, iets levends scheen

nergens meer aanwezig te zijn ; boven elken knoop was een opeen-

hoping van gallen evenals bij de buitengallen in het voorjaar. In een

van de dunne stukken, ook alle met binnengallen, vond ik 3 licht-

rose larven met spatula, dus galmuglarven, maar Houarp geeft op,

dat die van inclusa wit zijn ; in een ander dun stukje vond ik in een

gal 3 witte larfjes met koppen ; in een tweede gal een wit, meer be-

haard larfje met een kop, alle van Microhymenoptera.

De heer VAN Rossem berichtte mij nog, dat de in den zomer

van 1946 ontvangen gallen alle binnengallen waren, zooals ik ook

aangaf en dat hij daarin rose en witte galmuglarven gevonden had.

In Januari 1947 ontving ik van hem 4 muggen, alle uit dunne stuk-

jes, die ik alle als Giraudiella inclusa Fr. bestemmen moet, wat ook

te verwachten was. Het verschil in opgave van de kleur is hem en

ook mij nog niet duidelijk. Bij bezoek van de uitgestrekte rietvelden

1) Volgens Dr. CoLDEwEY is de genitivus van Phragmites in klassiek Latijn

phragmitis ; mijn verbetering is dus overbodig. SCHLECHTENDAL schrijft Tarsone-

mus phragmitidis en HENDEL : Agromyza phragmitidis, dit zou van lateren datum

zijn.

4 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +, ACHTSTE SUPPLEMENT

langs het Hollandsch Diep kon hij nergens de buitengallen vinden,

maar van rietplanters hoorde hij, dat deze aantasting daar toch wel

voorkwam.

In zijn boek over Nederlandsche gallen van 1946 geeft DocTERS

VAN LEEUWEN de buitengallen als Porricondyla phragmitis Gir. op ;

deze genusnaam is zeker dubieus, want de Epidosis-larven plegen

in vermolmd hout te leven. In de Synopse des Cécidomyies d'Europe

et d'Algérie van KıEFFER, Metz, 1898, is op p. 45 phragmitis met

een vraagteeken onder Epidosis opgenomen met de toevoeging :

“Eclos dans un récipient contenant des tiges de roseau” ; ook vol-

gens hem leven de larven van Epidosis in rottend hout en ook hij

heeft niet aan verband met de buitengallen, waarvan GIRAUD

spreekt, gedacht. Volgens vaN DER Wurp, Dipt. Neerl. 1 p. 63 is,

wel naar Giraud, E. phragmitis Gir. vleeschrood ; sprieten eenigs-

zins geknopt, 3-ledig, heupen en dijen bleekgeel, schenen en tar-

sen bruinzwart ; vleugels glasachtig met donkerbruine beharing.

Didymomyia reaumuriana F. Lw. Geulhem VI.1947, van Eynd-

hoven. T.v.E. 89, 1947, p. LXIV.

7. Lycoriidae.

Epidapus atomarius Deg. In bodemfauna van bosschen te Hoen-

derloo regelmatig, maar niet zooveel als Lycoria socialis

Winn.

Lycoria armata Winn. is volgens Lengersdorf in Lindner p. 67 een

synonym van L. humeralis Zett. Bij deze soort is in Suppl. 7

op den 2en regel weggevallen : Te Loenersloot vond ik een

6 Cn Gen to

—— fenestralis Zett. Amsterdam-Z. in huis. 30-VI-1946.

——_ socialis Winn. Larven in de bodemfauna van bosschen te

Hoenderloo. Deze soort ontving ik ter bestemming van het

, Instituut voor Toegepast Biologisch Onderzoek in de Na-

tuur, aldaar ; de larven zijn daar zeer belangrijk voor de

vertering van het strooisel.

9, Psychodidae.

Psychoda phalaenoides Zett. (Fig. 1: 5). DE MEIJERE, Verg.

14 Juni 1944, p. XXIII. Van den heer VAN EYNDHOVEN ontving ik

8 Mei 1946 een versche bloeikolf van Arum maculatum uit een tuin

te Haarlem. Daarin zaten geen levende Dipteren, maar om de vrou-

welijke bloemen was een dichte band van doode mugjes van deze

soort, meest zoo sterk beschadigd, dat ze niet telbaar meer waren,

toch wel eenige honderden; & & zag ik er niet onder. Een paar

hooger en iets meer apart zittende hadden nog gave sprieten en

stelden mij in staat de soort te bepalen. (Fig. I: 5). Een oudere

kolf, die ik in 4 Juni 1945 van dezelfde vindplaats ontvangen had,

had een dergelijke band, maar geen enkel gaaf exemplaar meer. Het

is wonderlijk, waar zoo vele exemplaren in een stadstuin vandaan

komen. Botanici zeggen, dat de muggen of vliegen, na de 2 9 bloe-

men bestoven te hebben, een dag later met stuifmeel uit de inmid-

OP DE NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERL. DIPTERA. 5

dels opengegane meeldraden beladen te zijn, langs de dan niet meer

afsluitende haarkransen kunnen ontwijken en weer in een andere

kolf hetzelfde spel kunnen spelen, maar dit klopt voor deze Psy-

choda’s niet; zij worden, zooals ook door mijne opgave in de ver-

gadering van 3 Juli 1943 blijkt, bij groote aantallen het slachtoffer

en gaan voor hun eigen voortplanting ook verloren, want de wei-

nige eieren, die ik toen vond, zullen wel geen resultaat gehad kun-

nen hebben.

Zoo is deze vorm van symbiose voor deze Psychoda's fataal, ter-

wijl hij voor andere van wederzijdsch nut kan zijn. Bijzonder is in dit

geval het optreden van de haarkransen en de opeenvolging van de

feiten, die door hormonen in hun opvolging worden geregeld, die

door de mannelijke bloemen worden gevormd (zie de intreerede

van Prof. VAN HERK op 18 Maart 1946 p. 10). Hoe zoon ingewik-

kelde samenhang ontstaan is, weten wij nog niet. Men krijgt den

indruk, dat het levende organisme in staat is datgene te maken, wat

ervoor nuttig is, maar dat is philosophie, in den geest van LAMARCK

en BERGSON, die den onderzoeker nog niet bevredigt. Dat neemt

niet weg, dat daarnaast een tweede bron van nieuwigheden moge-

lijk is door spontane wijzigingen in het erfelijkheidsmateriaal ; beide,

maar vooral de laatste, zijn onderhevig aan de natuurkeus van

DARWIN.

Hier moge ik nog herinneren aan de mededeeling van Dr. JACOB-

SON over de kolossale bloemkolf van Amorphophallus titanum Becc.

te Fort de Kock (Verg. 18 Febr. 1933 der Ned. Indische Ent. Ver.),

waar de bestuiving geschiedt door de Silphide (Col.), Diamesus

osculans Vig. Den volgenden dag kunnen zij er weer uit, maar J.

gelooft niet, dat zij andere bloemen nog bestuiven kunnen wegens

de zeldzaamheid daarvan.

Psychoda pusilla Tonnoir 1922 (Fig. 1: 6) Vorden 12-VII-46,

Corporaal leg. Tonnorr heeft in zijn Monographie van dit genus

(Ann. Soc. Entom. de Belgique LXII, 1922) deze soort alleen van

Hammern (Ober-Osterreich, Mik leg.).

13a. Heleidae.

Forcipomyia divaricata Winn. Vorden 7-VII-46, Corporaal leg.

13b. Tendipedidae.

Van de Tanytarsus-groep is tot mijn spijt een rij van soorten in de

Naamlijst van 1939 niet afgedrukt geworden, die had moeten staan

tusschen Micropsectra quinaria en (Xenotanytarsus) miriforceps op

p. 146 2e kolom. Zij waren in Suppl. 5 reeds vermeld, maar zij

worden nu alle vet gedrukt, omdat zij bij het totaal van de Naamlijst

moeten worden opgeteld. Het zijn :

Micropsectra recurvata Gtgb. — heusdensis Gtgb.

subnitens Gtgb. var. — — holochloris Edw.

Tanytarsus (s. str. le groep) — — — inaequalis Gtgb.

arduennensis Gtgb. —_— lestagei Gtgb.

curticornis Kieff. (s. str. 2e groep)

ejuncidus Walk. — excavatus Edw.

6 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +, ACHTSTE SUPPLEMENT

pseudotenellulus Gtgb.

tenellulus Gtgb.

— macrosandalum Kieff.

samboni Edw.

Tanytarsus signatus v. d. W. ——— tenuis Mg.

verralli Gtgb. (subgenus ?)

Subgenusr nn. —— giltayi Gtgb.

inopertus Walk. var. —— — silvaticus Edw.

laetipes Zett. = danicus (Cladotanytarsus)

We eh WZ ——— atridorsum Kieff.

—— nigrofasciatus Gtgb. mancus Walk.

Limnophyes hydrophilus Goetgeb. Deventer, in bloem van Aristo-

lochia clematitis, de Boer leg. VI-1942.

25. Bombyliidae.

Thyridanthrax fenestratus Fall. gekweekt uit poppen van Am-

mophila adriaansei Wilcke, De Lev. Natuur L. 1947 p. 35.

28. Empididae.

Tachista connexa Mg. Geulhem 23 Juni 1946 Corporaal leg.

De verhandeling van H. Löw over dit genus in Silezië is in onze

Bibliotheek als separaat uit Dl. 17 van Breslau 1863; ik begrijp

niet, waarom LuNDBECK DI. 14 hiervoor opgeeft.

29. Dolichopodidae.

Hercostomus (Gymnopternus) angustifrons Staeg. Beerse bij

Balsvoort, Boxtel. 31-VI-46 Piet leg. Inventaris. Contactcomm.

Beekonderzoek.

Dolichopus simplex Mg. was in de Naamlijst van 1939 vergeten.

30. Musidoridae.

In mijn Naamlijst van 1939 staat op p. 154 vermeld Musidora

(Lonchoptera) meijerei Collin. Dit is het ex., dat ik in mijn studie

over deze familie als een 4 van furcata vermeld had. Deze ¢ &

schijnen in Engeland niet zoo zeldzaam te zijn als bij ons ; COLLIN

heeft er verscheidene van ; bij hen is de subcostaalader evenals bij

de 9 © slechts met zeer korte borsteltjes bezet, terwijl bij meijerei

de laatste borstel dicht voor het einde van deze ader veel langer

en steviger is. COLLIN heeft deze soort beschreven in The Ento-

mologist's Monthly Magazine, Vol. LXXIV. 1938 p. 63. Het bleek

hem toen tevens, dat impicta geen synonym van furcata is, maar

een goede soort, die den langen borstel aan het begin van deze

borstelrij heeft. Mijn ¢ van meijerei is van Winterswijk 17-VI-

1904; ik heb het in Suppl. 5 p. 204 vermeld; de soort is ook in

Engeland zeldzaam, want CoLLiN noemt slechts twee vindplaatsen.

De genitaliën van het & van furcata worden door hem ook afge-

beeld.

31. Syrphidae.

Aderaberraties by Syrphiden: Kasos, Verg. 14 Juni 1944 p.

DIARREA

OP DE NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERL. DIPTERA. 7

Penium dubium Lundb. Baarn. Van Doesburg leg. Verg. 23 Febr.

ZO Ul CS) SO oe LO

Orthoneura geniculata Mg. Piet. Ent. Ber. XI. No. 264— 266 p. 262.

intermedia Lundb. Piet, Ent. Ber. No. 264— 266 p. 262.

Chilosia barbata Lw. Geulhem V. Van Doesburg. T.v.E. 88 p. 353.

chrysocoma Mg. Laren (N.H.) Van Doesburg. Verg.

14 Juni 1944. T.v.E. 87, p. XXIV; T.v.E. 88 p. 358. Epen

(EN) 2 5 NE

Neoascia geniculata Meig. Bussum. Van Doesburg leg. T.v.E. 88,

ISO (MOED) jo. SI

Pyrophaena rosarum F. Twente in aantal; © © allen aan Juncus-

stengels. Piet Verg. 3 Febr. 1946. T.v.E. 89 '46 p. XXIX.

Platychirus sticticus Meig. Geulhem. VI. Van Doesburg. T.v.E.

883, 1945, (1947) Ap 354.

Xanthandrus comptus Harris met geheel zwart abdomen. Baarn.

Van Doesburg, Verg. 14 Juni 1944. p. XXIV.

Epistrophe annulata Zett. Baarn V. Van Doesburg. T.v.E. 88,

1945 (1947), p. 354.

lasiophthalma Zett. Baarn, 22-III-45. Van Doesburg. Verg.

23 Febr. '46. T.v.E. 89, p. XXX—XXXI.

——— punctulata Verr. Baarn, eind Maart en begin April 1945

vele ex. ook een melanistisch, geheel zwart ® van Does-

burg leg. Verg. 23 Febr. ‘46. T.v.E. 89 p. XXXI.

Van deze soort zag ik een 2 van Mechelen (L.) gevan-

gen 30-V-'46 door D. Piet; het heeft de roodgele kleur

aan de onderzijde van het 3e sprietlid, maar wijkt door

grootendeels geel beharing van het schildje, en niet geheel

gelen buik van de beschrijving af en gelijkt daardoor op

lasiophthalma Zett.

—_— guttata Fall. Amsterdam. VIII ‘44 Piet leg. Verg. 23 Febr.

GO. Uli SO joe XOSV U.

—— lineola Zett. Baarn, Leuvenum, Van Doesburg. T.v.E. 88 p.

354.

Leucozona lucorum L. Epen. V. Van Doesburg. T.v.E. 88 p. 354.

Lasiopticus pyrastri L. var. unicolor Curt. Vollenhove 13 ex. op één

dag 29 Juli. Van Doesburg. Ent. Ber. XI. Nr. 264—266

1945 p. 288.

Scaeva F. Deze genusnaam wil R. C. SHANNON volgens Kasos.

T.v.E. 85 p. XXXIII weer ingevoerd zien voor Catabomba py-

rastri L., die er het genotype van is, maar volgens VERRALL, Brit.

Flies VIII p. 340 is de naam Scaeva reeds door WIEDEMANN als sy-

nonym van Syrphus F. bij MEIGEN aangeduid, en zulke namen

mogen volgens de nomenclatuurregels niet meer gebruikt worden”).

Didea intermedia L. Baarn 5-VI. Van Doesburg leg. Verg. 14 Juni

1944 p. XXIV.

Syrphus albostriatus Fall. melanistische var. Van Doesburg. Verg.

14 Juni ‘44 p. XXIV.

annulipes Zett. Baarn VII. Van Doesburg. T.v.E. 88 p. 354.

*) Noot bij het persklaar maken. — M.i. is deze interpretatie van de nomen-

clatuur-regels onjuist; deze regel geldt voor homonymen. Kr.

8 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +, ACHTSTE SUPPLEMENT

arcuatus Fall. Baarn. Eindhoven, Epen, Van Doesburg.

T.v.E. 88 p. 354.

Volucella inflata F. Eperheide. VI. Van Doesburg. T.v.E. 88 p. 355.

zonaria Poda. Baarn. Van Doesburg. Verg. 23 Febr. ‘46.

Wale, ID SO jo, SIE

Eristalomyia anthophorina Fall. III en IV, VIII en IX bij Leeu-

warden, 29-IV ‘43 te Wolvega, van Minnen leg.

Eristalis vitripennis Strobl Baarn V, van Doesburg. T.v.E. 88

De 1995:

Penthesilea asilica Fall. te Rijs (Gaasterland) 25-V-42, van Minnen

leg. Epen. V, VI, Van Doesburg. T.v.E. 88 p. 356.

floccosa Meig. Epen VI, Van Doesburg. T.v.E. 88 p. 356.

Pocota apiformis Schrank Soestdijk IX, Van Doesburg. T.v.E.

88, p. 356. Kabos, Bussum ibid.

Cerioides conopoides L. Epen V, Baarn VIII, Van Doesburg. T.v.E.

88. pp. 356.

Chrysotoxum arcuatum L. Ootmarsum, Piet leg. Verg. 23 Febr.

GO, ag CD me AOS

Tubifera hybrida Löw, Van Doesburg. Ent. Ber. XI. Nr. 264—

266. 1945 p. 288.

Myiolepta luteola Gmelin Baarn, 29-VI-44. 1 4 van Doesburg

leg. Ent. Ber. XI. Nr. 264— 266. 1945. p. 287.

Zelima abiens Meig. Baarn. 15-VI-45. 1 4 van Doesburg leg.

Verg. 23 Febr. ‘46. T.v.E. 89 p. XXXII. Baarn. VII. Van

Doesburg T.v.E. 88 p. 357.

lenta Mg. Van Doesburg. leg. Verg. 14 Juni 44. T.v.E.

89 p. XXIV.

tarda Meig. Baarn. VII. Heemstede VII, Van Doesburg.

T.v.E. 88. p. 356.

Eumerus flavitarsis Zett. Baarn. 18-VI-45. Van Doesburg. Verg.

23 Febr. ‘46. T.v.E. 89 p. XXXI. VII, VIII. Van Does-

burg Mame, BS 557

41. Psilidae.

Chyliza vittata Mg. Van deze soort ontving ik jaren geleden

eenige larven van den heer P. VERMEULEN, die hij gevonden had

in stengels van Orchideeën. Deze larven zijn beschreven door Mevr.

Bodine DE Vos-DE WILDE in haar proefschrift van 27 November

1935 op p. 88. In zijn proefschrift van 2 Juli 1947 “Studies on

Dactylorchis’ poneert de heer VERMEULEN stelling XIII: „Van

Chyliza vittata Mg. als Orchideeënparasiet bestaat een voorjaars-

en een zomergeneratie . Dit is blijkbaar zijn bevinding en dus

meer dan een stelling.

Megachetum atriseta Mg. Larve leeft in Orobanche. KaBos Verg.

4 Maart ‘44, p. XVI.

Chamaepsila nigricornis Mg. Schade aan jonge slaplantjes en

Chrysanthen. DE WILDE. Verg. 23 Febr. ‘46. T.v.E. 89 ‘46 p. XXX.

45. Ulidiidae.

Chrysomyza demandata F. Baarn. IX ‘43. Van Doesburg leg.

Kasos Verg. 14 Juni 1944. T.v.E. 87 p. XXIX.

OP DE NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERL. DIPTERA. 9

49. Trypetidae.

Rhagoletis meigeni Lw. Van deze soort vond Dr. W. J. Maan

einde Juni 1947 een aantal exx. op een Hortensia in zijn tuin te

Amstelveen, op de naburige planten veel minder. lets later waren

zij ook door de voordeur in huis gedrongen; in de hall zaten wel

ruim 100 exx. Deze soort leeft als larve in de bessen van Berberis

vulgaris; ik heb ze slechts zelden gevangen.

56d. Ephydridae.

Hydrellia griseola Fall. Puparium (Fig. I: 8) onder de epidermis

van preiblad. Heemskerk. 29-VI-46. Dr. Maan leg. Deze gewoon-

lijk in Gramineeën levende soort gaat bij uitzondering in andere

Mono- en Dicotylen ; zij is uit Allium nog niet vermeld.

Het is een smal lichtgeel puparium van 3,25 mm lengte; voor-

stigmen zijn niet aanwezig ; de achterstigmen zitten vlak naast el-

kaar als smal driehoekige komische uitsteeksels, die wel de 3 knop-

pen dragen aan het achtereinde. Een kronkelige mijngang van de

larve was in het preiblad aanwezig.

Dr. Maan vond nog een 2e dergelijk popje lager tegen de plant

bij de aarde; dit is 2,44 mm. lang ; het bleek mij een andere soort

(Fig. I: 9— 13); is ook lichtgeel; heeft voorstigmen met 3 (?)

kleine knoppen ; de achterstigmen zitten op korten afstand van el-

kaar en hebben elk op het iets uitstekende ronde achtervlak 3 knop-

pen ; aan voor- en achtereinde zijn talrijke dicht opeenstaande on-

regelmatige dwarsribbels, hier en daar met elkaar verbonden. Ik

bewaarde het, maar jammer genoeg kwam er den 15en Juli een

parasitisch wespje uit, zoodat ik de soort van het vliegje niet kan

aangeven ; het leek mij ook een Ephydride. Er is een Cladoneurum

bekend, die in Beta mineert, maar overigens geene in cultuurplan-

ten, zoover ik weet, behalve de reeds genoemde Hydrellia griseola.

Maar dit larfje behoeft niet in planten geleefd te hebben.

58g. Drosophilidae.

Scaptomyza apicalis Hardy = Scaptomyzella flava Fall. Fig. I: 14.

Amsterdam, aan de Boerenwetering, begin November 1945 larven

in bladschijf en bladsteel van zeer jonge bloemkoolplantjes en daar-

door schadelijk. 8 November hadden de meeste de planten reeds

verlaten en was er nog slechts één te vinden, die bij kamertempe-

ratuur 12 December uitkwam. Dr. Maan leg.

Het is een 2 donkerder dan de type, het 3e sprietlid is zwart,

het achterhoofd in de bovenhelft, ook thorax van boven en achterlijf

donker, de thorax van boven witachtig bestoven met 3 donker-

bruine langsstrepen, maar kop, ook de voorhoofdsdriehoek en de

tasters, ook de pooten geel, klopt dus niet met griseola Zett. De

blaadjes waren 4—5 mm lang en 2 mm breed, een paar, die ik van

Dr. Maan ontving, bevatten talrijke larfjes, de mijnen beantwoor-

den aan HENDEL’s beschrijving ; de van de hoofdnerf uitgaande

breede gangen waren meest saamgevloeid ; zij bevatten aan hun uit-

einde meest één larfje, dat daar ook het sponsparenchyn had opge-

geten, zoodat daar een doorschijnend vlekje ontstond.

10 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +, ACHTSTE SUPPLEMENT

In Suppl. VII, p. 15 heb ik HENNIG verweten, dat hij steeds Scap-

tomyzetta schrijft, maar sedert heb ik gezien, dat HENDEL in zijn

opstel : über die minierenden europäischen Scaptomyza-Arten und

Ihre Biologie, Zool. Anz. LKXVI 1928 p. 290 boven zijn diagnose

ook zoo schrijft ; dit is echter klaarblijkelijk een schrijf- of drukfout,

want verder heeft hij steeds Scaptomyzella, evenals ook Dupa in

„Lindner” 1934. Hering heeft in zijn Minenwerk Scaptomyzella

flava Mg., maar deze naam is van FALLEN, zie ook HENDEL l.c.

59. Agromyzidae.

Dizygomyza errans Mg. Van deze soort was nog een rest in de

coll. VAN DER WULP aanwezig, dat later in mijne collectie kwam

met het etiket Hobrink 2/8 v. E. Dit is het ex., dat in de Naamlijst

van 1898 p. 139 van Empe vermeld wordt, waar dit buitenverblijf

van den heer A. J. van Eyndhoven gelegen was. Ik heb dit ex. nu

met HenpEL's beschrijving in Lindner vergeleken en bevonden,

dat het werkelijk deze soort is ; de vleugel klopt geheel ook door de

vrijblijvende subcosta en den spitsen bovenhoek van de schijfcel.

De boom, waarin zij de mergstralen maakt, is nog niet bekend.

Phytomyza (Napomyza) nigriceps v. d. W. is vergeten in de

Naamlijst van 1939,

Phytomyza tenella Mg. Deze soort moet vervallen, zie T.v.E. 86,

p. 74; de vroeger als tenella beschouwde soort is asteris Hendel.

Zie T.v.E. 81 p. 103. le kolom.

Phytomyza (Napomyza) lateralis Fall. Door den heer G. van

RossEM ontving ik einde Maart 3 vliegen van deze soort van den

Plantenziektenkundigen Dienst, die begin Maart 1947 versche-

nen waren uit witlof van Dedemsvaart, waar zij schadelijk waren

aan geëtioleerde bladeren in de kuil. Van deze soort is evenals van

Fig. II. Larve van onbekende familie in witlof. 1 larve. 2 mondskelet van ter

zijde. 3 id. van boven. 4 wratjesband achter zintuiggroep. 5 voorstigma. 6 achter-

einde. 7 vermoedelijke mijngang.

u ZEN

OP DE NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERL. DIPTERA. 11

Ophiomyia pinguis ook door mij deze levenswijze reeds bekend

gemaakt. ((I.v.E. 19257p. 249) en 1926 p. 232).

Volgens VAN RossEM toonden deze bladeren korte mijntjes, zoo-

als in fig. II aangegeven en op mijn verzoek zond hij mij begin April

de eenige nog gevonden larve, maar die bleek mij een geheel

andere te zijn, zelfs geen Agromyzide.

De beschrijving moge hier volgen (zie ook Fig. II):

Larve vuilwit, ca. 4 mm lang, vrij dik, mondhaken gescheiden en

even groot, behalve de eindtand, een eind daarachter met een vrij

lang stomp uitsteeksel, bovenste verticaalplaten vrij smal, onder-

rand zwart, verder wat lichter, onderste platen, die verbonden

zijn, zijn even lang en aan de zijranden zwart, in het midden licht ;

onderaan den pharynx zijn de pharyngeaallijstjes aanwezig. Onder

de zintuiggroep liggen een aantal wratjesrijen, elk met afgeronden

rand en in het midden met een donker vlekje, verder zijn er vrij

breede wratjesgordels met veel dicht in groepen staande wratjes

van denzelfden vorm, maar alle kleurloos, meer naar achteren ko-

men er meer spitse wratjes en in de achterhelft van de larve wor-

den de gordels onduidelijker. Het achtereinde toont van boven 4

lange papillendragers en meer naar beneden ter weerszijden nog een

kleiner ; onderaan ligt de anus tusschen twee lobben. De voor-

stigmen zijn schubvormig, niet breed, met ca. 7 of iets meer knoppen,

die vrij lang gesteeld. zijn. Achterstigmen met 3 knoppen.

Door den heer VAN RossEm werd ik er op attent gemaakt, dat er

nog een 3e Dipteron in de geëtioleerde bladeren van witlof zou

leven, nl. Phytomyza continua Hend. ; de mededeeling van VAN

DEN BRUEL in de Bull. et Ann. de la Soc. Ent. de Belgique LX XVI

(1936) 445 was hij zoo goed mij toe te zenden. Hieruit blijkt, dat

deze exx. door de heeren DESHUSSES uit witlof gekweekt, door

VILLENEUVE als Ph. (Napomyza) lateralis Fall. en zulke door

Herinc als Ph. continua Hendel gedetermineerd waren; lateralis

zonder tp (achterdwarsader) gelijkt zeer veel op continua. In het

Belgische artikel wordt ook vermeld, dat ik (Suppl. 6, Nederl. Dipt.

p. 131) bij lateralis zulke exx. opnoem ; deze had ik echter niet uit

witlof gekweekt; er wordt nu verondersteld, dat dit continua's

kunnen geweest zijn. Die exx., die ik in het 6e Suppl. p. 131 als

Ph. (Nap.) lateralis Fall. heb aangegeven, heb ik nogmaals kunnen

onderzoeken en bevonden, dat dit niet juist was : het zijn alle echte

Phytomyza's uit de nabijheid van affinis en africornis, maar zonder

verband met continua, die ik uit Holland nog niet ken. Bij al deze

exemplaren is de afstand rl +2 — r3 +4, hoogstens 3 X, meest

244 X r5— m, terwijl deze continua meer dan 4 X zoo groot

zou zijn.

Het puparium van continua werd door mij in Nachtr. 2 p. 281

voor een door den heer DESHUSSES in de wortels van Cichorium En-

divia te Génève gevonden ex. beschreven en is duidelijk van Nap.

lateralis verschillend. In zijn Mijnenwerk noemt HERING deze soort

slechts bij Cichorium voor geëtioleerde bladeren en zegt, dat con-

tinua anders alleen in den wortelstok van Composieten leeft.

12 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE 7, ACHTSTE SUPPLEMENT

61. Chloropidae.

Lipara similis Schiner. — Prof. Docters VAN LEEUWEN heeft de

gal van deze soort kenmerkend beschreven op de verg. van 14 Febr.

1937 in T.v.E. 80 p. XLIX. Nu de vliegen nog !

Thaumatomyia trifasciata Zett. Larven in wortels van witlof-

planten (geétioleerde Cichorium Intybus) in de omgeving van

Barendrecht omstreeks 27 Augustus 1946; imagines verschenen

28 Aug. en 6 Sept. 46. Plantenz.dienst. De twee imagines vormen

de twee uitersten, wat de kleur betreft; de le is zeer licht, de

zwarte strepen op de thorax goed gescheiden, abdomen geheel geel,

slechts vooraan met 2 kleine zwarte vlekjes, dus van de kleur van

Chlorops hypostigma Mg.; de 2e heeft deze strepen door fijne

lijnen gescheiden en een geheel zwart abdomen. Deze soort is blijk-

baar ook zeer variabel ; de haartjes op den voorhoofdsdriehoek zijn

zeer fijn en slecht met microscoop en bovenbelichting te zien. Dupa

heeft in Lindner Chlorops hypostigma Schiner als synonym van

Thaum. notata Mg., waarschijnlijk omdat SCHINER een afgeplat

schildje voor zijne soort aangeeft; bij de echte Chl. hypostigma

heeft Dupa hetzelfde citaat zonder verder commentaar ; er zullen

dus ook van notata exx. met de kleur van hypostigma voor moeten

komen, ofschoon dit door Dupa niet vermeld wordt.

Thaumatomyia notata Mg. Naarden, plaag in huis, 21-III-47 ; de

donkere vorm van deze in groote zwermen voorkomende soort.

63. Anthomyidae.

Morellia podagrica Löw, Kabos Verg. 4 Maart '44. T.v.E. 87, p.

XVI.

Dialyta halterata Stein, Kabos Verg. 4 Maart ‘44. T.v.E. 87, p.

XVI.

Fannia ornata Mg., Kabos Verg. 4 Maart '44. T.v.E. 87, p. XVI.

Hebecnema affinis Malloch, Kabos Verg. 4 Maart '44, T.v.E. 87,

Do AVL

Azelia zetterstedti non Wied. Kabos Verg. 4 Maart '44. T.v.E. 87,

p. XVI.

Limnophora (Pseudolimnophora) nigripes R.D., Kabos Verg.

4 Maart ‘44. T.v.E. 87, p. XVI.

Chortophila (Crinura) angustifrons Mg., Kabos Verg. 4 Maart 44.

Tia SI jos 2

Coenosia tigrina Fabr. — Van deze soort ontving ik onlangs van

Dr. W. J. Maan eenige exx. van welke hij waargenomen had, dat

zij de uienvlieg Chortophila antiqua Mg. aanvielen ; ze doorstaken

ze tusschen kop en thorax en zogen de slachtoffers uit. Van deze

Coenosia zegt O. Karr in zijn werk over Muscidae in: Die Tier-

welt Deutschlands 1928 p. 211 : „Ein arger Räuber der eifrig auf

kleine Insekten Jagd macht’. Dat deze vlieg ook andere van de

grootte van Ch. antiqua Mg. (7 mm), aanvalt, was mij niet be-

kend ; zij is zelf maar 6 mm lang.

In het feestnummer T.v.E. 89 1945 (verschenen 1947) vind ik

in de literatuurlijst stukken van B. M. HoBBy over de prooien van

verschillende Dipteren, o.a. van Coenosia tigrina F. in J. ent. Soc.

OP DE NIEUWE NAAMLIJST VAN NEDERL. DIPTERA. 13

Pegomyia bicolor Wied. — Mijnen in Begonia, Nijmegen, imag.

begin Sept. WEGMAN leg. Ontvangen van Plantenz. Dienst Sept.

‘46. Dezelfde soort staat voor dit genus ook in HERING’s mijnenboek.

64. Tachinidae.

Lucilia bufonivora Moniez. — Bladerend in oude vergaderings-

verslagen vond ik een mededeeling van den heer ScHuvT, 17 Febr.

1918 p. XXIX, die te Wamel op 17 Juni 1917 een pad aantrof, die

door vliegenlarven op gruwzame wijze was mismaakt; dit moeten

wel larven van bufonivora geweest zijn. Er zijn twee onzekere na-

men van MEIGEN, volgens LUNDBECK is splendida Mg. zeker een sy-

nonym van silvarum Mg. ; de exx. van illustris Mg. in de Naamlijst

van 1898 zijn meest ook silvarum ; voor deze in en op padden le-

vende soort is de naam van MoNIEZ zekerder.

Anthracomyia melanoptera Fall. Beerse bij Balsvoort Boxtel,

1-VI-46 Piet leg.

Ceromasia of Lydella. — Omtrent dit in het 7e Supplement ver-

melde ex. deelde Dr. D. Mac Girravry mij mede, dat het aanspiet-

sen ook door den wind kan gebeurd zijn. Hij nam dit zelf dikwijls

waar en vermeldde het in het verslag van de excursie naar Ter-

schelling in 1912 in de Lev. Natuur, en in de Engelsche literatuur

wordt dit windeffect ook veel vermeld. De Lanius zou dus van dit

kwaadaardige geval vrijgesproken worden.

Weberia pseudofunesta Vill. — Op 20 Augustus 1947 vond mijne

vrouw binnen op het keukenraam onzer woning een kleine Tachine,

die ik volgens STEIN, 1924, als funesta Mg. determineerde, welke nu

volgens VILLENEUVE pseudofunesta moet heeten. Het is een 9 van

4 mm lengte, geheel zwart, het voorhoofd mat, de oogen naakt, de

sprieten aan de basis iets verbreed, verder kort pubescent, de schou-

ders niet merkbaar lichter, de thorax ook mat, het achterlijf met meer

glans, zonder macrochaeten, met lange legbuis, de vleugels bijna

geheel zwart, aan den achterrand iets lichter, aan de basis, boven

de witte squamulae ongèkleurd, op elkaar op het achterlijf liggen-

de, de spitscel aan den vleugelrand gesloten, de boog niet hoekig, de

vleugels iets korter dan het achterlijf. Daar ik de literatuur omtrent

deze moeilijke groep niet heb kunnen nazien en het dier door een

ongelukje bij het prepareeren niet geheel gaaf is, waardoor ik dus

niet geheel zeker ben, geef ik deze kenmerken op.

66. Nycteribiidae.

Pedicellidia dufouri Westwood. — Hiervan zond de heer P. J.

Bers mij begin Augustus een aantal exx. uit den St. Pietersberg

(Nederl. gedeelte); diverse volwassene had hij afgehaald van Myo-

tis myotis en verscheidene pupariën van het plafond van de kraam-

kamer op 7 Juli ‘46, waarvan op 27 Juli ca. 7 bij hem thuis waren

uitgekomen ; een verscheen nog bij mij op 3 Augustus. De © 9

zijn nog al variabel ; van de in het midden afgebroken rij van bor-

steltjes op segment II teekent Farcoz elke helft met 4 borstels, maar

het zijn er soms minder, soms veel meer, tot 14 dicht bij den zij-

rand. KoLENATI spreekt bij P. leachi Kol., die als synonym wordt

14 DE MEIJERE +, 8e SUPPL. NAAML. NED. DIPT.

beschouwd, van een „10-zähniges Ctenidium”. Bij een 9 zag ik het

„Hornplättchen” van het 3e tergiet, omgeven door een helder rin-

getje, alsof er niets uitstulpbaars in zat evenals de ,,Haftscheibe” bij

het ¢. SCHINER vermeldt niet, dat deze alleen bij het 4 voorkomt.

Dit 9 heeft 5—3 borstels aan tergiet Il.

LITERATUUR.

BARENDRECHT, G. le mededeeling over Fungivoridae. T.v.E. 79. p. XXXIII.

— 2e mededeeling over Fungivoridae. T.v.E. 79. p. LXXXVII.

3e mededeeling over Fungivoridae. T.v.E. 80. p. XXXIX.

Docters vAN LEEUWEN. W. M. Gallen op Phragmites communis. T.v.E. 80.

p. XLIX.

(met Han Alta). Gallenboek. 1946.

Zoöcecidiën van het eiland Ameland. Entom. Ber. 1947. No. 277

p. 181—184.

DorsBure, P. H. van, Sr. Mededeelingen over Syrphiden. Entom. Ber. XI no.

264—266 p. 287.

Nederlandsche Syrphidae Verg. 14 Juni 1944. T.v.E. 87 p. XXIV.

Mededeelingen over Syrphidae. T.v.E. 88 1945 (1947) p. 353—357.

———— Syrphidae uit Baarn en omstreken. T.v.E. 89 1946. p. XXXI.

Kaos, W. J. Merkwaardige Nederlandsche Diptera. Verg. 4 Maart '44. T.v.E.

87.

Nieuwe, zeldzame en afwijkende Diptera, verdeeling hoogere Mus-

ciden. Verg. 14 Juni ‘44. T.v.E. 87. p. XXIX.

Korringa, P. Vliegen ‘s nachts op bessen. van Prunus serotina. De Lev. Natuur.

L—1947. p. 29.

LEEFMANS, S. Over levenswijze van Contarinia torquens de Meij. T.v.E. 80,

p. XXXV.

MEIJERE, J. C. H. DE, Psychodidae in Arum maculatum. Verg. 14 Juni ‘44. T.v.E.

87, p. XXIII.

Over eenige Dipterenlarven, waaronder een galmug, die mijngan-

gen maakt en twee Dipteren, die gallen op paddenstoelen veroor-

zaken. T.v.E. 88, 1945, p. 49—62.

OOSTSTROOM, S. J. VAN, Sciopus exul Parent in den Leidschen Hortus. Entom.

Berichten XI, No. 258, p. 196.

Pier, D. Nieuwe Syrphidae en Tabanidae Verg. 4 Maart ‘44. T.v.E. 87, p. IX.

——_ Orthoneura geniculata Mg. en intermedia Lundbeck. Ent. Berichten

XI, 1945, p. 62.

— Belangrijke vondsten in 1944 en 1945. T.v.E. 89 1946, p. XXVII.

RossEM, G. van. Massaal optreden van een Bibionide. E.B. XI, nr. 260. p. 217

—218.

SANT, L. E. van ‘T en WILDE, J. DE. Psila nigricornis Meig., een winterplaag in

sla onder glas. Meded. Dir. v. d. Tuinbouw 1944 (Sept.-Oct.),

p. 432 —437.

SUNIER, Dr. A. L. J. Van een bloementapijt en een zwever, die zich stilletjes

toch vasthield. De Lev. Natuur L. Afl. 6. 1947 p. 73—77.

WILCKE, J. Wolzwevers. De Lev. Natuur. IL. 1 Mei ‘44, p. 7—8. In De Lev.

Natuur IL van 1 Juni '44 is aangegeven op p. 22, dat fig. 2 den

Donkeren Zwever en fig. 3 den Heizwever voorstelt.

De bonte sluipvlieg (Echinomyia fera L.). De Lev. Natuur IL.

1 Augustus 1944. p. 47.

Poppen van Thyridanthrax fenestratus Fall. in cocons van Ammo-

phila adriaansei Wilcke. De Lev. Natuur, L '47, p. 35.

Noot bij het persklaar maken.

3 soorten vervallen: Lycoria armata Dinn., Phytomyza tenella Mg., Lucilia

illustris Mg.

Nieuw vermeld worden 56 soorten.

Totaal volgens het 7e supplement 3465 soorten, zoodat het aantal Nederland-

sche soorten nu 3518 bedraagt. G. Kr.

— 15 —

Die Larven der Agromyziden

Neunter Nachtrag

I. Europäische Agromyziden.

II. Minierende Dipterenlarven von Niederländisch-Ostindien.

Prof. Dr. J. C. H. DE MEIJERE +, Amsterdam!)

In diesem Nachtrag habe ich noch einige Larven beschrieben,

welche ich nach Abschluss des 8. Nachtrages erhalten habe. Weil

mein Gesundheitszustand ermüdende Studien kaum mehr zulässt, ist

dieser Nachtrag als Abschluss meiner Arbeit auf diesem Gebiete

zu betrachten.

In den letzten Jahren hat Dr. Burr als er im Felde war, meistens

nahe der Kiiste im Gebiete der Orne und der Loire in Frankreich

seine freie Zeit ergiebigst benutzt zum Suchen von Agromyzinen-

Minen.

Als besonders merkwiirdig habe ich in diesem Nachtrag zu er-

wähnen die grosse Variabilitat der Hinterstigmen bei Phytomyza

cineracea Hend. und den kleinen Stirnfortsatz bei Ph. abdominalis

Zett. Auch die ganz schwarze Mine einer javanischen Trypetide ist

sehr befremdent.

Wie ich im 4. Nachtrag am Ende zwei Register gegeben habe,

einen nach den Dipterennamen angeordnet und einen nach den

Wirtpflanzen, welche meine Hauptarbeit in der Tijdschrift v. En-

tomologie, 68 und 69, 1925 und 1926 und die 4 ersten Nachtrage

(T.v.E. 71, 1928, 77, 1934, 80, 1937 und 81, 1938) umfassen, so

möchte ich hier in derselben Weise fiir die Nachtrage 6—9 Re-

gister anschliessen ; der Nachtrag 5, welcher die Kameruner Funde

enthält, kommt hier nicht in Betracht, weil die Bearbeitung der

Imagines und der Wirtpflanzen von den deutschen Kollegen durch

den Krieg unterbrochen und verzégert wurde. Ich méchte dies ihnen

überlassen, wenn ich es nicht mehr werde tun können?).

Nach den Registern in Nachtrag 4 und Nachtrag 9 habe ich die

Larven bzw. Puparien von ca. 430 Arten beschrieben ; hierbei ist die

Kameruner Ausbeute im Nachtrag 5 nicht mitgezählt, weil die we-

nigen geziichteten Imagines noch nicht bestimmt sind, ebensowenig

wie die Wirtpflanzen. Aus den Niederlanden sind 163 (ausser der

Sp. aus Prunus) Agromyziden bekannt; davon sind von 23 Arten

die Larven, von den meisten auch die Wirtpflanzen ganz unbekannt,

es sind dies: Melanagromyza rostrata Hend., Dizygomyza errans

Mg., capitata Zett., mallochi Hend., Sp. aus Prunus, monfalconensis

1) Druckfertig gemacht von F. C. J. Fischer und Dr. G. KRUSEMAN.

2) Das Register zu den Nachtragen 6—9 wird in Kürze von Dr. KRUSEMAN

verfasst werden.

16 PROESDRIJNCHESDESMEIJERE NN:

Strobl, geniculata Fall., lineella Zett., Liriomyza perpusilla Mg.,

lutea Mg., fasciata Hend., xanthaspis Lw. Phytagromyza discre-

pans v. d. W., trivittata Lw., Cerodonta atronitens Hend., biseta

Hend., Phytomyza albipennis Fall., elegans Mg., evanescens Hend.,

gymnostoma Lw., nigriceps v.d.W., nigripennis Fall.*). Mehrere

dieser Arten sind nicht selten, sodass es nicht wahrscheinlich ist,

dass die Larven Blatter minieren, sonst waren diese wohl gefunden,

aber wo und in welcher Pflanze leben diese denn ? Dizygomyza er-

rans, mallochi und die Sp. aus Prunus sind wohl alle Verursacher

von Markstrahlen an Bäumen, von den beiden ersteren sind die

Baume und die Larven unbekannt, von der dritten kennen wir nur

eine kleine Larve, die an Prunus lebte; Dizygomyza capitata mi-

niert wahrscheinlich an Juncus (Nachtr. 6 S. 15); Liriomyza perpu-

silla ist aus Stengelminen von Crepis, Lampsana und Sonchus ge-

zegen nach Herincs Minenwerk; L. xanthaspis aus Carex humilis ;

Cerodonta biseta habe ich vergeblich auf Gräsern gesucht. Phyt.

gymnostoma soll aus Allium gezogen sein. Von den übrigen habe

ich gar keine Ahnung. Meine Nachfolger mögen versuchen, wie ich

es bei Gymnophytomyza heteroneura gemacht habe, die Larven aus

den Fliegen zu züchten.

Dann möchte ich auf die in Stengeln minierenden Arten, meistens

Ophiomyien, aufmerksam machen, von welchen Dr. Burr manche,

sowohl in Mecklenburg, als in Frankreich gefunden hat, und die in

den Niederlanden wohl nicht fehlen dürften, aber hier noch nicht

erbeutet wurden.

Es ist sicher von Interesse bei einer sowohl im Imaginal- als im

Larvenzustand bekannten Gruppe nachzugehen, ob daraus etwas

über die Evolution zu entnehmen ist. Beide zeigen in den Merkma-

len Stufenreihen, aber diese decken einander nicht. Offenbar sind

z. B. dreiknospige Hinterstigmen bei den Larven primitiv, aber in

mehreren Gattungen kommen auch vielknospige vor. Wenn wir

also die Arten nach den Imagines einreihen, so würden diese viel-

knospigen Stigmen polyphyletisch entstanden sein, andererseits,

wenn wir das nach den Larvenstufen tun, so würde die polyphyle-

tische Entstehung für die Imaginalmerkmale gelten. Die Merkmale

oder besser die sie hervorrufenden Gene entstehen unabhängig von

einander in freier Reihenfolge. Derselbe Komplex kann demnach

öfters entstehen, aber dies ist um so unwahrscheinlicher je nachdem

die Genenzahl grösser ist, was aus der Wahrscheinlichkeitslehre

hervorgeht. Was geschah, das müssen wir mit unserem gesunden

Verstand beurteilen.

HENDEL hat in Lindner, Agromyziden S. 15 schon seine Ansichten

über den Stammbaum gegeben ; er betrachtet Dizygomyza als das

primitivste Genus, davon leitet er die Agromyza-Reihe ab, was

nach dem Verhalten der sc wohl geht, aber die beiden Flügel der

oberen Fortsätze bilden hier eine Schwierigkeit, denn vom unteren

Flügel sollen, auch nach HENDEL l.c.S. 93 öfters noch Reste übrig

*) Falls Prof. DE MEIJERE tatsächlich auf eine Gesamtzahl von 23 Arten ge-

kommen ist, so hat er wohl Dizygomyza luteiceps Hend. als 23. Art gemeint.

G. Kr.

DIE LARVEN DER AGROMYZINEN 17

sein, man könnte sie aber auch als Anfänge betrachten, denn auch

in anderen Familien tritt bisweilen ein heller Fleck in den oberen

Fortsätzen auf, wie bei einigen Chortophila-Arten, aber solche

Reste sah ich bei den anderen Familien nie. Das Fehlen von tp ist

nach meinen Untersuchungen bei den Larven nicht massgebend

für die Gattung Domomyza, denn jetzt versuchen wir die Systematik

soviel wie möglich mit dem natürlichen System der Phylogenie in

Ubereinstimmung zu bringen und auch in anderen Gattungen fehlt

die hintere Querader bei einigen Arten bisweilen oder immer ; das

ist demnach ein ,,kleines” Merkmal. Ein solches ist wohl auch die

Richtung der Orbitenhärchen, welche bei Melanagromyza nach den

Arten wechselt ; HENDEL betrachtet bei Phytoliriomyza eine poly-

phyletische Anderung als möglich; für sich allein würde sie zur

Trennung von Phytagromyza und Phytomyza nicht genügen. Me-

lanagromyza und Ophiomyia schliessen sich nahe an Agromyza an,

sind durch die schwarzen Schwinger verschieden, auch durch das

Schlundgerüst der Larven, das indessen bei beiden gleichartig ist ;

sodass sie einander sehr nahe stehen. Liriomyza ist auch namentlich

durch ein Merkmal der Färbung, das gelbe Schildchen, von Dizy-

gomyza getrennt ; Cerodonta steht letzterer Gattung auch sehr nahe,

weicht durch die vorn spitzen Fühler und auch durch in Gruppen

geordneten Knospen der Hinterstigmen ab. Der Ast der Dizygomyza

läuft nach Napomyza-Phytomyza mit als Seitenzweig Phytagro-

myza, welchem Pseudonapomyza sehr ähnlich ist, auch im Geäder,

vergl. Ph. buhri d. Meij. Ent. Ber. X. Nr. 224 S. 83.

Die später abgetrennten kleinen Gattungen Gymnophytomyza,

Xeniomyza und Ptochomyza stehen Phytomyza nahe ; ihnen fehlen

bestimmte Börstchen, aber weil diese bei so kleinen Fliegen schwie-

rig festzustellen sind, hätten sie wohl als Subgenera von Phytomyza

betrachtet werden können. Der Anschluss von Encoelocera ist

schwer festzustellen. Im Ganzen stimme ich besser mit HENDEL

überein, viel besser als mit ENDERLEIN, mit welchem auch HENDEL

l.c. p. 569 gar nicht einverstanden ist.

Leider sind alle die letzten Zuchten aus dem Material von Dr.

Burr durch einschlagende Granaten vernichtet worden. Deswegen

kann ich von den folgenden Arten keine Artnamen angeben: 8.

Nachtr. S. 68, Ophiomyia an Sinapis Cheiranthus, lc. S. 69,

Ophiomyia an Ranunculus, l.c. S. 70, Liriomyza an Sinapis Chei-

ranthus, Nachtr. 9, S. 26, Phytomyza an Hypochoeris radicata. Es

ist sehr Schade, besonders für die beiden Ophiomyien.

Desgleichen wird auch von den von mir beschriebenen Dipteren-

larven in Tijdschr. v. Entom. 88, 1945 die Zucht von Thrypticus

spec. in Juncus, die von Chilosia spec. in Sonchus zerstört sein ; letz-

tere halt auch Prof. HERING für eine Chilosia ; nach LUNDBECK fand

Harpy (Scott. Natur 1. 177) Chilosia chalybeata Walk = vernalis

Fall. in Sonchus oleraceus. Aus den Puparen von Chortophila spec.

aus Samenkapseln von Gentiana schlüpften bei ihm, wie zu erwar-

ten, Chortophila gentianae Pand.

Agromyza sanguisorbae Hendel ? Fig. 39—41 S. 32.

Minen in Blättern von Sanguisorba, Lemvig (Dänemark), Sön-

18 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE 7,

derup leg. Diese Art wurde von HENDEL von spiraeae Kaltb. ab-

getrennt, welche in allerhand Rosaceen lebt, aber fiir welche er

Sanguisorba nicht nennt. Hering führt in seinem Minenbuch beide

Arten für sie auf. In meinem 5. Suppl. zu den Niederländ. Dipteren

habe ich sie S. 214 für Holland angenommen, weil HENDEL ein von

mir aus Potentilla gezüchtetes Exemplar als sanguisorbae bestimmte,

und die Verschiedenheit der 2 Arten anzweifelte.

Die jetzt erhaltenen Larven ähneln in allen Hinsichten meiner

Beschreibung von spiraeae, Hauptarb. 1, S. 232, namentlich die

Warzengürtel sind sehr charakteristisch.

Melanagromyza aeneiventris Fallen, Fig. 1—3 S. 31.

Die Puparien aus Senecio erucifolius, welche ich Nachtr. 7, S. 67 für

Mel. lappae Lw. hielt, sind nach erneuter Untersuchung der Lege-

röhre doch nicht diese, sondern aeneiventris. Die Säge mit grösseren

Zähnen ist eine andere Bildung, die dem Raspapparat des vorletzten

Segmentes angehört und welche bei aeneiventris auch vorhanden ist.

Ich konnte damals das ursprüngliche Präparat aus Aster Tripolium

nicht vergleichen. Ob das eine Pupar, dessen Hinterstigmen ein-

ander berührten, auch zu dieser Art gehört, bleibe dahingestellt.

Im Stengelmark von Senecio jacobaea, Bretagne Dr. Burr leg.

1944.

Ich deute sie als diese Art, weil diese aus Senecio erucifolius be-

kannt ist, es kann aber auch M. lappae sein, die Hinterstigmen sind

nur ihren halben Querdurchmesser von einander entfernt ; sie haben

je 20 Knospen. Beim einen Exemplar ist an dem grössten Mund-

haken ein kleiner zweiter Zahn sichtbar.

*Melanagromyza arnicarum Hering, Fig. 42—44, S. 32.

Anfang Juli 1946 sandte mir Herr SöNDERUP eine Larve von der

Heide von Rom, einem kleinen Dorfe in der Nähe von Lemvig. Die

Larve ist weiss, 5 mm lang, sie hat am Kopfe 2 löffelförmige

schwarze Flecken neben einander. Prothorakalgürtel aus zahl-

reichen Querreihen nicht grosser, spitzer Wärzchen, dorsal am

deutlichsten, dann folgen noch ein paar solcher Gürtel, weiter ca.

5 Gürtel, welche ventral am deutlichsten sind, an der Seite mit sehr

kleinen dreieckigen Wärzchen, nur vorn und hinten etwas grössere,

mehr in Quergruppen stehende, die letzten Ringe ohne Wärzchen.

Vorderstigmen wie für das Pupar angegeben, oval mit dichtge-

drängten Knospen. Hinterstigmen mit einem bei Seitenansicht drei-

eckigen Narbenstäbchen, das eine mit 17, das andere mit etwas

weniger, 13 Knospen. Im übrigen wie vom Puparium angegeben.

*Melanagromyza beckeri Hendel.

Aus Stengelmine von Crepis virens, La Baule, Loire inf. Dr. Buhr

leg. Nachtr. 8, S. 68. Hierüber schrieb Prof. HERING mir, dass er aus

nr. 535 (diese Nummer hatte auch meine Larve) und aus No. 527

von Burr nur je eine Fliege erhalten hatte (Pupar 535 gelbbraun,

527 schwarz), die er von M. beckeri nicht trennen konnte. Die Zahl

der Hinterstigmenknospen gab ich als 13 an, das stimmt sowohl für

Ophiomyia persimilis Hend. als für Mel. beckeri. Es ist hier somit

das Rätsel gelöst über die Farbe der Pupare, was mir Nachtr. 8, S.

DIE LARVEN DER AGROMYZINEN 19

67 noch nicht gelang ; es gibt schwarze und gelbbraune Pupare bei

Mel. beckeri Hend. (Nr. 655).

Crepis virens: feine, meist unterseitige Stengelmine, Bretagne

1944 Dr. Buhr. — Crepis virens : Puparien aus Stengelminen, Bre-

tagne Dr. Buhr leg. (Nr. 670).

Von den letzten schrieb Prof. HERING mir : „Züchtlinge Mel. pu-

licaria”. Dies ist möglich, aber das von mir untersuchte Puparium

hatte an den Hinterstigmen 9 Knospen, was auf Mel. beckeri Hend.

hinweist. Die Pupare von pulicaria Meig. und die gelben von beckeri

sind schwer aus einander zu halten. Das von mir untersuchte hatte

gelbe Hinterstigmen, die 3 anderen schwarze ; ob dies eine Artdif-

ferenz ist, kann ich nicht sagen, doch haben diese hinten nicht mehr

Knospen.

Melanagromyza pulicaria Meigen, Fig. 5—7, S. 31.

An Crepis virens, feine, meist unterseitige Blattmine, dann Sten-

gelmine. Puparien aus Blattstengelminen, von Prof. HERING gezüch-

tet, Brteagne, Dr. Buhr leg. 1944.

Die Puparien sind gelb bis weisslich, die Zahl der Hinterstig-

menknospen ist wechselnd.

Ophiomyia heringi Stary ?

Eine Puppe aus einer allseitigen, unter dem Blütenstand liegen-

den Stengelmine an einer kultivierten Phyteuma-Art aus dem Bota-

nischen Garten Rostock, Dr. Buhr. leg.

Bei O. campanularum Stary sind die Hinterstigmen 5-knospig, bei

heringi 12-knospig ; ich habe sie leider bei diesem Exemplare nicht

auffinden können, weil es zerbrochen war.

*Ophiomyza cichorii Hering i. litt. Fig. 47, 48 S. 32.

An Cichorium Intybus, Puparien aus Stengelminen, Kattenhofen

in Lothringen, September 1945. Dr. Buhr leg.

Die fast schwarzen Pupare haben zweihörnige Hinterstigmen, die

Zahl der Knospen ist schwer festzustellen, wohl 9 oder 10.

*Ophiomyia labiatarum Hering.

Aus Stengelminen an Galeopsis Tetrahit, Rostock-Sildemow 2.

1946, Dr. Buhr leg.

Von dieser Pflanze sind Stengelminen bekannt mit entfernt lie-

genden grossen schwarzen Kotballen (Hering Blattminen 2525 a

und b). Die vorliegenden haben jedoch dünne perlschnurartige Kot-

linien. Die ersten wohl von labiatarum, ob die anderen ebenfalis ?

Die schwarzen Pupare haben dieselben zweihörnigen Hinterstigmen

wie labiatarum, auch hier ist die Anzahl der Knospen schwer fest-

zustellen.

Schwarzes Pupar auf Stengel von Lamium, Hebro (Dänemark),

Juni 1946, Sönderup leg.

Die Hinterstigmen haben 8 Knospen, daher wohl diese Art, die

auch gelbe Pupare hat.

*Ophiomyza spec. Fig. 9 S. 31.

Am Stengel von Ranunculus acer, Bretagne, Dr. Buhr leg. 1944.

Dieselbe Art wie die vom 8. Nachtr. S. 69; ausser ein Paar des

20 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +,

3. Stadiums von 3 mm war auch das 2. Stadium von ca. 1,5 mm vor-

handen ; die Hinterstigmen waren dann viel kürzer und gedrungen,

aber auch mit zahlreichen Knospen. Mundhaken wie beim 3. Sta-

dium, ganz schwarz.

Am Stengel von Sinapis Cheirantus (= jetzt Brassicella erucas-

trum), unter der Epidermis. Dr. Buhr leg.

Bei einem Ex. fand ich an den Hinterstigmen 6 und 8 Knospen ;

hier waren sie nicht deutlich in je 2 Gruppen verteilt.

“Ophiomyza spec. 142. Fig. 8, S. 31.

An Barbaraea vulgaris, eine Larve in der Stengelrinde. Dr Buhr leg.

Die Larve ist eine von dem bei dieser Gattung gewöhnlichen Ty-

pus ; an den Hinterstigmen hat sie 8 Knospen ; soviel hat auch die

Art aus Lepidium in Nachtr. 3, S. 184 und die an Sinapis Chei-

ranthus in Nachtr. 8, S. 68, beide Pflanzen sind denn auch Cruci-

feren.

Hier möchte ich nach den Angaben im 4. und 6.—8. Nachtrag

noch einen Zusatz geben zu dem Verzeichnis der Hinterstigmen-

knospen bei den Ophiomyia- und Melanagromyza-Arten im Nach-

trag 3), Se 17708

Melandrium rubrum 9— 11 Ophiomyia melandricaulis Hering

Hieracium murorum 10 Ophiomyia proboscidea Strobl

Cichorium Intybus 9—10 Ophiomyia cichorii Hering

Crepis paludosa 10—11 Ophiomyia persimilis Hendel

Sonchus oleraceus 11 à > >

Hieracium laevigatum 12 4 > 2

Hypochoeris u.a. 7—11

Melandrium 12—13 Ophiomyia melandryi de Meij.

Senecio jacobaea 12—14 Ophiomyia senecionina Hering

Ranunculus 28 Ophiomyia spec.

Centrosema pubescens 3 Melanagromyza centrosematis de Meij.

Populus 3 Melanagromyza spec.

Lotus rectus 6 Melanagromyza cunctans Mg.

Sinapis Cheiranthus 6—8. Ophiomyia labiatarum Hering ?

Centaurea pratensis 8 Ophiomyia proboscidea Strobl

Barbaraea vulgaris 8 Ophiomyia spec. ?

Lampsana communis, Lactuca muralis 9 Melanagromyza cunctata

Mg.

Hypochoeris radicata 10—12 Melanagromyza beckeri Hend.

Crepis tectorum u.a. 11—14 Melanagromyza pulicaria Mg.

Crepis virens 13 Melanagromyza spec.

Cirsium 13—17 Melanagromyza aeneiventris Fall.

Urtica spec. 15 Melanagromyza fuscociliata Hend.

Senecio erucifolius 15—17 Melanagromyza lappae Löw

Arnica montana 17 Melanagromyza arnicarum Hering

Dizygomyza luctuosa Meigen.

An Juncus articulatus, Larve aus einem Gange im Blatte. In dem

vergilbten Blatte blieb auffallenderweise der Gang grün. Dr. Buhr

leg. Mai 1944.

Diese Art ist aus Carex und Juncus bekannt.

DIE LARVEN DER AGROMYZINEN 21

*Liriomyza buhri Hering, Fig. 45 S. 32.

Einige Minen an Campanula rotundifolia, Rom Heide bei Lem-

vig, Dänemark, August 1946, Sönderup leg.

Larve 3 mm lang, tiefgelb; sie stimmt mit den Angaben in

Nachtr. 3 und 4. Die Stengelmine ähnelt der von Ophiomyia heringi

Stary und campanularum Stary, sie ist hin und wieder etwas nach

aussen vorgebuchtet ; die Kotlinie ist eigentümlich, sie besteht aus

2 parallelen Reihen von Langsgruppen von je 3—6 runden schwar-

zen Klumpen, welche je mit kurzem Zwischenraume auf einander

folgen ; die Minen sind meistens nicht länger als 6 mm, sie ver-

laufen spiralig vor und in dem Blütenstand. Die Larven sind in den

Stengeln der Campanula schwer aufzufinden ; Herr SöNDERUP

schrieb mir, dass er einige in Wasser gelegt hatte und am folgenden

Morgen 4 Larven darin ertrunken gefunden hatte, die ich von ihm

erhielt. Durch die Kotlinie ähneln diese Minen sehr denen der

Ophiomyia-Arten, die in Campanula leben (Herinc's Minenwerk

S. 121) und sie sind wohl damit verwechselt worden (Nachtr. 3, S.

202). Weil aus ähnlichen Minen Lir. perpusilla gezüchtet wurde,

bin ich der Ansicht, dass Lir. buhri mit dieser nahe verwandt ist.

Die Hinterstigmen ragen auf ziemlich langen Trägern aus dem

quer abgestutzten Hinterende hervor.

In denselben Stengeln findet sich eine ca. 315 mm lange Larve im

Mark, m.E. eines Microlepidopterons, Fig. 46, welche fusslos, perip-

neustisch und farblos ist, am Kopfe sind fast nur die Mandibel und

ihre Umgebung braun. Herr SôNDERUP hatte sie schon Jahre lang

zu züchten versucht, immer ohne Erfolg. Ich gebe hier nur einige

Zeichnungen zur Wiedererkennung.

Liriomyza erucifolii Hering in litt. de Meijere 1944.

L. senecifolii Hering ist synonym: HERING Mitt. Deutsch. Ent.

Ges. E. V.XIII, nr. 1/4, Juni 1944 ; erucifolii hat Priorität.

Liriomyza spec. Fig. 49—51, S. 32.

An Gangplatzminen im Blatte von Lathyrus tuberosus, Katten-

hofen in Lothringen 21-VII-1946 Dr. Buhr leg.

Mundhaken mit 2 scharfen Zähnen, der vordere etwas vorra-

gend ; Schlundgerüst mit äusserst schmalen oberen Fortsätzen, die

nur in der kleineren Wurzelhälfte schwarz sind, weiter gelbbraun,

der untere fast farblos, weder Stirnfortsatz noch Warzenband am

Kopfe. Warzengürtel mässig breit, aus ziemlich grossen, nicht spit-

zen, meistens gerundeten Warzen gebildet. Vorderstigmen knopf-

formig, Hinterstigmen rund mit 7—9 Knospen, die ziemlich lang-

gestielt sind, auch dadurch der Art aus Bessarabien ähnlich, welche

ich Nachtr. 3, S. 201 beschrieb. Diese miniert auch an Lathyrus,

aber ich erwähnte nur 5 Knospen, sie soll marmorierte Minen haben,

was an den Minen in den kleinen Blättchen nicht deutlich ist.

Liriomyza strigata Meigen.

Hier will ich daran erinneren, das ich im 1. Supplement auf meine

„Naamlijst van Nederlandsche Diptera” von 1939 in Tijdschrift v.

Entomologie 89, 1944 (1946) S. 16 eine dunkle Varietät dieser Art,

namentlich was den Kopf betrifft, erwähnt habe, welche Ende Mai

22 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +,

1942 zu Barendrecht (Prov. Zuid-Holland südlich von Rotterdam)

in Anzahl aus überwinterten Puparien auf Erbsenpflanzen erschie-

nen war. Die Tiere waren durch die verdunkelten Köpfe schwer

bestimmbar.

Liriomyza sp.

Eine Larve aus einer Stengelmine an Thlaspi arvense. Lir. stri-

gata ?, was nach der Kotlagerung wahrscheinlich ist. Man findet

diese Art öfters in Frassgängen an Stengeln vieler Pflanzen. Botan.

Garten Rostock, Juli 1947 Dr. Buhr leg.

Wie bei strigata sind die Hinterstigmen vielknospig, aber das

Schlundgerüst ist ganz schwarz, und die Warzen sind meistens

nicht abgerundet, darum halte ich sie nicht für strigata.

Phytomyza abdominalis Zetterstedt, Fig. 16bis, S. 31.

Von dieser Art habe ich das Puparium beschrieben in Hauptarb.

II, S. 238 ; 20 April 1947 fand Prof. Hering Minen dieser Art an

Anemone transsilvanica und A. Hepatica im Botanischen Garten,

Berlin-Dahlem und sandte mir einige zu, welche Larven von ver-

schiedener Grösse enthielten, sodass ich dem früheren Bericht nach

etwas zufügen kann.

Die Mundhaken haben je 2 nicht lange Zähne, das Schlundgerüst

hat wenig gebogene obere Fortsätze; über der Sinnesgruppe liegt

zwischen 2 halbkreisförmigen Läppchen ein sehr kurzer Stirnfort-

satz, wie ich ihn noch nirgends fand, die Vorderstigmen haben je

ca. 16 Knospen, das vordere Horn ist etwas länger als das hintere.

Es ist eine fast vollständige Reihe von Warzengürteln vorhanden,

nur ganz vorn und am Hinterende fehlen die Wärzchen ; diese sind

überhaupt klein, viele sind spitz, dreieckig. Das Hinterende ist schief

nach unten abgestutzt, die Läppchen, zwischen welchen der Anus

liegt, haben ein schmales schwarzes Rändchen. Die Zahl der Hin-

terstigmenknospen kann weniger als 15 sein, z.B. 12. Prof. HERING

fand an A. transsilvanica, die A. Hepatica sehr nahe steht, im

Juni ‘46 und wieder im Oktober die Blattminen ; die 2. Generation

verpuppte schon im Oktober; diese Pupare waren gelb, die der

1. Generation schwärzlich ; Fliegen erhielt er leider nicht. STARY

konnte nach seiner Abhandlung von 1930 S. 233/234 nicht ent-

scheiden, ob die Imagines oder die Eier überwintern. HERING schrieb

mir am 21. April 1947:

„Diese Fliege gibt doch noch manches Rätsel auf. Dass sie sich in

diesem strengen Winter noch unter dem Schnee so weit entwickelt

hatte, will mir nicht recht glaublich erscheinen”. STARY fand am

15.1.1930 am Schnee ein ¢ und ein 9, dagegen 15.11.1931 etwa

8 Tage alte Larven in den vörjährigen A. Hepatica-Blättern unter

der Schneedecke, welche erst am 20.III.1931 zerging. Weitere Be-

merkungen bei HENDEL in Lindner S. 327. M. E. waren die Blatter

doch schon mit Eiern belegt, die sich unter der Schneedecke weiter

entwickelt haben ; alle Stadien dieser Art ertragen starke Kälte. Die

Sommergeneration findet sich auch nach HENDEL nicht immer; es

ist sehr merkwürdig, dass ihre Fliege anders gefärbt ist, (Ph. socia

Brischke), wie auch die Pupare. Diese sind nach HENDEL leer milch-

weiss, voll gelblich weiss.

— SO m nn

DIE LARVEN DER AGROMYZINEN 23

Phytomyza cineracea Hendel, Fig. 10—16, S. 31.

Ranunculus acer, Larven aus dem Stengelmark ; Puparium aus

Rununculus Flammula. Ranunculus acer, Larven in der Stengel-

rinde; die Art verlässt den von der Basis in mehreren Strängen

nach oben stossenden Gang. Ranunculus repens, Larven aus dem

Mark von Blattstielen. Dr. Buhr leg. Mai 1944.

Es freut mich, dass ich von dieser Art jetzt auch die Larven ken-

nen gelernt habe. Die Mundhaken haben je 2 fast gleichgrosse

Zähne, welche öfters alternieren ; das Schlundgerüst ist schwarz,

der untere Fortsatz heller, die oberen Fortsätze nur wenig ge-

bogen, oben mit schmalem Saume, nahe der Spitze unten mit einem

durchlöcherten Saume ; die Spitze ist nach vorn umgebogen und zer-

fasert. Ein Stirnfortsatz ist nicht vorhanden. Prothorakalgürtel stark,

aus kleinen, schmal dreieckigen Wärzchen bestehend, die in Reihen

stehen ; fast an allen folgenden Segmenten Gürtel aus solchen

Wärzchen, aber zerstreut und namentlich dorsal vorhanden, ven-

tral weniger. Vorderstigmen einhörnig mit vielen Knospen in 2—3

Reihen, Hinterstigmen mehr variabel als gewöhnlich, bald fast

rund, zweihörnig, mit einem unregelmässigen Bogen von ca. 25

Knospen, aber bei vielen deutlicher zweihörnig ; mit langen, schma-

len Hörnern, und mehr als 30 Knospen, sodass ich anfangs dachte

es mit einer anderen Art zu tun zu haben ; ich fand aber keine wei-

teren Unterschiede, wohl mehrere Zwischenstufen, Hinterleibsen-

de unten etwas gewölbt vorspringend, ohne Warzen. Vom Pupa-

rium ist in Fig. XII 22b der 2te Zahn nicht und Fig. 22e das Hinter-

stigma zu einfach gezeichnet ; es ist unregelmässig, wie ich es bei der

ersten Beschreibung des Puparium Nachtr. 1, S. 168 angab.

Phytomyza clematidis Kaltenbach, Fig. 57bis 8, S. 33.

Puparium von derselben Form wie das von Ph. pratensis, stark

gedunsen, nach HERING mit nahezu geschlossenem Kreise von 16

Knospen, vergl. Nachtr. 1, S. 176 (als thalictri Esch.-Künd.).

Phytomyza conyzae Hendel.

Von Prof. Hering erhielt ich die Nachricht, dass er diese Art

auch aus Telekia gezüchtet hatte, welche Pflanze Inula und Pulica-

ria nahe steht. Im Nachtr. 6, S. 27 beschrieb ich eine Phytomyza

spec. an Telekia aus Bulgarien ; die Beschreibung stimmt genügend

mit derjenigen von conyzae in Hauptarbeit Il, S. 256 um den

Schluss zu ziehen, dass es sich hier um dieselbe Art handelt.

Phytomyza diversicornis Hendel, Nachtr. 7, S. 71.

Uber diese Art schrieb Herr SönDERUP noch: „Sie lebte in Pe-

dicularis palustris, die Larven im August in den Wurzeln”. Meiner

Beschreibung möchte ich noch hinzufügen, dass das Puparium

braungelb ist und stark glänzend, ohne Warzengürtel, mit tiefen

Einschnitten und mit einem Narbenstab an den Hinterstigmen, da-

durch von dem Puparium von Phytomyza spec. welche in den

Samenkapseln von Pedicularis silvatica lebt, leicht zu unterschei-

den.

Phytomyza (Napomyza) lateralis Fallén.

Puparien aus dem peripheren Stengelmark von Senecio vulgaris,

24 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +,

Dr. Buhr leg. 1944. Diese Puparien waren ganz rein weiss; eines lie-

ferte die Fliege Mitte Juni. Puparium an Hypochoeris glabra, aus

einem Gang in den Blattbasen und der Rinde des unteren Sten-

gelteils, Verpuppung dort. Dr Buhr leg. Mai 1944. An Crepis vi-

rens, minierte am Rande des Wurzelkopfes und der Wurzel selbst.

Puparien am Wurzelkopf oder an der Stengelbasis, als Larven im

Mark und am Wurzelkopf, sowie in kurzen schwärzlichen Auf-

wärtsstollen und in der Stengelrinde minierend ; Stengelmark mit ca.

8 cm langen Aufwärtsstollen am Stengelgrunde, Pupar am Wurzel-

hals, Bretagne, Dr. Buhr leg. 1944. — Ist alles diese Art.

Phytomyza nigricoxa Hendel, Fig. 17—20, S. 31.

Von dieser und der folgenden Art, beide an Anemone ( Pulsatilla)

pratensis, erstere aus den Samen, die andere aus dem Stengel, war

Herr SöNDERUP so freundlich, mir im Juli 1944 auch die Larven zu

iibersenden von demselben Fundort, wodurch ich der Beschreibung

der Puparien noch etwas zufiigen kann.

Ph. nigricoxa ist die kleinste, in Fig. 17 und 21 habe ich Ph. nigri-

coxa und Ph. nigritella Zett. in demselben Maasstabe abgebildet,

nachdem ich die getrockneten Tiere in Phenolum liquefactum unter

das Mikroskop gebracht hatte; auffällig ist die gedrungene hohe

Gestalt der Larve der Ph. nigricoxa. Stirnfortsatz nicht vorhanden.

Die Mundhaken haben je 2 Zähne, welche alternieren, die oberen

Fortsätze sind mässig gebogen, vorn oben mit schmalem Saume, un-

ten mit langem Reste des unteren Flügels, alles schwarz; die Warzen

sind bedeutend grösser als bei nigritella, viele namentlich hinten ab-

gerundet. Vorderstigmen klein halbkugelförmig ; Hinterstigmen mit

regelmässigem Bogen von ca. 12 Knospen, am Kopfabschnitt und

ganz hinten fehlen die Wärzchen.

Herr S6NDERUP erhielt wieder Pflanzen von Pulsatilla von Koge

(Insel Seeland), Mitte Mai noch ganz ohne Larven, Mitte Juni mit

vielen Puparien in den Blumen, wovon er mir einige sandte ; davon

erschienen vom 4. bis 14. Juli Imagines. Die früheren waren im Juli

gefunden und lieferten bei HERING im April des folgenden Jahres

die Fliegen. Jetzt waren alle Pupare schwarz, während ich im 8.

Nachtr. braungelb angab. Auch bei nigritella sind die Pupare rot-

braun bis fast schwarz und bei der Phytomyza spec. aus Samen-

kapseln von Pedicularis sylvatica sind braungelbe und rote bis

schwarze vorhanden.

Hat die Art eine 2. Generation und wie lebt dieselbe ? Ph. ni-

gritella war bis jetzt nicht vorhanden. Von dieser erschienen die

Fliegen im April 1944 einige Tage früher als nigricoxa.

Phytomyza nigritella Zetterstedt, Fig. 21—25, S. 31 und 32.

Auch hier fehlt ein Stirnfortsatz. Von den Mundhaken hat der

eine 2, der kleinere 1 Zahn, der gewöhnlich durch den 2. Zahn des

grösseren Mundhakens überdeckt wird; das Schlundgerüst ist

schwarz, der obere Fortsatz hat an der Spitze einen kurzen Saum

unten, welche schwarze Längsstreifchen zeigt ; der Rest des unteren

Flügels ist nur kurz. Warzen kleiner als bei nigricoxa, die Gürtel

von derselben guten Entwicklung. Vorderstigmen etwas länger,

DIE LARVEN DER AGROMYZINEN 25

gleichfalls klein, Hinterstigmen gleichfalls mit regelmässigem Bo-

gen, mit mehr, ca. 25 Knospen. Sehe HERING Mitt. Deutsch. Ent.

Ges. E.V. XIII, 1944, S. 42.

Die früher, auch in meiner Hauptarbeit als nigritella betrachtete

Art an Caltha heisst jetzt Ph. calthophila Hering ; die dann als

nigritella bezeichnete ist jetzt Ph. calthivora Hendel.

Phytomyza plantaginicaulis Hering i. litt., Fig. 30—35, S. 32.

Von dieser merkwürdigen Art am Stengel von Plantago lanceo-

lata erhielt ich im Juni 1944 neues Material von Larven und Pup-

pen, welche von Dr. Burr im Mai gesammelt waren. In den näch-

sten Tagen erschienen einige Imagines und Parasiten. Die Larve ist

ca. 2 mm lang und sieht der von Ph. plantaginis R. D. sehr ähnlich.

Mundhaken mit je 2 Zähnen, welche kaum alternieren, also nicht

mit 1, wie ich für das Pupar angab. Schlundgerüst schwarz, die

Fortsätze nur an der Basis, sonst braungelb ; Stirnfortsatz nicht vor-

handen. Am Kopfe und Prothorax sehe ich keine Wärzchen, wohl an

den folgenden Segmenten, die Wärzchen klein, spitz dreieckig, zer-

streut. Vorderstigmen halbkugelförmig, mit zerstreuten Tüpfeln, mit

je einem kurzen, schwarzen Anhang, wohl ein Drüschen ; Hinter-

stigmen je mit einem fast regelmässigen Bogen von ca. 15 Knospen.

Hinterende abgestutzt, ohne Wärzchen. Namentlich durch die Hin-

terstigmen ist diese Art von Ph. plantaginis verschieden, wo sie

regelmässig sind mit ca. 12 Knospen ; die Fliege ist gleichfalls klei-

ner als letztere ; es hat HENDEL diese auch gesehen, denn bei der

Beschreibung in Lindner S. 456 sagt er von Plantago lanceolata,

dass davon seine kleinsten Exemplare stammen; bei den jetzigen

konnte ich auch feststellen, dass das i. Fühlerglied nur ein Här-

chen trägt, was HENDEL auch erwähnt. HERING fand noch als Un-

terscheid, dass die Palpen schwarz sind und dass der Ovipositor nur

basal pubesciert ist. Sehe DE MEIJERE, Nachtr. 8, S. 74.

Prof. Hering teilte mir noch mit, dass die oben erwähnten Exem-

plare in Lindner von ihm herstammten und im Banat in Blättern mi-

nierend gefunden waren und demnach nicht die plantaginicaulis wa-

ren. Sehe Hering, Mitt. Deutsch. Ent. Ges. E.V. XIII, 1944, S. 42.

Phytomyza ranunculicola Hering i. litt., Fig. 52—57, S. 33.

Blattminen an Ranunculus acer, Kattenhofen in Lothringen. Dr.

Buhr leg. 9-VII-46.

Kleine Mine an einem Blattzipfel; ich erhielt eine Mine und

einige Pupare. Verpuppung ausserhalb der Mine. Die Pupare sind

fast 2 mm lang, bräunlich gelb, stark gedunsen oval, dorsal und

ventral mit leichten Einschnitten, an den Seiten ohne; die Haut

diinn und sehr zerbrechlich. Mundhaken mit je 2 spitzen Zähnen,

Schlundgeriist schwarz, der untere Fortsatz braun, die oberen nur

am Ende, letztere schmal, wenig gebogen. Am Kopfe weder Stirn-

forsatz noch Warzenband. Warzengürtel mässig breit, aus kleinen

kurz dreieckigen Warzen gebildet. Vorderstigmen zweihörnig, jedes

Horn mit 5—6 Knospen, Hinterstigmen oval mit einem fast regel-

mässigen Oval von ca. 16—20 Knospen.

Diese Art ähnelt Ph. rydeni Her., die Hinterstigmen sind jedoch

regelmässiger, die Papillen nicht auffällig, auch sind die Minen

26 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +,

kleiner und die Verpuppung findet ausserhalb der Mine statt. Dies

ist auch bei der Art von STARY, welche ich im Nachtr. 3, S. 238 er-

wahnte, der Fall; sie steht der jetzigen auch sehr nahe.

Phytomyza rostrata Hering, Fig. 26—29, S. 32.

In Alectorolophus major ; Larven aus dem Stengelmark, Dr. Buhr

leg. Mai 1944.

Der Beschreibung des Pupariums in Nachtr. 8, S. 73 kann ich

noch einiges hinzufiigen: Kein Stirnfortsatz vorhanden; Mund-

haken sehr ungleich, der eine mit 1, der grössere mit 2 starken

Zähnen. Die Fortsätze des Schlundgerüstes braungelb, die oberen

sehr wenig gebogen. Warzengiirtel mässig breit, mit kleinen, wenig

gefärbten, dreieckigen Wärzchen. Vorderstigmen halb kugelförmig

mit zerstreuten Tüpfeln ; Hinterstigmen nur wenig vorragend, un-

regelmässig, die Knospen in verschiedenem Niveau, radienartig an-

geordnet, mehrere auch auf der Fläche liegend, zusammen 20— 25.

Hinterende abgerundet, ohne Wärzchen.

Phytomyza varipes Macqart.

In Samen von Alectorolophus major, Bretagne, Dr. Buhr leg.

1944,

Dieselbe wie von mir in der Hauptarb. II, S. 297 beschrieben.

Phytomyza spec., Fig. 36—38, S. 32.

An Hypochoeris radicata, 3 Puppen aus einem stark verschlun-

genen sich griinlich verbreiternden Gange in der Stengelrinde, Dr.

Buhr leg. Mai 1944.

Braune Puparien von 2 mm mit starken Einschnitten. Schlund-

gerüst schwarz, obere Fortsätze stark gebogen. Namentlich in den

Einschnitten an den Seiten nicht breite Warzengürtel mit kleinen,

dreieckigen, zerstreuten Wärzchen. Vorderstigmen dicht neben ein-

ander ; Stigma nicht breiter als der Trager; Hinterstigmen weiter

getrennt, auf sehr kurzen Trägern, das Stigma mit regelmässigem

Bogen von 7 Knospen.

Phytomyza spec., Fig. 57 bis, 1—7, S. 33.

Larven im Juni in den Samenkapseln von Pedicularis sylvatica.

Rom Heide bei Lemvig. Sönderup leg.

Larve: Schlundgerüst mit schmalen, wenig gebogenen oberen

Fortsätzen. Mundhaken mit je zwei alternierenden Zähnen, davor

eine schwarze Linie mit nach aussen gerichteten Ästen. Warzengür-

tel : am Prothorax ein breiter vollständiger Gürtel kleinster spitzer

Warzchen, am Mesothorax ein ebensolcher mit etwas grösseren, an

allen 9 folgenden Segmenten auch vollständige breite Gürtel noch

grösserer Wärzchen. Diese sind rundliche Schuppen mit kurzer,

schwarzer Spitze; sie sind von verschiedener Grösse und stehen nicht

dicht nebeneinander, an den Seiten erstrecken sie sich fast über die

ganzen Segmente; die Spitzen sind in der vorderen Hälfte der Gürtel

nach vorn, in der hinteren nach hinten gerichtet, nur dorsal und ven-

tral finden sich ziemlich kurze Unterbrechungen ; nur das äusserste

Hinterende ist warzenlos. Die Vorderstigmen sind fast einhörnig,

hinten mit zweireihig angeordneten Knospen, Hinterstigmen von

oben gesehen wie ein fast geschlossener Kreis von ca. 25 Knospen ;

DIE LARVEN DER AGROMYZINEN 27

von der Seite gesehen mit noch mehreren Knospen ; ein Narben-

stäbchen ist nicht vorhanden. Puparium oval, ohne deutliche Ein-

schnitte, jedoch mit breiten Warzengiirteln. Hinterstigmen mit

einem fast geschlossenen Kreise von 20—25 Knospen, der hier und

da unregelmässig ist. Sie sind etwas weiter als ihr Diameter von

einander entfernt. Puparium oval, ohne deutliche Einschnitte, gelb

bis rotbraun bis schwarz, nicht glanzend, die breiten Warzengiirtel

sichtbar. Bei Ankunft am 1. Juli waren schon 2 Fliegen geschliipft ;

die Fliigel waren verstiimmelt.

IL.

Dr. A. DriakonNorr, Konservator am Zoölogischen Museum zu

Buitenzorg, Java, der sich hauptsächlich mit Microlepidopteren be-

schäftigt, versprach mir, beim Sammeln von Minen der Micro's auch

auf Dipterenminen zu achten. Nach seinen ersten Befindungen

sind Dipterenminen in Blättern auf Java viel seltener als in Europa;

damit stimmt auch dass die Gattung Phytomyza, die in Europa

durch eine grosse Anzahl Arten vertreten ist, auf Java fast oder

ganz zu fehlen scheint. Merkwürdigerweise war die erste Mine, die

ich von ihm erhielt, keine Agromyzide, sondern eine Trypetide in

2500 m Höhe auf dem Gunung Gedeh gesammelt.

Am Anfang dieses 2. Abschnittes habe ich zusammengefasst was

von Agromyziden aus Niederländisch-Ostindiën bis 1940 publi-

ziert wurde.

I. Arten, von denen nur die Imagines beschrieben wurden.

Melanagromyza provecta de Meij. 1910, S. 161, Krakatau; 1914.

java=21922252 22:

Melanagromyza decora de Meij. 1922, S. 21 : aus Schoten von Pha-

seolus radiatus, Java.

Agromyza sp., DE MEIJERE 1914, S. 250, Java.

Dizygomyza albohalterata de Meij. 1914, S. 249, Java; 1922, S. 23.

Ophiomyia cernuta de Meij. 1910, Krakatau ; 1922, S. 23.

Traginops orientalis de Meij. 1911, S. 428. Java.

Il. Arten, deren Larven und Imagines beschrieben wurden.

Agromyza tephrosiae de Meij. 1917, S. 249 Java, Blattminen an

Tephrosia ; 1922, S. 23; 1930, S. 64.

Melanagromyza centrosematis de Meij. 1940, S. 128—131 ; 1941,

S. 144, Java, im hypocotylen Glied von Centrosema pubescens (Pa-

pilionacee).

Melanagromyza coffeae (Koningsberger) 1897; de Meijere 1934,

S. 251, Java, Minen an Blättern von Coffea.

Melanagromyza dolichostigma de Meij. Kedelee topboorder. Ein

Feind von älteren Kedelee- Pflanzen (Soja hispida) und von

Phaseolus radiatus. Larve in den Spitzen. VAN DER Goor 1930;

De MEIJERE 1922, S. 19.

Bei dieser Art werden die Eier nicht in, sondern auf den Blättern

immer in noch zusammengefaltenem Zustande zwischen der groben

Behaarung der Unterseite abgelegt; bisweilen wird ein kleines

oberilächliches Löchelchen in dem Blatte gemacht. Nahrungs-

löcher finden sich nur an der Oberseite der oberen Blätter und

28 PROENDRIJNCHENDENMEINERE NS

sind strichförmig wie bei Mel. sojae Zehntner aber bedeutend län-

ger (VAN DER Goor).

Melanagromyza erythrinae de Meij. 1910, S. 160, DocTERS van

LEEUWEN 1929, S. 1—14. Het dadapgalvliegje. Verdickungen an

Blattstielen und Nerven. Java, Sumatra, Ceram.

Die Bildung der kleinen Gallen wird von DocrErs VAN LEEUWEN

ausführlich beschrieben : zuletzt macht die Larve einen kurzen Gang

nach der Oberseite der Galle, der nur durch die diinne Epidermis

verschlossen bleibt.

Melanagromyza kalshoveni de Meij. 1934, S. 254, in Blattern von

Antidesma bunias, Java.

Melanagromyza panici de Meij. 1934, S. 248. Im Blatte von Pa-

nicum palmifolium. Java.

Melanagromyza phaseoli Coq. VAN DER Goor 1930. Het katjang-

vliegje. Jugendfeind von Kedelee und von Bohnenarten. Larve nahe

dem Wurzelhals : DE MEIJERE 1922 S. 17.

VAN DER Goor 1930 sagt S. 4: Der Kopf zeigt an der Oberseite

bei der Spitze einen eigentümlichen, nicht chitinösen, wurmförmigen

Fortsatz, der bei anderen Melanagromyza-Arten fehlt. Ich habe

diesen Stirnfortsatz 1922 als ,,fingerformigen Anhang” auch er-

wähnt. Die Eierlöcher werden an der Oberseite der Blätter gebohrt,

meistens an der Basis, die Nahrungslöcher sind ähnlich, rundlich

auch oberseits.

Melanagromyza ricini de Meij. 1922, S. 21, Java in Ricinus-

früchten.

Melanagromyza sojae Zehntner 1900 ; VAN DER Goor 1930, in

älterer Kedelee ; Larve im Stengelmark, DE MEIJERE 1922, S. 18.

Diese Art macht die Eierlöcher immer an der Unterseite der

Blätter, bisweilen ragt das Ei noch etwas aus dem Loch hervor. Die

Nahrungslöcher liegen dagegen immer an der Oberseite der Blätter

und sind kurze Striche, oft in grosser Anzahl (VAN DER Goor).

Melanagromyza theae Bigot in litt., Ind. Mus. Notes III. 1896,

No. 4, S. 28; Green Ceylon Independent; Watt & Mann. DE

MEIJERE 1922, S. 21, in Thea-Blättern, Java, 1934, S. 256 ; 1937,

So 75,

Melanagromyza weberi de Meij. 1922, S. 20; Java in Schoten

von Cajanus indicus und Flemingia sp. Bestimmungstabelle einiger

Indischer Melanagromyza-Imagines, DE MEIJERE 1934, S. 262.

Dizygomyza cornigera de Meij. 1937, S. 192; Java im Blatte

einer Cyperacee.

Dizygomyza javana de Meij. 1934, S. 266; 1937, S. 194, in

Gräsern, u.a. Panicum palmifolium, 1941, S. 15.

III. Arten, von denen nur die Larven beschrieben sind.

Melanagromyza sp. DE MEIJERE 1934, S. 261, in einem Farnblatte,

Java.

Melanagromyza sp. DE MEIJERE 1937, S. 175, Java, im Blatte von

Dioscorea, 1941, S. 15.

Melanagromyza sp. DE MEIJERE 1937, S. 175, Java, im Blatte

einer Cucurbitacee, Coccinia wightiana.

DIE LARVEN DER AGROMYZINEN. 29

Melanagromyza sp. DE MEIJERE 1937, S. 176, Java, Wirtpflanze

unbekannt.

Melanagromyza sp. VAN DER Goor 1930, S. 65, Java, im Stengel-

mark von Gynandropsis.

Dizygomyza sp. DE MEIJERE 1934, S. 247, Java in Bambusblät-

tern.

Phytomyza sp. VAN DEVENTER 1906, S. 166, Java, in Zucker-

rohrblättern ; die Larven minieren namentlich in den jungen Blät-

tern, welche oft über eine Länge von 100 mm ganz ausgefressen

werden; sie sind schmutzig weiss, 3,5 mm lang; man findet sie

in einer Anzahl von 5—10 in den Minen. Die Puppen sind ca. 2 mm

lang. In den jungen Anpflanzungen könnten die Larven merklichen

Schaden verursachen ; bis jetzt kommen sie nur in geringer Anzahl

vor (sie sind später nirgends verzeichnet worden. de M.).

Litteratur

DEVENTER, W. van, 1906, Handboek ten dienste van de suikerrietcultuur en de

Rietsuiker-fabricage op Java. II.

Docters van LEEUWEN, W. M., 1909, Mededeel. Algemeen Proefstation op Java

te Salatiga. Een gal op de bladstelen en de bladnerven van de

dadap, door een vliegje, Agromyza erythrinae de Meijere, gevormd.

Overgedrukt uit de Cultuurgids 1909, 2e gedeelte Afl. Nr. 6.

Goor, P. vaN DER, 1930. Mededeel. Instituut v. Plantenziekten No. 78. De Agro-

myza vliegjes der inlandsche katjang-gewassen op Java.

KONINGSBERGER, Dr. J. C. 1897. Mededeel. v. 's Lands Plantentuin 20, S. 25—36,

T. 3, fig. 1. T. 6, fig. 5. De dierlijke vijanden der koffiecultuur op

Java. Deel I. — Beschreibung von Oscinis coffeae (= Melanagro-

myza coffeae).

1908. Tweede Overzicht der schadelijke en nuttige insecten van

Java. Mededeel. Departement v. Landbouw No. 6. Enthält auch

viele Literaturangaben. Hierin werden S. 27 kleine Dipterenlarven

genannt, deren Zucht immer misslang und weiche sich fanden in

jungen Zweigen von Kaffee, Mangga und anderen Bäumen, wo-

durch öfters die Spitzen der Triebe abstarben (Diese Larven

könnten von Agromyza sein).

(In Zweigen von Coffea ist eine Trypetide, Anomoea alboscutellata

van der Wulp, festgestellt worden ; DE MEIJERE 1911, S. 385).

MEIJERE, J. C. H. pe, 1910, 1911, 1914, 1917, 1918. Studien zur Kenntnis der

Südostasiatischen Dipteren: IV, Tijdschr. v. Entom. 53, 1910;

Wil, It, WA 18, 5% MOMENT v2 E57 1912 DUN ver E60,

IOI ¢ XIV We NE Gil, AOR

1922: Zur Kenntnis javanischer Agromyzinen. Bijdragen tot de

Dierkunde. Afl. 22. S. 17—24.

1934, 1937, 1938, 1941. Die Larven der Agromyziden. Nachtr. 2,

Tijdschr. v. Entom. 77, 1934; Nachtr. 3, T. v. E. 80, 1937;

Nachtr. 4, T. v. E. 81, 1938; Nachtr. 6, T. v. E. 84, 1941.

1940. Über Melanagromyza centrosematis n. sp., nebst Bemerkun-

gen über andere tropische Melanagromyzinen. Tijdschr. v. Entom.

83, S. 128—131.

Watt & Mann, 1903. Pests and blights of the tea plant, 2nd edit. S. 238—239,

Fig. 27. Calcutta. — Enthält Beschreibung von Oscinis theae

(= Melanagromyza theae) Bigot, nach DE MEIJERE, AV Be lap Gal,

1908, S. 176.

ZEHNTER Dr. L., 1900, De Kedelee-boorder, De Indische Natuur, Bijblad Arch.

Javasuiker industr. Soerabaja. I, S. 113.

IV. Weitere Larvenbeschreibungen.

Melanagromyza centrosematis de Meij. Fig. 4, S. 31.

Von dieser javanischen Art gab ich schon eine Beschreibung des

30 PROFSDRIAJACIHIDEMEINERES:

Pupariums, Tijdschr. v. Entom. 83, 1940. S. 128, und der Larve im

6. Nachtr. S. 14. Ich fiige hier eine Abbildung des Pupariums hinzu.

Melanagromyza spec. Fig. 44 bis. S. 32.

Im Mark von Gynandropsis spec. (Fam. Capparidae) auf Java.

P. van DER Goor, De Agromyza-vliegjes der inlandsche katjang-

gewassen op Java; Mededeel. v. h. Instituut voor Plantenziekten

IN 76, 1930 Se OS; IW, ©, Itp ck

Diese Art hat wie Mel. sojae Zehntn. an den Hinterstigmen eine

Stigmennarbe, aber diese ist hornförmig. In dieser Arbeit des leider

1944 verstorbenen Directors van DER Goor finden sich viele bio-

logische Angaben über Mel. phaseoli Cog., Mel. sojae Zehntn. und

Mel. dolichostigma de Meij.

Trypetide, Fig. 60—61, S. 33.

Minen in den Blättern eines Baumes. Die Blätter sind handför-

mig, fünfzählig, die Blättchen sind oval, 7—9 cm lang und 4—5

cm breit, ganzrändig, mit einer ziemlich langen Spitze und einem

bis 5 cm langen Stiele, die Minen fangen mit einer etwa dreieckigen

Stelle irgend am Blattrande an, meistens nicht weit von der Spitze

und verlaufen dann als ca. 3—4 mm breite Gange nach der Basis,

bisweilen mit einem Seitengang, der kürzer ist; in einem Falle war

der Anfang nahe dem Blattstiel und war der weitere Gang ca. 8

mm breit. Die Minen sind am frischen Blatt ganz schwarz, nur

schmal heller gesàumt und ganz oberseitig ; beim Trocknen werden

die ganzen Blatter schwarz, was das Auffinden der Larven er-

schwerte, so dass einige derselben, obwohl sie mit Pfeilchen ange-

deutet waren, nicht mehr zu sehen waren. West-Java am Gunung

Gedeh, in 2500 m Höhe 10-V-47, Dr. A. Diakonoff leg. In den

fiinf Blattchen fand ich 2 Larven, eine von 7 mm und eine von

4 mm.

Die Mundhaken sind gleich gross, ausser dem Endzahn mit einem

zweiten, kleineren in der Mitte ; Schlundgerüst schwarz, die oberen

Fortsätze aus je 2 dicht gegen einander liegenden schmalen Strei-

fen bestehend, sodass man am Ende 4 Spitzen sieht, untere etwas

kürzer ; über den Mundzähnen eine Wölbung auf welcher die Sin-

nesgruppe liegt, dann folgt wieder eine Wölbung die eine deut-

liche Warzengruppe trägt, mehr nach hinten liegen weitere Gürtel,

die aus je einer Anzahl von langen Gruppen feinster Wärzchen

bestehen. Die Vorderstigmen sind wie bei mehreren anderen Try-

petiden lange schmale Bogen, welche viele ziemlich lang gestielte

Knospen tragen, zwischen welchen auch kürzere ; dorsal sind die

2 Stigmen nur kurz von einander getrennt. Auf dem abgestutzten

Hinterende scheinen keine Wärzchen vorhanden; es trägt die ein-

ander berührenden Hinterstigmen mit je 3 ovalen Knospen ;

Fächerhaare fehlen.

Die Zeitungen berichteten, dass der Feuerberg Gedeh, der sich

seit 1909 ganz stille verhielt, jetzt, Ende September 1947, wieder zu

einem Ausbruch gekommen ist, sodass die Möglichkeit besteht, dass

der oben genannte Baum, welcher diese schönen Minen zeigte, die

nach DIAKONOFF nicht gemein waren, durch die Lavaströme ver-

nichtet ist oder werden wird.

DIE LARVEN DER AGROMYZINEN 31

A: Fig. 1-21.

Fig. 1-3. Melanagromyza aeneiventris Fall. 1 Vorderende. 2 Hinterstigma,

3 Hinterende. Fig. 4. Melanagromyza centrosematis de Meij. Puparium. Fig.

5—7. Melanagromyza pulicaria Mg. 5 Puparium, 6 Hinterende von der Seite,

7 Hinterende von oben. Fig. 8. Ophiomyia spec. an Barbaraea, Hinterstigma.

9. Ophiomyia spec. an Ranunculus, 2. Stadium, Hinterstigma. Fig. 10-16.

Phytomyza cineracea Hend. Fig. 16bis. Phytomyza abdominalis Zett. Fig. 17—20

Phytomyza nigricoxa Hend. 17 Larve. 18 Schlundgerüst. 19 Vorderstigma.

20 Hinterstigma. Fig. 21-25. Phytomyza nigritella Zett. 21 Larve.

32 PROF. DR. J. C. H. DE MEIJERE +,

B: Fig. 22—51.

Fig. 21—25. Phytomyza nigritella Zett. 22 Schlundgerüst. 23 Mundhaken.

24 Vorderstigma. 25 Hinterstigma. Fig. 26—29. Phytomyza rostrata Her.

Hinterstigma. Fig. 30—35. Phytomyza plantaginicaulis Her. 30 Schlundgeriist.

31 Mundhaken. 32, 33 Vorderstigma. 34, 35 Hinterstigma. Fig. 36—38. Phyto-

myza spec. an Hypochoeris radicata. 36 Puparium. 37 Schlundgeriist. 38, 38a

Hinterstigma. Fig. 39—41. Agromyza sanguisorbae Hend. oder spiraeae Kalt.

39 Puparium. 40 Schlundgerüst. 41 Vorderstigma. Fig. 42—44. Melanagromyza

arnicarum Her. 42 Vorderende. 43 Vorderstigma 44 Hinterstigmen in ihrer

Entfernung. 44bis Melanagromyza spec. an Gynandropus, nach vAN DER Goor.

45. Liriomyza buhri Her. Hinterstigmen. 45bis. Kotlinie. 46. Microlepidopteron ?

in Campanula. a. Kopf, Oberseite. b. Kopf, Unterseite. c. Mandibel. d. Antenne.

e. Stigma. f. Ende des Abdomens. 47. Ophiomyia cichorii Her. Hinterstigmen.

49—51. Liriomyza an Lathyrus. 49 Schlundgerüst. 50, 51 Hinterstigmen.

DIE LARVEN DER AGROMYZINEN 33

C: Fig. 52—61.

Fig. 52—57. Phytomyza ranunculicola Her. Hinterstigmen. 52 Puparium von der

Seite. 53 Puparium von unten. 54 Schlundgerüst. 55—56 Vorderstigmen. 57 (—59)

Hinterstigma. Fig. 57bis, 1—7 Phytomyza spec. 1 Schlundgerüst. 2 Mundhaken.

3 einige Warzen. 4 Vorderstigma, 5 Hinterstigmen, das eine von oben, das andere

von der Seite. 6 Unterstigmen einer Larve in ihrer Entfernung. 7 Puparium.

57bis 8. Phytomyza clematidis Kalt., nach Hering. Fig. 60. Trypetidenmine ? auf

einem Baume in 2500 m Höhe am Gunung Gedeh, Diakonoff. leg. et del. Mine

am frischen Blatt, natürl. Grösse. Fig. 61. Trypetidenmine auf einem Baume, in

2500 m. Höhe auf dem Gunung Gedeh. a. Mine am trocknen Blatt b. Vorderende.

c. Vorderstigma. d. Hinterstigma. e. Warzengürtel.

N.B. Die Figuren 58 und 59 wurden in Prof. DE Meijere's Nachlass nicht vor-

gefunden. — G. Kr.

= Si =

Continuity versus priority in Nomenclature

K. W. DAMMERMAN, D. Sc.

(Rijksmuseum van Nat. Historie, Leiden)

It is well known that the rules of zoological nomenclature date

from 1905 when the Code of International Rules of Zoological

Nomenclature adopted by the 5th International Zoological Congress

at Berlin in 1901 came into force. One of the principal rules of this

Code is the Law of Priority (art. 25) providing that the valid name

of a genus or species can be only that name under which it was

first designated, from 1758 onwards. The main object to arrive at

was to obtain more uniformity and stability and to put an end to

the prevailing confusion with regard to nomenclature. When the

rules were drawn up it was expected that this uniformity and stabil-

ity could be attained and this even quite soon.

Have these expectations been realized? Now, after more than

forty years, since the law of priority has been applied more rigidly,

we may safely maintain that the confusion to-day is no less an-

noying than before 1905.

Nowadays nobody, except the specialist, knows or even can know

what name has to be applied to an animal species, and even the

specialist himself must always be mindful of a name proved appli-

cable to-day being invalidated to-morrow. What gives most trouble

is when names having been in use for a long period for one species

are transferred to other species, which procedure causes a perma-

nent source of confusion. In consulting indices it also is a great

trouble to find a species mentioned in one file under a certain name

and in the next one under a quite different one. Restricting myself

to beetle names the following instances may be given. The well-

known blister beetle, already denoted by Hippocrates (400 b. C.)

as cantharis, is no longer put in the genus Cantharis but in that of

Lytta, at the same time the genus hitherto called Telephorus is

rebaptized Cantharis. The name of the grain-weevil for more than

a hundred years known as Calandra should be Sitophilus and the

name Calandra is conferred to the weevils always denoted by the

generic name Sphenophorus. For the well-known genus of Bruchus,

the bean-weevils, at one time the name Mylabris was used, after-

wards Laria, now again Bruchus is said to be valid. But how long ?

The economically important bark-beetles were first designated as

Bostrichidae, then Scolytidae, nowadays often Ipidae, the usual

name Tomicus being replaced by /ps, a name formerly in use for a

genus of the Nitidulidae.

The taxonomists usually have scarcely any idea of what a nuisan-

ce these everlasting transmutations in nomenclature are to the non-

K. W. DAMMERMAN, CONTINUITY VERSUS PRIORITY 35

taxonomist. They forget too often that they practise their science

not only in behalf of themselves. The anatomist, the physiologist,

the biogeographer, the parasitologist and many others too who only

need taxonomy as a useful help, want continuity and stability.

Nomenclature has been called the housekeeper of taxonomy sett-

ling the affairs, but this lady is now ordered about by the maid-

servant: the law of priority, with the result that nobody can find

anything or knows where to look for it except this servant, herself

having messed the whole business.

Advocates of the priority law not seldom admit the mutations

of names to be troublesome but two arguments of defence are ad-

vanced : first, only one generation would suffice to accept the new

names, and secondly, only a small percentage of all animal names

needs alteration. As to the first argument, nearly two generations

have passed since the Code came into force without any lasting

stability being effected. Moreover, each new generation could easily

accustom itself to one or more new names for a species or family

but the older name by which the taxonomic unit was known in the

principal literature of the last century or the past fifty years cannot

be neglected. Specially this breaking of the connection with the

older literature is considered an unnecessary and lasting trouble.

The second argument is only formally right, the alterations of

names, however, mainly concern the names of animals well known

for a long period and having been provided since long with

names. The non-taxonomist makes use chiefly of these names and it

is exactly the mutations of these names that are most troublesome.

What is the main cause of the trouble ? That we have arrived at

a blind alley is not so much a consequence of the rules themselves

as well of the fact that they are of retroactive effect, even as far

back as 1758, this being contradicted by all principles of legislation.

Earlier authors are unreasonably required to have applied the rules

and restrictions which we impose upon ourselves. The later addition

to rule 25 of names having no validity unless meeting certain

conditions of publication came rightly into force only from January

the Ist, 1931. Some scientists would give this rule retroactive effect

also, fortunately the majority has waived this proposal by which

again many well-known and long-used names would have become

unstable.

Former authors did not reject the law of priority, but they made

a choice by neglecting unknown publications or those which in

their opinion were not worthy of consideration. At their time they

had a perfect right to this attitude which even deserves more

justification than the unrestricted application of the priority rule,

requiring the ferretting into all possible and impossible publications,

zoological and non-zoological, with the purpose of detecting a

name given to an animal according to the Code. HANDLIRSCH

(1913) declared with perfect justice that the rules “nicht dazu

dienen, stiimperhafte, in ihrer Zeit betrachtet unwissenschaftliche

Arbeiten oder selbst solche von Schwindlern oder Narren zu

glorifizieren”.

36 K. W. DAMMERMAN,

According to art. 33 names should not be rejected on account of

tautonomy. Formerly, before the introduction of the Code, this

rejection was generally accepted and an author raising a specific

name!) to a generic one substituted a new specific name for the

original name to avoid tautonomy.

This avoidance was considered not only desirable but necessary,

even with such emphasis that botanists still reject names because

of their tautonomy (art. 68 of the Int. Rules of Botanical Nomen-

clature). Without adopting the botanical rule it would be wise to

avoid tautonomy with names having been in general use for a

long period (e.g. Melolontha vulgaris instead of Melolontha melo-

lontha).

Remarkably enough, recent authors take full liberty to change

family names, denying the same right to older authors with respect

to generic or specific names. Names such as Mantidae and

Phasmidae are corrected into Manteidae and Phasmatidae, whereas

the names Malacodermidae and Scarabaeidae are rejected because

of inappropriateness. Also the rule of priority is rarely applied to

family names, the oldest name being seldom considered the only

valid. one.

Objections against the strict application of the Code have been

raised since long and there was already an opposition when it was

adopted, although the true consequences could not be foreseen at

the time. I may cite the statement of SCLATER (1896) pronounced

even before the rule of priority became an infragible law: — "It

is, 1 repeat, the extremist and the sensationalist, who strive to

astonish us by carrying out the law of priority to its "bitter end”,

that have caused the disgust which many of us feel at the mere

mention of priority in nomenclature”.

Not long after the introduction of the International Code Mor-

TENSEN (1912) took a referendum among Scandinavian and

Finnish zoologists resulting in 2 votes for and 120 against the strict

application of the priority rule in all cases. In other countries too

such referenda were taken and in England there were only 26

supporters of the rule among 112 voters, and at an annual meeting

of the Deutsche Zoologische Gesellschaft a motion for the

restriction of the priority rule was undersigned by no less than 635

zoologists and submitted to the International Commission on

Zoological Nomenclature (Zool. Anzeiger 40, 1912).

Not until 1913, however, the said Commission became empowered

by the Intern. Zoological Congress at Monaco to suspend the rules

of the Code in such cases "where in its judgement the strict

application of the rules will clearly result in greater confusion than

uniformity’. The names in question should be published a year

before in two or more zoological periodicals giving specialists the

1) I would advocate the use of “specific” name instead of trivial name, trivial

having in common parlance the meaning of "common" or ‘vulgar’. The Code

also uses the term ‘specific’ against “generic. Moreover, “subspecific name

cannot be substituted by “subtrivial’. A species or scientific name is formed by

a generic + a specific name,

CONTINUITY VERSUS PRIORITY IN NOMENCLATURE. 37

opportunity to pronounce their opinion for or against the proposal.

Formerly a proposal for fixing a name should be accepted unan-

imously by the Commission, later on only a majority supporters

was sufficient. The names approved are published as Opinions and

they are included in the Official List of Generic Names in Zoology.

Something has been gained by this possibility of suspending the

rules. The whole procedure, however, of getting names which are

well-known and of long use to be placed on the Official List is

very cumbersome. It is therefore no great wonder that now after

more than thirty years only a very small number of names have

been fixed as nomina conservanda and placed on the Official List.

Of the many thousands of generic names of Arthropoda (excl.

Crustacea) only 104 genera are admitted. Among them 78 genera

belong to the Insects, 24 to Arachnoids (18 Acari), one to the

Xiphosura (Limulus), and one to the Myriapods (Polydesmus).

Among the insects there is so far not a single genus of beetles.

The necessity of an early publication of names remaining fixed

and unalterable was insisted on at each congress and in many

papers. In 1915 ApsTEIN in collaboration with other specialists

has drawn up lists of nomina conservanda for many groups of

animals, and HanpLiRscH (1913) has done the same for the in-

sects in the well-known text-book of SCHRÖDER. How scanty the

progress is, becomes evident if a comparison is made between the

said lists and the results of the International Commission.

As a starting point the mistake was keeping to the law of pri-

ority too strictly and too long. It remains regrettable that zoologists

have not conferred with the botanists holding a more liberal point

of view quite from the start. Art. 4 of the International Rules of

Botanical Nomenclature defines as the essential points in nomen-

clature : (1) to aim at fixity of names; (2) to avoid or to reject the

use of forms and names which may cause error or ambiguity or

throw science into confusion.

The exception by which suspension of the rules is allowed ought

to be a principle rule and should be placed at the beginning of the

Code. Botanists on introducing their rules decided at the same time

to provide a list of names having come into general use and which

must be retained. It was also decided that for different groups of

plants nomenclature starts at different dates or from publications

of a later date than those of LINNAEUS.

Many papers urging the necessity of revision of zoological

nomenclature have been published. In these mainly two proposals

come to the fore, that concerning continuity or permanency, and

that concerning prescription. The principle of continuity has been

advocated emphatically by HEIKERTINGER and he has worded this

principle (1935) as follows: "Gültiger Name einer Gattung oder

Art ist derjenige, den der Bearbeiter in wissenschaftlichem Gebrau-

che vorfindet, gleichgiiltig, ob dieser Name der erstgegebene ist

oder nicht. Stehen fiir eine Gattung oder Art zwei oder mehr

Namen in Gebrauch, so hat der Bearbeiter jenen Namen als giiltig

festzulegen, dessen Beibehaltung die wenigsten nomenklatorischen

38 K. W. DAMMERMAN,

Umwälzungen in der bestehenden wissenschaftlichen Literatur

verursacht’.

The principle of prescription has already been defended in 1858

by ScHAuM and afterwards by many others. According to this prin-

ciple names should be retained which were in universal use for a

certain period, mostly 25 to 50 years. The year in which the usual

name has been introduced is generally taken as initial date.

WHEELER (1913), however, made the proposal that an older name

traced in a certain publication should not be accepted if it displaces

one which has been in universal and unchallenged use for 25 years

at the time of such discovery.

Now objections can be raised against the principle of continuity

as well as against that of prescription as hitherto formulated.

Neither of these principles ought to replace the law of priority in all

cases. Little difficulties arise in applying this law to names published

after the introduction of the Code, in 1905. The law causes most

trouble if applied to the oldest names. Only in a very few instances

has a proposal been made to the International Commission for

retaining a name published after 1900. In the first place we have to

make a distinction between the names established before 1905 and

those published after that date. The Code should be applicable

without restriction to the latter names but should not have

retroactive effect. Chiefly the retaining of names established before

1905 and having been in continued use is advisable.

The difficulty is how to ascertain which names were in continued

use. How to fix these names ? According to the International Rules

of Botanical Nomenclature these names are by preference those

which have come into general use in the fifty years following their

publication, or which have been used in monographs and important

floristic works up to the year 1890 (art. 21).

How far back should we go to find out which names were in

continued use ? A name of LiNNAEus could have been in unchal-

lenged use up to 1800 and replaced afterwards by another one

becoming the usual name from that date. I should like to advise

with regard to zoological names the acceptance as fixed data the

period between 1864, when the zoological Record appeared, and

1905, when the Code came into force. It is easy to ascertain what

new names for genera and species are proposed from the date the

Zoological Records were published, and from that time any

specialist could of course take these new names into account. In

consulting the Records it is very striking how many names in use

in 1864 remained unaltered till about 1900 when the law of priority

began having its disastrous influence. The names generally used

between 1864 and 1905 should therefore be considered as having

been in continued use.

The best and most effective method to fix these names is to ac-

cept as starting point for the nomenclature a monograph or cata-

logue concerning a special animal group, by preference not lower

than a order, published between 1864 and 1905. In such a public-

ation the new rules and especially the law of priority should not

CONTINUITY VERSUS PRIORITY IN NOMENCLATURE. 39

have been carried out too strictly. Subjective preference in selecting

names is excluded, the earlier author has already made his choice

by retaining the names in general use at the time. Moreover, many

names were adopted or remained in use by the very publication of

such a comprehensive work. Finally, it will not be difficult to take

account of all new names established at a later date by consulting

the Zoological Records and taking such a basic work as starting

point. The names used in such a monograph or catalogue have

precedence, irrespective of their being the oldest or not. Not all

names fixed in this way are available but rejection is only allowed

on taxonomic grounds and usually not on mere nomenclatorial ones.

In a monograph or catalogue accepted as starting point names

may be found which neither were in continued use formerly nor be-

came approved afterwards. In this case the International Commis-

sion should be advised to replace such a name by one of more uni-

versal use including it in the Official List,

Other names used may be based originally upon an ineligible

name, Ineligible names are:

a. names borrowed from a publication dated from before 1758 ;

b. names being neither latin nor can be considered as such ;

c. names adopted from an author not using a binary nomenclature ;

d. names being nomina nuda or based upon an insufficient descrip-

tion or indication.

Ineligible names are contrary to art. 3, art. 25a and 25b, and art.

26 of the Code. Ineligible names are to be distinguished from ille-

gitimate names which are not in accordance with other rules too.

Formerly names were not seldom borrowed from works published

before 1758, this being no wonder the latter date having become

fixed first at the introduction of the Code. BLANCHARD (1889)

proposed to go as far back as 1722, others advocated LINNAEUS’

twelfth edition of the Systema Naturae, 1766, as starting point.

Are all ineligible names to be rejected ? This is quite unnecessary.

Only the citation should be suppressed but the names themselves

could be retained, they should only take status as from the first

subsequent occasion on which they were published in accordance

with the rules. The question is still unsettled whether a name adopted

from a publication the author of which used a binary but not a

binominal nomenclature should be considered valid or not. A binary

nomenclature is not seldom found with older authors, e.g. GEOF-

FROY, the genus being indicated by a single latin word, but the

species by a number of words, in fact a short diagnosis. On the

other hand scientific names are binominal having the generic as well

as the specific name designated by a single term.

The question whether names borrowed from authors using only

a binary nomenclature should have any status of validity or not is

of little consequence when the principle of continuity is accepted,

the only question of importance is whether a name should be retained

on account of its being of continued use. Also the fixing of the

exact date of publication is negligible in selecting a name.

According to art. 36 homonyms once rejected can never be used

40 K. W. DAMMERMAN,

again. Formerly authors have not always observed this rule,

specially if the earlier homonym itself was suppressed because the

name never became into use or was not available being synonymous

with another name. It is not advisable to reject usual names being

a later homonym of a name to be cancelled. There is no gain at all

in suppressing both homonyms, one owing to its being published

at a later date, the other also owing to other reasons. The Interna-

tional Commission too suspends this rule when approving a name

of universal use to be included in the Official List. Nor is there

urgency either to reject an earlier specific name once suppressed

on account of homonymy if the species is transferred to another

genus.

The forward diligence of some authors proposing new names as

soon as a homonym is met with is much to blame. The first con-

sideration should always be whether alteration of the name is not

to be avoided, or whether suppression of the earlier homonym

should not be taken into consideration. Any recommendation of

suppressing an earlier homonym should, however, be submitted to

the judgement of the International Commission.

With regard to emendation of names a broader point of view

should be taken than prescribed by the Code (art. 19) ; here, too,

the Botanical Rules (art. 70) are more advisable. The spelling of

a name, specially those derived from classic Greek, should be in ac-

cordance with special regulations, even if the original author took

another view. We have the intention to revert to this subject in a

separate paper.

Further usual names may be rejected on taxonomic grounds, The

name may be based upon an erroneous identification. In dealing

with generic names difficulties seldom arise, for a genus can be

fixed sufficiently by designation of a genus-type!). A specific name

in general use may be based on an erroneous identification of mat-

erial, the usual name and the original name being homonymous but

not synonymous, both being founded on different types. The usual

name cannot be retained unless the name is given the status of

availability.

In uniting or splitting taxonomic units the articles 28, 29 and 31

of the Code should be observed. In uniting two or more units the

new unit takes the valid name of the oldest of its components, in

splitting a unit its name is to be retained for one of the new units,

if the type can be fixed, for the part containing the type.

Summarizing our standpoint we get the following draft of the

principle of continuity or permanency :

1. To avoid disadvantageous and never ending changes in the

nomenclature by the strict application of the International Rules

and especially of the law of priority, the scientific names, which

1) The term genus-type is used here instead of genotype, a word having a

definite meaning in hereditary science, although the term genotype in nomen-

. clature is of older origin. The term generotype, sometimes suggested, is not more

preferable ; moreover, genus-type is in consonance with the usual term species-

type.

CONTINUITY VERSUS PRIORITY IN NOMENCLATURE. 41

were universally adopted and in general use between 1864 and

1905, should be retained.

2. These names are:

a) in the first place the names used in a monograph or cata-

logue with bibliographic references concerning a special animal

group, by preference not lower than an order, and published

between 1864 and 1905;

b) secondly the names which were in general use for at least

twenty-five years during the said period.

The names as comprised under a) and b) have precedence

and generally are not displaced on nomenclatorial grounds.

3. Which monograph or catalogue is to be accepted as basic work

for the nomenclature of a special group of animals should be

fixed by international agreement. If no monograph or catalogue

as stated above can be designated for certain groups of animals,

lists of nomina conservanda concerning these groups should be

published as soon as possible by the International Commission

on Nomenclature in accordance with the provisions of article 2

sub b).

4. If in any case there is some doubt about the retaining or changing

of a name adopted according to the above rules this name should

be retained until the International Commission on Nomenclature

has taken a decision.

It is also important to alter the regulations for determining the

genus-types. The regulation formulated in art. 30 sub I a-d of the

Code, concerning the hologenustypes, should be maintained. If,

however, the original author has not designated or indicated the

typical species of his new genus, subsequent authors should pre-

ferably choose a species that will fix the generic name as it is gen-

erally applied. The same regulation is included in the Code of Bo-

tanical Nomenclature with regard to non-vascular Cryptogams

(art. 18, Recommendation VI).

The author has applied the above mentioned rules to a number

of names of beetles and worked out the results by accepting the

well-known catalogue of GEMMINGER and DE Harotp, published

between 1868 and 1876, as basic work. This catalogue (hereafter

to be designated as Cat. G. H.) chiefly meets the demands made

on p. 38. The recent Coleopterorum Catalogus by JUNK-SCHENK-

LING (1910—1940) is not satisfactory, for too many names formerly

in general use have been changed; this work is composed by nu-

merous authors some keeping strictly to the international rules,

whereas others do not. Moreover, a number of names changed on

nomenclatorial grounds, and specially family names, are now

restored again.

Now HanpLirscH (1913) and ApsTEIN (1915) have proposed a

large number of beetle names to be retained as nomina conservanda,

144 names being drawn up by the first named author and no less

than 321 by Arsteın. With both authors 376 coleopterous names

altogether are to be found. Of this total no less than 324 names are

the same as those used in the Cat. G.H. ; 52 are not in accordance

42 K. W. DAMMERMAN,

with the nomenclature of these authors. These 52 names are

enumerated in the annex List I.

HANDLIRSCH often gives a generic name without mentioning any

species, an unsatisfactory procedure, for a generic name can only

be fixed by supplementing the names of one or more species, pref-

erably the typical species, included in the said genus. If he pro-

posed Curculio Linn. as a nomen conservandum the meaning is

quite uncertain as at the same time also Balaninus nucum and Hy-

lobius abietis are names recommended for conservation.

Of the 52 names recorded in List I six names applied by G. & H.

are not available on account of homonymy (Trogus, Hydrachna,

Ceratorrhina, Metoecus, Macropus and Macrocephalus ; cfr. List

II). Further there are 12 names exhibiting orthographic variants. G.

& H. are authors who adhere to very rigid classic principles, there-

fore many names are emended on purely grammatical grounds.

Only in a few instances their congruous standpoint can be approved,

e.g. Acis for Akis. In other cases the original spelling must be re-

tained for such changes as Bembidion into Bembicidium, or Oma-

lium and Opatrum into Homalium and Hopatrum are too radical

to be worthy of being imitated.

Eleven names proposed by HANDLIRSCH and APSTEIN cannot be

borrowed unaltered from the Cat. G.H. for change is necessitated

on taxonomic grounds, almost entirely for the species being placed

into new genera, separated from the older ones to which they were

still brought by G. & H. In one instance only the uniting of two

genera, Eumicrus and Scydmaenus, took place.

Finally there are three family names which need further consider-

ation. The names Anobiidae and Lampyridae are not yet used by

G. & H., these families being included in those of the Ptinidae and

Malacodermidae. The old family name Cantharidae (= Meloidae),

however, should be retained.

‘Twenty more names still remain but these can all be borrowed

from G. & H. without much difficulty. Thus altogether no less than

344 of 376 nomina conservanda proposed for the Coleoptera can be

adopted from the Cat. G. H

We have to consider now whether there are monographs or

catalogues for other insect groups which can be recommended as

basic nomenclatorial works. Annex to this paper a list of publica-

tions suggested for this purpose will be found.

In the same way as the Catalogue of GEMMINGER and de HAROLD

satisfies our theses, the well-known Catalogue of the Hymenoptera

by Darra Torre will fulfil our purposes. I have, however, to leave

it to other specialists to test the names advocated by APSTEIN and

HANDLIRSCH for the Hymenoptera and compare them with the

nomenclature used in the said publication. This holds good also

with reference to the other works suggested ; only some provisional

remarks can be made here.

For instance, of the 21 hymenopterous names now placed on the

Official List 15 are to be found in Datta Torre's Catalogue. The

names not in conformance are three generic names: Anthophora

CONTINUITY VERSUS PRIORITY IN NOMENCLATURE. 43

= Podalirius (D.T.), Arge = Hylotoma (D.T.), Diprion = Lo-

phyrus (D.T.). Much can be said in favour of replacing the name

Podalirius by the later but more generally used name Anthophora.

The name Lophyrus is preoccupied. In the case of Arge it remains

to be seen which name should have preference as being in more

continual use. Further four specific names are not adopted: An-

thophora pilipes = (A.) acervorum (D.T.), Astata abdominalis =

A. boops (D.T.), Bethylus fuscicornis = B. cenopterus (D.T.),

Pompilus pulcher = P. plumbeus (D.T.).

It is particularly striking that the International Commission is

more readily moved to fix generic names in universal use but seems

very reluctant to suspend the rules with regard to specific names,

although the retaining of these names which have generally been

applied is of equal importance.

It is not so easy to find a work for the Diptera to be recommended.

The world catalogue by KERTész remained incomplete, recent cata-

logi, also of the Hymenoptera, being in course of publication are not

satisfactory for here mostly the principle of priority is more or less

strictly applied. Only the Katalog der Palaearktischen Dipteren by

BECKER a.o. remains for consideration.

We are in the same difficulty with respect to the Lepidoptera ;

only the catalogue by STAUDINGER and REBEL can be of service

although this work also only covers the palaearctic region. There

are certainly some objections to be raised against this restriction ;

on the other hand the fixation of names of european genera, being

mostly the oldest and in longest use, is certainly of some advantage.

As to the Trichoptera we are fortunate enough to have at our

disposal the recent work by ULMER, 1907, including all species and

in which the law of priority is not yet carried out to the bitter end.

All seven names recommended by ApsTEIN for this group are also

applied by ULMER.

The same applies to PıaGET’s publication of 1880 concerning the

eight nomina conservanda proposed for the Mallophaga. As regards

the Anoplura there are, however, some inconformities. For the

Suctoria only the monograph by TascHENBERG 1880 deserves

recommendation.

The Rhynchota are such a divergent group of insects that we

have to look for a comprehensive work for each separate division.

FERNALD’s Catalogue of the Coccidae of the World meets our

desires in many respects, although here too some names need

replacing. As to the Heteroptera and Homoptera no complete cata-

logues being available, we have to confine ourselves to the work of

OSHANIN dealing with the palaearctic species. It is of some ad-

vantage that it also includes the Psyllidae. As to the Aleurodidae!)

this family is still so restricted and the number of genera so small

1) We write Aleurodidae and not Aleyrodidae. It is certainly to be advocated

to render the Greek u always by y ; however, this is certainly incorrect with the

u in diphthongs like au, eu or ou. The spelling Aleyrodes should be considered

an explicit orthographic error.

44 K. W. DAMMERMAN,

(only three in 1908) that there can be little uncertainty about the

right names.

No monograph or catalogue of the Aphids has appeared between

1864 and 1905 which can serve as a basic work for the nomencla-

ture. We have to go back to Kocx, Die Pflanzenläuse, 1854— 1857,

or KALTENBACH s Monograph of 1843. The latter publication seems

to be more preferable.

With the Neuroptera (s.l.) too it is impossible to recommend a

comprehensive work. The contribution by BRAUER of 1876 seems to

give the best results as far as concerns those groups about which

no later or more complete monographs or catalogues exist. These

are : the Panorpata, Neuroptera (s.s.), Embiidae and Perlidae. The

Corrodentia (Psocids) are also to be eliminated for of the nine

names given by APSTEIN to be retained only two are used by

BRAUER.

For the Isoptera we should suggest the revision by DESNEUX in

Genera Insectorum, for the Ephemerids Eaton’s Monograph, and

for the Odonata the Catalogue of KirBy. In this publication in three

cases only other names are applied out of the 14 nomina conser-

vanda advocated by ApsTEIN: KirBy has Agrion for Calopteryx,

Caenagrion for Agrion, and Aeshna for Gomphus.

Al regards the Orthoptera KirBy's Catalogue (1904— 1910) is

better left out of account for here too many usual names are

replaced by novelties which cannot even be approved according to

the Code. The catalogue by WALKER of earlier date is no more

preferable comprising only the Blattidae and Orthoptera saltatoria.

The only work to be recommended is BRUNNER VON WATTENWYL'S

Prodromus der europäischen Orthopteren, 1882. This monograph

is at least complete as far as the european species are considered.

Of the 29 names of orthopterous insects (Dermaptera incl.) now

included in the Official List 17 are also used by BRUNNER, 9

names concern non-european species. Only three names remain

about which BRUNNER has a nomenclature at variance with the

opinion of the Intern. Commission. These are: the generic names

Locusta and Blatta, and the specific name of the type species of

Gryllotalpa. BRUNNER applies the name Locusta in the usual sense

with viridissima Linn. as typical species, following here the typifi-

cation by LATREILLE 1810. The I.C. has decided that Gryllus

(Locusta) migratorius Linn. should be the type species. In this in-

stance the Commission has repudiated two of his own opinions ;

that of the validity of the designation of genus-types in LATREILLE

1810 (Opin. 11 & 136), and of the various subdivisions of genera

published by LiNNAEUS, 1758, not being acceptable as of sub-

generic value under the Code (Opin. 124). Further we should

prefer the name Gryllotalpa vulgaris Latr. which was in continual

use before the introduction of the Rules instead of the specific name

gryllotalpa Linn. Only in the case of Blatta orientalis Linn. for

Periplaneta orientalis as found in BRUNNER we can entirely fall in

with the decision of the I.C.

UzeL's Monograph is the most appropriate one for the Thysan-

CONTINUITY VERSUS PRIORITY IN NOMENCLATURE. 45

optera as is LusBock’s work on the Collembola and Thysanura.

If we could decide to take the above mentioned publications as

basis works for the nomenclature, we should much sooner arrive at

stability by selecting for each group of insects a great number of

names which should not be replaced unless there is urgent necessity.

We have pointed out how many of the nomina conservanda pro-

posed by ApsTEIN and HANDLIRSCH are to be found in the said

works, and how also the majority of the names fixed by the Intern.

Commission and placed on the Official List are in conformance

with the nomenclature used in the works recommended, Instead of

giving lists with hundreds of names tens could suffice being cor-

rections of the nomenclature in the publications adopted for our

purposes.

Now, some people will argue that most of the works suggested

are entirely out of date, but this argument originates from confusing

nomenclature and taxonomy. The main point is the retaining of

names having been in continued use. Taking LINNAEUS 1758 as a

starting point for zoological nomenclature, as prescribed by the

Code, also only involves the acceptance of his names and not in

the least of his system.

As a matter of course we cannot place all generic and specific

names used in these works on the Official List without further dis-

cussion. But we can retain most of these names not changing them

‚on mere nomenclatorial grounds. Necessary changes should be pub-

lished and submitted to the opinion of the International Commis-

sion and zoologists generally. These changes in the first place refer

to names to be rejected owing to being homonyms, and the valid

names by which they are to be replaced. In the latter case adequate

attention should be paid to what has been said about homonymy

on p. 40.

Further the fixation of family names should be recommended,

beginning with the names already in general use in 1864, for each

family the typical genus with the type-species being included in

the Official List. This is of special importance concerning those

family names about which there is some controversy.

The above proposal to retain the names used in certain mono-

graphs and catalogues adopted as nomenclatorial basis works shows

somes similarity with the suggestion to publish lists of ‘transitional

names’. A committee for this purpose has been established on the

International Zoological Congress at Monaco (1913), without

achieving any results, however (cfr. MorTENSEN 1929). Although

the object was not very clearly formulated, the main point seemed

to be to give lists of names not be altered and to be used provi-

sionally. The proposition made in this paper is to retain also a num-

ber of names untill a decision is taken by the I. C. about the names

causing some confusion.

I should like to make another suggestion in connection with the

above exposition, regarding the citation of the author's name follow-

ing the species name. We would advise not to mention the name

of the original author in adopting names from specified works but

46 K. W. DAMMERMAN,

to place double symbols (always in parentheses) behind the species

name : a symbol for the animal group, followed by the name of the

author or authors (abbreviated) of the basis publication. So the

symbols (Cocc. Fern.)1) behind a name do not only indicate the

species as belonging to the Coccidae, but also that it is recorded by

that name in Fernald’s catalogue. (See also the annex list of spe-

cial publications). Moreover, by this method we are at once directed

to the publication where we will find more details. With species

described after the publication of the work accepted as nomencla-

torial basis, we give the symbol of the group together with the name

of the author followed by the year of publication. As most of the

basic works suggested date from after 1864 the said affixes are

sufficient directions for consulting the Zoological Record of the

year and the group indicated and how to know where the species

has been described. Names placed on the Official List should have

the symbol O.L. behind the symbol of the animal group: e.g.

Diprion pini (Hym. O.L.).

The above rules would mean a great simplification and a guid-

ance, also for the non-specialist, as to which names are to be used

as long as the International Commission has taken no decision.

They only mean an effort to stop the prevailing and apparently

never ending uncertainty and confusion in nomenclature and to ar-

rive at a solution to be adopted provisionally.

List of publications suggested as basic works for the nomenclature

of insect groups, with the symbols by which they should be cited.

Coleoptera

GEMMINGER et DE HAROLD 1868— 1876. Catalogus Coleopterorum

(Col. G.H.)

Hymenoptera

DE Darra Torre 1892—1902. Catalogus Hymenopterorum

(Hym. D.T.)

Diptera

BECKER e.a. 1903—1905. Katalog der Palaearktischen Dipteren

I—IV (Dipt. Beck.)

Lepidoptera

STAUDINGER u. REBEL 1901. Catalog der Lepidopteren des Pa-

laearctischen Faunengebietes 3e. Aufl. (Lep. S.R.)

Trichoptera

Umer 1907. Trichoptera. Genera Insectorum 60. (Trich. Ulm.)

Suctoria.

TASCHENBERG 1880. Die Fléhe (Suctoria) (Suct. Tschb.)

Rhynchota ~

OsHANIN 1906—1909. Verzeichnis der Palaearktischen Hemi-

pteren (Hem. Osh.)

I. Heteroptera. II. Homoptera (Cicadinea & Psyllidae).

KALTENBACH 1843. Monographie der Pflanzenlause (Aph. Kalt.)

1) To avoid confusion with compound author's names the symbol of the group

should always be printed in italics.

CONTINUITY VERSUS PRIORITY IN NOMENCLATURE. 47

FERNALD 1903. A catalogue of the Coccidae of the World (Cocc.

Fern.)

Mallophaga, Anoplura

PIAGET 1880. Les Pédiculines (Pedic. Piag.)

Isoptera

DEsNEux 1905. Isoptera (Termitidae) Genera Insectorum 25

(Isopt. Desn.)

Neuroptera (s. 1.) [excl. Trichoptera, Corrodentia, Isoptera,

Ephemeroptera en Odonata]

BRAUER 1876. Die Neuropteren Europas (Neur. Br.)

Thysanoptera

UZEL 1895. Monographie der Thysanoptera (Thrip. Uz.)

Orthoptera

BRUNNER VON WATTENWYL 1882. Prodromus der europäischen

Orthopteren (Orth. Brn.)

Odonata

KirBy 1890. A synonymic Catalogue of Neuroptera Odonata

(Odon. Kirby)

Ephemeroptera

EATON 1883—1888. A Monograph of Recent Ephemeridae

(Ephem. Eat.)

Collembola & Thysanura

LuBBock 1873. Monograph of the Collembola and Thysanura

(Apt. Lubb.)

List I

Nomina conservanda (Coleoptera) proposed by APSTEIN and

HANDLIRSCH which are not in conformance with the nomenclature

used by GEMMINGER & DE HAROLD.

Acrocinus longimanus L. (Apst.) = Macropus 1. (G.H.) = Acro-

cinus l. (Col. Cat.)

Adimonia tanaceti L. (Apst.) = Galeruca t. (G.H., Col. Cat.)

Agonum uliginosum Er. (Apst.) = Platynus krynickii Sperk.

(G.H.) = Agonum k. (Col. Cat.)

Akis (Handl.) = Acis (G.H.) = Akis (Col. Cat.).

Anobiidae (Handl.) = Ptinidae (part.) (G.H.)

Anomala frischi F. (Apst.) = A. aenea Deg. (G.H.) = A. dubia

Scop. (Col. Cat.)

Anthribus albinus L. (Apst.) = Macrocephalus a, (G.H.) = An-

thribus a. (Col. Cat.)

Astynomus aedilis L. (Apst.) = Acanthocinus a. (G.H., Col. Cat.)

Ateuchus sacer L. (Apst.) = Scarabaeus sacer (Handl., G.H.

Col. Cat.)

Bembidium (Apst.; Handl.) = Bembicidium (G.H.) =Bembidion

ColGat.)

Brachynus (Apst., Handl.) = Brachinus (G.H.) = Brachynus

(Col. Cat.)

Brachytarsus varius F. (Apst.) = Anthotribus v. (G.H.) = Bra-

chytarsus nebulosus Forst. (Col. Cat.)

48 K. W. DAMMERMAN,

Bruchus pisi L. (Apst.) = Bruchus pisorum L. (Handl., G.H., Col.

Cat.)

Buprestis gigantea L. Apst. =Euchroma g. (G.H., Col. Cat.)

Campylus linearis L. (Apst.) = Lepturoides 1. (G.H.) = Denti-

colli (Col Cats)

Cantharis fusca L. (Handl.) =Telephorus f. (Apst., G.H.)

Cantharis f. (Col. Cat.)

Cerambyx heros Scop. (Apst.) = C. cerdo L. (Handl., G.H., Col.

Cat.)

Clerus formicarius L. (Apst., Handl.) = Thanasimus f. (G.H., Col.

Cat.)

Cneorrhinus geminatus F. (Apst.) = C. globatus Herbst. (G.H.)

= Philopedon plagiatus Schall. (Col. Cat.)

Cupedidae (Handl.) = Cupesidae (G.H.) = Cupedidae (Col.

Cat.) .

Cybister roeseli Fuessly (Apst.) = Trogus virens Müll. (G.H.)

= C. lateralimarginalis Deg. (Col. Cat.)

Cyphon variabilis Thunb. (Apst.) = Helodes v. (G.H.) = Cyphon

D (ColmCats)

Dicranorhina micans Dru. (Apst.) = Ceratorrhina m. (G.H.) =

Dicranorrhina m. (Col. Cat.)

Dictyopterus rubens Gyll. (Apst.) = Eros r. (G.H.) = Dictyo-

pterus r. (Col. Cat.)

Eleodes (Apst., Handl.) = Elaeodes (G.H.) = Eleodes (Col. Cat.)

Galeruca nymphaeae L. (Apst.) = Galerucella n. (G.H., Col.

Cat.)

Heilipus (Apst.) = Hilipus (G.H., Col. Cat.)

Hylastinus obscurus Marsh. (Apst.) = Hylastes trifolii Müll.

(GARE ColeGats)

Hylobius abietis L. (Apst., Handl.) = Curculio a. (G.H.) =

lobius a. (Col. Cat.)

Lampyridae (Handl.) = Malacodermidae Camee CHE

Lethrus cephalotes Pall. (Apst.) = L. apterus Laxm. (G.H.) =

cephalotes (Col. Cat.)

Limobius (Apst.) = Limonobius (G.H.) = Limobius (Col. Cat.

Limonius cylindricus Payk. (Apst.) = L. aeruginosus Oliv. ito H.

Col. Cat. L

Lina populi L. (Apst.) = Melasoma p. (G.H., Col. Cat.)

Lytta nesteenads L. (Handl.) = Cantharis v. (Apst., GH.) =

Lytta v. (Col. Cat.)

Macraspis cincta Dru. (Apst.) — Antichira c. (G.H.) = Ma-

craspis c. (Col. Cat.)

Manticora maxillosa F. (Apst.) = Mantichora tuberculata Deg.

(Gill. Cols Eat)

Meloidae (Handl.) = Cantharidae (G.H.) = Meloidae (Col. Cat.)

Molytes germanus L. (Apst.) = Liparus g. (G.H. Col., Cat.)

Mononychus pseudacori F. (Apst.) = M. punctum-album Herbst.

(Gal (Gab (Gav)

Myelophilus piniperda L. (Apst.) = Hylurgus p. (G.H.) =

Myelophilus p. (Col. Cat.)

CONTINUITY VERSUS PRIORITY IN NOMENCLATURE. 49

Omalium (Apst.) = Homalium (G.H.) = Omalium (Col. Cat.)

oa (Apst., Handl.) = Hopatrum (G.H.) = Opatrum (Col.

at.

Orina gloriosa F. (Apst.) = Chrysomela g. (G.H.) = Chryso-

chloa g. (Col. Cat.)

Pelobius (Apst.; Handl.) hermanni F. (Apst.) = Hydrachna tarda

Herbst (G.H.) = Hygrobia hermanni (Col. Cat.)

Phytonomus punctatus F. (Apst.) = Hypera p. (G.H.) = Phy-

tonomus p. (Col. Cat.)

Rhagium inquisitor L. (Apst.) = Stenocorus i. (G.H.) = Rhagium

Col. Cat.)

Rhipiphoridae (Handl.) Rhipidophoridae (G.H.) = Rhipiphoridae

(Col Cat.)

Rhipiphorus paradoxus L. (Handl.) = Metoecus p. (Apst. ; G.H. ;

Col. Cat.)

Scydmaenus tarsatus Müll. et Kz. (Apst.) = Eumicrus t. (G.H.)

= Scydmaenus t. (Col. Cat.)

Sitona (Apst.) = Sitones (G.H.) = Sitona (Col. Cat.)

Strangalia armata Herbst (Apst.) = Leptura maculata Poda

(G.H.) = Strangalia m. (Col. Cat.)

List II

Names of the Coleoptera of List I according to the rule of con-

tinuity. (A generic name in parenthesis after the first genus name

indicates a subgenus; a generic or specific name in parenthesis

after the name of a species denotes the name used by GEMMINGER

& DE HAROLD; generic names in square brackets are homonyms).

Cicindelidae

Mantichora tuberculata (Col. G.H.)

Carabidae

Bembidion

Brachynus

Platynus krynickii (Col. G.H.)

Dytiscidae

Cybister virens [Trogus] (Col. G.H.)

Hygrobiidae

Hygrobia tarda [Hydrachna] (Col. G.H.)

Cupedidae

Staphylinidae

Omalium

Scydmaenidae

Scydmaenus tarsatus (Eumicrus) (Col. G.H.)

Cleridae

Clerus (Thanasimus) formicarius (Col. G.H.)

Dascillidae

Cyphon variabilis (Helodes) (Col. G.H.)

Telephoridae

Telephorus fuscus (Col. G.H.)

Lycidae

Dictyopterus rubens (Eros) (Col. G.H.)

50 K. W. DAMMERMAN,

Buprestidae

Euchroma gigantea (Col. G.H.)

Elateridae

Lepturoides linearis (Col. G.H.)

Limonius aeruginosus (Col. G.H.)

Cantharidae

Cantharis vesicatoria (Col. G.H.)

Rhipiphoridae

Rhipiphorus paradoxus [Metoecus] (Col. G.H.)

Tenebrionidae

Acis

Eleodes

Opatrum

Scarabaeidae

Anomala aenea (Col. G.H.)

Dicranorrhina micans |Ceratorrhina] (Col. G.H.)

Lethrus cephalotes (apterus) (Col. G.H.)

Macraspis cincta (Antichira) (Col. G.H.)

Scarabaeus sacer (Col. G.H.)

Curculionidae

Cneorrhinus globatus (Col. G.H.)

Curculio abietis (Col. G.H.)

Heilipus

Limobius

Liparus germanus (Col. G.H.)

Mononychus punctum-album (Col. G.H.)

Phytonomus punctatus (Hypera) (Col. G.H.)

Sitona

Scolytidae

Hylastes trifolii (Col. G.H.)

Myelophilus piniperda (Hylurgus) (Col. GH.)

Anthribidae

Anthribus varius (Anthotribus) (Col. G.H.)

Platystomus albinus |Macrocephalus] (Col. G.H.)

Bruchidae

Bruchus pisorum (Col. G.H.)

Cerambycidae

Acanthocinus aedilis (Col. G.H.)

Acrocinus longimanus [Macropus] (Col. G.H.)

Cerambyx cerdo (Col. G.H.)

Rhagium inquisitor (Stenocorus) (Col. G.H.)

Strangalia maculata (Leptura) (Col. G.H.)

Chrysomelidae

Chrysochloa gloriosa (Chrysomela) (Col. G.H.)

Melasoma populi (Col. G.H.)

Galerucella nymphaeae (Col. G.H.)

Galeruca tanaceti (Col. GH.)

CONTINUITY VERSUS PRIORITY IN NOMENCLATURE. 51

LITERATURE.

APsTEIN 1915 — Nomina conservanda ; Sitzb. Ges. naturf. Fr. 5, p. 119.

BLANCHARD 1889 — De la Nomenclature des êtres organisés ; Bull. Soc. Zool.

Er. 14, p: 1217;

BoscHMa 1946 — De werkzaamheden van de Int. Comm. voor de Zool. Nomen-

clatuur, in het bijzonder gedurende de jaren 1939—1945 ; Entom.

Ber. 12, 269/270, p. 40.

1948 — Idem, van 1 Jan. 1946 t/m 27 Juli 1948; Entom. Ber. 12,

284/285, p. 292, 299.

Brauer 1914 — Die Notwendigkeit der Einschrankung des Prioritatsgesetzes ;

IX. Congres Intern. Zool. Monaco 1913, p. 815.

Bulletin of Zoological Nomenclature I 1943 —

Fett & Bismop 1926 — Science and scientific names; Amer. Naturalist 60, p.

Dil

HANDLIRSCH 1915. — Nomenclatur, Typen und Zitaten ; In Schréder’s Handb. d.

Entomologie 3, p. 79.

HEIKERTINGER 1916 — Nomenklatorische Reformen I; Zool. Anz. 47, p. 198, 209.

1918 — Die Nichteignung des Prioritätsprinzips zur Stabilisierung

der Nomenklatur. — Das Kontinuitätssprinzip in der Tier- und das

Utilitätsprinzip in der Autornennung; Wien. Ent. Ztg. 37, p. 129.

1924 — Was leistet das Kontinuitätsprinzip in der Nomenklatur ?

Zool. Anz. 58, p. 115.

1935 — Die Zukunft der Tiernamen; Zool. Anz. 111, p. 53.

1939 Ueber den heutigen Stand des Nomenklaturproblems ; VII.

Intern. Kongr. Entom. Berlin 1938, 1, p. 553.

International Rules of Botanical Nomenclature 1947 — Brittonia 6, p. 1.

International Rules of Zoological Nomenclature 1929 — X. Congr. Intern. Zool.

Budapest 1927, 2, p. 1583.

JUNK—SCHENKLING 1910—1940 — Coleopterorum Catalogus.

Karny 1923 — Ueber die Anwendung der Nomenklaturregeln ; Entom. Mitt.

12, p. 168.

KirBy 1904—1910 — A Synonymic Cat. of Orthoptera III.

KLOET and Hincks 1945 — A Check List of British Insects.

Krauss 1902 — Die Namen der ältesten Dermapteren (Orthopteren) Gattungen

und ihre Verwendung fiir Familien- und Unterfamilien-Benennungen

auf Grund der jetzigen Nomenclaturregeln ; Zool. Anz. 25, p. 530.

Lamy 1937 — Nécessité du principe de la préscription en matiére de nomencla-

ture ; XII Congr. Intern. Zool. Lisbonne 1935, 3, p. 2394.

MORTENSEN 1912 — A Vote against the strict application of the Priority-rule ;

Zool. Anz. 39, p. 56.

1929 — On transitional names; X. Congr. intern. Zool. Budapest

1927, 2, p. 1564.

1929 — Some remarks and proposals concerning zoological nomen-

clature ; X. Congress Intern. Zool. Budapest 1927, 2, p. 1569.

Neave 1939—1940 — Nomenclatur Zoologicus, A list of the names of genera

and subgenera in zoology from the Tenth Edition of Linnaeus 1758

to the end of 1935.

Opinion 1—133; Smiths. Misc. Collections, 56 Publ. 1938 — 73 Publ. 3395,

1910—1936.

Opinions and Declarations rendered by the Int. Comm. on Zool. Nomenclature

1. Declarations 1—9; Opinions 1—[133]; 1943 —

2. Declarations 10—12; Opinions 134—181 ; 1939—1947.

3. Opinions 182—194 ; 1944—1947.

PocHhe 1911 — Die Motive und Ziele der modernen Nomenklaturbewegung ;

Rev. Russe Ent. 11, p. 253;.

1919 — Zur Begründung dreier Anträge zwecks Einschränkung

der Zahl der Namensänderungen und Abschaffung des liberum veto

in der Intern. Nomenklaturkommission ; Arch. Naturgesch. A 83

(1917) 6, p. 75.

1929 — Zur Beseitigung von Uebelständen in der Zoologischen

Nomenklatur ; X. Congres Intern. Zool. Budapest 1927, 2, p. 1534.

1932 — Die leitenden Grundprinzipien und einige aktuelle Fragen

52 DAMMERMAN, CONTINUITY V. PRIORITY

der zoologischen Nomenklatur ; XI. Congr. Intern. Zool. Padua

1930, 3, p. 1451.

1936—1939 — Neubearbeitung der Internationalen Regeln der

Zoologischen Nomenklatur ; Konowia 15, p. 264 ; 16, p. 176, 301;

17, p. 45, 138.

Prout 1933 — Some disputable questions of homonymy; V. Congr. Intern.

Entom. Paris 1932, 2, p. 901.

Regeln der zoologischen Nomenklatur 1902 — V. Intern. Zool. Congres Berlin,

1901, p. 927.

Report of the British Nat. Committee on Entomol. Nomenclature ; Proc. Ent. Soc.

London, 1928, p. 1 R. [by Bethune-Baker, Collin, etc.].

RıcHter 1943 — Einführung in die zoologische Nomenklatur.

SCHENK and McMasters 1936 — Procedure in Taxonomy.

SCHULZE-KükENTHAL 1926—1940 — Nomenclator animalium generum et sub-

generum [A-Zaphleges].

SCLATER 1896 — Remarks on the Divergencies between the “Rules for naming

Animals” of the German Zool. Society and the Stricklandian Code

of Nomenclature; Proc. Zool. Soc. 1896, p. 306.

SHERBORN 1902 — Index Animalium. Index nominum quae ab A.D. 1758 gene-

ribus et speciebus animalium imposita sunt, I 1758—1800. Idem

1922—1932 — II 1801—1850.

WALKER 1868 — Cat. of Blattariae Brit. Mus.

— 1869—1871 — Cat. of Dermaptera saltatoria and suppl. Biattariae

Brit. Mus. IV.

WHEELER 1913 — Suggestions for securing simplification and permanency in

nomenclature ; 2. Intern. Congr. Entom. Oxford 1912, 2, p. 97.

ZIEGLER 1924 — Ueber das Uebel der neuen Nomenklatur ; Zool. Anz. 61, p. 187.

The Zoological Record (Reccrds of Zoological Literature) 1864 —

Embryological and Ecological investigations

on the development of the egg of

Ammophila campestris Jur.*)

G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON

(from the Zoological Laboratory, Leyden, Netherlands)

Contents

I. Introduction

II. Anatomical part

. Material and technique

. Structure of the feminine sexual organs

. Structure of the egg

. Cleavage

Formation of the germ layers

1. General survey

2. Mesoderm

3. Entoderm

4. Ectoderm

5. Serosa

F. Formation of the organs

1. General survey

2. Ectodermal organs

. Antennae, mouthparts and extremities

. Stomodeum

Maxillary glands

Tentorium

Tracheal system

. Proctodeum and Malpighian tubes

. Nervous system

. Integument

3. Entodermal organs

a. Mesenteron

4. Mesodermal organs

a. Fat tissue

b. Muscles

c. Blood and circulatory system

d. Reproductive organs

ONW

SQ mp aa op

*) After this paper was completed in 1944, WiLckE (Entomol. Ber., 264/266,

XI, 1945) found that the Ammophila species we are dealing with is not the

species campestris as described by LATREILLE but a new species he called A.

adriaansei. However RicHarps (Entmol. Monthy Mag., 82, 1946) is of opinion

that the species was already described earlier by Curtis under the name Am-

mophila pubescens. We think that it will give less confusion if we use here the

same name as in the preceding paper on the life history (BAERENDS, 1941).

5% G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

III. Appendix to part II, giving a characterization of some stages

of development and of the time required to reach them

IV. Ecological part

A. The microclimate to which eggs, larvae and imagines are

exposed

1. Technique of the meteorological observations

2. Results of the meteorological observations

B. The relation between the temperature and the activity of

the imagines

C. The relation between the temperature and the development

of the eggs

D. The relation between the temperature and the rate of

development of the larvae

E. Conclusions

V. Summary

VI. References

VII. Explanation of the symbols used in the figures

I. Introduction

Hitherto only a small number of ontogenetic researches on Acu-

leates have been carried out. Apis mellifica L. has been investigated

by several researchers, a.o. NELSON (1915) and SCHNETTER (1934);

Chalicodoma muraria Fabr. was thoroughly dealt with by CARRIÈRE

& BürGER (1898) while a few ants and Vespa vulgaris L. were

subjected to an embryological investigation by STRINDBERG (1913,

1914). No Sphegid, however, has been examined from this point of

view.

As, during an investigation on the behaviour of Ammophila cam-

pestris Jur., we incidentally got the opportunity to collect well over

a hundred eggs, we decided to give a description of the embryolog-

ical development of this wasp. Although the quantity of eggs we

were able to collect remained far below the number of eggs exam-

ined by for instance NELSON, SCHNETTER and CARRIÈRE & BüRGER,

this quantity seems to be sufficient to follow the general course of

development, but often it proved to be inadequate for the solution

of more detailed questions.

In broad outline the development of Ammophila agrees well with

that of Apis and Chalicodoma. Nevertheless we are going to give

in the following a full description of this development ; only in case

of important differences we shall refer to literature. In doing this,

we realise that we may repeat facts or processes that are already

more or less known in detail. We feel, however, justified because

a mere summing up of differences and additions to literature would

be quite incomprehensible. Moreover, we think, that in some in-

stances we are able to give a clearer picture of some processes and

particularly of the sequence and the relative velocity of the pro-

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 55

cesses than can be found in current literature. Besides for the ecolo-

gical considerations that will follow, this full description is neces-

sary.

In collecting eggs of different ages in the field, it soon became

clear to us that the age (in hours) is by no means an indication of

development reached, for in eggs known to be of the same age this

could be very different. ADLERZ (1903) already mentions this with

regard to Ammophila campestris, he does not ascribe those differen-

ces to the influence of external circumstances but thinks that it is a

peculiarity of wesp eggs. This seemed rather improbable to us for

the following reason.

Ammophila campestris is one of the Sphegid species that goes on

provisioning after the larva has hatched. The egg is laid on the first

caterpillar and only after hatching the larva is provided with a

second caterpillar. Subsequently 6 to 8 caterpillars are brought in

during the next days. The activity of the imago is very much af-

fected by weather conditions. Only on beautiful sunny days cater-

pillars are brought in. Between two periods of favourable weather,

seldom lasting for more than a week, weather may remain bad for

at least the same time. Under favourable weather conditions the

development from egg to cocoon takes about 10 days. So, if the

velocity of development of the eggs and of the larva is not affected

by weather conditions the larva hatched after two days- would star-

ve before it was brought another supply of food. As a matter of

fact ADLERZ thinks that during spells of unfavourable weather

numerous larvae die.

In the Netherlands, during the appropriate season, favourable

weather is often very rarely (on an average in total about 30 not

consecutive days) so, providing ADLERZ is right, it looks as if a

colony of this wasp could hardly increase or even maintain itself

over a number of years. If, however, weather conditions would ef-

fect the rate of development of the eggs and larvae in the same way

as they effect the activity of the imago, the brood would not suffer

from food shortage.

To solve this problem, micrometeorological observations in the

nest-area of Ammophila have been tried and the effect of the mi-

croclimate on the velocity of development of the brood, in particular

of the eggs, has been investigated. The influence of temperature,

apparently the most important factor of the microclimate, was also

tested under laboratory conditions.

The material has been collected at two places on the Veluwe

(county Gelderland, Netherlands) one at Hulshorst (near Harder-

wijk) and another at Hoenderloo (near Arnhem). We are indebted

to Ir. J. E. JurrıaansE who kindly allowed us to work on his

country-seat and to the Biological Laboratory „De Hoge Veluwe”

(Dir. Dr A. D. Voûre) for its hospitality.

We owe much to Prof. Dr C. J. van DER KLAAUW for his criticism

and advice and we are also thankful to Dr A. D. Voüre for some

very useful remarks. Miss Dr K. ScHIJEsMmA, who has been so kind

to correct the english text, we particularly want to thank heartily at

56 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

this place. Finally we want to express our gratitude to Miss K.

NEUMANN who made the microscopical slides.

II. Anatomical Part

A. Material and Technique

Ammophila campestris digs her nest about 3 cm deep in compact

sandy soil. Having accomplished this work she brings a caterpillar

(Noctuid or Geometrid) in the cell and lays an egg on it. Later, only

after the larva has hatched, the female carries more caterpillars

into the nest as food for the growing larva. From this it will be

clear that the mere sight of the wasp paying a provisioning visit

does not justify the supposition that an egg has been deposited.

Fortunately the wasp when paying a mere provisioning visit to feed

the larva spends only a few seconds in the nest, while the laying

of an egg takes more time, usually the wasp remaining down for

more than 30 seconds.

So to find a fresh egg we looked for an Ammophila with prey,

followed her to the nest and noted the duration of her visit. If we

wanted the egg to develop in the field for some time we only placed

a mark near the nest (see for the technique of marking BAERENDS,

1941), in order to be able to find it back. If, however, we wanted to

control the development of the egg in a thermostate, we immediately

dug out the nest. With the boring apparatus shown in fig. 1 we took

out a cylindrical lump of earth 5 cm in diameter in the middle of

which was the nest. After opening the apparatus the lump could

easily be taken out of it. Then we placed the lump in a brass tube

of equal width and 5 cm high, closed at the bottom with a cork.

These tubes we brought to the laboratory as quickly as possible

and placed them in the thermostate.

When the eggs had been exposed to a certain temperature for the

time required for the experiment, we took the lump out of the tube,

broke it and fixed the caterpillar with the egg. We used Freyling’s

fixative at 50° C and kept the eggs in this fluid till it had cooled

down, after which we transferred them to alcohol 96%. We always

took care to use fixative not older than one month.

At first we mounted the eggs in paraffin after passing them from

alcohol to xylol and then stained them with haematoxylin Ehrlich

and eosin. Later we transferred them from alcohol via methylben-

zoate to paraffin and dyed them with orange G instead of eosin.

The last method yielded somewhat better results. It was not neces-

sary to treat the eggs with diaphanol but to promote the infiltration

by paraffin, it appeared recommendable to tear the chorion.

Our sections were 3 or 4 u thick; we generally succeeded very

well in making transverse sections, but longitudinal sections usual-

ly failed.

In this article we shall indicate the position of particular cells,

cell groups, organs etc. by a relative measure. This measure we

shall call a "unit''. It is one hundredth of the length of the particular

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 57

egg under discussion, the number of units always indicating the

distance of a certain point from the top of the egg.

B. Structure of the feminine sexual organs

As we wanted to investigate the influence of microclimatological

factors upon the development of the eggs we had to know when

development starts, i.e. when the egg is fertilized. For if fertilization

could take place some hours or more before egg laying, develop-

ment would proceed to a certain degree in the sexual organs of the

wasp and it would be impossible to control external influences work-

ing upon the egg during the first period. To ascertain this we start-

ed to investigate the sex organs of the female.

On either side in the abdomen an ovarium is situated consisting

of 3 ovarioles of the polytrophic type (fig. 2). These ovarioles

open into two oviducts which enter the vagina from the dorsal side.

The more the egg approaches the oviduct the more it reaches accom-

plishment. The 3 most caudal (eldest) eggs in each set of 3 ovarioles

are not equally far developed but the 3 stages of these eggs at one

side usually correspond with the stages of the 3 most caudal eggs

in the ovarioles at the other side. This accounts for the female being

able to lay 2 eggs in quick succession (BAERENDS, 1941).

Where the oviducts enter the vagina, the receptaculum seminis

joins them. In the receptaculae of females we captured at the end

of the season, we found less sperma than in receptaculae of females

caught and fixed earlier in summer. This may explain that during

September the females often lay eggs that do not develop because

they have not been fertilized. For copulation takes place only at the

beginning of the season. From the position of the aperture of the

receptaculum in the vagina we may conclude that the egg is fertilized

as soon as it enters the vagina. We never found an egg in the vagina

although we examined females fixed when they were just about

to lay an egg. We likewise never found cleavage stages in eggs

fixed immediately after being laid. So we may conclude fertilization

to take place just before the egg is deposited on the caterpilllar and

from that moment we assume cleavage to start.

C. Structure of the egg.

The bilaterally symmetrical egg is about 215 mm long while its

maximal cross diameter measures about 34 mm. It is bean-shaped,

concave on the ventral side and tapering towards the top. The sur-

face is smooth, the colour milky white.

Stained with haematoxylin Ehrlich and eosin the ooplasma of the

egg takes on a blue, the deutoplasm a red colour. Through the

whole egg the ooplasm shows a spumoid structure, forming numerous

cavities of different size which contain oil globules. These oil globules

dissolved in our fixative. The size of the cavities is largest in the

centre of the egg and diminishes towards the periphery. In the

centre of the egg lies a cylindrical mass of denser ooplasm about

half as broad as the egg and with the longitudinal axis corre-

58 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

sponding. SCHNETTER (1934) observing the same structure in eggs

of Apis mellifica called it central column (Zentralsäule) (fig. 33).

Nearer to the periphery the reticular ooplasm increases gradually in

denseness, constituting near the surface the cortical layer of about

10 u thick. SCHNETTER (1934) describes in the egg of the honeybee

an ooplasmatic wedge penetrating from the cortical layer into the

egg. He calls it „Richtungsplasma”, which indicates the spot of

fertilization. In the sections of younger cleavage stages we now and

again found such concentrations of ooplasm near the apical pole,

always in the neighbourhood of cleavage nuclei. Sometimes at this

very place the periphery seemed to have been pierced. Occasionally

we found in the neighbourhood of such a concentration of plasm

some small nuclei, probably polar bodies. Moreover, ooplasm is

concentrated round the original nucleus and round the cleavage

cells (,,Hofplasma”).

The deutoplasm is present as globules having a diameter from

2—12 u, dispersed in the ooplasmic network.

The original nucleus can easily be found in the very young eggs

in the ovarioles. Afterwards, when yolk has been deposited in the

egg the nucleus is hardly discernible, only the concentration of pro-

toplasm round it remains very distinct. In a few sections of a new

laid egg in which the structure had been damaged, the nucleus

presented itself as a light pinkish body of about 40 x in diameter. In

one section the centre of the nucleus lay at a distance of 17 units

from the top in the other the distance amounted to 18 units. When

cleavage has begun, the nuclei become better visible again. The same

seems to be the case in other insects, for instance SPEICHER (1936)

describes it in eggs of Habrobracon.

Close to the outside of the cortical layer clings a thin membrane,

the vitelline membrane. Outside this membrane we find as a more

solid envelope the chorion. In some sections we found places where

chorion, vitelline membrane and cortical layer were in close contact

and where these layers seemed to have been transfixed (fig. 5). We

got the impression that those spots might be the micropyles ; our

material, however, does not permit us to assert this with certainty.

D. Cleavage

Eggs fixed only a few hours after having been laid proved to

contain cleavage nuclei. In sections of the first stages the nuclei had

retained little of the stain but in older stages the colouring was

much better. Fig. 3 shows a number of consecutive cleavage stages.

In the earliest stage in our possession, the 16-nuclei-stage, we

found the cleavage cells from the 15th to the 25th unit in the longi-

tudinal axis of the egg. In the 32 - nuclei-stage the cells are still

arranged along the central axis, from the 7th to the the 25th unit.

According to SCHNETTER (1934) in Apis the first nuclei constitute

a spherical body in the foremost part of the egg. When the 16-

nuclei-stage has been reached the constellation of the nuclei be-

comes more oblonged because of the cells migrating to the egg poles.

We could observe this situation in the eggs of Ammophila up to

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 59

the 256-nuclei-stage. In this stage (fig. 3) the nuclei are situated in

the foremost 2/3 part of the egg, on an almost cylindrical surface.

The nuclei extend from the 5th to the 80th unit. The cleavage cells

in the foremost part of the egg have moved somewhat towards the

periphery.

In Apis this shifting of the nuclei towards the periphery takes

place after the 128-nuclei-stage, which is in accordance with our

data on Ammophila.

In moving towards the cortical layer the nuclei take some ooplasm

with them (fig. 7), and consequently the network of protoplasm is

torn up. So within the level occupied by the cleavage cells only a

poor residue of the ooplasmatic reticulum persists. Outside this sur-

face, however, it is still intact (fig. 8).

In the sections hitherto under discussion the nuclei were stained

light pinkish, globular and about 10 u in diameter. They were sur-

rounded by a dark blue area of ooplasm. This appearance is shown

by the nuclei when resting (fig. 6). During cleavage the nuclei are

darker and hardly contrast with the surrounding plasm (fig. 9).

From the fact that in the stages described hitherto, we always found

resting nuclei, we may assume with probability that cleavage takes

place quickly and simultaneously and that between two periods of

cleavage activity there may be a rather long period of rest.

In the 256-nuclei-stage it appears that within the figure formed

by the nuclei when moving towards the periphery, yet another group

of nuclei may be distinguished. They look like ordinary resting clea-

vage nuclei, but they are somewhat larger. From these slides we

could not conclude whether these nuclei had remained in their place

when the other cells went to the periphery, or whether they had

moved on their own account from the periphery back towards the

centre of the egg. They are the yolk cells (fig. 10, dk). According to

SCHNETTER (1934) the first yolk cells in Apis also appear after the

128-nuclei-stage.

In the next stages the nuclei move still nearer to the periphery

and in the foremost part of the egg they wander quicker. Conse-

quently the nuclei take on a pear-shaped arrangement.

Fig. 3 shows the position of the nuclei in a section of the 512-

nuclei-stage. Here the nuclei range from the 5th to the 55th unit, so

they have not penetrated backward as far as the nuclei in our slide

of an egg of the 256-nuclei-stage. Such individual differences often

seem to exist between equally old stages of different eggs, which

is also corroborated by ScHNETTER's work on Apis. In this stage,

the nuclei from the top to the 19th unit about reached the inner

side of the cortical layer. In this and in the following stages, till the

nuclei have passed the major part of the cortical layer, there are in all

our eggs deeply stained nuclei. This indicates that cleavage proces-

ses are succeeding each other at a much quicker rate or that division

is not simultaneous any longer. Naturally also both possibilities

may obtain together. In Apis SCHNETTER (1934) too observed that

as soon as the nuclei have reached the surface layer, cleavage be-

comes heterochronous. Both in Apis and in Ammophila the nuclei

60 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

reach the surface layer at about the 10th cleavage, that is at the

1024-nuclei-stage.

Cleavage occurring no longer in all nuclei at the same time the

chance to find dividing nuclei becomes bigger ; so the fact that in the

following stages we very often found dividing nuclei, does not

necessarily mean that the rate of cell division has increased.

In the egg of the 512-nuclei-stage, within the surface formed by

the cleavage cells, lie about 20 yolk cells from about the top to the

25th unit. They are looking like resting nuclei.

In the next egg, from the point of view of development, we

counted about 1500 nuclei (fig. 3). This number is no longer a

power of 2 which is in accordance with the idea suggested above

that after the 1024-nuclei-stage cleavage becomes heterochronous.

The fact that in this egg the foremost nuclei from the 3rd to the 36th

unit are darkly coloured, while the nuclei from the 36th to the 94th

unit seem to be resting, is in favour of the same view. Only the nu-

clei lying at the ventral side from the 6th to the 18th unit are situated

within the cortical layer. We found about 100 yolk cells, looking

like resting nuclei and occupying a space from the 4th to the 30th

unit.

In further developed eggs counting of the cleavage cells in the

whole egg was no longer faisible to judge the ratio of development,

so we counted them in a number of successive sections at the same

relative position through the eggs and took a mean value.

In the less developed eggs all nuclei of the foremost part are

laying in the cortical layer ; at the ventral side they have approached

the periphery somewhat more than at the dorsal side. From the

80th to the 100th unit the cleavage cells are still at some distance

form the cortical layer. The maximum number of nuclei in a trans-

verse section was found at about the 18th unit. In the older stages

the nuclei keep moving through the cortical layer to the periphery,

the plasm enveloping the nuclei accompanies them. SCHNETTER

(1934) on the contrary states that in Apis the "Hofplasma” remains

behind at the inner surface of the cortical layer. In Ammophila the

ooplasm only stays behind when the nuclei assume their final po-

sition at the surface of the egg (fig. 10).

SCHNETTER (1934) found in Apis that the nuclei after having

crossed the cortical layer, reenter it again, forming a single layer

(“gleichmässiges Blastoderm’’). Subsequently these cells divide and

shift along each other till they are arranged in a single layer again.

In the meantime a new cortical layer is formed inside this "gleich-

mässiges Blastoderm” by ooplasm migrating towards the periphery

("inneres Keimhautblastem’’). When finally this plasm has also

been taken up into the cells, SCHNETTER calls it "differenziertes

Blastoderm”.

Having only a limited number of eggs of these stages, we could

not in every detail follow the formation of the blastoderm in Am-

mophila. As stated above the cleavage cells first pass the cortical

layer and take position on the surface of the egg; afterwards they

move back into the cortical layer. As the number of cells finally

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 61

found in the cortical layer (mean number in some transverse sec-

tions at about the 18th unit) was twice the number of cells found on

the surface of the egg in younger stages, we conclude that in Am-

mophila as in Apis the cells divide after having reentered the cor-

tical layer. As we could not find any thickening of the cortical

layer we think that an "inneres Keimhautblastem” is not formed.

SCHNETTER (1934) observed that in Apis before the formation of

the final blastoderm more nuclei concentrate on the ventral side,

while the dorsal side of the cortical layer becomes thinner and poor-

er in nuclei. This certainly does not occur in Ammophila, the ac-

complished blastodermcells being all of the same height (20 u x 5 u).

(fig. 34). Only later on, when the formation of the germ layers be-

gins, a difference in dorsal and ventral blastoderm becomes visible.

During the formation of the blastodermcells lateral partitions be-

tween the cells appear first (fig. 12). Afterwards the basal mem-

brane is formed (fig. 13). At the end of the delimitation of the bla-

stoderm the yolk cells fuse to syncytia; soon thereafter they have

disappeared. In older stages, e.g. at the formation of the intestine,

yolk cells appear again; we could not ascertain where these origi-

nate from; most probably they segregate from the surrounding

cellayers, as proved to be the case in Apis.

When fitted into the picture of the blastoderm formation known

in Apis and some other Hymenoptera, the few eggs we posess of

these stages yield sufficient data to reconstruct the process in Am-

mophila. We could find only minor differences with Apis mellifica

(Dicker, 1904 ; SCHNETTER, 1934) with Vespa (STRINDBERG 1914)

and with Chalicodoma (CARRIÈRE & BürGER, 1898).

From extensive statistical data SCHNETTER (1934) tried to de-

duce the position of the centre of differentiation in the egg of the

honey bee. He found it at a distance of 24 units from the top.

Our material is of course inadaequate to permit of such a statistical

research, but in relation to SCHNETTER s work the following seems

noteworthy.

The undivided nucleus we found at about the 17th unit. In the

512-nuclei-stage the nuclei lying at about the 13th unit have moved

farthest to the periphery. The nuclei between the 10th and the 15th

unit arrive first at the cortical layer. At the time that all nuclei

have entered the surface layer we found the greatest number of

nuclei in a section about the 17th unit. From these observation we

might expect the centre of differentiation to lie between the 10th

and 20th unit, that is in about the same area as in Apis.

E. Formation of the germ layers

1. General Survey

The final blastoderm of Ammophila campestris consists of cy-

lindrical cells, 20 u long and 5 y broad. Their nuclei are spherical,

4 » in diameter and coloured light pinkish (fig. 13).

Soon after the blastoderm has been formed, the cells lying in a

broad strip at the ventral (concave) side of the egg become round-

ed off. This strip sinks below the surface and is subsequently

62 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

covered by a cell layer which is formed by the blastoderm cells

formerly adjoining the rounded cells, multiplying in the direction of

the ventral median. Later on this sunken strip is seen to produce

fat tissue, muscles and reproductive organs, which proves it to be

mesoderm. From the cells growing over the mesoderm at the poles

and at the ventral sides of the egg, the integument, tracheal system,

maxillar glands, stomodeum and proctodeum with Malpighian tu-

bes are derived. So this layer is the ectoderm.

About simultaneously with the sinking in of the mesoderm plate,

round cells from the poles of the egg migrate from the surface to-

wards the yolk. From these cells originate the intestinal walls, so

they represent the entoderm.

During the covering of the mesodermal plate by the ectoderm the

form of the blastoderm cells at the dorsal side of the egg is chang-

ing. They become flatter and broader, therefore the cell layer be-

comes thinner. Soon a rupture between this cell layer and the ecto-

derm appears. The lateral margins of the dorsal layer grow towards

the ventral side. Here they join each other, enveloping the egg and

constituting the serosa. These processes, leading to the formation

of the germ layers, are in broad outlines similar to those in Chali-

codoma muraria Fabr. (CARRIÈRE & BüRGER, 1898), Apis mellifica

L. (NELSON, 1915; SCHNETTER, 1934) and Vespa vulgaris L.

(STRINDBERG, 1914). Henceforward we will only cite the literature

in case of differences, not when our statements agree with those

of other authors or when our description is more detailed than

theirs could be.

2. Mesoderm

The first mesoderm rudiment appears by the cells, in a ventral

area covering about 34 of the length of the egg, rounding themselves

of and dividing. This area ranges from the 12th to the 88th unit. At

the anterior end it occupies about 1/,, at the posterior end about 14

of the circumference of the egg (fig. 4a, 14).

By cell division the mesodermal plate becomes 4—5 cell layers

thick, at the edges it is thinner. The cells have a diameter of 10—14

u, when they are not in a cleavage stage they have spherical light co-

loured nuclei of 8 „ diameter. When cleavage takes place the nuclei

are smaller and darkly stained. As far as we are able to deduce from

NEtson’s (1915) and ScHNETTER's descriptions the rounding off

and the division of the cells giving rise to the mesodermal plate do

not occur in the same way in Apis. Here cell division only starts

after the mesodermal plate has sunken below the surface. Accord-

ing to STRINDBERG (1914) and Carrière & BürGER (1898) res-

pectively in Vespa and Chalicodoma the mesodermal plate is more

than one cell layer thick when it sinks in.

The sinking in of the mesodermal plate begins at the anterior end

and gradually proceeds towards the posterior end (fig. 14, 15). The

areas adjoining the mesodermal plate laterally, the so called side

plates, first fold in (fig. 20) while remaining in connection with the

mesoderm. Sinking in deeper the mesodermal plate is severed from

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 63

the side plates which grow towards the ventral median and join

each other there (fig. 21, 22). Thus completed, the mesodermal

plate lies against the yolk and is covered by the side plates.

In the meantime the mesodermal plate broadens, the edges pene-

trating farther and farther between the yolk and the ectoderm

(fig. 4a—d). This proceeds very quickly ; the mesodermal plate, at

first consisting of 5—6 layers, is only 2 layers thick when it covers

2], of the yolk. The quick rate of this broadening indicates that

it is chiefly effected by shifting movements of cells that already

existed. During this procedure the mesodermal cells have an ellipti-

cal shape, their long axis lying parallel to the surface of the yolk.

The long axis measures 12 u the short one 6 u, the nuclei have a

diameter of 4 » and they are darkly stained, which indicates that

cell division also occurs. This elliptical shape of the cells in the

broadening mesoderm was also observed by STRINDBERG (1914)

in Vespa.

As soon as the mesoderm covers about 34 of the yolk surface,

its dorsad extension stops and cell multiplication starts in a radial

direction, consequently the mesoderm becomes thicker again. The

cells resume their rounded shape, measuring 6 „ in diameter. The

nuclei are faintly coloured. Now the mesoderm is 2—6 cell layers

thick.

Before the mesoderm thickens and while its cells are still ellip-

tical, the dorsal edges of that part of the mesoderm which lies be-

hind the rudiments of the mouth parts, fold back (fig. 4d, 29). In

this way 2 longitudinal tubes are formed. At regular intervals they

are constricted, only the wider part (segments) being hollow.

Soon however as the mesoderm grows thicker, the whole tube wi-

dens and its intersegmental parts also become hollow. The cells

of those tubes are cylindrical, 8—10 u high and 4 u broad (fig. 48).

Their nuclei are similar to those of the other mesoderm cells. In the

eggs of Chalicodoma muraria similar tubes are formed in the same

way; CARRIÈRE & BürGER (1898) call them ‘’Mesodermrôhren .

NeLsoN (1915) found them in Apis mellifica, STRINDBERG (1914)

in Vespa vulgaris. In many insects continuous tubes are not formed ;

in this case in each segment appears a separated mesodermal sac

(”Mesodermsäckchen”). Such isolated pockets we find in Am-

mophila as in other Hymenoptera only in the antennal segments,

where they give rise to the walls of the cephalic arteria (fig. 40).

A rudiment of a mesodermal pocket in the segment of the second

maxilla disappears soon.

The tubes as well as the pockets represent the primary coelom.

3. Entoderm

Shortly after the mesoderm plate begins to sink in, cell concentra-

tions appear at the apical and caudal pole of the egg. These cells

measure 10—14 u, their faintly coloured nuclei having a diameter

of 8 u. The concentrations are in line with the mesodermal plate,

they are broader than its ends. These cells proliferate from the

surface of the egg (fig. 35). About the way in which this takes

64 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

place a number a different views can be found in literature. We

too tried to find out more about this process ; our material however,

was not sufficient to elucidate all details of the formation of the

entoderm. Dicker (1904) believes that the entoderm is formed

both by invagination and by transformation of yolk cells into en-

toderm cells. The first idea, however, is based on evidence from one

slide only ; the second idea this author got when he saw concen-

trations of yolk cells close against the inside of the polar cell masses.

Such aggregations of yolk cells are often found near places where

the cells are actively shifting or dividing. This activity having

ended, the yolk cells degenerate. CARRIÈRE & BiiRGER (1898) think

that in the mason bee the entoderm is formed by blastoderm proli-

ferating into the yolk and that finally the outermost layer of these

cell concentrations would become ectoderm.

NELSON (1915) in his work on Apis mellifica also believes the

ectoderm to hail from immigrating blastodermcells. He, however,

thinks that this entoderm finally is covered by the side plates ex-

tending themselves over these areas as they do over the mesoder-

mal plate. STRINDBERG (1914), investigating the egg of Vespa vul-

garis, shares NELSON’s view.

We never found any sign of an invagination. In many sections

we found entoderm cells lying in radial rows, which suggests that

the blastoderm cells at the poles of the egg had simultaneously pro-

duced a number of daughter cells towards the inside of the egg

(fig. 35). In accordance with NELSON s and STRINDBERG Ss state-

ments, we observed, that the entoderm becomes covered by cells

evidently originating from the side plates as these cells are lying

entirely free from the coherent entoderm cells.

From the above it appears that there is no essential difference

between the formation of the entoderm and mesoderm. Both start

with the cells in the ventral median and at the poles rounding off

themselves and dividing ; both, after differentiating, are covered by

cells hailing from the side plates. Between both germ layers we

could detect neither a difference in cell shape nor a clear line of

demarcation.

In the Orthoptera, Lepidoptera, Coleoptera and some Diptera

that have been investigated from this point of view (HIRSCHLER,

1928 ; KorscHELT, 1936) there is no difference in the formation of

mesoderm and entoderm from the blastoderm; mesoderm and

entoderm appear together. In these objects, within the sunken cell

plate a differentiated median band and 2 polar cell concentrations

can be distinguished. These 3 parts give rise to the mid-intestine, so

they are representing the entoderm, the other parts of the cell plate

prove to be mesoderm as from this part muscles, heart, fat tissue

etc. are derived. So the distinction made between mesoderm and

entoderm is not based on a difference of origin but on the character

of the organs produced. In Hymenoptera the median band is mis-

sing and only the polar cell masses are present. This, however

seems to us no reason to consider mesoderm and entoderm really

different formations as CARRIÈRE & BiiRGER (1898) did. Never-

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 65

theless we will continue to use both terms as they facilitate de-

scriptions.

By the time the mesoderm has been covered by the side plates,

both egg poles are filled with entoderm cells, the hindmost cell mass

being bigger and extending further dorsally than the foremost (fig.

14, 15). Until the enclosure of the mesoderm has been completed,

the entoderm remains unchanged and is covered by the ectoderm.

Afterwards, simultaneously with the first formation of organs

from the ectoderm, the caudal entoderm grows apicad, dorsal of

the yolk (fig. 16, 17, 18, 30). At the same time, but at a much slower

rate two separate tongues of the apical entoderm grow caudad and

laterad of the yolk (fig. 17, 18, 32). The cells of these tongues are

not different from those of the cell concentrations from which they

are recruted. Many nuclei show cleavage stages, they are darkly

stained contrary to the faintly coloured resting nuclei. The protrud-

ing tongues of the caudal and apical entoderm reach each other

at a point 22 units from the top (fig. 18). The laterally tongues

of the apical entoderm fuse with the sides of the dorsal tongue of

the caudal entoderm. At their tips the tongues only are a few cells

layers thick. At its base, the caudal tongue has many (maximally

8) cell layers. The apical entodermal tongues have a thickness of 3

cells at most. Only at the poles the entoderm lies close to the

mesoderm, showing no line of demarcation. In the rest of the egg

there is always some space between the derivates of these two germ

layers.

4, Ectoderm

As the mesodermal plate starts to sink in, the areas adjoining it

laterally, the so called side plates first fold inward (fig. 19). Later

on, however, the side plates are severed from the mesoderm plate

(fig. 20). The edges of the side plates, which became folded in, now

continue their folding movement and apply themselves against the

inside of he blastoderm. Out of this double layer a single layer is

formed again. The cells of these layers first become wedge-shaped,

move between each other till a single layer is formed and then

reassume their cylindrical form (fig. 20, 21).

After this the cells of the side plates divide in a radial direction

(fig. 21, 22), consequently the blastoderm ventrally becomes a

double cell layer again. In the same way as described above, out

of this double layer a single one is formed, the result of this being

that the side plates grow towards the ventral median (fig. 28).

Here their edges meet and join each other, in this way covering the

mesoderm (fig. 4a-d).

This way of growing of a cell layer, viz. division followed by

moving of the cells, we often encountered in our study of the devel-

opment of the embryo of Ammophila campestris.

Laterally the ectoderm detaches itself from the dorsally situated

extra-embryonic blastoderm (fig. 16, 29) and broadening grows

towards the dorsal median. When, in a transverse section, it is

occupying about 5/6 of the circumference of the egg no more cy-

66 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

lindrical cells are formed for the time being. The ectoderm now

starts producing extremely flattened cells that shove over the dorsal

part of the yolk, so establishing a thin connection between the lateral

edges of the ventral ectoderm (fig. 4f, 18, 50). STRINDBERG (1914),

observing this thin layer in Vespa, called it ‘’provisorisches Rücken-

verschluss”, NELSON (1915) described it in Apis as extra-embryo-

nic ectoderm.

The embryonic ectoderm also gradually envelopes both egg poles.

We do not know in detail how this is brought about, for, at the same

time, at these places the formation of the organs begins, which

confuses the picture.

During the enlargement of the ectoderm, the cylindrical cells are

12—20 u long and 4—8 u broad. The nuclei are 4—6 u in diameter

and, depending on their activity, darkly or faintly stained.

5. Serosa

When the cells on the ventral side of the blastoderm are beginning

to form the mesodermal plate, blastoderm cells at the dorsal side

also become active and divide (fig. 23). The daugther cells rear-

range themselves to a single layer and so the blastoderm, that covers

the yolk on its dorsal surface becomes wider. Consequently laterally

on both sides of the egg a fold is formed, which becomes well

developed at its caudal end only (fig. 25, 26). The cells of the

dorsal blastoderm assume a cubic form and in each a number of

spots can be found which are poor in plasm while vacuoles are

discernible (fig. 24).

Soon the blastoderm is disengaged along the fold (fig. 29),

beginning at the top of the egg and proceeding backwards. Only

at the very caudal end the connection between the dorsal blastoderm

and the side plates is maintained and here the fold prolongs itself.

At the same time at this place the side plates are extending themsel-

ves dorsad over the yolk. As the edges of the side plates remain in

contact with the dorsal blastoderm, the inner part of the fold is

pulled over the yolk. At last the side plates join each other along the

dorsal median and only then they are severed from the dorsal

blastoderm, the edges of which also fuse together. By this time the

hind part of the blastoderm, like a sac, covers the dorsal side of the

caudal end of the egg with a double layer. The interior sheet of

this sac may be called the amnion. Its celis are similar to the ecto-

derm cells. The exterior envelope is the serosa; like the extra-

embryonic ectoderm of the rest of the egg, the serosa consists of

flattened cells. Soon serosa and amnion are severed from each

other.

In the meantime all round the egg the blastoderm cells are flat-

tening and each cell stretches itself in all tangential directions. This

combined with movements of the cells causes the extra-embryonic

blastoderm to extend more and more to the ventral side (fig. 4, 15,

16, 31). According to STRINDBERG (1914) in ants the serosa is

formed only by the apical part of the extra-embryonic blastoderm

extending ventrad as well as dorsad. A similar process may take

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC, 67

place in Ammophila, as the mid part of the serosa is poorer in cell

material than the egg poles.

In this way the whole egg is gradually enveloped by the extra-

embryonic blastoderm. The hindmost part of this envelope we

have already mentioned above as covering the amnion. The

existence of this little amnion rudiment proves that in Ammophila

the embryonic envelope is a serosa.

The cells of the amnion soon degenerate and disappear. The

serosa also degenerates after some time, but during the whole

course of development we can still find at least some remnants of

it, the older the egg the less of it remains.

In other Hymenoptera that have been investigated from this point

of view, only one envelope is present round the egg. This is,

however, not in every species formed in the same way. CARRIÈRE &

BiircER (1898) detected a fold between extra-embryonic blastoderm

and embryonic blastoderm in the polar regions of the egg of the

mason bee. KorscHELT (1936) thinks this fold identical with the

amnionfold, as appearing in other insects. As a matter of fact, we

found in Ammophila that caudally a definite amnion rudiment

developes out of that part of the blastoderm fold which lies closest to

the embryo. In Chalicodoma the amnion folds do not develop

further, the envelope which is finally formed is the serosa.

Although STRINDBERG (1914) in Vespa did not find an amnion

fold, the development of the embryonic envelope, at least in the

middle part of the egg occurs in the same manner as in Ammophila.

In some ant species STRINDBERG (1913) did find an amnion fold,

but here the development of the serosa passes off in a quite diffe-

rent way.

While in Ammophila the entire extra-embryonic blastoderm is

involved in the formation of the embryonic envelopes, NELSON

(1915) and ScHNETTER (1934) observed that in Apis only the

lateral parts of the extra-embryonic blastoderm grow out to form

the single envelope present. A strip of cells situated in the dorsal

median (dorsal strip, Dorsalstreifen) does not take part in this

development, and is finally absorbed by the yolk.

As SCHNETTER (1934) defines the amnion as an envelope cover-

ing the germ band, he calls the envelope formed in Apis amnion

and the cells of the dorsal strip serosa. On the authority of

BLiTscHLI, NELSON uses the name amnion in the same sense.

However from SCHNETTER’s photographs and NELSON's drawings

of sections showing the envelope at the beginning of its extension

the differences in the formation of the embryonic envelopes in Apis,

Vespa, Chalicodoma and Ammophila seem to us much smaller than

literature would suggest. The existence and subsequent resorption

of the dorsal strip is the only essential difference we can see and

such a strip does not occur in Ammophila.

F. Formation of the organs

1, General survey

Immediately after the closing of the ectoderm at the ventral side

68 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

of the egg, the formation of the ectodermal organs begins. In quick

succession mouth parts and extremities, tentorium, maxillar glands

and tracheal system, stomodeum and proctodeum with the Mal-

pighian tubes appear. Subsequently at a slower rate, the rudiments

of the nerve system and finally the integument arise (fig. 16, 17,

18, 59a).

The rudiments of the ectodermal organs are all clearly defined

by the time that the caudal and apical tongues of the entoderm

meet each other and the formation of the mid-intestine begins

(fig. 59a—c).

Then, all ectodermal organs being clearly discernible the meso-

dermal organs arise. They however, are accomplished only after

the wall of the intestine has been closed and when the integument

begins to differentiate from the ectoderm (fig. 59a—d).

2. Ectodermal organs.

a. Antennae, mouth parts and extremities

As soon as the ectoderm is closed ventrally, in the apical part

of the egg the rudiments of antennae and maxillae appear. In first

appearance each of these rudiments consists of a slight elevation

of the ectoderm, surrounded by a ring-shaped groove. The first

and the sixth pair of rudiments lie at the lateral side of the embryo,

respectively near the top and at about 20 units from it. The other

rudiments are situated more dorsally between these two.

The foremost pair of rudiments which will become the antennae

shows two slender elevations with their tips flexed dorsad (fig. 45).

The second pair of rudiments represents the appendices of the

intercalary segment. They soon degenerate.

The three other appendices, the mandibulae, the first and the

second pair of maxillae first show themselves as oval elevations,

with their longest dimension almost at right angles to the axis of

the egg. With further development, the groove round each of the

rudiments is smoothed out on their dorsal side, while ventrally it

becomes deeper ; consequently the elevations are gradually heeling

over towards the ventral side (fig. 46).

At the same time the germ band becomes longer ; the yolk main-

taining its original length, the ectoderm extends over the apical

pole of the egg towards the dorsal side. The distances between

the subsequent appendices also increase and simultaneously the strip

of ectoderm between the left and the right row of appendices

narrows (fig. 15, 16, 17). Probably these changes are chiefly

brought about by movements of cells in the ventral area.

When the ventral ectoderm strip narrows, the ectoderm which

lies dorsally from the rudiments is pulled towards the ventral side.

So dorsally, part of the yolk is uncovered again. Soon, however,

by cell division in its lateral parts the ectoderm is again extended

dorsally over the yolk.

The rudiments of the second maxillae, originally situated at the

22nd unit, now lie at a distance of 33 units from the top, which is

the maximal relative distance ever reached.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 69

Now just ventrally of the top, an invagination appears, which

proves to be the rudiment of the stomodeum. This newly formed

hole, is enlarged and deepens because a part of the caudally ad-

jacent ventral ectoderm is taken up into it. By this movement of

the ventral ectoderm in an apical direction the rudiments of the

appendices are carried forward; at the same time the distances

between consecutive pairs of rudiments diminish (fig. 17, 18, 53,

SE, Io, SMe

In the meantime, the above mentioned inclination of the rudiments

towards the ventral median has continued, resulting finally in an

overbridging of the deep ventral part of the groove round each

rudiment. Soon this groove is closed for the greater part, at one

point only an opening persists. In this way in each rudiment an

ectodermal tube is formed.

The tubes that belong to the second mäzillae give rise to the

maxillary glands (see page 70). From the grooves near the first

maxillae, the mandibulae and the antennae the tentorium is derived

(see page 71).

The bases of the mouth parts, while increasing in size, move still

further towards the ventral median (fig. 54, 55). The second

maxillae are closely applied against the embryo over a distance of

about 120 u, only their foremost part protrudes freely from the

surface of the egg. They approach each other ventrally and fuse

together. The 2 maxillary tubes merge into a common outlet (fig.

5e, 29).

Finally the mouth parts are situated as follows :

Apically of the mouth parts lie the antennae as very small ele-

vations of the ectoderm. At both sides of the mouth we find the

mandibulae and, immediately behind them, the first pair of maxillae.

The coalesced second maxillae constitute a cross ridge behind the

mouth opening. In the „exil of the second maxillae the common

opening of the maxillary glands is situated.

When the rudiments of the mouth parts are clearly visible another

3 pairs of ectodermal elevations arise caudally of the second maxil-

lae ; these are the thoracal legs (fig 18, 53). Just as in the mouth

parts we find invaginations at their bases; those of the 2nd and

3rd pair of thoracal legs become tracheae, those of the Ist pair

degenerate.

The formation of the tracheae out of these invaginations con-

firms the opinion of Carrière & BiircER (1898), that tracheal

system, maxillary glands and tentorium are homodynamous. NELSON

(1915) opposes this statement, as he considers the groove of the

second maxillae to be a stigma and assumes that there is an essen-

tial difference between tentorium and maxillary glands on one side

and stigma rudiments on the other. According to him, stigmata

would always lie dorsally of the elevations while the other organs

would appear at their ventral side. In our opinion this argument

does not hold, as we observed that originally a ring shaped groove

is present which gives rise to all the organs under discussion.

The thoracal legs hardly develop any more. They have already

70 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

degenerated to small ectodermal thickenings (,‚Imaginalscheiben”)

when the mouth parts reach their ultimate positions round the mouth

(Cais, Sst, 35, 80, Me

b. Stomodeum.

About the time that the mouth parts begin to develop, a small

invagination appears at the ventral side of the apical pole of the

egg (fig. 45). This will become the stomodeum. The ectoderm,

which in this stage is just covering the pole of the egg, still consists

of rounded cells with dark nuclei; many cell divisions are still in

progress. The rudiments of the stomodeum consist of similar cells.

While the ectoderm, shifting over the pole, is extending along

the dorsal side of the yolk, the cells at the apical pole of the egg

and those of the stomodeum assume a cylindrical shape. Then the

cells of the stomodeum stop dividing, nevertheless, the stomodeum

continues to sink in (fig. 16, 17, 18). In Apis this also occurs and

to explain this, SCHNETTER (1934) assumes that ectoderm, lying

caudally of the stomodeum, is gradually invaginated. The result of

this is a ventrad movement of the stomodeum and a shortening of

the germ band. Although we did not, like SCHNETTER, make our

observations also on living eggs, our sections yield enough argu-

ments to maintain that in Ammophila too the ectoderm layer in the

foremost region of the egg furnishes the material for the stomodeum.

During the growth of the stomodeum no more cell divisions occur

in it, yet the distance between the mouth parts and the stomodeum

keeps shortening (fig. 16, 17, 18, 53, 54, 55, 56, 57). As simul-

taneously the caudal edge of the stomodeum moves towards the

ventral side (compare fig. 16 and 18), it actually looks as if the

ectoderm material situated between the mouth parts is partially

used for deepening the stomodeum. As at the same time ectodermal

cells on the top of the egg are dividing, the apical edge of the

stomodeum is “pushed” over the top in a ventro-caudad direction.

In this way the stomodeum is not distended but its form remains

unchanged during the movement (compare fig. 35 and 55).

The mouth parts having reached their ultimate positions, the cells

of the stomodeum begin to divide. The thickness of its wall in-

creases to several layers (fig. 47). These cells then are rearranged

in a single layer, causing a lengthening of the stomodeum (fig.

53—57). At their free side the cells secrete a chitinous layer.

During its entire development, the caudal end of the stomodeum

is applied against the yolk or, in older stages against the mid

intestine. Shortly before the larva hatches, at this end, a ring

shaped fold appears in the wall of the stomodeum. STRINDBERG

(1914), who observed it in the embryos of Vespa and Trachusa,

calls it "Proventrikelanlage”, SCHNETTER (1934) describing it in

Apis, speaks of "ringförmige Wucherung” or "pilzhutförmiges Or-

gan’. From our sections it appears that this thickening penetrates

into and pierces the wall of the mid-intestine, In this way the com-

munication between stomodeum and mid-intestine is established

(fig. 60).

Meanwhile round the stomodeum a thin muscular layer has been

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 71

formed (fig. 44) and in the walls of the stomodeum longitudinal

folds have appeared, imparting a star shape to it in cross section.

c. Maxillary glands.

On page 68 we said that originally the rudiments of the cepha-

lic appendices are surrounded by a groove. The groove of the second

maxillae develops into the maxillary gland (fig. 31).

While the part of the groove, which lies apically of the maxillar

rudiment becomes shallower, the rest of it continues to invaginate.

In this way an ectodermal sac is formed which penetrates into the

mesoderm, just caudally of the maxillar rudiment (fig. 17, 18). Its

cells are rounded ; they have a diameter of about 10 u. Their nuclei

are darkly stained, about 6 „ in diameter ; cell division is in progress.

The sac grows steadily backwards and extends between meso-

derm and yolk. Its opening shifts somewhat to the ventral median

while the sac flattens. Now the cells become cylindrical; their

nuclei are faintly coloured as cell division has stopped. By this time

the sac is 100 u long, 120 u broad and 4—8 u wide (fig. 17).

Then, quickly growing out to a length of about 400 u the sac

assumes a tubular shape. The tube finally measures 20 u in diameter.

The: cylindrical cells of its walls are 12 u high and 4 u broad (fig.

49, 51, 52). By branching, it forms 2 or probably more diverticula

which run winding between the fat cells and are very difficult to

trace backwards.

When during the growing of the stomodeum the second maxillae

are moving in an apical direction, both tubes are carried along.

Moreover, at the same time both second maxillae and the openings

of the tubes are approaching each other ventrally (fig. 54, 55).

Finally the proximal ends of both tubes fuse over some distance

in the ventral median. As the second maxillae then are situated

alongside this superficial part of the joined tubes a short groove is

formed. Subsequently the second maxillae bend over towards each

other, fuse and cover the gutter, forming the labium. In this way

the tubes get their common outlet in the "axil’’ of the labium.

The common part of the tubes lies ventrally of the nerve system ;

behind the first furcation each tube curves laterad and dorsad till

they are situated dorsally of the nerve system on either side of the

ventral part of the intestine.

In literature these tubes sometimes are called silk glands, some-

times salivary glands. Surely in full grown Ammophila larvae the

function of the glands justifies the first name. We will not, however,

deny the possibility that as long as the larva takes food the tubes

could act as salivary glands. So we prefer to refer to the tubes with

the neutral name “maxillary glands”.

d. Tentorium

On page 69 we described how, near each of the cephalic appen-

dices, during its development an invagination in the ectoderm is

enclosed. The grooves belonging to both antennae in this way be-

come tubes which flatten out. They grow backwards in converging

directions, so they meet in due course and fuse (fig. 53, 54).

The grooves belonging to the first maxillae develop in the

72 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

same way, they, however, grow out in converging forward directions.

Finally they meet and fuse which each other and with the "an-

tennal” tubes. So an X-shaped system of flattened tubes is estab-

lished (fig. 53, 54) having outward apertures at a short distance

ventrally of the antennae and somewhat dorsally of the initial basis

of the first maxillae. The centre of the X constitutes a broad plate,

which is situaed between stomodeum and suboesophagial ganglion

(fig. 36). The entodermal cells, which originally were cylindrical,

now have flattened and they secrete chitin.

The tubes appearing at the bases of the mandibulae, grow back-

wards over a short distance but do not flatten out. Chitin is also

secreted in them; they constitute the place of attachment for the

strongly developed mandibular muscles (fig. 36). NELSON (1915)

calls them "mandibular apodemes”.

Together these tubes represent the inner chitinous cephalic

skeleton, the tentorium (fig. 57, 60).

e. Tracheal system

When the formation of the mouth parts has begun 11 shallow inva-

ginations appear in the ectoderm behind the 2nd maxillae at regular

distances on both sides of the egg (fig. 17). As has been discussed

on page 69, these invaginations are serially homologous with the

invaginations at the bases of the cephalic appendices. The first pair

soon vanishes.

Especially in older eggs it is clearly visible that the 10 remaining

invaginations lie in the last 2 thoracal segments and in eight ab-

dominal ones. At first these invaginations are oval-shaped in cross

section, their longest axis lying about perpendicular to the longi-

tudinal axis of the egg. In the centre it is shallower than at the

circumference (fig. 48). Subsequently the ectoderm surrounding

the invagination grows over it from all sides and finally covers it

nearly entirely (fig. 49). Only in the centre outward communi-

cation persists.

The oval cavities soon become lozenge-shaped, their longest dia-

meter lying parallel with the longitudinal axis of the egg (fig. 54).

The 4 points of the lozenge grow out, giving rise to tubes that

extend in the 4 directions of the diagonals of the lozenges. The

apical and caudal tubes grow out first. In the more caudal abdo-

minal segments the hindmost tube is longer than the foremost ; the

reverse is the case in the more apical abdominal segments. In the

intervening segments both tubes are equally long. The dorsal and

ventral tubes grow out somewhat later, the latter are longer than

the former.

The 10 discrete longitudinal tubes developed in this way on

both sides of the embryo approach each other and fuse to one big

tube, the tracheal trunk In each segment the dorsal and ventral

tubes constitute branches of these trunks.

NELSON (1915) that states in Apis mellifica the branches of the

left and of the right trunk communicate ventrally and dorsally. We

could not ascertain whether this also occurs in Ammophila. In young

larvae the branches certainly do not communicate, in older larvae

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 73

they are very difficult to distinguish between the other organs.

During further development the tracheal system sinks in, while

its communication with the outside becomes longer, most probably

by invagination of ectodermal cells (fig. 50). In this way on both

sides of the embryo 10 short ectodermal tubes arise, connecting the

tracheal trunk with the stigmata (fig. 60). Originally the cells of

the invagination are cylindrical, later on they become round or

elliptical, forming a kind of plaster epithelium (fig. 40). After the

tracheal trunk has been formed, however, the cells become cubical.

The nuclei do not change much, their size only decreases from

5) 1 ©) ONB

When the integument has secreted a cuticula, a chitinous layer

also becomes visible in the tracheal trunk.

f. Proctodeum and Malpighian tubes

When the rudiments of the tracheal system have appeared a new

invagination in the ectoderm becomes visible dorsally at the caudal

pole of the egg. As this invagination develops, it branches into 2

tubes lying on either side of the yolk and making an impression

upon it (fig. 17). Later on near the root of those tubes a second

pair of similar tubes appear. All grow in an apical direction. At

first the cells of these 4 tubes are cylindrical and similar to the

ectoderm cells of the surface of the egg. Later on they become more

cubiform and bear a great resemblance to the cells of trachea and

maxillary glands.

The common outlet of those 4 Malpighian tubes is enlarged by

ectodermal invagination and constitutes a sac (fig. 58a, b). At

the same time its outward aperture moves form the dorsal to the

ventral side of the egg. Probably this can be attributed to the same

process that caused the shifting of the stomodeum described

above, to wit to invagination of the ectoderm. Thus the proctodeum

is formed, the final shape of which can be seen in fig. 58 and fig.

60. It lies on the ventral side of the embryo, close to the yolk and

has two short coeca. The Malpighian tubes open into the apical

part of the proctodeum. The cells of the proctodeum remain

cylindrical. The communication between the proctodeum and the

mesenteron only appears at a much more advanced stage as a

narrow fissure. In older larvae already taking food this connection

is still very narrow.

g. Nervous system

After the rudiments of the ectodermal organs described above

have appeared, a small invagination in the ectoderm becomes

visible in the ventral median (fig. 32). The first indication

of it can be found near the second maxillae. It is prolonged in a

caudal direction till a groove is formed, running from about the

stomodeum to the proctodeum. This is the neural groove, laterally

bordered by the two neural walls, protruding somewhat above the

eggs surface. Perhaps there is some difference in the dimensions

of the groove and the walls intra-and intersegmental. Our slides,

being chiefly cross sections, did not give conclusive evidence on

this point.

fas G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

The ectoderm thickens in this neurogenic area. The neural walls

increase in size and as there is little place for new cells in the

narrow nervous groove, these protrude sideways into the embryo,

constituting a fan shaped figure in each segment (fig. 52). From

these cell concentrations the ventral cord is derived.

In addition to these thickenings in the ventral median, concen-

trations of ectoderm also appear in the apical part on the latero-

dorsal side of the embryo (fig. 47). Examining successive sections

here, we meet on either side of the embryo 3 thickenings of the

ectoderm. These are the rudiments of the 3 pairs of cerebral ganglia.

In the ventral groove all cells are long drawn pear-shaped, 12 u

long with big globular nuclei of about 10 u diameter. These

neuroblasts we also found in the neural walls and in the ectodermal

thickenings in the cephalic area. In the cephalic area the peripherical

cells remain smaller and they soon constitute a new hypodermis

covering the nervous system (fig. 38, 52). The neural groove is

covered by hypodermis cells originating from the neural walls.

The neuroblasts give rise to a great number of smaller nerve cells

with a diameter of about 6 u and nuclei of 4 u (fig. 52). Gradually

these cells are severed from the hypodermis, the contact being

maintained longest in the intrasegmental parts of the neural groove.

In each segment a pair of ganglion rudiments is formed by cells

from the neural walls. They are joined by nerve cells derived from

the neuroblasts of the ventral groove, which in each segment move

to the foremost part of it. Thus these cells from the neural groove

constitute the commissures between the proper ganglia derived form

the neural walls. Other cells of the neural walls build a double

communication between consecutive ganglia, the connectives.

The nerve cells in the head of the embryo remained arranged in

3 groups. Some cells move a little and establish the mutual con-

nections between the 3 cerebral ganglia and, passing on either side

of the stomodeum, also the communication with the suboesophagial

ganglia (fig. 43).

The nerve cells grow ramifications which arrange themselves in

thin bundles of filaments which finally are situated in the centre

of the ganglia and in the connectives.

The development of the nervous system begins at the head and

preceeds in a caudal direction, so in one egg we can observe several

consecutive stages.

In Ammophila we could distinguish 16 pairs of ganglia. The first

3 pairs have fused to one long drawn sub-oesophagial ganglion,

the last 3 are nearly coalescent (fig. 60). In Apis, NELSON (1915)

distinguished 17 pairs of ganglia and CARRIÈRE & BürGER (1898)

counted the same number in Chalicodoma.

From the dorsal wall of the stomodeum a group of cells having

the appearance of nerve cells is disengaged. In our opinion they

represent the frontal ganglion, controlling the intestinal system.

The rest of the "stomogastric system’ as NELSON (1915) described

it in Apis, we could not detect in Ammophila. Though we found

small concentrations of ectoderm cells near the edge of all the

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 75

rudiments of the tentorium, they were not clearly defined groups,

which we could identificate with the corpora allata. Nor have we

been able to find in Ammophila the rudiments of the pharyngeal

ganglia against the wall of the stomodeum.

The development of the nervous system in Apis has been minutely

treated by NELSON (1915). Our scanty material does not allow us

to deal with this subject as thoroughly as he did, so we had to

confine ourselves to the rough description given above, which does

not disclose important differences between the development of the

nervous system in Apis and Ammophila.

h. Integument

As has already been described on page 65, when the rudiments

of all mesodermal organs have arisen, the lateral edges of the

ectoderm grow out in a thin layer over the dorsal side (fig 47).

This epithelium remains till all organs have appeared, till the wall

of the mesenteron has been formed and the intestine is closed at

the ventral side. Then the cylindrical ectoderm cells covering the

sides of the embryo, assume a cubical shape and move towards the

dorsal side. This cubical epithelium takes the place of the thin layer

mentioned above and soon its cells become cylindrical again.

In the foremost cephalic part of the embryo, by division of the

ectoderm cells the integument acquires a thickness of several cell

layers, while its cells are more or less oval (fig. 43). The rest of

the embryo is entirely covered by a single layer of cylindrical cells

(fig. 36, 39). On the whole surface of the embryo a thin chitinous

cuticula is secreted.

3. Entodermal organs

a. Mesenteron

As has already been mentioned on page 65 the apical and the

caudal entoderm approach each other, the former as 2 lateral

tongues, the latter as one dorsal tongue (fig. 18). When these

tongues have reached each other the apical entoderm begins to

extend over the dorsal surface of the yolk. Its cells, first arranged

in two or three layers, rearrange themselves in a single layer against

the yolk. The moving cells are spindle shaped, their longest axis

lying parallel to the surface of the yolk. Having covered the yolk

dorsally the entoderm cells become cubiform. Only at the foremost

part of the yolk, the covering is postponed till the formation of the

mesenteron has been accomplished. Apically the caudal entoderm

tongue is only a few cell layers thick, more backwards it consists

of many cell layers. The cells in the median of the caudal entoderm

tongue and in its apical part shift along each other till they con-

stitute a single layer. Consequently the entoderm becomes thinner

and it covers a greater part of the yolk. At both edges this sheet

remains many cell layers thick.

By this time about the dorsal half of the surface of the yolk has

been covered, exept apically. Then from the edges and the polar

parts of the apical and of the caudal entoderm cells (surely also

newly formed cells, as cell division is in progress) are moving

76 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

ventrad along the yolk (fig. 50). Finally the entire yolk is enclosed

by a single layer of entodermal cells fig. 59a—d), which constitutes

the intestinal wall. While arranging themselves into one layer the

cells are cubiform, later on they become cylindrical.

During the development of the intestine the yolk shortens. Con-

sequently the distance from the top of the egg to the apical end

of the yolk increases. As the apical entoderm remains closely

applied to the yolk it is also removed from the top of the egg.

From the moment that cell movement and cell division set in many

yolk cells and ooplasm have been concentrating at places of greatest

activity inside the yolk membrane (fig. 40, 50, 59). When the

entoderm extends dorsad over the yolk, concentrations of yolk cells

accompany it on the opposite surface of the yolk membrane. Later

on, when the movement of the entoderm cells is ventrad, it seems

as if the yolk cells are carried along with them to the ventral

median. Near those cells of the migrating entoderm that have

proceeded farthest we observe in the yolk filaments of plasm enclos-

ing many yolk nuclei and rediating fan-like from spots on the yolk

membrane corresponding to these leading entoderm cells. When

finally the wall of the mesenteron is closed, ventrally over the whole

length of the egg and dorsally in its foremost part, nearly all the

plasm and yolk cells are accumulated in these regions. When the

intestine has been enveloped, the yolk cells disappear.

The cells of the mid-intestine are cylindrical, 20 u high and 6 u

broad. The nuclei lie close to the yolk, they are 8 u in diameter;

their chromatine mass is darkly stained, strongly contrasting with

the rest of the contents of the nuclei (fig. 41). The other half of

the cell is almost entirely occupied by a great vacuole. When cell

division has stopped the nuclei are less visible in the cells. The

vacuoles remain until resorption begins.

4. Mesodermal Organs

Soon after the first appearance of the mesoderm we can already

distinguish some of its parts.

In all thoracal and abdominal segments and also in the antennal

segment lies a coelomic sac (fig. 4e, f) on either side of the yolk.

Ventrally of the yolk, over the whole length of the embryo, lies

a 2—6 layers thick mass of mesodermal cells.

The wall of the coelomic sacs facing the yolk is the splanchnop-

leura, from which the muscular covering of the intestine is derived.

The wall of the coelomic sacs lying close to the integument, the

somatopleura, produces the muscles attached to the integument, the

muscles of the mouth parts and those belonging to the stomodeum.

A number of cells situated at the dorsal side of the coelomic sacs

in the transitional area between splanchnopleura and somatopleura

develop to cardioblasts, the rudiments of the circulatory system

(fig. 59). A few cells lying in the 3rd, 4th and 5th abdominal segment

in or against the splanchnopleura give rise to the reproductive

organs.

The fat cells originate from cells of the ventral mesoderm, facing

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 77

the yolk. Now the question has been put forward whether the fat

cells are derived from the splanchnopleura or from the somatopleura.

KorscHELT (1936) identifying with splanchnopleura only the yolk

facing wall of the coelomic sac, logically must consider the fat cells

to be derivates of the somatopleura. (CARRIÈRE & BüRGER (1898)

and NELSON (1915), however, call the inner surface of the ventral

mesoderm mass splanchnopleura and the outer layer somatopleura

although the lumen of the sac is missing in this part, as can be seen

in fig. 37. However, a lumen does exist between the dorsal

and the ventral groups of mesoderm cells in Ammophila and

it actually seems as if there is a continuity between the true

splanchnopleura of the coelomic sac and the dorsal layer of the

ventral mesoderm. On this evidence we are inclined to believe that

the fat cells hail from the splanchnopleura, our observations putting

CARRIÈRE & BürGER and NELSON in the right.

a. Fat tissue

When through cell division in a radial direction the thickness of

the mesoderm of the abdominal segment has increased to about 6

cell layers, a number of mesodermal cells lying closely applied

against the yolk, concentrate in several groups (fig. 37, 38, 48).

In transverse sections these groups appear as rings of cells, in

longitudinal sections they look like short winding strains. As within

these cell groups, usually a “lumen” is present, they give the im-

pression of a system of very much ramified and anastomosing tubes,

occupying from the Ist to the 8th abdominal segment but without

any communication neither with any organ nor with the outside.

Its cells are cubiform or polyedric, 4 u in diameter. The nuclei are

stained as dark as the plasm and they are not very sharply defined.

This tissue is present during the entire embryonic development

(fig. 39, 50). Often it is difficult to distinguish between these

mesodermal tubes and the ends of maxillar glands and Malpighian

tubes. In the literature on Hymenoptera and other groups of insects,

we did not come across any description of similar formations of

fat cells.

When the intestine begins its resorbing activity the fat cells

become much inflated, assuming the same appearance as the fat

cells of other insects. The nuclei are situated against the cell walls,

the cell increases to a diameter of 40—50 u. After fixation a reti-

cular structure remains, the alcohol of the fixative dissolving part

of the cell contents.

b. Muscles

aa. Muscles round the mid-intestine

The small cells of the splanchnopleura multiply and give rise to

thick strands of cells lying laterally alongside the yolk and making

an impression on it (fig 38, 50). Originally the cells of the

splanchnopleura were cylindrical, now they become polyedric, 4 u

in diameter. The nuclei occupy nearly the whole of the cell. A part of

these cells move ventrad, alongside the yolk and when the ectoderm

has entirely enveloped the yolk, a number of these cells also move

dorsad (fig. 59a—d). In this way the whole intestine is covered by

78 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

a layer of spindle shaped cells, a muscle layer. Dorsally this layer

is in connection with the parts of the coelomic walls surrounding

the heart (fig. 41).

bb. Muscles of the stomodeum

Among the cephalic segments only the antennal segment has a

coelomic cavity. Its walls, however, do not produce muscles. In the

cephalic area the muscles are exclusively derived from the meso-

derm that is situated ventrally in the embryo behind the invagination

of the stomodeum (fig. 47m), A small part of these cells give rise

to the muscles of the stomodeum, they apply themselves against its

wall as it sinks in. The mesoderm cells originally round, now become

spindle shaped and constitute a thin muscle layer (fig. 40). Its

development begins at the forward end and proceeds backward.

When the communication between the stomodeum and the mid-

intestine has been established, the apical part of the latter is also

surrounded by muscles established from the ventral mesoderm of

the cephalic area. This muscle layer, which is somewhat thicker

than that enveloping the rest of the mid-intestine, gradually merges

into the latter.

cc. Muscles of the mouth parts

When the mouth parts have been differentiated most of the

ventral mesoderm of the cephalic area concentrates on either side

of the embryo inside the bases of the mouth parts. Together with

the mouth parts these mesoderm cells move apicad. When all the

organs in the head have been accomplished, these cells constitute

a pair of big muscles bundles running from a latero-dorsal point of

attachment via the tentorium to the strongly developed mandibulae

(fig. 36, 43). Some less prominent muscles connecting the maxillae

with the tentorium plate hail from the same origin.

dd. Muscles attached to the integument

Originally the mesoderm shows no distinct segmentation. When,

however, the mid-intestine has been closed, the mesoderm cells

concentrate in each segment. Between those concentrations only

a small number of mesoderm cells remain. All cells arrange them-

selves in 4 groups of bands running from the dorsal as well as from

the ventral side of the embryo to both flanks. Moreover, a few cells

apply themselves against the inner side of the skin. The form of the

cells changes from polyedrical to spindle shaped.

In the 4 groups of bands mentioned above the cells are not all

directed in the same way. An outer layer of cells, which lie with

their long axis perpendicular to the axis of the embryo, can be

distinguished from an inner layer, the cells of which lie parallel to

the longitudinal axis of the embryo.

From the inner layer are derived 4 groups of longitudinal muscles,

the outer layer in the dorsal part constitutes thin muscle bands

running from the heart to a region of the skin, somewhat dorsally

of the stigmata. In the ventral part they connect an area of the

skin just ventrally of the stigmata with the membrane surrounding

the ventral cord (fig. 39). Nerson (1915) calls them dorsal and

ventral diaphragma respectively.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 79

In the foremost part of the head, on either side of the cephalic

arteria, a small bundle of muscles connects the skin with the dorsal

side of the stomodeum

c. Blood and circulatory system

aa. Blood cells

When the fat tissue has been differentiated from the mesoderm,

a number of small round mesoderm cells, for the greater part

originating from the most ventral part of the mesoderm greatly

increase in size. They reach diameters of 8—10 x and they grow

small ramifications of plasm (fig. 32, 51, 52). We found them

chiefly ventrally between the neurogenic area and the yolk. Later

on they wander all through the embryo and when the mesoderm

extends dorsad along the yolk these big cells move to the dorsal

median where they are enclosed by the cardioblasts. In this way

they get into the circulatory system so we may call them blood

cells.

bb. Cephalic artery

Originally the walls of the coelomic sacs of the antennal segment

consist of polyedric cells. When the mouth parts move apicad and

the stomodeum lengthens, the coelom of the antennal segment also

enlarges. While still growing it penetrates through the other cephalic

segments and finally it reaches the first thoracal segment. Its cells

flatten and become long drawn in a tangential direction (fig. 40).

When the embryo has been closed dorsally the coelomic cavities-

originally situated laterally-move dorsad. The splanchnopleura of

both sides become contiguous in one line closely above the stomo-

deum and there they constitute a groove which is open at the dorsal

side. Subsequently the coelomic cavity is reduced as the somatopleu-

ra applies itself against the splanchnopleura. As finally these double

walls approach and meet each other the groove is closed becoming

the cephalic artery.

cc. Dorsal artery

Out of the dorsal wall of the coelomic cavities a row of cells

arise, which increase in size beyond other coelomic cells. These cells

are 6 y in diameter and their plasm is faintly coloured; they are the

cardioblasts. In a cross section 2—4 of these cells can be found

close together on the dorsal surface of the coelomic wall (fig. 50).

When the intestine has been closed these cells insert themselves

between the intestine and the epithelium of the dorsal side which

is simultaneously substituted by cylindrical epithelium. Arrived in

the dorsal median the cardioblasts of both sides constitute a tube

and then flatten out (fig. 42). The inner walls of the coelomic

cavities, consisting only of thin, very much flattened cells have also

moved towards the dorsal median. Here a part of the splanchno-

pleura gives rise to the dorsal part of the intestinal muscles. The

rest of the dorsal parts of the coelomic cavities apply themselves

against the dorsal artery and establish connections between the

dorsal artery and the intestinal muscle layer and between this artery

and the muscles of the skin (fig. 59a).

80 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

d. Reproductive organs

When the cells from which the intestinal muscles originate, are

detached from the splanchnopleura, our attention is drawn by a

number of cells remaining in the coelomic wall (fig. 50) and being

somewhat larger than any other mesoderm cell (diameter 6 u). In

each transverse section through the 3rd, 4th an 5th abdominal seg-

ment about 2 or 3 of these cells can be found, They are the rudi-

ments of the reproductive organs ; we did not notice any trace of

them in earlier stages.

By the time the mid-intestine has been accomplished these cells

are only present in the 5th abdominal segment. Now they have an

elliptical shape, they are 10 high and 4 u broad; their number

has increased. When the mesoderm extends dorsad they join in this

movement (fig. 59). They multiply intensively and so they give

rise to 2 nearly cylindrical cell masses (fig. 42, 60) being 150 u

long, 40 u across and finally consisting of cells measuring 8 y in

diameter. These cell masses are situated longitudinally in the 5th

abdominal segment, applied on either side against the dorsal artery

and against the intestine. They are enclosed by an epithelium of

flattened mesoderm cells.

In Chalicodoma CARRIÈRE & BürGER (1898) found the rudiments

of reproductive organs in the 3rd, 4th and 5th abdominal segment.

In Ammophila in the 3rd and 4th segment only a few big cells are

formed, which subsequently disappear or perhaps wander caudad.

In Chalicodoma these big cells are already visible shortly after

the formation of the coelomic sacs. Moreover, in Chalicodoma a

rudiment of the efferent ducts was clearly visible ; we could not find

a trace of it in Ammophila.

III. Appendix

Characterisation of the stages of development reached after cultivation

during different numbers of hours at 30° C.

Stage A, up to stage A11; Present are respectively 1, 2, 4 etc. up to 1024 nuclei.

After 20 minutes no nuclei were distinctly visible, after 3 hours more than 1024

nuclei have been counted.

Stage B. 3 hours. 1500 nuclei could be counted. Nuclei in the foremost part

of the egg are penetrating into the cortical layer.

Stage D. 6 hours. Blastoderm nearly differentiated, lateral partitions between the

cells visible, basal membrane not yet formed. Yolk cells begin to fuse into syn-

cytia.

Stage E. 8 hours. Edges of the mesodermal plate in the apical part of the egg

partly covered by the side plates; in caudal part mesodermal plate just sinking

in. The rudiments of the apical and of the caudal entoderm become visible as

rounded cells. At both poles of the egg a weak fold appears.

Stage F. 10 hours. In apical part side plates reach each other in the ventral

median, in caudal part they sever themselves from the mesodermal plate and

begin to cover it. Mesodermal plate 3—6 cell layers thick. Both ends of the egg

show an entodermal cap, only the apical entoderm is covered yet by ectoderm.

Serosa begins to cover the apical pole; in the greater part of the egg the am-

nion fold is only faintly discernible, but caudally it is well developed.

Stage G. 12 hours. Ectoderm covers mesoderm and entoderm entirely. In trans-

verse sections it covers about %6 of the circumference of the egg. Mesoderm

is shifting dorsad alongside the yolk, it is 2—3 layers thick. Its most dorsal edges

fold down to ferm the coelomic sacs. The apical entoderm tongues have not

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 81

grown much, the caudal one now has a length of about 40 units. Serosa covers

the apical pole. Caudally the amnion is fully developed. In the area between

these parts the serosa is severed from the ectoderm. From about the top of the egg

to the 22nd unit the rudiments of the cephalic appendices have appeared. The

rudiment of the maxillary gland appears as a wide sac of 120 x 100 y. The

stomodeum is only a shallow invagination.

Stage H. 14 hours. Mesoderm 2—6 celllayers thick. Coelomic sacs have been

formed from the thoracal segments to the 8th abdominal segment. The apical

entoderm tongues reach the 25th unit, the caudal one the 50th unit. Serosa en-

velops the egg entirely ; amnion degenerates. The dorsal edges of the ectoderm

are moving towards the dorsal median. The rudiments of the cephalic appendices

have moved towards the ventral median, they are now situated in two rows

behind the stomodeum, each row about 80 y from the ventral median, towards

which they are hanging over. The 5th pair lies at a distance of 33 units from the

top. Behind this pair we find the 3 pairs of rudiments of the thoracal legs. Part

of the cells of the stomodeum have become cylindrical, their depth is about 40 y.

The maxillary glands are about 250 y deep and still sack-shaped. The rudiments

of the stigmata are shallow oval invaginations. The rudiment of the proctodeum

is 20 y broad and 30 y deep. In the lateral walls of the head the ectoderm

thickens.

Stage I. 16 hours. Caudal and apical entoderm have reached each other. Except

in the most caudal part, the ectoderm dorsally of the yolk forms a thin epithelium.

In the serosa cells cannot be distinguished any more. The stomodeum is 100 u

deep and the cells of its walls are round now. The antennae lie just behind the

stomodeum, the second pair of the cephalic appendices have disappeared, the

others have approached the stomodeum and are situated in a V behind the an-

tennae. The base of this V lies 22 units from the top. The thoracal legs have

become longer and thinner. The maxillary glands are now tubes of 400 y long

and 20 „ wide. The rudiments of the trachea are lozenge-shaped 120 u long

and 70 y broad. The proctodeum shows 2 short rudiments of the Malpighian

tubes, which open into it with common outlet. Of the nervous system the cere-

bral ganglia appear as three thickenings of the cephalic ectoderm, while in the

ventral median the neural groove and the neural walls are visible. Fat cells are

being formed from the first to the fifth abdominal segments.

Stage J. 17 hours. The lozenges of the tracheal rudiments have become longer,

their openings to the outside have narrowed. The Malpighian tubes are about

80 u long, the proctodeum is 80 y deep and 50 y wide. The neural groove has

developed over the whole length of the egg; neuroblasts are being formed. The

entoderm starts covering the yolk by expanding and thinning to a single layer.

Mesodermal cells in the head arrange themselves round the stomodeum to build

up a muscular layer. The formation of fat cells is now also proceeding in the 6th

and 7th segment. Some of the ventral mesoderm cells enlarge to blood cells. The

antennal coelom is about 60 y long. In the 3rd, 4th and 5th abdominal segment

the rudiments of the reproductive cells are visible.

Stage K. 20 hours. The antennae lie on either side of the stomodeum, the other

mouthparts have moved further towards the stomodeum, the 2nd maxillae now

lie 12 units from he top. The distance between the top of the egg and the

3rd pair of thoracal legs has been reduced to 25 units. The openings of the

maxillary glands have shifted apicad and towards each other, but they have not

yet fused. The caudal ends of the parts of the tentorium that are formed by the

grooves of the antennae on either side of the embryo have fused. Those formed

near the first maxillae have not yet fused. The mandibular apodemes are open

grooves still. The stomodeum is 200 u deep, its cells are cylindrical. The

rudiments of the tracheae are now tube-shaped and the tubes of 2

adjacent segments have nearly reached each other. The Malpighian tubes have

reached a length of 400 y. The proctodeum has got its definite shape. In the

cephalic part the neural tissue has been covered by a newly formed hypodermis.

In each segment the nerve cells wander to its foremost part. Now 2/3 of the cir-

cumference of the yolk is covered by entodermal cells, giving rise to the mesenteron.

More blood cells have been formed in the entire ventral part of the egg. The

antennal coelem is 100 y long. Reproductive cells are now only visible in the 5th

abdominal segment.

82 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

Stage L. 22 hours. The antennae have been reduced to very small elevations, they

have moved somewhat dorsad. Mouth parts have now reached their ultimate

positions but second maxillae have not yet fused. Thoracal legs begin to degene-

rate. The stomodeum is 300 y deep. Maxillary glands have fused but have not

yet been completely covered by the second maxillae. Mandibular apodemes have

closed to tubes with an opening to the outside. The X-shaped tentorium has been

formed. The tracheal trunk has been constituted but still shows a widening in the

centre of each segment at the mouthes of the branches. Rudiments of the suboeso-

phagial and cerebral ganglia have been severed from the hypodermis. Ganglion

frontale is visible in the wall of the stomodeum. More backwards the neuroblasts

and nerve cells of the median cord are contiguous with the ectoderm at only one

place in each segment. The rudiments of the ganglia are drawn out, they are

connected by short thin connectives. In the foremost part of the eqgs the intestinal

wall has been closed ventrally, in the middle of the egg both parts have nearly

reached each other, in the hindmost part the distance between both ventrad growing

edges is greater yet. The cells are cylindrical, 20 y high with big nuclei and

vacuoles. Muscular layer around the stomodeum has now been formed. A number

of mesodermal cells lie between the tentorium and the mouthparts. The

splanchnopleura has formed a muscular layer round the ventral half of the in-

testine. The walls of the antennal coelom approach each other in the dorsal

median. On the dorsal walls of the coelomic sacs cardioblasts can be found.

Stage M. 24 hours. The antennae have been reduced for the greater part. The

mandibulae how sharp chitinuous furcated jaws. Second maxillae have fused

now. Thoracal legs appear as slight thickenings only. Chitine has been secreted

in the stomodeum. Ganglia more rounded and all free from the ectoderm; con-

nectives are longer than in the foregoing stages. The dorsal epithelium is thin

still, cell division does not yet occur laterally in the ectoderm. The intestinal wall

covers the yolk entirely. Mesodermal cells concentrate in the segments, giving

rise to the muscles of the body. The splanchnopleurae are giving rise to muscles

along the dorsal side of the intestine. Mandibular muscles have been differen-

tiated. Cephalic arteria is still open at the dorsal side. Cardioblasts and blood

cells are wandering dorsad.

Stage N. 26 hours. Stomodeum is 450 y long, in transverse sections its lumen is

star-shaped. In front of the mid-intestine the "Proventrikelanlage” has been

formed. Maxillary glands have now been completely covered. The nerve cells

have grown offshoots. A cylindrical epithelium now covers the dorsal side of the

embryo. In the segments the mesodermal cells arrange themselves to the diffe-

rent muscle bundles. Heart has been closed over the whole length of the embryo,

blood cells lie within it. The reproductive cells constitute 2 compact cylinders,

lying in the 5th abdominal segment.

Stage O. 30 hours. Stomodeum as well as proctodeum in open connection with

the mid-intestine. Chitine is secreted by all parts of the tracheal system. All

muscle cells have become spindle shaped and constitute real muscles. The

Malpighian tubes contain swollen cells, their lumina have become narrower, The

hypodermis has secreted chitin.

Stage Z. (eating larva) 48 hours. The cells of the intestinal wall are full of a

granulate substance. The fat cells have swollen, their nuclei lie against the wall

of the cell.

IV. Ecological part

A. The microclimate to which eggs, larvae and imagines are

exposed.

As told above in the introduction, it soon became clear to us that

the microclimate exerted a great influence on the activity of the

imago of Ammophila campestris and on the development of its eggs

and larvae. We now attempted to obtain a more detailed picture

of this influence,

As we had to our disposal only rather simple instruments, the

extension and exactitude of our meteorological observations have

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 83

been limited; for our purpose however, they were apparently

sufficient.

1. Technique of the meteorological observations

During the day we registered every hour:

1°. The temperature of the air, 10 cm above the surface of the

soil.

2°. The temperature of the air, just above the ground.

3°. The temperature in a nest of Ammophila (3 cm below the sur-

face).

4°, The illumination on the ground.

5°. The relative humidity of the air 10 cm above the ground.

It is a pity that because of our rather tiring work during the

day, it was hardly possible to do regular meteorological observations

also during the night. The handicap which the lack of nightly series

of observations meant to us, we partly overcame by occasionally

making some registrations during the night and by using maximum

and minimumthermometers. One of these we dug in at a depth of

3 cm, a second and a third we placed at 30 cm and 200 cm above

the ground respectively. These two were protected from direct

radiation by white painted metal screens which, however, permitted

of a free circulation of the air round the thermometer.

We would have liked to measure the relative humidity in the cell

of the nest. This, however, was technically impossible to us.

The temperature we read in tenth of degrees centigrade. To

measure the temperature at a depth of 3 cm, we put the thermo-

meter into the nest and covered it with a hull to protect it from

direct radiation of the sun. To measure the temperature in the air

at about 10 cm and just above the bottom, we placed the thermo-

meters horizontally upon two iron stands of the required height.

A white painted metal screen was placed in a distance of about

10 cm in such a way that its shadow fell upon the mercury of the

thermometer.

In the beginning we registered these data at several spots in the

colony. This, however, being a flat, sandy path nearly without any

plant, showed a fairly homogeneous microclimate, so later on we

did our registrations at one and the same place in the colony.

The illumination we measured with a Westron Phototronic cell,

connected with a Ferranti galvanometer of 70 Ohm. When very

intense illumination made the reading of the scale impossible, we

used reducing filters (blackened photographic plates) which we

placed upon the cell. Moreover we always placed an opal glass

uppermost, in order to make the light falling on it diffuse and to

prevent the setting of the cell from throwing a shadow upon the

sensitive disk.

The relative humidity was measured with an ordinary framing

of a wet and a dry thermometer.

2. Results of the meteorological observations

As for the mutual relations between the different meteorological

84 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

factors our observations of the different days generally agree. So

we give here only some examples, namely our observations of

August 16th, 17th, 18th an 19th 1941,

The curve representing the illumination often shows a sudden

drop, usually followed by an increase to the original value. This

sudden change is the effect of clouds, screening off the sun for a

while (very often those clouds are the cumuli which may be formed

at beautiful days during midday). Such a decrease of the illumi-

nation soon affects the temperature of the air at 10 cm above the

bottom. On the contrary it hardly influences the temperature in

the air just above the bottom and it never causes a change at 3 cm

under the ground. Irregularities in the daily course of the tempera-

ture are intercepted by the “buffer action” of the surface layer of

the soil. As soon as the illumination diminishes the ground gives

out some heat which is absorbed by the layer of air just above the

bottom and allows it to maintain its temperature for some time.

At a depth of 3 cm we only observed an increase at the beginning

of the day and a decrease at its end. The heat penetrates more

slowly into the bottom than through the air, so the curves of the

temperature at — 3 cm run less steep than those of the temperature

at 1 cm and at 10 cm above the bottom. The soil, however, gathers

more heat and keeps it longer, so the curve of the temperature at —

3 cm often runs horizontally while the temperature of the air is

already decreasing. This inertia causes that short alterations of the

illumination do not act upon the bottom temperature. Another con-

sequence is that during periods of bad weather and at night the

temperature in the nest does not decrease as much as the tempera-

ture in the air.

The highest air temperature we usually found in the layer just

above the bottom. Sometimes, however, as in our examples at

August 16th and 17th the temperature just above the bottom did

not exceed that at — 3 cm. Probably this occurs when the wind

blows stronger. The curve of the temperature at + 10 cm usually lies

lowest, as the air does not absorb as much heat as the soil.

Fig. 62 gives a survey of the maximum and minimum tempera-

tures we registered during a period in August 1941. From these

data it also appears that the oscillations are smallest at — 3 cm.

Here the difference between the highest and the lowest maximum

amounts to 9°, the difference between the highest and the lowest

minimum to 5°. The oscillations at + 30 cm and at + 200 cm are

much more considerable ; to wit those of the maxima respectively

12° and 15°, those of the minima respectively 11° and 8° centi-

grade.

In accordance with what we have learned from the daily curves

of the temperature, the curves of the maxima show the highest

peaks in the air layer close to the bottom, the maxima at — 3 cm

have a lower value, those at + 200 cm are the lowest. The minima

are highest at — 3 cm, they are lowest at + 30 cm, those of +

200 cm are intermediate. So the biggest changes in temperature

occur in the layer just above the bottom. During the day it is heated

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 85

as well by direct radiation from the sun as by radiation of the soil,

During the night, especially when the sky is cloudless the lowest

layer of the air looses more warmth than the higher layers, because

it is in contact with the strongly radiating surface of the soil.

The highest temperature observed in the nest was 37°. Probably

this is an extremely high value, but during hot summer days we

very often noted temperatures between 30° and 33°. The lowest

temperature we found was 10° centigrade, during periods of bad

weather temperatures between 15° and 20° were very common in

the cell. So this is the wide temperature range to which the devel-

oping eggs and larvae of Ammophila campestris are submitted.

The highest temperature we found in the air at 30 cm above the

bottom amounted to 40° centigrade, the lowest in this area was

only 114°. During periods of inconstant and rainy weather and

cloudy skys the temperature seldom rose above 24°, at beautiful

sunny days much higher values were reached.

The relative humidity at + 10 cm shows a close correspondance

with the temperature at the same height (fig. 61). A decrease of

this temperature immediately causes an increase of the relative

humidity. Within somewhat wide limits the changes in temperature

are inversely proportional to the changes they cause in the relative

humidity. So the relative humidity behaves as in a closed system.

At night and early in the morning the air is often saturated with

water damp, at midday the relative humidity may have decreased

to about 40 %,. Therefore, we may conclude from the above that

the chief variable factor determining the temperature is the illumi-

nation, while the temperature itself is regulating the relative humid-

ity. The mutual relations between those three factors of the

microclimate make it impossible to study their separate effect on

the wasp and its brood in field observations. Therefore, in the

following study we will consider only one representative of the

microclimate, namely its most important factor in processes of life,

the temperature.

B. The relation between the temperature and the activity of the

imago

Fig. 64 shows the activity of the females of Ammophila cam-

pestris at different temperatures. These temperatures we measured

at a distance of 10 cm above the bottom, being about the air layer

in which the imagines live and work. The activity is expressed by

the number of caterpillars that is brought in at a definite tempera-

ture, divided by the number of hours we registered that temperature.

From fig. 64 it will be clear that the wasps do not feed their

larvae when the temperature is below 21° centigrade. Then their

utmost activity is restricted to walking about in the colony and a

little bit of digging. Temperature decreasing below 20° they do

not even visit the nesting places. When temperature rises activity

also increases, only at very high temperatures decrease in the

activity of the wasps can again be noticed.

The daily course of the activity of the wasps is in accordance

86 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

with the above. In fig. 65 the full line represents the number of

intensely digging wasps that could be counted every half hour of

the day, the dotted line represents in the same way the number of

caterpillars that have been brought into the nests. The data for

those curves we only collected during bright summer days. Both

curves show a slight drop at about midday, during the hottest part

of the day. At that time the relative humidity is lowest ; we con-

sider it improbable, however, that this would be the factor that

inhibits the activity of the wasps, for, in the heather, the wasps

are also less active during this time of the day, while here relative

humidity certainly has a higher value.

So we have seen that the activity of the imagines of Ammophila

campestris is entirely dependent on the temperature. The larvae

get no food at all when the temperature above the bottom is not

at least 21° during a period of at least 3 to 4 hours. So, if the

metabolism of the brood should go on with the same intensity

during bad as during good weather, the larvae would be doomed

to starve. ADLERZ (1903) in fact asserted that a period of bad

weather could become fatal to the brood of the wasps.

Studying the microclimate, we found that the temperature in the

nest indeed fallows the change in the air temperature but only to

some extend. Now it seemed probable to us that the development

and the metabolism of the brood would practically stop at a bottom

temperature corresponding with an air temperature too low to

permit of the wasps feeding their larvae.

Working from this hypothesis we wanted to ascertain to which

degree the rate of development of the brood depends on the tem-

perature of the nest.

C. The relation between the temperature and the development of

the eggs

On page 83 we have already set forth that we could not measure

the relative humidity in the nest. However, as the soil at the

depth of the nest cell was always wet, we think we may assume

that the relative humidity in the cell was rather constant and not

far from 100 %. So, we only studied the influence of the tempera-

ture upon the eggs in the nest.

If the rate of development of the eggs in the field is actually

regulated by the course of the temperature in the nests, it must be

possible with the help of the knowledge of the relations between

temperature and the development of the eggs and of continued

observations of the temperature in the nests from the moment the

egg has been laid, to calculate the stage of development of the

egg at every moment.

First of all we wanted a more exact knowledge of the influence

of the temperature on the development of the eggs. For this reason

we started our experiments in the laboratory. By our first series of

experiments we wanted to find out, how, at certain temperatures,

the different stages of development described above, are related to

time.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 87

We collected freshly laid eggs in the field, brought them to the

laboratory as quickly as possible and placed them, still in the lump

of earth, in a thermostate of 30° (see page 56). Here we reared

them for different numbers of hours. After the time wanted, we

fixed the egg, examined it microscopically and determined the stage

of development with the help of the criteria described in the Ap-

pendix. The result of this series is shown in fig. 67. In this nomo-

gram the different stages of development have been arranged on

the ordinate according to the time which it takes before they are

reached. On the absis the time has been plotted out and so a straight

line can be drawn in the figure, representing the relation between

the stages of development and the time at 30°.

The second question we wanted to answer was, whether a change

of temperature would cause the time intervals between the different

stages to change all in the same proportion. This being the case,

the points representing the stages found after rearing during dif-

ferent times at any given temperature would also lie on a straight

line in fig. 67. So we attempted an other series of experiments at

25.7°. As can be seen in fig. 67, the points actually lie on a straight

line. We also reared an egg at 33° during 18 hours; the situation

of the corresponding point too indicates that the curve representing

33° in fig. 67 will be rectilinear. As it now seemed very likely that

the curves representing the different stages at other temperatures

would be rectilinear too, we could locate the direction of this line by

determining one point only. Those points we derived from fig. 68,

which we obtained by the following series of experiments.

We cultivated a number of eggs all during the same time (24

hours) but at different temperatures, viz. about 10°, 16.5°, 20.5°,

24.5°, 30° and 36° centigrade. In fig. 68 these temperatures have

been plotted out on the absis, while on the ordinate the stages of

development have been arranged according to the number of hours

elapsing before they are reached at 30°.

Much has been written about the form of the curve representing

the relation between the rate of development and the temperature,

especially because its shape is of great interest to practical entomo-

logists when, for prognostic purposes, they want to calculate for

instance the moment of hatching or something like that. (MAERCK,

1937). For if this relation could always be described by the same

formula, a minimal number of observations or experiments would

be sufficient to draw the curve as a base for further calculations.

It is a pity, however, that till now nobody has ever been able to

find such a formula and it seems very doubtfully that any general

formula actually fits the facts (MARTINI, 1929, Voûrr, 1935)

Nevertheless it may facilitate the drawing of a curve when one

knows a formula by which a greater part of the curve can be

described.

According to BLuncK's rule (BLUNCK, 1914; BoDENHEIMER, 1924)

the relation between the temperature and the rate of development

would be linear. Many investigations, however, (see for instance

SHELFORD, 1929; Uvarov, 1931) have shown that BLUNCK's rule

88 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

certainly does not hold at extreme temperatures, although it may

be practically applicable within the temperature range in which a

certain insect is living (ZwörrFEr, 1935; BODENHEIMER, 1938).

As far as low and intermediate temperatures are concerned our

results can fairly well be represented by a logarithmic curve. At

higher temperatures, however, this curve keeps rising steeper, while

on the contrary the actual rate of development diminishes. JANISCH

(1928) for this reason is of opinion that a catenery curve would

give the best representation of the relation between temperature

and development. Such a line is a combination of two exponential

curves with opposite sign. One part expresses the increase in the

rate of development when temperature rises, the other the injuring

effect of higher temperatures (to get a real catenery curve it is

necessary not to plot out on the ordinate the rate of development

as has been done in fig. 68, but the time elapsing at different tem-

peratures before an egg reaches a certain stage, i.e. the reciprocal

value; BLunck’s straight line when plotted out in this way changes

to a hyperbole). In general the catenery curve gives a better repre-

sentation at higher temperatures, at the lower and intermediate

temperatures there is hardly any difference between the catenery

and the exponential curve.

In fig. 68 we have drawn through the points (each of which was

determined twice) an exponential as well as a catenery curve. The

appropriate exponential curve we found by plotting out the lo-

garithms of the Y-value against their X-values, drawing a straight

line through these points and deriving from this one the ideal

exponential curve.

To choose the most suitable catenery curve we constructed with

x alex x

the help of the formula y = (e" +e") = h cosh h several ca-

tenery curves for different values of h. It appeared that the curve

constructed with h = 3'/, fitted in best with the points.

Below 31° the differences between the exponential curve and the

catenery curve lies within the limits of the exactitude with which

we could determine the points. At higher temperatures the course

of the chain line shows a closer correspondance with the true curve

than the exponential curve.

Above 32° not only the course of the curve gives difficulties but

the exact location of the points also. It is difficult to identify the

stages exactly as the slides show such a complicated picture at

this age.

According to the catenery-curve, some development would occur

even at a temperature as low as 0° centigrade. Whether this is

actually true cannot be measured as at temperatures below 10° the

rate of development is hardly measurable with our means.

We may say that from 10° to 32° the catenery curve gives a fair

representation of our results, which means that we may use this

curve for our calculations ; for the lowest temperature we observed

in the nest was 13°, while, if temperature rose above 32°, it was

always for a few hours only.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 89

It will also be clear that in our case we certainly may not use

Brunck’s rule, as between 13° and 32° the curve is far from being

a straight line.

With the help of fig. 68 we can now draw all the lines wanted in

fig. 67.

Knowing the rate of development at each temperature, we now

can calculate the stage of development of an egg when the course

of the temperature in the nest during its development is also known.

We can do this in two ways, first by reading it from the nomogram

fig. 67, secondly by calculating the stage of development step by

step in a manner similar to that indicated by SHELFORD (1929),

Before we may use these methods we have, however, to make

a last series of experiments. It has been shown in some cases, espe-

cially when cultivating at very high temperatures (Voûre, 1935)

that the rate of development increased when periods of high temp-

eratures alternated with periods of low temperatures. Although we

are inclined to believe, that this only holds for lethal high tempera-

tures, we have done some experiments to test the effect of intermit-

tent high and low temperatures.

Three eggs we cultivated during 36 hours for periods of 9 hours

at 26° and at 17° alternately. Two eggs were first submitted to

26°, the third began its development at 17°. All three eggs finally

reached stage J.

From the nomogram we can read off which stage should have

been reached theoretically after 18 hours at 17° and 18 hours at

26°. We have to follow the line representing 17° for 18 hours and

then to draw for another 18 hours a line parallel to the direction

of the 26°-line. Then we also reach stage J, so we may conclude

that changes of temperature as such do not affect the rate of devel-

opment.

In stead of using the nomogram, it is easier to calculate the stages

of development. We will describe the method with the help of the

following example.

An egg has been laid Aug. 17th 1939 at 15.10 hour and it has

been fixed the next day at 21.30 hour. From the determinations of

the temperature in the field we know that on the first day from

15.10 till 18.10 the temperature was 30° ; on the same day the tem-

perature was 29° from 18.10—18.40 and on the next day from

15.00 till 17.30. On Aug. 17th from 18.40—19.10 and on Aug. 18th

from 14.00—15.00 and from 17.30—18.30 we observed a tempera-

ture of 28°, etc.

From fig. 68 it appears that after cultivating during 24 hours at

29° the same stage is reached as after 22.4 hours at 30°. So at 29°

the rate of development is 22.4 times less as at 30°. In the same

way we can express the development at each temperature in terms

of the time of development at 30°; so our final calculation looks

like :

24 22.4 20.8

3h) 5% 24 + 3 x Di DS SE ete 170 otre

development at 30° centigrade. It appears that actually the egg has

90 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

just passed stage J, which is reached after cultivating 17 hours at

30%

When the temperatures were higher than 25° we calculated to

the nearest half hour and to 1°. Between 25° and 20° we calculated

to the nearest hour and to 1°, below 20° to the nearest period of

2 hours and to 2°. At these low temperatures the rate of develop-

ment is so small that a more detailed calculation would only mean

a would-be exactitude, as the errors caused by the calculation lie

within the limits of those made by the observations.

Table 1 shows the results of the calculations for the eggs reared

in the thermostate, table 2 shows those obtained for eggs which

developed in the field. These tables show that the calculated stages

agree very well with the stages actually found. The agreement

between the calculated and the actual stages is better still when one

considers that it is very difficult to state differences smaller than 1,

as entered in the last column of the tables.

So table 2 proves that in the field it is practically only the tempe-

rature which regulates the development of the eggs. Of the magni-

tude and the influence of the temperature one gets an idea by

comparing in table 2 for instance the stage which is reached after

cultivating 8 hours at 30°. In one case this stage is reached after

10 hours, in another only after 25 hours !

Table 1. Eggs cultivated during different times in a thermostate between 27°

and 29° centigrade.

Age in | calculated stage”) what was sf

hours stage*) actually reached difference

8 5.2 5 C + 02

9 7.8 8 E 409

12% 10.6 10 F 2.06

15 13 12 G — 1.0

18!/, 16 16 I 0.0

207/4 18 17—20 JK ar

21 18.2 17—20 J—K — de

DADA Die? 22 224058

25/4 21.9 222 74 Si BE

27 2594 24 M — 0.6

28'/2 24.7 24 M 11027

26 26 N 0.0

*) The figures, indicating the stages as they have been calculated and as

they have been reached, represent the number of hours it takes an egg to reach

that particular stage when developing at 30°.

This chapter also proves the necessity of investigating the rela-

tion between temperature and development before making any cal-

culation. It is certainly not allowed to assume a priori that this

relation will be rectilinear within the limits of the temperature of the

environment. In Ammophila campestris the relation is only approx-

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 91

imately linear between 22° and 30°, while as we have seen the

temperature range of the environment is much wider.

ADLERZ (1903) found a large variation in the times of develop-

ment for the eggs of Ammophila campestris, although, after his

opinion, the external conditions remained equal. He thinks that this

variation might be caused, either by differences in the completeness

of the egg at the moment of depositing, or by a power of the female

to keep the fertilized egg in the vagina until the propitious moment

to depose it, has come. As by anatomical examinations of females

just before they were going to lay an egg, we never found an egg in

the vagina, ADLERZ latter explanation had to be rejected. Now

the former one is also shown to be incorrect as we could prove that

all eggs when developed under the same conditions, reach the same

stage of development. Therefore we must assume that in ADLERZ’

observations circumstances have not always been equal.

Table 2. Eggs developed in the field under natural conditions during different

numbers of hours.

Age in | Time at which the | calculated | reached | 4

hours egg has been laid | stage*) stage*) ne

6 13-8-'39 14.10 2.8 ga — 0.2

6 23-7-'38 1540 32 SB + 0.2

151], 23-7-'38 16.25 5.8 INNE + 0.8

121}, 17-8-'39 17.46 4.5 56CD| — 10

8 14-8-'39 12243 439 5-6 €D| — 1.2

181/, 17-8- 39 16.20 6,4 GD) + 0.4

18!/; 19-7-'38 16.20 8.2 Gui ID) + 2.2

87/4 24-7-'38 19:30 7.4 OD) + 1.4

25 15-8- 39 14.45 8.6 Sami + 0.6

10 24-7-'38 12.20 Well SE — 0.3

10 24-7-'38 11.40 8,1 ORNE + 0.1

21"), 16-8-'39 15.40 Mo SEE — 0.8

212 18-8-‘39 14.58 9.7 TOME — 0.3

21!/; 19-7-'38 13.35 10.2 12: eG — 1.8

241}; 23-7- 38 1525 127 2 G + 0.7

23 29-7-'39 17.25 14 ler Jol 0.0

27) 18-8-'39 14.58 14.5 142 °F + 0.5

30!/3 17-8- 39 14.30 1723 Wera]! + 0.3

392]; 17-8-'38 16.06 19.4 20 K — 0.6

301; 17-8-'39 ISO 17.8 17-20 J-K| — 0.7

31 24-7- 38 1212 18.9 DI — 11

48 19-7-'38 12.50 20.6 POWER + 0.6

42 24-7-'38 13.40 223 Pe MN ap OS

45 17-8- 39 15.30 225 ZIELE + 05

Di 15-8-'39 10.55 234 12224 LM + 0.4

62 15-8-'39 16.30 25.7 12426M-N + 0.7

D. Relation between the temperature and the rate of development

of the larvae

92 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

As measure for the rate of development of the larvae we shall

use here the time wanted for the entire development, from the depos-

ing of the egg till the formation of the cocoon. We do not possess

complete information about the microclimatological factors during

the whole development of a number of larvae, but we approximately

know how many hours during the development of these larvae

the conditions permitted the imagines to be active. As we have al-

ready shown above, this number of hours is a function of the tem-

perature. In fig. 66 we have plotted out the time of development of

a number of larvae against the main daily number of working hours

of the imagines during the same time. It appears that the rate of

development of the larvae increases at higher temperatures. The

scattering of the points in the graph is undoubtedly due to the lesser

exactitude of the data.

E. Conclusions

The activity of the imago as well as the development of the eggs

and larvae are chiefly regulated by the temperature of the environ-

ment. The brood of Ammophila campestris depends on the tempera-

ture of the nest as well as on the temperature of the air outside the

nest as the latter determines whether the imago will bring food or

not. Now we found that the temperature at — 3 cm shows a close

correspondence with the temperature at + 1 and at + 10 cm, the

temperature in the soil generally being only lower. So when the

temperature at the surface falls, the temperature in the nest will also

decrease and with it the rate of development and of metabolism

of the brood decreases. At about 20° the wasps stops provisioning ;

this temperature being reached in the outside air the temperature

in the nest does not exceed 18°. Now if the larva is not to starve the

rate of development below 18° must be very slow and this in fact is

the case as can be seen in fig. 68.

To depths over 15 cm the daily changes of the temperature hardly

penetrate. At a depth of 7 cm for instance the daily amplitude of the

temperature is only half that of the surface layer (MINNAERTS, 1939).

From measurements we made at — 6 cm it appeared that at this

depth the maximal difference of the temperature during a fortnight

in August amounted to 5° only. Therefore it seems probable that

brood of Sphegidae living at depths greater than 15 cm under the

surface of the ground will develop with a constant rate even while

the imagines are forced to idleness. If these larvae still had to be

provisioned after they have hatched they would have a good chance

to starve during a period of bad weather. Now those species, for

instance Philanthus triangulum Fabr. and different species of the

genus Cerceris first of all fill up the cell with enough food for the

entire development of the larva and only then deposit their egg. On

the contrary species which, like Ammophila campestris keeps pro-

visioning after the larvae have hatched, must live in nests only a short

distance below the surface of the soil. Such a species is for instance

also Bembex rostrata L. which in fact digs shallow nests.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 93

V. Summary

The mode and the rate of development of the eggs of Ammophila

campestris have been investigated.

The egg is fertilized just before it is laid ; then cleavage sets in,

leading to the formation of the blastoderm. The course of the

cleavage, the formation of the germ layers and of the different

organs has been described. These processes generally agree with the

results of investigations upon Apis mellifica and Chalicodoma

muraria. We will mention here only the most important discrepan-

cies with literature. One of these is the formation of a real amnion

element near the caudal pole of the egg, which is an argument in

favour of the assertion that in Ammophila the final complete em-

bryonic envelope is the serosa. A second is the formation by the

mesoderm of a quaint system of cells in which fat is stored later on.

To get an idea of the micrometeorological influences to which the

image and its brood are exposed, we attempted measurements of

illumination, temperature and relative humidity. The temperature

which depends very much on the illumination, chiefly regulates

the activity of the imagines and the rate of development of the

brood.

After having studied the relation between temperature and the

rate of development in the laboratory we could calculate the stages

of development of eggs developing in the field from the temperature

records made in the nest. The relations between the temperature

of the air, the temperature in the nest, the activity of the imago and

the rate of development of the brood. are such that the rate of

development of the brood is about nil at an air temperature that

forces the wasp to inertia.

VI. References

Aprerz, G. (1903). — Lefnadsförhallenden och instinter inom fam. Pompilidae

och Sphegidae I. K. Svenska Vet. Akad. Handl., 37, no. 5, 1—181.

BaeRENDS, G. P. (1941a) — On the life-history of Ammophila campestris Jur.

Proc. Ned. Acad. Wetensch. Amsterdam, 44, 483—488.

(1941b) — Fortpflanzungsverhalten und Orientierung der Grab-

wespe Ammophila campestris Jur. Tijdschr. v. Entomol., 84, 68—275.

Brunck, H. (1914) — Die Entwicklung des Dytiscus marginalis L., vom Ei bis

zur Imago. Z. wiss. Zool, 111, 76—151.

BODENHEIMER, F. S. (1926) — Über die Voraussage der Generationenzahl von

Insekten. III. Die Bedeutung des Klimas für die landwirtschaftliche

Entomologie. Zeitschr. angew. Entomol., 12, 91-122.

(1938) — Problems of animal ecology, Oxford.

CARRIÈRE, J. und ©. Bürger, (1898) — Die Entwicklung der Mauerbiene, Chalico-

doma muraria, im Ei. Nova Acta phys. med. Leop. Acad., 69, 253—

420.

Dicker, O. (1904) — Entwicklungsgeschichtliche Studien am Bienenei. Zschr.

Wiss. Biol., 77, 481-527.

HirscHLER, J. (1928) — Embryogenese der Insekten. In Schröders Handbuch

der Entomologie, Jena.

Janısch, E. (1928) — Die Lebens- und Entwicklungsdauer der Insekten als

Temperaturfunktion. Zschr. Wiss. Zool., 132, 176—186.

KorscHELT, E. and K. Hewer (1936) — Vergleichende Entwicklungsgeschichte

der Tiere. Teil II. Jena.

94 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

Maercks, H. (1937) — Über die Sicherheit der Voraussage von Schlupfterminen

bei Schadinsekten. Arb. physiol. angew. Entomol., 4, 17—30.

Martini, E. (1929) — Uber die Kettenlinie und die Exponentialkurve iiberhaupt

als Bilder fiir die Abhangigkeit der Entwicklungsdauer von der

Wärme. Zschr. f. angew. Entomol., 14, 273—284.

MINNAERT, M. (1939) — De natuurkunde van het vrije veld II. Zutfen. 1939.

NELSON, J. A. (1915) — Embryology of the honey bee. Princeton.

SCHNETTER, H. (1934) — Morphologische Untersuchungen über das Differenzie-

rungszentrum in der Embryonalentwicklung der Honigbiene.

Zeitschr. f. Morphol. u. ökol. d. Tiere, 29, 114—195.

SHELFORD, V. E. (1929) — Laboratory and field ecology. Baltimore

SPEICHER, B. R. (1936) — Oögenesis, fertilisation and early cleavage in Habo-

bracon J. of Morphol., 59, 401—421.

STRINDBERG, H. (1913) — Embryologische Studien an Insektion. Zschr. Wiss.

Zool., 106, 1—227.

(1914) — Zur Kenntnis der Hymenopterenentwicklung ; Vespa

vulgaris nebst einige Bemerkungen über die Entwicklung von

Trachusa serratulae. Zschr. f. Wiss. Zool., 112, 1—47.

Uvarov, B. P. (1931) — Insects and Climate. Trans. Entomol. Soc. London, 79,

1—247.

Voûre, A. D. (1935) — Die Eientwicklung der Mehlmotte, Ephestia Kühniella

Zell., bei konstanten und schwankenden Temperaturen. Zeitschr.

Angew. Entomol., Bd. XXII, 1—26, 165—185.

ZWÖLFER, W., (1935) — Die Temperaturabhängigkeit der Entwicklung der

Nonne. (Lymantria monacha) und ihre bevélkerungswissenschaft-

liche Auswertung. Zschr. angew. Entomol., 21, 333—384.

VII. Explanation of the symbols used in the figures

a — antennae m — mesoderm

aco — antennal coelom md — mandibula

am — amnion mp — mesodermal plate

amf — amnionfold mt — Malpighian tubes

b — blastoderm mu — muscles

bl — bloodcells mum — muscles of the mandibulae

bp!, bp? — coeca of the proctodeum mv — membrana vitellina

c — heart mx; — first maxilla

ca — cephalic arteria mx? — second maxilla

cb — cardioblasts mxg — groove near second maxilla

cc — central column mxgl — maxillar gland

cg — cerebral ganglion n — nucleus

ch — chorion nc — nerve cells

cl — cortical layer nb — neuroblasts

coc — circumoesophageal com- ng — neural grooves

missure nw — neural walls

cs — coelomic sac op — ooplasm

dect — thin dorsal ectoderm p — proctodeum

dp — deutoplasm pa — „„Proventrikolanlage

ect — ectoderm S — serosa

ent — entoderm sg — suboesophageal ganglion

exb — extra-embryonic blasto- si — stigma

derm sp -— side plate

f — rudiments of the fat cells sr — rudiment of the serosa

fg — frontal ganglion st — stomodeum

g — ganglion tı-3 — thoracal legs

go — rudiment of the gonads tnj-3 — parts of the tentorium

i — integument tr — trachea

ia — appendix of the intercalary ve — ventral cord

segment y — yolk

im — intestinal muscles ye — yolk cells

iw — intestinal wall ycs — syncytia of yolk cells

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 95

BEER

DLR

LAIT

IN,

N 3

256 3/2 V024

fig.

Fig.3

receptaculum ent dect

d (seminis PE

ect

Fig. 1. Boring apparatus for digging out the nests.

Fig. 2. Reproductive organs of the female of Ammophila campestris.

Fig. 3. Cleavage stages.

Fig. 4a—f. Diagrammatic transverse sections just behind the middle of the egg.

96 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

Fig. 5. A point at the surface of the egg that may be a micropyle.

Fig. 6. Cleavage nuclei.

Fig. 7. Nuclei migrating towards the periphery with a ‘wake’ of plasm.

Fig. 8. Cordon of migrating nuclei; inside this cordon the plasmatic reticulum

has been torn up.

Fig. 9. The nuclei have penetrated into the cortical layer.

Fig. 10. The nuclei lie on the outside of the cortical layer.

Fig. 11. The nuclei have multiplied and they have reentered the cortical layer.

Fig. 12. Cell delimitations appear in the cortical layer.

Fig. 13. The cells of the blastoderm have been formed.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC.

zis

| a,

ENS

ent

Fig.16

Diagrams of the development of the egg; Fig. 14: stage E; a: ventrally, b: from the left. Fig. 15: stage F; a: ventrally,

b: from the left. Fig. 16: stage G; a: from the left, b: dorsally.

Fig.15

G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

Diagrams of the development of the egg; Fig. 17: Stage H; a. from the left (the serosa has been left out); b: ventrally; c: the same

egg from the left, but the ectoderm has been left out. Fig. 18: Stage I; a. from the left (the serosa has been left out); b: ven-

trally ; c: from the left, the ectoderm has been omitted.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 99

> Dal

ig. 26.

Transverse sections through an egg in stage E.

. Through the caudal part, sector 1 of fig. 4a.

. Somewhat more apically, sector 1 of fig. 4b.

. Through the middle of the egg, about the same sector as fig. 20.

. Through the apical part, sector 1 of fig. 4c.

. Through the middle of the egg, the dorsal blastodermcells are dividing.

Through the caudal part, sector 2 of fig. 4a.

Transverse sections through an egg in stage F.

. Through the caudal part, sector 2 of fig. 4c; with the rudiment of the

amnionfold.

Through the middle of the egg, same sector; with amnionfold.

100 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

Rai

Transverse sections through an egg in stage G, showing amnion and serosa.

Fig. 27. Through the caudal part.

Fig. 28. Through the middle of the egg; sector 1 of fig. 4d.

Fig. 29. Through the middle of the egg; sector 2 of fig. 4d.

101

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC.

‘spuejB 1ejpixew 24) Jo 3ojpno ay} yyım ‘] aBeis ur BBa ue yBnosy) uores aso

-suely, ‘ZE ‘Bij ‘powsoy Buraq ore spue] 1efpixew ay} orga Jo ino s2A001B UI UIA ‘H aBejs ur 663 ue ybnoryy

words asiaasuery, ‘TE Big ‘op ‘By ur 7 109595 ‘red jepneo

‘

©) aBezs ur Ba ue yBnosy} uorjdes asiaasuesy, ‘OE Big

102

Fig. 33.

Fig. 34.

Fig. 35.

Fig. 36.

G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

Transverse section through an egg before cleavage sets in.

The final blastoderm.

The formation of entoderm at the caudal pole of the egg.

Transverse section through an egg in stage L, through the 2nd maxillae

which form a groove round the outlet of this gland.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 103

Fig. 37. Transverse section through the middle of an egg in stage H; the

mesodermcells are configurating to form fat tissue.

Fig. 38. Transverse section through the middle of an egg in stage K. A part of

the mesoderm cells have arranged themselves in ,, tubes”.

Fig. 39. Transverse section through the middle of an egg just before hatching.

Fig. 40. Transverse section through the head of a larva in stage L, showing

the muscle layer of the stomodeum and the antennal coelom.

RESTORE je Te mn am ee ndgn gn ad

euro

G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

104

Fig. 41. Transverse section through an egg in stage M; the rest of the left and of the right coelomic sacs

approach each other. Fig. 42. Transverse section through the fifth abdominal segment of an egg in state N,

showing the heart, blood cells and the rudiments of the gonads. Fig 43. Transverse section through the

head of an egg in state N, at the place where the circumoesophagial commissure is formed. Fig. 44. Transverse

section through the head of an egg in stage N. The coelomic sacs of the antennae are forming the cephalic arteria.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 105

GE” €

Shy AES? MAE <a

È Sn > Ch 3 = ae

Ce]

©,

R28 EG

x =.

Fig. 45. Transverse section through the rudiments of antennae and stomodeum

of an egg in stage G.

Fig. 46. Transverse section through a first maxilla of an egg in stage H.

Fig. 47. Transverse section through the most apical part of an egg in stage H,

with stomodeum and ectodermal thickenings going to form the cerebral

ganglia.

106 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

200

£)

Fig. 48. Transverse section through a stigma in stage H.

Fig. 49. Transverse section through a stigma in stage I.

Fig. 50. Transverse section through a stigma in stage K .

Fig. 51. Transverse section through the caudal part of an egg in stage K,

sector of the ventral median.

Fig. 52. Transverse section through the some egg as in fig. 51, but somewhat

more apically, sector of the ventral median.

107

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC.

"N 2Bess : /6 ‘Bij ‘IN oBess : 9g By] aBeas GG ‘By : M Bess : po “By ‘

eBeis : EG ‘Bry "Aperyuaa : q ‘yal ay} Wor e ‘sueBio repris pue szied yinow ayJ jo uomisod ur saBuey> ay) jo swesBer

108 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

NIIT ZTL

ree

Fig 59° Fig. sg“

Fig. 58. Diagram of the development of the Malpighian tubes and the proctodeum.

Fig. 59a-d. Diagram of the development of some organs.

Fig. 60. Reconstruction of an egg just before hatching.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 109

33 5 36% 160

Kat

a 3 | 5 ed

ern PRET GT ©

2 Î ; à x HORN EN 3/20

! 15 N £

27 \ j du A A N ‘E /00

107 12 14 78 20 22 24 Z 7G

Aug. 16°" Aug. zer

33 temp. +10¢m 150

NE ee le temp. + Icm 7

3/ aA siii temp. = JCM e 140

2 ar NRE (Humination /

29 3 relative humidity

2 A i

2 r ‘ E do

23 £ 60

al 5 40

—_

19 A 20

‘0 12 TITTEN TER 2 4 6 93 vo 16 19 22 22 24

Aug. geh Aug. tot

Fig. 61. Results of the micrometeorological observations on August 16th, 17th,

18th and 19th 1939.

110

E =

= à 40

= 9

£ € 3

E 2

i Nd e Days

2 E)

(days) A

G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

Temperature °

/3| 9 2.512 a

È > Fig. by

a >

12) © 205

3 El

4a 3 VA]

105 1.0

9|.E a

g F mean daily number of working hours Temperature

Fig. 62.

Fig. 63:

Fig. 64.

Fig. 65.

Fig. 66.

DT 27 O Si % "ro "ha u Ae ho Vo he By Sbk

Maximum and minimum temperatures during a period in August—Sep-

tember 1940.

Relation between the temperature and the relative humidity 10 cm

above the ground.

Relation between the activity of the wasps and the temperature.

Daily course of the activities of the females.

Relation between the development of the larva and the temperature.

EMBRYOLOGICAL AND ECOLOGICAL ETC. 111

Oo OV

Stages of Development

reg

E op nn o = mew

0° 4 8 A 1d 20 24 29 32 36 40 44 48

Fig. 67. Nomogram of the relation between the rate of development of the eggs

and the time at different temperatures.

112 G. P. BAERENDS AND J. M. BAERENDS-VAN ROON,

Rate of development

A, e 2

æ op M ND TI Ho

— =

—— =

== Temperature °

@ 10 12 ty 16 18 20 22 24 2

Fig. 68. Relation between the rate of development of the eggs and the temperature

after experiments in the thermostate.

(608) 113

Catalogus

der Nederlandse Macrolepidoptera

door

B. J. LEMPKE

Geometridae (vervolg)

Larentiinae

Lythria Hb.

651, L. purpurata L. Algemeen verbreid op droge terreinen, waar

de voedselplant der rups, Rumex Acetosella L., voorkomt. Ook op

plaatsen in het lage land, die aan deze voorwaarden voldoen:

spoordijk bij Diemen, fabrieksterrein en spoordijk te Amsterdam,

Fort De Waver bij Uithoorn. Echter ook te Spanga in Friesland,

in het rietland, een volkomen afwijkend biotoop! (1940, BEIJE-

RINCK leg.)

Twee (bij uitzondering drie) generaties, de eerste van half April

tot half Juni (14-4 tot 12-6), de tweede van half Juni tot eind Aug.

(15-6 tot 28-8), van de derde ken ik alleen een ex. dat 22 Sept.

1941 en een ander, dat 15 October 1938 te Soest gevangen werd

(R. TorMAN leg.). (HEEZEN kweekte echter 1 2 van een derde

gen., dat reeds op 24-8 uitkwam.Verdere controle der vliegtijden

is dus noodzakelijk.)

Var. De vlinder is zeer variabel. Verschillende artikelen zijn de

laatste jaren over de vormen van deze soort verschenen :

1. Kitt, M., 1918, Lythria purpurata L., Verh. zool.-bot. Ges.

Wien 67: (198).

2. LEMPKE, B. J., 1934, Lythria purpuraria L. et purpurata L., Lam-

billionea 34: 14, pl. I en IA.

3. Kitt, M., 1935, Lythria purpuraria L. und purpurata L. und ihre

Formen, Zeitschr. Osterr. Ent. Ver. 20: 69.

4. LEMPKE, B. J., 1936, Lythria purpuraria L. et purpurata L. Ad-

denda, Lambillionea 36: 37.

5. HEYDEMANN, F., 1936, Beitrag zur Kenntnis von Lythria purpu-

raria L. und L. purpurata L., Entom. Zeitschr. Frankfurt 50:

159, 3 platen.

Zoals uit de titels blijkt, behandelen de meeste artikelen ook de

verschillen tussen L. purpurata L. en de (nog) niet inlandse L.

purpuraria L.

1. f. sordidaria Zeller, 1839, Ins. Lapp. : 954 (demaisoni Prout,

1914, Seitz 4: 156). De kleine voorjaarsvorm met vrij donkere

grondkleur der voorvls., waarop 2 purperen banden niet scherp

afsteken.

114 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (609)

2. f. purpurata Linné, 1761, Fauna Svecica, ed. Il: 341. De

grotere heldergekleurde zomervorm. Grondkleur der voorvls.

groenachtig geel, bij de wortel een helder gekleurde purperrode

band, die de binnenrand niet bereikt, voor de achterrand een der-

gelijke band over de hele breedte van de vleugel, die aan de

voorrand dikwijls gespleten is.

3. £. unicolora Lpk., 1934, l.c. : 42, pl. I, fig. 4. Voorjaarsdieren met

eenkleurig zwartachtige voorvls. zonder purperbanden. Vledder,

Zeist (Br.) ; Groenekan (L. Mus.); Amsterdam, Venlo (Z. Mus.);

Vogelenzang (Vári, Wiss.).

4. f. depurpurata Kitt, 1918, I.c. : (199). Voorvleugels eenkleurig

groenachtig geel zonder purperbanden. Texel, © van gen. I (Z.

Mus.).

5. f. pseudo-typica Lpk., 1934, l.c. : 42. Exx. van de voorjaarsgen.

met de heldere grondkleur en tekening van de zomerdieren. Ze zijn

echter veel kleiner dan deze laatste. Arnhem, Loosduinen (Z. Mus.);

Breda (L. Mus.).

6. f. hilariata Kitt, 1918, Ic. : (199). Grondkleur der voorvls. hel-

der okergeel zonder de olijfgroene tint van de typische vorm. Vrij

gewoon. Terschelling, Soest (Lpk.); Oude Mirdum (Herwarth);

Veenhuizen (Beijerinck); Lonneker, Holl. Rading, Amsterdam (v.

d. M.); Apeldoorn (de Vos); Bennekom (v. d. Pol); Montferland

(Sch.); Maarn, Noordwijk, Loosduinen (Z. Mus.); Bilthoven, Hil-

versum, Den Haag, Breda (L. Mus.); Zeist (Br.); Hilversum,

Huizen (Doets); Texel, Vogelenzang, Plasmolen (Wiss.); Kijk-

duin (Cold.); Bergen op Zoom (Btk.); Eindhoven (Verhaak).

7. f. suffusa Lpk., 1934, l.c. : 38. Voorvls. donker olijfgroen met

flauwe purperen banden. Vrij gewoon in de zomergen., maar ook

in de voorjaarsgen. voorkomend (voor deze laatste exx. gebruikte

ik in 1934, l.c. : 42, de naam pseudo-suffusa ; ik acht het niet nodig

deze aparte naam te handhaven). Veenhuizen (de Vos); Peize

(Wiss.); Scherpenzeel-Fr., Den Haag, Hintham, Vlijmen, Breda

(L. Mus.); Vledder, Bilthoven, Oostkapelle (Br.); Lonneker (v.

d. M.); Arnhem (Heezen); Montferland (Sch.); Groenekan, Soest

(Lpk.); Amersfoort, Noordwijk, Loosduinen, Domburg, Plasmo-

len (Z. Mus.); Holl. Rading, Hilversum (Doets); Castricum (E.

F.); Kijkduin (Cold.); Eindhoven (Verhaak).

8. f. nigricaria Lpk., 1934, l.c. : 38. Zomerdieren met eenkleurig

zwartachtige voorvls. Montferland (Btk.); Soest (een £ met don-

kergrijze voorvls., Lpk.).

9. f. tenuivittata Lpk., 1934, l.c.: 38. Voorvls. met zeer smalle

purperbanden. Sepp 6, pl. 42, fig. 11. Arnhem (Sch.); Oosterbeek,

Overveen, Noordwijk, Loosduinen (Z. Mus.); Hilversum (Lpk.);

Huizen (Doets); Texel, Zandvoort (Wiss.); Den Haag, Vlijmen

(L. Mus.); Kijkduin (Cold.); Ginneken (Mus. Rd.).

10. f. mevesi Lampa, 1885, Ent. Tidskr. 6: 103 (griseolineata

Czekelius, 1924, Verh. Mitt. Siebenb. Ver. Naturw. Hermannstadt

72—74 : 251 ; griseovittata Lpk., 1934, l.c. : 39). De banden van de

voorvls. zijn grijs in plaats van purperkleurig. Nes-Ameland, Zeist

(610) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 115

(Br.); Beekbergen (v. d. M.); Nijmegen, Amersfoort, Domburg,

Breda (Z. Mus.); Soest (Lpk.).

11. f. effusata Lpk., 1934, l.c. : 39. Zomerexx. met de normale

lichte grondkleur ; de banden zijn zeer flauw, maar normaal van

kleur. Nijmegen, Noordwijk, Loosduinen (Z. Mus.); Hatert

(Wiss.); Bilthoven, Zeist (Br.); Bussum (26); Scheveningen (v.

d. Bergh); Hoek van Holland (Mus. Rd.); Vaals (Btk.).

12. f. frilineata Stauder, 1916, Zeitschr. wiss. Insektenbiol. 12:

112. De buitenste band der voorvls. over zijn gehele lengte in twee-

ën gespleten, zodat dus drie banden ontstaan. Havelte, Aerden-

hout (Wiss.); Harderwijk, Amersfoort, Loosduinen, Noordwijk (Z.

Mus.); Leuvenum (L. Wag.); Heerde, Soesterveen, Laren-N.H.

(Knf.); Apeldoorn (de Vos); Arnhem (Heezen); Bennekom (FE.

F.); Ede (v. d. Pol); Gaanderen, Zeist (Br.); Babberich (Sch.);

Sibculo (Botzen); Huis ter Heide (Lg.); Soest (Lpk.); Hilversum,

Huizen (Doets); Holl. Rading, Amsterdam (v. d. M.); Den Haag

(L. Mus.); Scheveningen (De Roo v. W.); Bergen op Zoom (Snij-

der); Helmond (Visser); Deurne (Nies); Plasmolen (Wiss.);

Heel (Delnoye).

13. f. tangens Hannemann, 1917, Int. ent. Z. Guben 11: 57

(conjunctiva Lpk., 1934, l.c.: 39). De wortelband door een korte

horizontale zijstreep met de buitenband verbonden. Terschelling

(Lpk.); Ide-Dr., Amersfoort, Noordwijk, Loosduinen (Z. Mus);

Veenhuizen (Waning Bolt); Havelte (Wiss.); Arnhem (L. Wag.);

Groesbeek (v. d. M.); Nijmegen (v. d. Beek); Veenendaal (Ca-

ron); Groenekan, Soest, Hilversum (Lpk.); Laren-N.H. (Knf.);

Breda (Mus. Rd.).

14. f. trifurca Hannemann, 1917, Int. ent. Z. Guben 11: 57.

Combinatie van de beide vorige vormen, dus de buitenste band ge-

splitst, en de wortelband door een horizontale streep verbonden met

de binnenste van de twee achterrandsbanden. Amsterdam (v. d.

M., Z. Mus.).

15. f. friangulata Hannemann, 1917, lc. : 57. De wortelband en

de achterrandsband tot één brede band samengevloeid, waarin aan

de voorrand nog enkele resten van de grondkleur staan. Terschel-

ling (Lpk.); Arnhem (Sch.); Hilversum (Caron, Doets); Amster-

dam (v. d. M.; Z. Mus.); Camperduin (Heezen); Bergen op

Zoom (Nijssen); Breda (L. Mus.).

16. f. rubrovittata Hannemann, 1917, Lc. : 57. Als de vorige vorm,

maar de brede rode middenband zonder resten van de grondkleur.

Camperduin (Heezen); Den Haag (v. d. Weele); Sliedrecht (Ver-

kaik).

17. f. latevittata nov. (tangens Hannemann, 1917, Suppl. Ent. 6:

16, fig. 5, nec Int. ent. Z. 11: 57). De buitenband sterk verbreed,

maar niet de achterrand bereikend!). Wolvega (v. d. Bergh);

1) The outer band strongly enlarged, but not reaching the outer margin.

(This form was figured by HANNEMANN in 1917 as fangens, but did not

correspond with his description of a few months before in Int. ent. Z. Guben 11:

57. The form originally described as tangens by HANNEMANN is the same I

named conjunctiva in 1934, as was definitely proved by Kırr (1935, Z. Ost. Ent.

Ver. 20: 84), who saw HANNEMANNS types.

116 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (611)

Scherpenzeel-Fr., Bussum (Wp.); Peize (L. Wag.); Donderen

(Jonker); Ellecom, Wageningen, Nijmegen, Hilversum, Wassenaar,

Domburg (Z. Mus.); Arnhem (Heezen); Sibculo (Botzen); Mont-

ferland (Sch.); Bilthoven, Oostkapelle (Br.); Soest, Valkeveen

(Lpk.); Hilversum (Doets); Huizen-N.H. (Nieuwland); Diemen

(Plantenz. D.); Vogelenzang (Wiss.); Bergen op Zoom (Mus.

Rd.); Plasmolen (de Vos).

18. £. rubrior Hannemann, 1917, Ic. : 57. De buitenband van de

voorvleugels verbreed tot de achterrand. Sepp, l.c., fig. 12, is een

overgang. Dwingelo (Beijerinck); Lutterzand (Van Westen);

Beekbergen, Amsterdam (v. d. M.); Bilthoven (Berk, L. Mus.);

Soest (Lpk.).

19. f. confluens Oberthür, 1896, Et. d’Ent. 20: 71, pl. VI, fig.

100. Als de vorige vorm, maar bovendien de wortelband door een

horizontale dwarsstreep met het rode achterrandsveld verbonden.

Wijster (Beijerinck); Venlo (Z. Mus.).

20. f. sarmatica Prüffer, 1914, Bull. int. Ac. Sc. Cracovie 2 (B):

199, pl. X, fig. 5, 10 (schumanni Hannemann, 1917, Lc. : 57). Op

een smal veld aan de wortel na is de hele voorvl. eenkl. rood. Cam-

perduin (Heezen).

Pathol. ex. Achtervleugels geelwit verbleekt. Amsterdam,

Mvansgen INPI Z D)

Genetica. Niets is nog bekend over de erfelijkheid der vele

purpurata-vormen. Onnodig dus er op te wijzen, dat hier weer een

dankbaar onderwerp voor onderzoek is, waaraan elke serieus wer-

kende amateur kan meehelpen. De enige mij bekende ab ovo

kweek is die van HEEZEN, die van een 2 van Camperduin in de F,

uitsluitend exx. met verbrede banden kweekte. Dit wijst dus op

erfelijkheid, maar verder dan ook niets, daar noch het ¢, noch ver-

dere gegevens over de kweek aanwezig zijn. Vermoedelijk worden

de verschillende graden van de ontwikkeling der rode banden ver-

oorzaakt door de werking van polymere factoren. Hierop wijst o.a.

het feit, dat latevittata, de eerste stap van verbreding, gewoon is,

terwijl sarmatica een zeldzame vorm is en exx. met geheel rode

voorvls. zelfs nog niet uit ons land bekend zijn. Door selectie moe-

ten ze dan evenwel te kweken zijn.

Vermoedelijk danken ook enkele vormen hun ontstaan aan oeco-

logische factoren, ic. de temperatuur tijdens het gevoelige stadium

van de pop.

Larentia Tr.

652. L. clavaria Hw., 1809 (cervinata Schiff., 1775, in errore)1).

Zeer lokaal door bijna het gehele land aangetroffen, over het alge-

meen een zeldzaam dier. Vermoedelijk echter is de vlinder vooral

in het Westen meer verbreid dan op het ogenblik bekend is. De

maar een „correctie en verkeerde determinatie van Phalaena cervinalis Scopoli,

1763, Ent. Carn. : 126, welke naam door SCHIFFERMÜLLER zelfs als synoniem ge-

citeerd wordt. De naam cervinata is dan ook ongeldig. ScopoLr's soort is no. 677.

(612) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 117

beste manier om de soort in handen te krijgen is in Juni naar de

rupsen te zoeken op heemst en in het Oosten en Zuiden op Malva.

De vraatsporen zijn onmiskenbaar, grote gaten in de bladeren,

waardoor nog lang na de verpopping haar aanwezigheid te zien is.

In Denemarken bekend van de eilanden en Jutland. In het aangren-

zende Duitse gebied een zeldzaamheid: alleen gevonden in Oost-

Holstein, op een paar plaatsen in Westfalen en op 4 vindplaatsen

in de Rijnprovincie ! In België uitsluitend bekend uit de Oostelijke

helft, lokaal. In Groot-Brittannië verbreid, maar het meest in het

Zuiden aangetroffen. Zeer lokaal in Ierland.

1 gen., begin Septr. tot begin Octr. (4-9 tot 7-10) naar wild ge-

vangen exx., stellig echter nog later. De meeste exx. in de collecties

zijn gekweekt (29-8 tot 12-11).

Vindpl. Dr: Hoogeveen (Bouwst. 2: 186). Gdl. : Nijkerk,

Harderwijk, Empe, Zutfen (Bouwst., I.c.); Leuvenum, 1920

(Cold.); Velp (de Roo v. W.); Arnhem, 1869 en 1872 (Z. Mus.);

Oosterbeek, 1869 (Z. Mus.). N.H. : Diemen, 1899 en 1900 (ook

wel vermeld als Amsterdam; de heemst, die hier vroeger langs het

Merwedekanaal groeide, is verdwenen; Z. Mus.); Amsterdam, 1938

(v. d. M.); Middelie, 1946 en volgende jaren (rupsen talrijk; de

Boer en Slot); Haarlem (Bouwst., l.c.). Z.H. : Middelharnis, 1919

(Jch.); Tien Gemeten, 1914 (Mus. Rd.). Zl. : Kapelle, 1880 (de

Vos). N.B. : Breda, 1873 (L. Mus, Z. Mus.); Vught, 1930 (ten

oie Cuyck, 1887 (Cold.). Lbg.: Venlo, zonder jaartal (Z.

us.).

Var. 1. f. tangens nov. Zie Cat. VIII : (557). Diemen, 6 exx. (Z.

Mus.); Middelie (de Boer).

2. f. approximata nov. Zie Cat. VIII, lc. Middelie (Wiss.).

3. f. planicolor nov. Zie Cat. VIII, Lc. Diemen, Middelie (Z.

Mus.).

Ortholitha Hb.

653. O. coarctaria Schiff. Alleen bekend van de Veluwe, het

Noorden van Limburg en aansluitend Gelders gebied en het Wes-

ten van Noord-Brabant.

In Denemarken op de eilanden weinig aangetroffen, maar alge-

meen verbreid in Jutland. In Sleeswijk-Holstein bij Angeln en op

het Wadden-eil. Sylt. Bij Hamburg plaatselijk, hier en daar niet

zeldzaam. Bij Bremen lokaal. Niet in Hannover, Westfalen en de

Rijnprovincie. In België niet waargenomen. Niet in Groot-Brittan-

nié en lerland.

1 gen., eerste helft van Mei tot tweede helft van Juni (12-5 tot

22-6).

Vindpl. Gdl.: Radiodorp, Dreyen, Loenen, Rheden, Worth

Rheden, De Steeg, Velp, Oosterbeek, Wolfheze, Heumensoord.

N.B.: Breda, 1920 (Mus. Rd.). Lbg.: Mookerheide, Plasmolen.

Var. De typische vorm (uit Oostenrijk) heeft heldergrijze voor-

vls. met smalle bruine bandjes of zelfs maar lijntjes. Vooral de

twee donkere banden voor de achterrand zijn bij de Oostenrijkse

118 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (613)

exx. sterk gereduceerd (volgens 2 exx. in Z. Mus.). Deze vorm

komt in ons land niet voor.

1. subsp. infuscata Stgr., 1871, Cat. ed. Il: 177. De grijze grond-

kleur sterk bruin bestoven, de bruine banden breed, veel minder af-

stekend. Het lijkt, alsof de bruine kleur de grondkleur is, die door-

sneden wordt door smalle bruingrijze banden, vandaar ook Srau-

DINGER s diagnose: „multo obscurior, al. ant. fuscis, griseo-striga-

tis.’ Bijna al onze exx. behoren tot deze vorm. Brants, 1911,

Nederl. Vlinders (7-8), pl. VII, fig. 27.

2. f. intermedia nov. Vleugels heldergrijs, als bij de typische

Oostenrijkse vorm, maar met de brede bruine banden van infus-

catal). BRANTS, fig. 20 (een heel mooi ex.) en fig. 25. De Steeg,

Mookerheide (de Vos); Velp, 1 2 (Z. Mus.). Stellig een zeld-

zame vorm.

3. f. seminigra Schawerda, 1921, Zeitschr. Ost. Ent. Ver. 6: 92.

Voorvl. van de wortel tot en met de normaal dubbele bruine dwars-

band eenkleurig zwartbruin, dan volgt een smalle witachtige dwars-

band, dan weer een zwartbruin veld, dat door de witte achterrands-

lijn gedeeld wordt. Overgangen van De Steeg, Oosterbeek en

Wolfheze in Z. Mus.

4. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). „Veluwe”, 1 ex.

(Z. Mus.); Mook (Wiss.).

5. f. tangens nov. Zie Cat. VIII, Lc. De Steeg, Mookerheide (de

Vos); Velp, Oosterbeek, Wolfheze (Z. Mus.).

6. f. cotangens nov. Zie Cat. VIII, Lc. BRANTS, fig. 23 en 26.

Loenen (de Vos); Rheden, De Steeg, Velp, Wolfheze (Z. Mus.).

7. £. impuncta nov. Zie Cat. VIII, Ic. Wolfheze (6, 7).

654. O. mucronata Scopoli. Gewoon in alle heidestreken. Bekend

van Texel. In de duinen van het vasteland aangetroffen te Castri-

cum.

1 gen., van begin Mei tot half Juni (5-5 tot 17-6); late exx. van

deze zelfde generatie zijn waarschijnlijk de volgende: in Z. Mus.

een © van Juli van Laag Soeren ; Hengelo, 1|9 10-7-1919 (Btk.).

(DE Roo van Westmaas, die + 1858 in Sepp 8: 143—150 zon-

der enige twijfel de biologie van deze soort behandelde, had bij een

ab ovo kweek in 1857 enkele rupsen, die sneller dan de andere

groeiden. Deze verpopten toch echter pas eind. Septr. en leverden

6 Octr. de vlinders. DE Roo schrijft uitdrukkelijk, dat de zomer van

1857 warm was. Dit maakt het dus vrijwel onmogelijk, dat exx. van

begin Juli reeds tot een tweede gen. zouden behoren.)

Var. Literatuur : HEYDEMANN, 1941, Stett. ent. Z. 102: 12—

15, plaat, fig. 1—12.

1. f. mucronata Scopoli, 1763, Ent. Carn. : 222. Voorvls. been-

kleurig grijs, dus lichtgrijs, met een geringe maar grove bestuiving

van donkergrijs, meest met slechts twee dwarslijnen, daar de wortel-

lijn in de regel zeer onduidelijk is. In ons land komt deze lichte vorm

1) Wings clear grey as with the typical Austrian form, but with the broad

brown bands of infuscata.

(614) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 119

betrekkelijk weinig voor. Apeldoorn (Wiss); Korenburgerveen,

Ede, Soest, Hilversum (Lpk.); Bussum (v. d. M.); Oisterwijk (Z.

Mus.).

2. f. pallidaria Lambillion, 1905, Cat. Lép. Belg. : 257. Grondkleur

der voorvls. witachtig grijs, nog lichter dan de typische vorm, de

twee dwarslijnen, die het middenveld begrenzen, scherp afste-

kend!). Nog minder dan de vorige vorm. Apeldoorn (de Vos);

Breda (L. Mus.).

3. f. brunnescens nov. Grondkleur der voorvls. licht bruingrijs,

de twee dwarslijnen, die het middenveld begrenzen, scherp afste-

kend2). DE Roo in Sepp, l.c., pl. 38, fig. 14. Eveneens zeldzaam.

Velp (de Roo); Soest (Lpk.); Middelaar (mooi geelbruin ex., Sch.).

4, f. extradentata Prout, 1914, Seitz 4: 158. In het achterrands-

veld der voorvls. treedt een donkere bestuiving op, waardoor de

lichte getande golflijn scherp afsteekt. Met de zwakker geteken-

de overgangsexx. meegerekend, is deze vorm stellig overal gewoon.

5. f. nigrolineata Heydemann, 1941, Stett. ent. Z. 102: 14. Ex-

emplaren van één der voorafgaande lichte vormen, waarbij de

dwarslijnen op de voorvls. bruingrijs tot zwartgrijs zijn, buiten-

waarts witachtig grijs gezoomd. Apeldoorn (Wiss.); Heerde (Luk-

kien); Soest (Lpk.).

6. f. scotica Cockayne, 1940, Proc. South London ent. nat. Hist.

Soc. 1939—40: 60, pl. IV, fig. 2. De eerste graad van verdonke-

ring van het middenveld : aan de binnenzijde van de distale (bui-

tenste) dwarslijn treedt een in de regel vrij zwakke donkere be-

stuiving op, de lijn, die het middenveld wortelwaarts begrenst, is

nog vrij van bestuiving of slechts zwak bestoven, de golflijn is

zwak tot vrij duidelijk zichtbaar. HEYDEMANN (1941, I.c., fig. 4)

beeldt deze vorm af onder de naam umbrifera, waartoe ProuT's

diagnose alle aanleiding gaf, maar ten onrechte. In Schotland is

deze vorm verreweg overheersend. Ook hier te lande de meest voor-

komende vorm.

7. £. umbrifera Prout, 1914, Lc. : 158. Seitz 4, Suppl. : 74, pl. 7 £,

fig. 2. Beide het middenveld begrenzende dwarslijnen bezitten aan

hun binnenzijde een krachtige donkere bestuiving. Het middenveld

blijft overigens echter over de volle lengte licht van kleur. Vrijwel

de enige in Zuid Engeland voorkomende vorm van de soort (type

van Epping Forest bij Londen). Bij ons alleen als zeer zeldzame

vorm hier en daar gevonden. De Lutte (Btk.); Laag Soeren (L.

Mus.); Soest (Lpk.).

8. f. nigrita nov. De gehele grondkleur der voorvleugels dicht be-

stoven met zwartachtige schubben, het middenveld gedeeltelijk ver-

donkerd?). Soest (Lpk.).

1) The type of LAMBILLION was taken at Fond d’Arquet near Namur on June

2, 1898, as DERENNE wrote me some months before his death. So it is absolutely

certain that it belonged to the early species.

2) Ground colour of the fore wings pale brown-grey, the two transverse lines

which border the central area, sharply contrasting.

3) The whole ground colour of the fore wings densely powdered with blackish

scales, the central area partly darkened.

120 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (615)

9. f. multistrigaria Heydemann, 1930, Int. ent. Zeitschr. Guben

24: 127,pl. 1, fig 11, 12; 1941, 1.e. : 13, fig. 9 en 10. Voeryls. sterk

verdonkerd, maar het middenveld rondom de discaalvlek bijna

steeds lichter van tint. Scherp steken de lichte begrenzing van wor-

tellijn en de beide discaallijnen alsmede de golflijn af, zodat een

donkere bonte vorm met 4 opvallende lichte lijnen ontstaat. Laag

Soeren (Z. Mus.); Hilversum (Lpk.); Bussum (v. d. M.); Kerk-

rade (Latiers).

10. f. luridata Heydemann, 1941, Stett. ent. Z. 102: 14, fig. 8.

Voorvleugels met geheel donker gevuld middenveld, dat scherp

afsteekt tegen de overigens lichte vleugel. DE Roo in Sepp, Lc.

fig. 15. Zeldzame vorm: Velp (de Roo); Hilversum (Doets).

11. f. luridaria Bkh., 1794, Eur. Schm. 5: 59 (nigrescens Coc-

kayne, 1941, Ent. Rec. 53: 26). Voorvleugels eenkleurig bruinig

zwart, de twee roestkleurige discaallijnen scherp afstekend, vaak ook

de wortellijn nog zwak zichtbaar. DE Roo, l.c., fig. 13. Barneveld,

Houthem (Z. Mus.); Apeldoorn (de Vos, Z. Mus.); Soest (Lpk.);

Hilversum (Doets); Bussum (v. d. M.).

12. f. approximata Heydemann, 1941, Stett. ent. Z. 102: 14. Het

middenveld der voorvls. sterk versmald. Vledder (Br.); Laag Soe-

ren (Z. Mus.); Soest (Lpk.); Epen (Wiss.).

13. f. latefasciata nov. Het middenveld der voorvls. sterk ver-

breed!). Heerde (Lukkien); Hilversum (Lpk.).

14. f. bipuncta nov. De middenstip der voorvls. in tweeën ge-

deeld?). Soest (Lpk.); Vught (L. Mus.).

15. f. juncta nov. De wortellijn der voorvls. op 1 of meer plaat-

sen door een horizontale streep met de antemediane dwarslijn ver-

bonden3). Heerde (Lukkien); Soest, Hilversum (Lpk.).

16. Dwergen. Oisterwijk (Mus. Rd.); Epen (Wiss.).

Genetica. De zwartachtige vorm luridaria Bkh. is dominant

over f. scotica Ckne. (Dr E. A. Cockayne in litt.) en ongetwijfeld

ook over de andere lichte vormen. Dit verklaart ook op eenvoudige

wijze, waarom DE Roo uit een licht (dus waarschijnlijk typisch) &

reeds in de F, een luridaria kreeg (l.c. : 149). Overigens is genetisch

nog niets over de soort bekend.

655. O. plumbaria F, Evenals de vorige soort algemeen verbreid

in heidestreken. Bekend van Texel en Terschelling.

1 gen, half Juni tot eind Aug. (15-6 tot 29-8).

Var. Literatuur: HEYDEMANN, 1941, l.c.: 15—19. De vlinder

is even variabel als O. mucronata. De vormen van beide soorten

lopen voor een groot deel parallel, maar zijn (nog afgezien van de

vliegtijd) steeds vrij gemakkelijk van elkaar te onderscheiden. Ook

het percentage waarin de corresponderende vormen bij beide species

voorkomen, is niet gelijk.

1. f. plumbaria F., 1775, Syst. Ent. : 628. Voorvleugels leigrijs of

1) The central area of the fore wings strongly enlarged.

2) The discal spot of the fore wings divided into two parts.

3) The basal line of the fore wings connected with the antemedian line on one

or more spots by a horizontal line.

(616) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 121

blauwig grijs met 3 duidelijke bruinachtige dwarslijnen, één aan de

wortel, en de beide, die het middenveld begrenzen. Wel op de

meeste vindplaatsen onder de soort voorkomend, maar niet talrijk.

2. f. pallidaria Heydemann, 1941, Stett. ent. Z. 102: 18, fig. 16.

Grondkleur der voorvls. lichter, witachtig grijs. Ootmarsum

(Wiss. ).

3. f. extradentata Heydemann, 1941, l.c. : 15, fig. 15. Voorvls.

met duidelijk afstekende golflijn in het franjeveld. Bijna steeds is

deze vorm gecombineerd met umbrifera of met overgangen daar-

toe. Veel minder dan de corresponderende vorm van O. mucronata.

Reutum, Elzen (v. d. M.); Havelte, Soest, Hilversum, Valkeveen

(Lpk.); Breda (L. Mus.).

4. f. nigrolineata Dannehl, 1927, Ent. Zeitschr. Frankfurt 40:

461. Exemplaren, waarbij de dwarslijnen op de vleugels zwartbruin

in plaats van roestgeel of geelachtig zijn. (Heeft alleen betrekking

cp de exx. zonder donkere bestuiving langs de dwarslijnen van het

middenveld). Steenwijk (Wiss.); Paterswolde (Z. Mus.); Wijster

(L. Mus.); Stroe (Lpk.); Malden (Bo.).

5. f. umbrifera Heydemann, 1941, Lc. : 15, fig. 21. Aan de bin-

nenzijde van de beide dwarslijnen, die het middenveld begrenzen,

bevindt zich een donkere, soms zwartbruine beschaduwing, die bij-

na steeds donkerder is dan bij de vorige soort. Onze meest voor-

komende vorm.

6. f. nigrita Heydemann, 1938, Ent. Z. Frankfurt 52: 392; lc.

1941, fig. 22. Voorvls. met de donkere beschaduwing van umbrifera

en bovendien over de gehele oppervlakte dicht bestoven met zwart-

bruine schubben, vooral aan de voorrand, bij de vleugelpunt en

langs de achterrand. Noordlaren (Blom); Winterswijk, Hilversum

(L. Mus.); Malden, Hatert, Schaaik (Bo.); Stroe, Leusder hei,

Soest (Lpk.); Leersum (Btk.); Huizen (Vári).

7. f. pseudolimitata Heydemann, 1930, Int. ent. Z. Guben 24:

128, pl. L fig. 17. Exemplaren van f. umbrifera, waarbij de grond-

kleur sterk geelbruin getint is. Deze tint gaat uit van de twee mid-

delste dwarslijnen en vervloeit dan in de grondkleur. Ook de lichte

golflijn en het achterrandsveld er achter eveneens geelbruin getint.

Hilversum (Lpk.); Breda (L. Mus.).

8. f. luridata Hufnagel, 1767, Berl. Mag. 4: 526. Voorvls. met

eenkleurig donker middenveld, dat scherp tegen de lichte grond-

kleur afsteekt. Terschelling, Havelte, Stroe, Ede, Soest, Hilversum

(Lpk.); Vasse, Agelo, Elzen (v. d. M.); Kootwijk (Wiss.); Mal-

den, Schaaik (Bo.).

9. f. fuscomarginata nov. Achterrandsveld der voorvls. vanaf

de postmediaanlijn verdonkerd!). Steenwijk (Wiss.).

10. f. nigrescens Cockerell, 1889, Entomologist 22 : 55 (obscura-

ria Rothke, 1896, Jahresber. Ver. naturw. Sammelwesen Krefeld

1895—96 : 28). Voorvls. eenkleurig zwartbruin met lichte, scherp

afstekende dwarslijnen, hoewel ook zelfs deze vrij onduidelijk kun-

nen worden. Noordlaren (Blom); Steenwijk (Wiss.); Oud-Leusen

1) Outer area of the fore wings darkened from the postmedian line.

122 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (617)

(Ov.) (Kleinjan); Apeldoorn (de Vos); Twello (Cold.); Imbosch

(Sch.); Uchelen, Beekbergen (v. d. M.); Ede, Leusder hei, Soest,

Hilversum (Lpk.).

11. f. disconudata Dannehl, 1927, Ent. Zeitschr. Frankfurt 40:

461. Voorvls. zonder middenstip. Zeer zeldzaam! Hilversum

(Doets).

12. f. bipunctata nov. Voorvl. met dubbele middenstip!). Vrij-

wel even zeldzaam. Hilversum (Lpk.); Naarden (Z. Mus.).

13. f. approximata Prout, 1914, Seitz 4: 158; 1937, Suppl. : 74,

pl. 7 e, fig. 52). Middenveld der voorvls. sterk versmald. Vledder

(Br.); Markelo (Kleinjan); Leuvenum (L. Wag.); Boekhorst (Z.

Mus.); Heumensoord, Malden (Bo.); Soest (Lpk.).

14. f. juncta nov. De wortellijn der voorvls. op 1 of meer plaat-

sen door een horizontale streep met de antemediane dwarslijn ver-

bonden3). Terschelling, Soest (Lpk.); Steenwijk (Wiss.).

Opmerking. De eerste moderne lepidopteroloog, die het ver-

moeden uitte, dat de beide zogenaamde generaties van O. mucro-

nata Scop. in werkelijkheid twee goede soorten waren, was R.

Borpr, een van de beste veldentomologen, die ik ooit ontmoet heb.

Hij baseerde dit op het feit, dat in het voorjaar twee groepen van

rupsen te vinden zijn, bijna volwassen exx., die meest in Mei de

vlinder leveren, en veel kleinere, die pas ongeveer een maand later

volwassen zijn (1935, Ent. Zeitschr. Frankfurt 49: 131).

In Maart 1939 hield COCKAYNE een voordracht (gepubl. Juli

1940, Proc. South London ent. nat. Hist. Soc. 1939—40 : 59— 61,

pl. IV), waarin hij betoogde, dat in Engeland een latere soort en

twee vroege soorten voorkomen, welke beide laatste hij als O. um-

brifera Prouten O. scotica Ckne. aanduidde. Zij zijn echter niets an-

ders dan de Zuidengelse en de Schotse subsp. van de vroege soort.

HoFFMEYER (1940, „Ortholitha-Tvillinge-Arterne”, Flora och

Fauna 46: 81—92) stelde voor Denemarken 2 soorten vast en gaf

uitstekende figuren van de verschillen ertussen, doch de nomen-

clatuur kon nog niet op bevredigende wijze opgelost worden.

Dit werd gedaan door HEYDEMANN (1941, Neuer Beitrag zur

Kenntnis von Ortholitha mucronata Scop. und plumbaria F., Stett.

ent. Z. 102: 1—28, pl, fig. 124).

Het beste verschil tussen beide soorten is natuurlijk de vliegtijd.

Maar wie een flinke serie van de 2 Ortholitha’s naast elkaar heeft

staan, ziet, dat ze ook een heel verschillende indruk maken. Gemid-

deld is de vroege mucronata (bij ons) een veel lichter dier dan de

latere plumbaria. Andere uiterlijke verschilpunten zijn :

1. De middenstip der voorvls. is bij de meerderheid der mucronata's

streepvormig, bij de meerderheid der plumbaria's puntvormig

(vele uitzonderingen !).

1) Fore wings with double central spot.

2) The type, which is in the collection of the British Museum (Natural

History), belongs to O. plumbaria F. (D. S. FLETCHER in litt., 1 June 1949).

3) The basal line of the fore wings on one or more places connected with the

antemedian line by a horizontal line.

(618) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 123

2. Op de onderzijde is deze stip bij de meeste mucronata’s duidelijk

zichtbaar, bij plumbaria bijna steeds onduidelijk of geheel weg.

3. Bij mucronata staat de stip vrijwel precies in het midden tussen de

2 dwarslijnen, bij plumbaria dichter bij de antemediane dwarslijn

(vooral bij plumbaria nogal uitzonderingen).

4. De wortellijn der voorvls. bij mucronata meestal zwakker dan de

beide andere of zelfs ontbrekend, bij plumbaria bijna steeds duide-

lijk.

Fig. 33. Boven: aedoeagus van Ortholitha mucronata Scop. (no. 23) en O.

plumbaria F. (no. 25). Onder, sterker vergroot: cornutus van O. mucronata Scop.

(no. 23) en O. plumbaria F. (no. 25).

Fig. 34. Bursa van

Ortholitha mucronata

Scop. (links, no. 36)

en O. plumbaria F.

(rechts, no. 31). 25 x.

124 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (619)

5. De getande golflijn is bij mucronata veel vaker duidelijk aanwe-

zig dan bij plumbaria.

Aan het copulatie-apparaat zijn ook enkele verschilpunten op te

merken, waarvan de voornaamste zijn :

6. Bij mucronata & is de uncus korter, bij plumbaria & langer.

7, Dezelfde verschillen gelden voor de lengte van de aedoeagus.

8. Bij mucronata & is de cornutus breder, met grovere tanden aan

de ene rand, bij plumbaria smaller met fijnere tanden.

9. Bij mucronata 2 is de ductus bursae langer, de haak op de bursa

korter, het onderste deel van de bursa niet gechitiniseerd, de doorns

op de bursa korter ; bij plumbaria ® is de ductus bursae korter, de

haak langer, het onderste deel van de bursa wel gechitiniseerd, de

doorns op de bursa langer. Zie fig. 33 en 34 naar Nederlandse exx.

van beide soorten.

656. O, chenopodiata L., 1761 (limitata Scop., 1763). Verbreid

door het gehele land op grazige plaatsen, hoofdzakelijk op zand-

grond, ook hier en daar op kleigrond (Groningen en Betuwe),

plaatselijk niet zelden gewoon.

1 gen, eerste helft van Juni tot eind Aug. (9-6 tot 30-8), hoofd-

vliegtijd tweede helft van Juli tot begin Aug.

Vindpl. Fr.: Terschelling, Ameland, Schiermonnikoog, Leeuw-

arden, Kollum, Rijs, Scherpenzeel. Gr. : Loppersum, Winsum, Gro-

ningen, Helpman, Haren, Noordbroek. Dr. : Peizermade, Paters-

wolde, Anlo. Ov. : Denekamp, De Lutte, Lonneker, Agelo, Vasse,

Hengelo, Borne, Delden, Colmschate, Deventer, Steenwijk, Kam-

pen. Gdl.: Putten, Harderwijk, Nunspeet, Apeldoorn, Twello

(geregeld maar niet talrijk), Empe, Dieren, De Steeg, Velp,

Arnhem, Oosterbeek, Lunteren ; Zutfen, Warnsveld, Almen, Vor-

den, Ruurlo, Aalten, Varseveld, Doetinchem, Bijvank, Babberich ;

Elden, Kerk-Avezaat, Beek-Nijmegen, Nijmegen, Hatert, Ingen.

Utr. : Amerongen, Heuvelse Steeg, Zeist, Bilthoven, Utrecht,

Groenekan, Soest, Maarseveen, Loosdrecht. N.H.: Hilversum,

Laren, Valkeveen, Bussum, Texel (Oude Schild, De Koog), Den

Helder, Catrijp, Schoorl, Alkmaar, Heilo, Castricum, Wijk aan

Zee, Velzen, Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Vogelenzang,

Zandvoort. Z.H. : Noordwijk, Katwijk, Wassenaar, Scheveningen,

Den Haag, Hoek van Holland, Rotterdam, Dordrecht, Ouddorp.

Zl. : Domburg, Vlissingen, Wolfaartsdijk, lerseke, Groede. N.B. :

Willemstad, Bergen op Zoom, Breda, Ginneken, ’s~Hertogenbosch,

Vught. Lbg. : Venlo, Tegelen, Roermond, Munniksbosch, Kerkrade,

Kunrade, Schaesberg, Nuth, Voerendaal, Ransdaal, Strucht, Val-

kenburg, Houthem, Bunde, Meerssen, Sint Pietersberg, Bemelen,

Gronsveld, Gulpen, Slenaken, Eperheide, Epen, Mechelen, Lemiers.

Var. 1. f. chenopodiata Linné, 1761, Fauna Svecica: 332.

Grondkleur der vleugels vuil geelbruin met iets lila-achtige tint, bij

de 2 © meest wat lichter dan bij de ¢ &. Svenska Fjärilar, pl. 34,

fig. 17 a; South, pl. 54, fig. 8. Hoofdvorm.

2. f. clarior Nordström, 1940, Svenska Fjärilar : 240, pl. 34, fig.

17 b. Voorvleugels met beengele of grijsachtige grondkleur en

(620) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 125

duidelijke bruingele tekening. Wel in hoofdzaak een © vorm. Ter-

schelling, De Koog-Texel, Tegelen (Lpk.); Noordbroek, Nunspeet,

Beek-Nijm., Kerk-Avezaat (Z. Mus.); De Lutte (v. d. M.); Hil-

versum (Doets); Aerdenhout (Wiss.); Breda (15); Epen (Wiss.).

3. f. birgittae Nordström, 1940, l.c., fig. 17 c. Voorvls. donker

okergeel, middenveld violetbruin met brede roestbruine zomen.

South, fig. 9. Een prachtige bonte vorm, die zowel bij & als 9

voorkomt en overal onder de soort te vinden is.

4. f. brunnea nov. Grondkleur der voorvls. helder bruin!), Naal-

denveld, & (Wiss.).

5. £. monodii Thierry Mieg, 1885, Le Naturaliste 7 : 237. Grond-

kleur van voor- en avls. sterk verdonkerd, slechts hier en daar nog

iets van de geelachtige kleur te zien. Epen (Wiss.).

6. f. planicolor nov. Zie Cat. VIII : (557). Agelo (v. d. M.);

Castricum (EF. F.).

7. f. plurimelineata Stauder, 1922, Ent. Anz. 2: 82. Alle dwars-

lijnen opvallend. duidelijk : tussen wortelband en middenband 2 tot

5 duidelijke dwarslijnen, achterrandsveld met minstens 2 scherp

afstekende donkere golflijnen. Epen, een vrij goed ex. (Lpk.).

8. f. tangens nov. Zie Cat. VIII, lc. Groenekan, Breda (L.

Mus.).

9. f. semifasciata nov. Op de voorvls. ontbreekt de donkere

band, die het middenveld wortelwaarts begrenst, geheel?). Anlo,

& (Blom).

10. f. reducta nov. Voorvls. met slechts 3 dwarslijnen : de wor-

tellijn en de beide lijnen, die het middenveld begrenzen ; achtervls.

alleen met een donkere booglijn8). Colmschate (Lukkien).

11. f. impuncta nov. Zie Cat. VIII, Ice. Colmschate (Lukkien);

Apeldoorn (de Vos); Bijvank (Sch.).

12. Dwergen. Groenekan (L. Mus.); Overveen (Z. Mus.).

657. O. moeniata Scopoli. Verbreid door het gehele Oosten en

Zuiden op heideachtige, ook met brem begroeide plaatsen, op de

vindplaatsen in de regel gewoon.

1 gen. eind Juni tot half Septr. (28-6 tot 15-9), hoofdvliegtijd

eerste helft van Augustus.

Vindpl. Gr.: Groningen. Dr.: Steenbergen, Anlo, Schoon-

oord. Ov. : Elzen, Rijssen. Gdl. : Nijkerk, Putten, Ermelo, Harder-

wijk, Garderen, Stroe, Oud-Millingen, Uddel, Leuvenum, Nun-

speet, Vaassen, Hoog Soeren, Apeldoorn, Harskamp, Ellecom, De

Steeg, Rhederhei, Rozendaal, Velp, Arnhem, Oosterbeek, Wolf-

heze, Wageningen, Bennekom, Lunteren, Zilven, Lochem, Aalten,

Nijmegen, Groesbeek. Utr. : Amerongen, Leersum, Doorn, Drie-

bergen, Maarn, Zeist, Soestduinen, Soest, Baarn, Lage Vuursche.

N.H.: Hilversum, Laren, Blaricum, Bussum. N.B. : Breda, Prin-

1) Ground colour of the fore wings clear brown.

*) The dark band on the inner side of the central band on the fore wings

fails completely.

3) Fore wings only with 3 transverse lines: the basal line, and the two lines

which border the central area ; hind wings only with a dark submarginal line.

126 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (621)

cenhage, Tilburg, Vught, Uden, Best, Geldrop, Nuenen, Helmond,

Deurne. Lbg.: Mook, Venlo, Tegelen, Steyl, Roermond, Melick,

Brunsum, Heerlen, Houthem.

Var. 1. f. confluens nov. In het middenveld der voorvls. zijn de

beide middenstippen met elkaar verbonden!). Bijna overal onder de

soort.

2. f. unipuncta nov. Voorvls. met slechts 1 middenstip?). Hoog

Soeren, Mookerheide (Wiss.); Apeldoorn (de Vos); De Steeg,

Wageningen, Lochem, Soest, Venlo, Houthem (Z. Mus.); Velp

(Cold.); Nijmegen (Sch.).

3. f. margaritata nov. Zie Cat. VIII: (557). Op alle vindplaat-

sen.

4. f. divisa nov. Voorvleugels met ononderbroken licht midden-

veld van voorrand tot binnenrand3). Schoonoord (Snijder).

5. f. obscura nov. Wortel- en achterrandsveld der voorvls. ver-

donkerd, waardoor het donkere gedeelte van het middenveld minder

sterk afsteekt*). Schoonoord, 2 (Z. Mus.).

658. O. bipunctaria Schiff, Bijna uitsluitend in het Zuidlimburgse

krijtdistrict en daar plaatselijk niet ongewoon, slechts 1 vindplaats

noordelijker uit Limburg bekend.

Niet bekend uit Denemarken. Ook niet van Sleeswijk-Holstein,

Hamburg en Bremen. In Hannover bij de stad (op de laatste uit-

lopers van de Middelgebergten en hier niet zeldzaam). In West-

falen meer in het Oostelijk gedeelte. In de Rijnprovincie talrijk. In

Belgié overal volgens DERENNE (1929, Addenda Cat. Lép. Belg. :

112). Dit zal wel in hoofdzaak op het hoge Oostelijke gedeelte

slaan, stellig niet op de Kempen en zeker ook niet op Vlaanderen.

In Groot-Brittannié verbreid door heel Engeland en Wales. Niet

in Schotland en Ierland. De Noordgrens van het verbreidingsge-

bied op het Continent loopt dus door Limburg.

1 gen., eerste helft van Juli tot begin Septr. (13-7 tot 7-9).

Vindpl. Lbg.: Tegelen, Kerkrade, Kunrade (Welterberg),

Ransdaal, Schin op Geul, Valkenburg, Houthem, Bemelen, Maas-

tricht, Gulpen, Wijlre, Epen, Mamelis, Vaals.

Var. 1. f. unipuncta Wehrli, 1926, Mitt. Ent. Ver. Basel no. 12:

5, fig. 25. Voorvleugels met slechts 1 middenstip. Welterberg (Br.).

2. f. confluens Wehrli, 1926, l.c., fig. 26. Beide middenstippen der

voorvls. met elkaar verbonden. Welterberg (Wiss.); Houthem (de

Vos); Gulpen (8).

3. f. margaritata nov. Zie Cat. VIII: (557). Overal onder de

soort,

4. f. herberti Prout, 1914, Seitz 4: 163, pl. 6i, fig. 2. Het gehele

middenveld bruingrijs gevuld. Houthem, ¢ (Z. Mus.).

5. f. cotangens nov. Zie Cat. VIII, lc. Welterberg (Wiss.).

1) The two discal points in the central area of the fore wings are joined.

2) Fore wings only with one central point.

3) Fore wings with uninterrupted pale central area from costa to inner margin.

4) Basal and outer area of the fore wings darkened so that the dark part of

the central area contrasts less strongly.

(622) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 127

Mesotype Hb.

659. M. virgata Hufn. Op een paar vangsten na uitsluitend be-

kend uit de duinen langs de zeekust.

In Denemarken gevonden op Bornholm, Seeland, Funen en Lol-

land (bijna steeds aan de kusten); langs de kusten, en op een

enkele plaats in het binnenland, van Jutland. In Sleeswijk-Holstein

langs de kusten van de Oostzee en op de Wadden-eil. Sylt en

Amrum. Niet bij Hamburg, Bremen en in Hannover. Evenmin in

Westfalen en de Rijnprovincie. In België in de duinen langs de

Noordzee, maar ook uit de Ardennen bekend (Logne aan de Our-

the). In Engeland op geschikte plaatsen overal aan de kusten

(behalve in het Noordoosten) en aan de Westkust van Wales. Ook

op de Downs, de twee rijen van kalkheuvels in het Zuiden, en in

Cambridgeshire en Berkshire, dus midden in het land. In Ierland

zeer zeldzaam, als de opgaven inderdaad betrouwbaar zijn (Dono-

VAN, 1936, Cat. Macrolep. Ireland : 71).

2 gens, die van de eerste helft van April tot begin Septr. zijn

waargenomen (9-4 tot 9-9). Ergens in de laatste helft van Juni of

het begin van Juli zal wel de grens liggen, doch ik vind over de ver-

schillende jaren een doorlopende reeks van data, zodat deze niet

met zekerheid is vast te stellen. DE GRAAF (Sepp, serie 2, 4: 205)

kreeg uit eieren van 11 Juli het volgend jaar in April en Mei de

vlinders. Uit eieren van 7 Mei verschenen ook pas in het volgend

voorjaar de imagines. Naast bivoltine komen dus ook univoltine

stammen voor.

Vindpl. Fr. : Vlieland, Ameland. Gdi. : Oosterbeek, 7-6-1862

(Z. Mus.). N.H.: Texel, Petten, Kamp, Bergen, Egmond aan Zee,

Castricum, Heemskerk, Wijk aan Zee, IJmuiden, Velzen, Bloe-

mendaal, Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Vogelenzang, Zand-

voort. Z.H. : Noordwijk, Katwijk, Katwijk aan Zee, Wassenaar,

Den Haag, Scheveningen, Kijkduin, Loosduinen, Monster, Hoek

van Holland, Staelduin, Rockanje, Ouddorp. ZI. : Domburg, Zoute-

lande, Groede. N.B. : Breda (Mastbos), 21-6-1870, 4 (Kallen-

ae Lbg.: Epen, 23-5-1938, 4 (Wiss., cf. verspreiding in Bel-

gié !).

Var. 1. f. impunctata Petersen, 1902, Lep. Fauna Estland: 118.

Voorvls. zonder middenstip. DE GRAAF in Sepp, l.c., pl. 38, fig. 9.

Wassenaar (Wiss.); Den Haag (Z. Mus.); Monster (Cold.).

2. f. tangens nov. Zie Cat. VIII : (557). Overveen, Wassenaar,

Domburg (Z. Mus.); Aerdenhout (25), Katwijk (24).

3. f. cotangens nov. Zie Cat. VIII : l.c. Wassenaar (Wiss.).

4. f. diluta Galvagni, 1920, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 70: (82).

Grondkleur geelachtig grijs, geelachtig bruin, vuil strogeel, bij ex-

treme exx. strogeel. DE GRAAF, l.c. fig. 8. Bij ons nu en dan zowel in

de eerste als in de tweede gen. Ameland (Lukkien); Overveen (Z.

Mus.); Wassenaar (37); Monster (Cold.).

5. f. obliquata Thunberg, 1784, Diss. ent. Ins. Svecica 1 : 12, plaat

(fig. 9) (contrariata Heydemann, 1933, Int. ent. Z. Guben 27:

373, fig.). Bonte vorm met 2 scherpe donkere ongedeelde dwars-

128 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (623)

banden op de voorvls., die aan de buitenkant breed witachtig afge-

zet zijn. Ook de donkere middenband der avls. is franjewaarts

breed witachtig gezoomd. South, pl. 54, fig. 3 en 10. Wassenaar

(div. colls.); Den Haag (16; is het ex. afgebeeld in Sepp, l.c., fig. 8,

maar de grondkleur is niet geel! Verkleurd ?).

6. f. obscurata nov. Voor- en avls. donkergrijs, banden en mid-

denstip nog donkerder, de lichte tekening vrijwel geheel verdwe-

nen!). Wijk aan Zee, Staelduin (Z. Mus.); Aerdenhout (35).

Minoa Tr.

660. M. murinata Scopoli, Tot nog toe slechts eenmaal in ons

land aangetroffen.

Niet in Denemarken. In het gehele omringende Duitse gebied al-

leen aangetroffen in het Roerbekken en in de Rijnprov., in dit

laatste gebied niet zeldzaam tot talrijk. In België plaatselijk door het

gehele hoge Oostelijke deel. In Groot-Brittannië in het Zuiden van

Engeland en van Wales, tot ongeveer 52° N.B. Niet in Ierland.

De Limburgse vindplaats is dus de Noordwestelijkste op het con-

tinent en is de uiterste voorpost van het Belgisch-Rijnlandse terri-

torium. De (voornaamste) voedselplant in Engeland is de amandel-

wolfsmelk (Euphorbia amygdaloides L.), bij ons een zeer lokale

plant in de Zuidlimburgse bossen. In de Rijnprov. (ook in Beieren)

leeft de rups op cipreswolfsmelk (Euphorbia Cyparissias L.), die

echter in het enige bij ons in aanmerking komende biotoop niet voor-

komt. De kans, dat murinata hier inheems is, is dus niet groot.

In België komen 2 generaties voor, in Engeland is, als bij vele

op het Continent regelmatig bivoltine soorten, de tweede gen. uit-

zondering (niettegenstaande het gunstige Zuidengelse klimaat !).

Ons ex. behoorde tot de eerste gen.

Vindpl. Lbg.: Bunde, Juni 1927 (Rk.).

Lithostege Hb.

661. L. griseata Schiff, Tot het laatste kwart van de vorige

eeuw kwam deze soort op een zeer beperkt gebied in het Rijk van

Nijmegen voor, doch is sinds 1881 niet meer waargenomen en be-

hoort nu ongetwijfeld tot de in ons land uitgestorven soorten.

Niet in Denemarken. Nergens in het ons omringende Duitse ge-

bied, behalve in Zuid-Hannover. Niet in België! In Engeland

uiterst lokaal in Norfolk en Suffolk (de 2 graafschappen tegen-

over onze kust). Ook het in South genoemde Breck District ligt in

Suffolk. Niet in Ierland.

Mogelijk kan de Gelderse vindplaats opgevat worden als die van

een laatste relict in het Noordwesten van het Continent uit het At-

lanticum met zijn zoveel gunstiger klimaat of misschien zelfs uit het

daaraan voorafgaande warme en droge Boreaal en stierf de soort

1) Fore and hind wings dark grey, bands and central spot still darker, the

pale markings have almost completely disappeared.

(624) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA. 129

hier uit, omdat zij zich in het ongunstige milieu niet langer kon

handhaven.

1 gen., die eind Mei en Juni moet vliegen. Er bestaan geen ge-

dateerde Nederlandse exx.

Vindpl. Gdl. : Nijmegen, Ubbergen.

[Ziehier alles, wat over de soort vermeld is: 1. Een M.S. aanteke-

ning (waarschijnlijk van DE GRAAF) in het ex. van Bouwst. 2 : 204

in Bibl. N.E.V.: „Nijmegen, 1859 (Backer). 2. SNELLEN, 1867,

De Vlinders: 619: „Tot dusverre alleen uit Gelderland bekend,

waar de vlinder bij Nijmegen gevangen is. 3. SNELLEN, 1882, De

Vlinders, Microlepidoptera 2: 1177 : „Sedert de uitgave van mijn

Macrolepidoptera nog enige malen bij Nijmegen gevangen.” 4. TER

Haar, 1899— 1904, Onze Vlinders : 267: „Vroeger was de vlinder

in de vestingwerken te Nijmegen niet zeldzaam en na het slechten

daarvan is hij nog eenmaal in de omstreken gevangen (ter Haar),

Dit was tegen de helling van de Ubbergse heuvelen in de onmiddel-

lijke nabijheid van de stad. Sedert 1881 is hij echter niet meer

waargenomen.’

Alleen in de coll.-Z. Mus. bevindt zich wat Nederlands mate-

riaal, nl. 2 ongedateerde exx. van Nijmegen e coll.-TER Haar en

1 ex. „zeer waarschijnlijk’ van Nijmegen e coll.-MOLENGRAAF. |

Chesias Tr.

662. C. legatella Schiff, 1775 (spartiata Fuessly, 1781). Overal

op zandgronden, waar brem groeit, door het gehele Oosten en

Zuiden, en ook van enkele vindplaatsen in de duinstreek bekend.

Vooral op licht in de regel een vrij gewone tot gewone soort.

1 gen, half Septr. tot begin Nov. (12-9 tot 3-11).

Vindpl. Fr.: Leeuwarden, 1946 (Van Minnen), Balk. Gr. :

Groningen, Haren. Dr.: Schoonoord, Wijster, Dwingelo. Ov. :

Denekamp, Ubbergen, Almelo, Zenderen, Borne, Rijssen, Colm-

schate, Diepenveen, Platvoet. Gdl.: Putten, Leuvenum, Apeldoorn,

Twello, (vrij geregeld), Velp, Arnhem, Oosterbeek, Wageningen,

Bennekom ; Zutfen, Warnsveld, Winterswijk, Aalten, Doetinchem,

Montferland ; Nijmegen. Utr. : Amerongen, Doorn, Maarn, Zeist,

De Bilt, Bilthoven, Soestduinen, Amersfoort, Soest. N.H. : Hilver-

sum, Bussum, Amsterdam (spoordijk !), Aerdenhout. Z.H. : Noord-

wijk, Leiden, Leidsendam, Den Deyl, Loosduinen. N.B. : Bergen op

Zoom, Princenhage, Breda, Ulvenhout, Oisterwijk, Nuenen, Deur-

ne. Lbg.: Mook, Plasmolen, Venlo, Roermond, Kerkrade, Rolduc,

Houthem, Rothem, Meerssen, Maastricht.

Var. De soort is sexueel dimorph. Bij het © is de grondkleur

lichter (meer met wit gemengd) dan bij het ¢.

1. f. nigro-griseata Heydemann, 1933, Int. ent. Z. Guben 27:

393. De roestbruine kleur om de beide dwarsvlekken in het midden-

veld der vvls., langs de voorrand en langs de achterrand bijna

geheel overdekt door de zwartbruingrijze grondkleur, waardoor

de voorvls. veel eentoniger van tint worden. De witachtige tekenin-

gen echter blijven behouden. Svenska Fjärilar, pl. 34, fig, 22 b.

130 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (625)

Vooral bij de ¢ & een gewone vorm, die wel overal onder de soort

is aan te treffen. Bij de 9 ? veel zeldzamer : Apeldoorn, Nijmegen

(Z. Mus.).

2. f. obsoleta nov. Exemplaren van de vorige vorm, waarbij ook

de normale lichte tekening vrijwel geheel verdwenen is, zodat de

voorvls. bijna eenkleurig donker bruingrijs zijn!). Arnhem, 2 2 9

(Z. Mus.); Montferland (Sch.).

663. C. rufata F. Vrijwel hetzelfde verbreidingsgebied als de vo-

rige soort en ook aan dezelfde voedselplanten gebonden, maar over

het algemeen iets minder gewoon.

De vliegtijd begint in gunstige jaren reeds in de tweede helft van

Maart en duurt tot half Aug. met (volgens de beschikbare ge-

gevens tenminste) een gaping van begin tot eind Juni (22-3 tot

7-6 en 29-6 tot 16-8), maar ook deze zal bij meer kweken wel ver-

dwijnen. Algemeen wordt deze lange vliegtijd als die van slechts

één zeer onregelmatig uitkomende generatie opgevat, bijv. door

Prout (1914, Seitz 4: 180) en URBAHN (1939, Stett. Ent. Z. 100:

694). Deze opvatting wordt gesteund door het volgende citaat uit

BARRETT (1902, Brit. Lep. 8: 417): „Mr. E. H. TAYLOR records the

emergence of specimens of a single generation in the year 1894,

from March 24th till September 28th”. Ook bij VAN DER MEULEN

kwamen pas in Juli vlinders uit overwinterde poppen. Verder onder-

zoek naar het voorkomen van eventuele bivoltine stammen blijft

echter gewenst.

Vindpl. Gr. : Groningen. Dr. : Schoonoord. Ov. : Denekamp,

Agelo, Albergen, Almelo, De Lutte, Hengelo, Lonneker, Elzen.

Gdl.: Putten, Ermelo, Harderwijk, Leuvenum, Nunspeet, Udde-

lermeer, Apeldoorn, Empe, Loenen, De Steeg, Velp, Arnhem, Oos-

sterbeek, Wolfheze, Wageningen, Dreyen, Ede; Gorsel, Vorden,

Eibergen, Aalten, Doetinchem, Wehl, Montferland ; Berg en Dal,

Nijmegen, Hatert. Utr. : Amerongen, Leersum, Zeist, Bilthoven,

Soest, Baarn. N.H.: Holl. Rading, Hilversum, Huizen, Bussum,

Naarden. Z.H. : Noordwijk, Wassenaar, Den Haag. N.B.: Ber-

gen op Zoom, Breda, Tilburg, Oisterwijk, Uden, Deurne, Cuyck.

Lbg. : Mook, Plasmolen, Milsbeek, Venlo, Tegelen, Blerick, Bel-

feld, Roermond, Melick, Echt, Brunsum, Kerkrade, Rolduc, Hou-

them, Geulem, Epen, Vaals.

Var. 1. f. rufata F., 1775, Syst. Ent. : 633. Tamelijk eenkleu-

rige vorm, waarbij de donkere postmediaanlijn alleen in de boven-

helft goed ontwikkeld is en ook daar niet sterk afsteekt ; de witte

tekening niet sterk ontwikkeld. South, pl. 57, fig. 1 en 2. Ongeveer

de helft onzer exx.

2. £. bombycata Hb 1787], Beytr..1 2): 14, pla) EES

(ornata Heydemann, 1933, Int. ent. Z. Guben 27: 393). Mooie

bonte vorm, postmediaanlijn vrij breed en over de hele lengte

1) Specimens of the preceding form in which also the normal pale markings

have almost completely disappeared, so that the fore wings are nearly unicolo-

rous dark brown-grey.

(626) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 131

zwart, het wit van de dwarslijnen scherp afstekend. lets gewoner

dan rufata.

3. f. monotonica Nordström, 1940, Svenska Fjärilar : 241, pl. 34,

fig. 23b. Gehele vvl. donker roodbruin met onduidelijke tekening,

wortelveld en golflijn lichtgrijs. Oosterbeek (Z. Mus.).

4. f. nigrescens Heydemann, 1933, lc. Grondkleur der vvls.

zwartgrijs bestoven, ook het bruin donkerder. Alle witachtige teke-

ning ontbreekt op een streep in het middenveld en de fel afstekende

golflijn na. Een paar donkere trans, exx. van Putten en Nijmegen

(Z. Mus.).

5. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Loenen-G. (de Vos);

Doetinchem (Cold.); Wehl (Sch.); Nijmegen (Cold, Z. Mus.);

Naarden, Venlo (Z. Mus.); Breda (Wiss.).

6. f. cotangens nov. Zie Cat. VIII, Le. Apeldoorn (de Vos).

7. f. margaritata nov. Zie Cat. VIII, l.c. Breda (Jch.).

Anaitis Duponchel

664. A. plagiata L, De soort heeft in ons land 2 verbreidingsge-

bieden : Zuid- en Midden-Limburg en de duinstreek. Pas de laat-

ste jaren bleek het voorkomen van plagiata in het laatstgenoemde

biotoop. Misschien kwam de vlinder daar steeds voor, maar te ge-

ring in aantal om op te vallen en zijn ook voor dit dier de weers-

omstandigheden blijkbaar gunstig geweest, Buiten deze twee cen-

tra zijn tot nog toe slechts 2 al jaren lang op zich zelf staande

vondsten bekend.

In Denemarken is plagiata gewoon op Bornholm en komt op een

paar plaatsen op Seeland voor, terwijl van Jutland slechts enkele

exx. bekend zijn. Niet bekend van Sleeswijk-Holstein, Hamburg,

Bremen en Noord Hannover. Wel gevonden bij de stad Hannover

en in het Zuiden der provincie. Verbreid in Westfalen en vooral in

de Rijnprov. In België verbreid in het Maasbekken en verder be-

kend van Hal (in Brabant, ten Z. van Brussel). In Groot-Brit-

tannië verbreid over heel Engeland en Schotland. Eveneens ver-

breid over heel Ierland.

_ 2 gens., de eerste van begin Mei tot in de tweede helft van Juni

(5-5 tot 24-6), de tweede van begin Augustus tot begin Septr. (2-8

tot 5-9).

Vindpl. Gld.: Vorden, 1902 (L. Mus.). Utr. : Amerongen,

1926 (Btk.). N.H.: Castricum, 1947 (Westerneng), Heemskerk,

1949 (dez.), Aerdenhout, vanaf 1947 (talrijk, Wiss.). Z. H.: Den

Haag, 1949 (Hardonk). Lbg. : Steil, Belfeld, Melick, Maastricht,

Gronsveld, Eisden, Bemelen, Meerssen, Rijckholt, Berg en Terblijt,

Valkenburg, Schin op Geul, Aalbeek, Schinveld, Voerendaal, Brun-

sum, Kerkrade, Rolduc, Gulpen, Eys, Wittem, Slenaken, Epen,

Kamerich, Vaals.

Var. 1. f. tangens Fritsch, 1911, Int. ent. Z. Guben 5 : 163. De

beide lijnen, die de binnenbegrenzing van het middenveld der

voorvls. vormen, raken elkaar onder het midden en lopen dan weer

uiteen. Veel minder dan bij de volgende soort ! Melick (v. d. M.);

Meerssen (Btk.); Rijckholt (Rk.); Epen (Wiss.).

132 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (627)

665. A. efformata Guenée, Veel gewoner dan de vorige soort,

verbreid over de zandgronden van het gehele land ; alleen nog niet

bekend uit de drie Noordelijke provincies en het duingebied.

(Ook in Denemarken veel verbreider dan plagiata, maar juist op

Bornholm ontbrekend. Verbreid en talrijk in het O. en midden van

Sleeswijk-Holstein ; bij Hamburg verbreid en gewoon; evenzo bij

Bremen. In Hannover in het N. der provincie, bij de stad en zeld-

zaam in het Z. Nog niet zeker bekend uit Westfalen. In de Rijn-

prov. van de rand van het leisteengebergte af Noordwaarts ver-

breid. In België bekend van verschillende plaatsen. Op de Britse

eilanden schijnt de vlinder een veel geringer verbreiding te hebben

dan plagiata. Hij bereikt niet meer Devon en Cornwall en komt

niet ten Noorden van South Yorkshire voor. Ook in Ierland is hij

nog niet aangetroffen.)

Twee, en in gunstige jaren zelfs drie, generaties : de eerste van

begin Mei tot tweede helft van Juni (7-5 tot 23-6), de tweede van

half Juli tot begin Septr. (17-7 tot 5-9), de derde van half Septr.

tot begin Nov. (12-9 tot 2-11).

Vindpl. Ov.: Agelo, Bornerbroek, Buursen, Rijssen, Bath-

men, Frieswijk, Colmschate, Platvoet, Deventer, Olst. Gdl. : Gar-

derbroek, Putten, Leuvenum, Elspeet, Hulshorst, Epe, Apeldoorn,

Twello (vrij gewoon), Loenen, Dieren, Velp, Arnhem, Ooster-

beek, Wolfheze, Wageningen, Bennekom, Lunteren; Eefde, Al-

men, Boekhorst, Lochem, Vorden, Aalten, Doetinchem, Zelhem,

Bijvank, Montferland, Babberich, Duiven, Westervoort; Berg en

Dal, Beek-Nijm., Ubbergen, Nijmegen, Groesbeek. Utr. : Grebbe,

Rhenen, Amerongen, Leersum, Maarn, Zeist, Bilthoven, Groene-

kan, Utrecht, Amersfoort, Soest, Baarn. N.H. : Hilversum, Huizen,

Bussum, Naarden, Valkeveen, Amsterdam (spoorbanen). Z.H.:

Dordrecht. Zl. : Groede. N.B. : Bergen op Zoom, Breda, Ginne-

ken, Rijen, Tilburg, Goirle, Oisterwijk, Rosmalen, Vught, Uden,

Eindhoven, Nuenen, Helmond, Bakel, Deurne, Cuyck. Lbg. : Mook,

Plasmolen, Blerick, Tegelen, Belfeld, Roggel, Roermond, Melick,

Echt, Brunsum, Schaesberg, Kerkrade, Kunrade (Welterberg),

Voerendaal, Schin op Geul, Valkenburg, Geulem, Houthem, Berg,

Bemelen, Meerssen, Borgharen, Maastricht, Gronsveld, Gulpen,

Slenaken, Mechelen, Eperheide, Epen, Wijlre, Vaals.

Var. De tekening varieert sterk in duidelijkheid. Naast exx.

met donkere scherp afstekende dwarslijnen komen ook flauw ge-

tekende dieren voor. Deze uitersten worden door allerlei overgan-

gen verbonden. Gemiddeld zijn de exx. van de eerste gen. groter

dan die van de tweede. De derde gen. is in de regel vrij klein.

1. f. suffusa Prout, 1937, Seitz 4, Suppl.: 87, pl. 9a, fig. 4.

a der vleugels niet grijs, maar bruinachtig. Venlo, & (Z.

us.).

2. f. fuscofasciata Lempke, 1935, Ent. Ber. 9: 157. Het gehele

middenveld der voorvls. donkerbruin gevuld, zodat een donkere

middenband ontstaat. Wolfheze (L. Mus.); Bakel (Knippenberg).

3. f. tangens Hannemann, 1931, Int. ent. Z. Guben 24: 401.

Diagnose zie Cat. VIII: (557). Sepp, serie 2, 1, pl. 38, fig. 11 en

(628) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 133

12. Overal onder de soort, vooral bij de @ ©.

4. f. fasciata Hannemann, 1931, l.c. De beide het middenveld be-

grenzende banden raken elkaar onder het midden en blijven dan

verenigd. Zie Cat. VIII, L.c., de fig. voor cotangens. Veel zeldzamer

dan de vorige vorm. Apeldoorn, Arnhem (Z. Mus.); Bijvank

(Sch.); Hilversum (Caron).

5. f. simplificata nov. Van de dwarsband, die het middenveld der

voorvls. franjewaarts begrenst, is alleen de buitenste lijn over!).

Tilburg (Van den Bergh).

6. f. obsoleta nov. De tekening der voorvls. zeer zwak of zelfs

gedeeltelijk ontbrekend?). Oosterbeek (Z. Mus.); Babberich (El-

frink); Tilburg (Knippenberg).

7. £. impuncta nov. Zie Cat. VIII: (557). Bussum (2), Rijen

(9); Valkenburg (Btk.).

Opmerking. In een serie valt plagiata op door haar meer-

dere grootte en scherper tekening tegenover de kleinere en fletsere

efformata, maar individuele exx. zijn niet altijd met zekerheid naar

deze kenmerken te determineren.

Daarentegen is het zo eenvoudig beide soorten naar de bouw

van het achterlijf, zowel bij het & als bij het ©, uit elkaar te hou-

den, dat elke beginner zijn materiaal met zekerheid op naam kan

brengen.

Fig. 35. Onderzijde van

het abdomen der od,

ontschubd.

Links: Anaitis plagiata

L., rechts: A. efformata

Gn. 15x.

Bij de & & is het slechts nodig de punt van het achterlijf met

een zacht penseel aan de onderzijde te ontschubben. Men ziet dan

òf de lange smalle valven van plagiata, òf de veel kortere en bredere

van efformata.

De determinatie der 9 © is nog veel eenvoudiger : men behoeft

1) Of the postmedian band on the fore wings only the outer line remains.

2) The markings of the fore wings very feeble or even partially absent.

134 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (629)

slechts de punt van het achterlijf van terzijde te bekijken. Bij pla-

giata is de laatste achterlijfsring telescoopvormig uitgerekt en (ten-

minste bij exx. in de collecties) bijna steeds omlaag gericht, bij

efformata is deze ring nauwelijks verlengd en ligt in dezelfde rich-

ting als de andere abdominaalringen. Zie fig. 35 en 36.

——

iris i

[SS

/ ER

mm nn ef

Fig. 36. Uiteinde van het abdomen der 99 van terzijde.

Boven: Anaitis plagiata L., onder: A. efformata Gn. 15 x.

Acasis Duponchel

666. A. viretata Hb, Verbreid in bosachtige streken door vrijwel

het gehele land en ook hier en daar buiten dit biotoop aangetroffen.

2 gens., de eerste van de tweede helft van April tot de tweede

helft van Juni (20-4 tot 21-6), de tweede van begin Juli tot in de

tweede helft van Aug. (1-7 tot 23-8). Of er werkelijk een scherpe

grens tussen beide gens. bestaat en of de hier aangegeven grens de

juiste is, zal gecontroleerd moeten worden. In elk geval kreeg

Doets 26 Juli een vlinder uit een rups, die 30 Juni gevonden werd.

Een zeer laat vers ex. ving J. Lucas 25 Sept. 1945 te Rotterdam. Dit

moet wel haast tot een ongetwijfeld zelden voorkomende partiële

derde gen. behoord hebben !

Vindpl. Fr.: Kippenburg. Dr.: De Punt, Roden, Veenhui-

zen, Wijster. Ov. : De Lutte, Volthe, Albergen, Almelo, Hengelo,

Dalfsen, Goor, Bathmen, Colmschate. Gdl.: Putten, Leuvenum,

Hattem, Apeldoorn, Twello (vrij geregeld), Velp, Arnhem, Oos-

(630) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 135

terbeek, Wolfheze, Heelsum, Renkum, Wageningen, Bennekom,

Ede, Lunteren; Vorden, Laren, Aalten, Bijvank; Berg en Dal,

Beek-Nijm., Nijmegen, Groesbeek. Utr. : Rhenen, Amerongen,

Zeist, De Bilt, Bilthoven, Groenekan, Amersfoort, Soest, Baarn,

Lage Vuursche, Holl. Rading. N.H. : Hilversum, Bussum, Muider-

berg, Amsterdam (div. colls.), Santpoort, Haarlem, Overveen,

Bentveld, Zandvoort, Heemstede. Z.H. : Wassenaar, Den Haag,

Rotterdam. Zl. : Serooskerke, Wemeldinge. N.B.: Breda, Ulven-

hout, Eindhoven, Nuenen, Helmond, Cuyck. Lbg.: Plasmolen,

Venlo, Tegelen, Berckt, Belfeld, Odiliënberg, Kerkrade, Rolduc,

Schimmert, Houthem, Epen, Vijlen, Vaals.

Var. De soort variëert sterk in de hoeveelheid zwart op de

voor vls.

1. f. mediogrisea Warnecke, 1944, Z. Wien. ent. Ges. 29 : 250.

Het middenveld der voorvls. eenkleurig of vrijwel eenkleurig zwart-

grijs of zwartachtig. Heelsum, Breda (Mus. Rd.); Soest (Lpk.);

Haarlem, Wassenaar (Wiss.).

2. f. divisa nov. Het middenveld der voorvls. is alleen langs de

beide zijkanten zwart gezoomd, zodat van voorrand tot binnen-

rand een eenkleurig groen middengedeelte ontstaat!). Soest (Lpk.);

Breda (13).

3. f. reducta nov. Het achterrandsveld der voorvls. eenkleurig

groen zonder zwarte tekening?). Hilversum (Doets); Bussum (Z.

Mus.); Haarlem (Wiss.).

4. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Breda (Mus. Rd.).

5. Dwerg. Leuvenum (Z. Mus.); Den Haag (Van Eldik).

Nothopteryx Prout

667, N. polycommata Schiff, Alleen zeer lokaal in de duinstreek

aangetroffen en daar tot op de huidige dag voorkomend.

Niet in Denemarken aangetroffen. In het aangrenzende Duitse

gebied alleen bekend uit Westfalen (lokaal) en de Rijnprov.

(Trier). In België zeer zeldzaam, gevangen te Warnant en te Di-

nant, vindplaatsen dus, die aansluiten bij de Rijnprovincie. In

Groot-Brittannië komt de vlinder voor in het Zuiden van Enge-

land (tot ruim 52° N.B.) en het uiterste N.W. (het Noorden van

Lancashire en Cumberland) ; bovendien bekend van een enkele

vindplaats in Schotland. Niet in Ierland.

Daar de vlinder niet uit de Belgische duinstreek bekend is en zijn

verspreiding in Frankrijk cok zeer beperkt is, ligt het Nederlandse

deel van zijn areaal volkomen geïsoleerd. Het ligt wel voor de hand

aan een vroegere samenhang met het Zuidengelse vlieggebied te

denken.

1 gen. gevangen exx. van eind Maart tot de tweede helft van

1) The central area of the fore wings only bordered with black along the two

transverse lines so that from costa to inner margin a unicolorous green central

part results.

N 2) The outer area of the fore wings unicolorously green without black mar-

ings.

136 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (631)

April (27-3 tot 19-4), gekweekte reeds vanaf 4 Maart.

Vindpl. N.H.: Overveen, 19-4-1864 (Z. Mus.), 28-3-1926

(Btk.); Aerdenhout, 13-4-1947, Vogelenzang 27 en 29-3-1948

(Wiss.). Z.H. : Den Haag, 30-4-1881 (Snellen, 1882, De Vlin-

ders, Microlepidoptera 2: 1177); 1895 en 1896, el. (Kallenbach,

De Vos, L. Mus.).

668. N. carpinata Bkh. In hoofdzaak verbreid in bosachtige

streken op zandgronden, plaatselijk niet ongewoon.

1 gen, tweede helft van Maart tot half Mei (22-3 tot 14-5).

Vindpl. Fr. : Veenklooster, Dr. : Echteld. Ov. : Hengelo, Boe-

kelo, Lettele, Colmschate. Gdl.: Leuvenum, Uddelermeer, Apel-

doorn, Twello (1 9 in 1930), Velp, Arnhem, Renkum, Bennekom ;

Eefde, Aalten. Utr.: Zeist, Groenekan, Amersfoort, Leusden,

Soest, Baarn, Holl. Rading, Linschoten, Nigtevecht. N.H. : Hilver-

sum, Bussum, Amsterdam (1868, Z. Mus.), Velzen, Driehuis,

Bloemendaal, Haarlem, Overveen, Bentveld, Aerdenhout, Zand-

voort. Z.H. : Lisse, Noordwijk, Leiden, Woerden, Wassenaar, Den

Haag, Rotterdam, Dordrecht. N.B. : Geertruidenberg, Oudenbosch,

Breda, Nuenen, Eindhoven, Deurne. Lbg. : Venlo, Tegelen, Swal-

men, Brunsum, Kerkrade, Houthem, Meerssen, Rijckholt, Vaals.

Var. 1. f. obscura nov. Voorvls. zwartgrijs met normale teke-

ning!). Amsterdam (Z. Mus.); Aerdenhout (Wiss.).

2. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Leuvenum, Houthem,

een extreem ex. van Wassenaar (Z. Mus.); Den Haag (6).

3. Dwergen. Overveen (Z. Mus.).

Lobophora Curtis

669, L. halterata Hufn. In bosachtige streken in het Oosten en

Zuiden en in de duinen, over het algemeen geen gewone soort.

1 gen., half April tot half Juni (16-4 tot 16-6).

Vindpl. Ov.: Almelo, Wierden, Colmschate. Gdl.: Twello

(zeldzaam), Empe, Arnhem; Zutfen, Vorden, Aalten, Slangenburg,

Bijvank, Babberich. Utr. : Zeist, Soest. N.H.: Bussum, Amsterdam

(20-5-1925, Z. Mus.), Bergen, Driehuis, Santpoort, Haarlem, Over-

veen, Bentveld, Aerdenhout, Zandvoort, Vogelenzang, Heemstede.

Z.H. : Lisse, Wassenaar, Den Haag, Scheveningen, Dordrecht. Zl.:

Haamstede. N.B. : Breda. Lbg. : Elsloo, Brunsum, Kerkrade, Hout-

hem, Meerssen, Maastricht, Vaals.

Var. 1. f. rudolphi Lampa, 1885, Ent. Tidskr. 6: 105. Voorvls.

sterk verdonkerd, zwartgrijs, met nauwelijks lichter middenveld.

Svenska Fjär., pl. 35, fig. 7 d. Almelo (v. d. M.); Slangenburg

(Cold.); Bijvank (Sch.); Overveen (Z. Mus); Aerdenhout

(Wiss.).

2. £. zonata Thunberg, 1791, Diss. Ent. Ins. Suecica 4: 60. Voor-

vleugels met breed wit of geelwit middenveld, scherp afstekend

tegen de donkere antemediaanband en het donkere achterrandsveld.

1) Fore wings black-grey with normal markings.

(632) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 137

Seitz 4, pl. 6 g, fig. 2; Svenska Fjar., l.c., fig. 7 c ; Culot, fig. 399.

Slangenburg (Cold.); Driehuis (van Berk); Overveen, Maastricht

(Z. Mus.); Zandvoort (Rk.); Heemstede (Herwarth); Vogelen-

zang (Wiss.); Den Haag (4).

3. f. unicolor nov. Voorvls. eenkleurig grijs (niet verdonkerd),

alleen met smalle donkere band aan de wortelt). Wassenaar

(Wiss.).

4. f. variegata nov. Voorvleugels met een middenveld van de

normale grondkleur, dat aan weerszijden door een brede lichtgeel-

achtige band is afgezet?). Prachtige bonte dieren ! Vogelenzang,

verschillende exx. (Wiss. ).

Mysticoptera Meyrick

670. M, sexalata Retzius, 1783 (sexalisata Hb., [1788]). Ver-

breid over een groot deel van het land, niet aan een bepaald biotoop

gebonden.

Waargenomen van half Mei tot begin Septr. (15-5 tot 1-9).

Hoofdvliegtijd de eerste twee decaden van Juli. Waarschijnlijk

komt nu en dan een partiéle tweede gen. voor en is de verdeling

der vliegtijden : eerste gen. 15-5 tot 31-7, tweede 14-8 tot 1-9, hoe-

wel het niet uitgesloten is, dat ook een ex. uit de laatste decade van

Juli reeds tot de tweede gen. behoort. In elk geval komt deze niet

geregeld voor. [ URBAHN (1939, Stett. ent. Z. 100 : 699) vermoedt,

dat de vlinder toch slechts 1 lang gerekte gen. heeft. Nader onder-

zoek dus gewenst. |

Vindpl. Fr: Veenwouden. Dr: Wijster. Ov. : Vasse, Agelo,

Reutum, Almelo, Bornerbroek, Okkenbroek, Colmschate, Diepen-

veen, Zwolle. Gdl. : Putten, Apeldoorn, Twello (op sterk licht vrij

geregeld), Velp, Bennekom, Ede, Lunteren; Vorden, Boekhorst,

Lochem, Winterswijk, Aalten, Didam, Lobith ; Nijmegen, Leeuwen.

Utr. : Groenekan, Nigtevecht. N.H. : Hilversum, Bussum, Korten-

hoef, Amsterdam, Halfweg, Heemskerk, Driehuis, Overveen, Vo-

gelenzang, Heemstede. Z.H. : Noordwijk, Den Haag, Rotterdam,

Schiebroek, Charlois, Streefkerk, Rockanje, Numansdorp, Dor-

drecht, Willemsdorp. N.B. : Breda, Oosterhout, Hilvarenbeek, Ois-

terwijk, 's-Hertogenbosch, Nuenen, Eindhoven, Helmond, Deurne.

Lbg. : Mook, Venlo, Roermond, Sittard, Brunsum, Meerssen.

V ar. 1. f. uniformata nov. De twee lichte dwarsbanden, die het

middenveld begrenzen, zijn bruinachtig van kleur, waardoor de

voorvls. veel eenkleuriger geworden zijn). Colmschate (Lukkien);

Lochem, Overveen, Noordwijk, Schiebroek (Z. Mus.); Hilversum,

Kortenhoef (Doets); Amsterdam (v. d. M.); Breda (19).

ee f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Bornerbroek (v. d.

DIE

1) Fore wings unicolorous grey (not darkened), only with narrow dark band

at the base.

2) Fore wings with a central area of the normal ground colour which is

bordered on both sides by a broad pale yellowish band.

3) The two pale transverse bands bordering the central area, are of a brownish

colour through which the fore wings have become much more unicolorous.

138 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (633)

3. f. impuncta nov. Zie Cat. VIII, lc. Apeldoorn (de Vos).

Teratol. ex. Rechter achtervl. ontbreekt. Bornerbroek, 9, el.

(el IML)

Operophtera Hb.

671. O. fagata Scharfenberg, 1805 (boreata Hb., [1809—1813]).

Tot nog toe slechts zeer zeldzaam op enkele plaatsen aangetroffen,

behalve in de bossen bij Vaals, waar de vlinder vrij gewoon is.

In Denemarken zowel op de eilanden als in Jutland. In Sleeswijk-

Holstein in beukenbossen. Bij Hamburg in sommige jaren niet zeld-

zaam. Bij Bremen talrijk in beukenbossen. Bij de stad Hannover

niet zeldzaam. V. G. M. ScHuLTz (1935, Int. ent. Z. Guben 29: 29)

vermeldt het volkomen kaalvreten van berken door fagafa-rupsen

bij Soltau in de Lüneburger Heide. In Westfalen veel zeldzamer

dan brumata. In de Rijnprovincie tot nog toe slechts 5 vindplaatsen

(o.a. Aken). In België lokaal in de Oostelijke helft. Op de Britse

eilanden (waar de rups op berk leeft) verbreid over heel Enge-

land en het Zuiden van Wales, in Schotland tot Sutherland. In

lerland alleen bekend van een paar vindplaatsen in het Noorden.

1 gen. November en December (waargenomen van 10-11 tot

2-12). Bovendien in L. Mus. enige gekweekte exx. van Maart. In

de buitenlandse literatuur heb ik nog geen enkele vermelding van

voorjaarsvangsten gevonden. Zie echter de vliegtijd van de volgen-

de soort !

Vindpl. Gdl.: Arnhem, 10-11-1872 (4)1) en 25-11-1872

(2) (Z. Mus.) N.B.: Breda, 24-3-1884, 24 tot 26 Maart 1885,

5 exx. el. (L. Mus.). Lbg.: Amby, 2-12-1930 (Rk.); Vaals, Nov.

1948, verscheiden exx. (Delnoye).

672, O. brumata L. Verbreid over het gehele land, in bosachtige

streken zeer gewoon; in boomgaarden, waar geen doeltreffende

maatregelen genomen worden, soms schadelijk. Bekend van Texel.

1 gen., eerste helft van October tot eind Maart (10-10 tot 29-3),

hoofdvliegtijd November en December. Tijdens vorst wordt de

vlucht onderbroken. Zo werden in de winter van 1940—41 zowel te

Heemstede als te Grave op lijmbanden twee vluchten vastgesteld

van 8-11 tot 14-12 en van 4-3 tot 29-3 (LEEFMANS, in litt.).

[Deze waarneming is wel zeer interessant, wanneer we ze verge-

lijken met de ervaringen van W. SPEYER (1938, Über das Vorkom-

men von Lokalrassen des Kleinen Frostspanners (Cheimatobia bru-

mata L.), Arb. phys. angew. Ent. Berlin-Dahlem 5: 50—76). Hij

stelde vast dat de ontwikkeling in de pop zonder onderbreking

plaats vindt en tegen de herfst voltooid is, terwijl overliggen nooit

werd. opgemerkt. Bovendien is de snelheid van deze ontwikkeling

in hoge mate onafhankelijk van de temperatuur. Alleen een lang-

1) Niet 10 April, zoals SNELLEN schrijft (1882, De Vlinders, Microlepidoptera

2: 1179). Hier wordt ook een 4 vermeld, gevangen in Maart door KALLENBACH

te Rotterdam. Dit ex. (17-4-1875) is echter een Nothopteryx carpinata Bkh. !

(Het ex. stond in deze collectie nog bij O. fagata.)

(634) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 139

durig verblijf in een koude ruimte vertraagt de ontwikkeling (maar

in natura komt dit bij ons niet voor), terwijl een langdurig verblijf

in een kas niet de minste invloed heeft. Op vlak bij elkaar liggende

klimatologisch overeenstemmende plaatsen kunnen de vlinders op

zeer verschillende tijden te voorschijn komen. De vleugelloosheid

der 2 2 heeft het ontstaan van talrijke plaatselijke biologisch

verschillende rassen sterk bevorderd. Deze rassen hebben eigen

tijden van ontpoppen, die geregeld worden door erfelijke factoren.

Maar overal valt de tijd van het verschijnen van brumata toch

ongeveer samen met het optreden van de eerste nachtvorsten. Wan-

neer de bodem te lang afgesloten wordt door water of vorst, dan

neemt SPEYER aan, dat de nog niet uitgekomen poppen daardoor

vernietigd worden (p. 55). Dat de Maart-exx. dezelfde zijn als

die uit Nov.—Dec., lijkt me uitgesloten. ¢ ¢ leven maximaal 35 dg.,

® Q als regel + 30 dg, slechts bij zeer hoge uitzondering tot ruim

60 (in het laboratorium |), maar de dieren hebben sterk te lijden

van vorst, sneeuw of rijp (SPEYER, 1938, Die Lebensdauer der

Frostspanner-Falter (Cheimatobia brumata L.) unter dem Einflusz

von Begattung und Eiablage, op cit. 5: 155—165). Waarschijnlijk

leven in ons land dan ook (erfelijk vastgelegde ?) zeer laat uit de

pop komende stammen, waarvan verder onderzoek sterk aan te

bevelen is. |

V ar. De lengte van de stompjes der achtervleugels varieert bij

de 99 zeer sterk. Er komen niet zelden exx. voor, waarbij ze even

lang zijn als die van de vorige soort. Zelfs bij hetzelfde individu

kunnen de beide helften verschillen. Zo heeft COLDEWEY een 2

van Twello, waarbij de avl. links 1 X en rechts 113 X de lengte

van het achterlijf is. Ook in de fauna van Hamburg wordt opge-

merkt, dat bij de © © in die omgeving alle overgangen van korte

stompjes tot fagata-lengte voorkomen (Loimr, 1937, Verh. Ver.

naturw. Heimatf. Hamburg 25: 120). Determinatie van de © ©

van beide soorten alleen naar de lengte der vleugelstompjes is dan

ook vrijwel waardeloos.

1. f. hunei Prout, 1914, Seitz 4: 194. De dwarslijnen op de

voorvls. samengevloeid tot duidelijk afstekende donkere banden,

één aan de wortel en één in het midden. Svenska Fjär., pl. 35, fig.

11 b. Hengelo-O. (Btk., Vari); Colmschate (Lukkien); Twello

(Cold.); Ede (van de Pol); Zeist (Gorter); Holl. Rading (Doets);

Bloemendaal (Leefmans); Oegstgeest (46); Breda (27); Nuenen

(Neijts, Verhaak); Roermond (Lck.).

2. f. unicolor Lambillion, 1912, Revue Soc. ent. Nam.: 112.

Vleugels eenkleurig, zonder dwarslijnen en middenstip. Svenska

Fjär., l.c., fig. 11 c. Colmschate (Lukkien); Oosterbeek, Bloemen-

daal, Leiden (Z. Mus.); Bijvank (Sch.); Zeist (Br., Gorter);

Muiden (Doets); Amsterdam (37); Haarlem (Wiss.); Heemstede

(Herwarth, Leefmans); Nuenen (Neijts).

3. f. fusca nov. Grondkleur der vleugels donkerbruin!). Nuenen

(Neijts, Verhaak); Aalbeek (Priems).

1) Ground colour of the wings dark brown.

140 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (635)

4. f. brunnea nov. Grondkleur der vleugels lichtbruin, achtervls.

met duidelijke middenband!). Hengelo-O. (Vari); Haaren-N.B.

(Knippenberg). .

5. f. nigrescens nov. Grondkleur der vleugels zwartgrijs zonder

bruine tint2). Twello (Cold.).

6. Dwergen. Leuvenum, Twello (Cold.); Ede (van de Pol);

Soest (Lpk.); Heemskerk (Westerneng); Amsterdam (Kuchlein);

Aerdenhout (Wiss.) ; Rotterdam, Breda (Z. Mus.) ; Nuenen

(Neijts).

Oporinia Hb.

673, ©. dilutata Schiff. Verbreid door het gehele land in bos-

achtige streken, op vele vindplaatsen gewoon.

1 gen., begin Octr. tot in de tweede helft van November (1-10

wore 20)

Vindpl. Fr.: Eestrum, Kollum, Leeuwarden, Oosterwolde,

Balk. Gr. : Groningen, Haren, Glimmen. Dr. : Paterswolde, Peizer-

made, Veenhuizen, Schoonoord, Wijster. Ov. : Oldenzaal, Volthe,

Albergen, Almelo, Zenderen, Borne, Delden, Rijssen, Colmschate,

Diepenveen, Zwolle. Gdl. : Barneveld, Putten, Leuvenum, Hattem,

Apeldoorn, Twello (zeer talrijk), Wilp, De Steeg, Velp, Arnhem,

Oosterbeek, Wageningen, Bennekom, Ede, Lunteren ; Warnsveld,

Aalten, Doetinchem, Bijvank; Berg en Dal, Nijmegen, Zoelen.

Utr. : Rhenen, Amerongen, Maarsbergen, Zeist, De Bilt, Bilthoven,

Groenekan, Soest, Baarn, Lage Vuursche. N.H.: Hilversum, Bus-

sum, Valkeveen, Alkmaar, Bergen, Haarlem, Bloemendaal, Over-

veen, Aerdenhout, Vogelenzang, De Glip, Heemstede. Z.H. :

Hillegom, Lisse, Noordwijk, Katwijk, Wassenaar, Den Haag,

Woerden, Rotterdam, Dordrecht. N.B. : Bergen op Zoom, Princen-

hage, Breda, Ginneken, Ulvenhout, Haaren, Oisterwijk, Nuenen,

Helmond, Deurne, Cuyck. Lbg.: Plasmolen, Venlo, Roermond,

Limbricht, Sittard, Kerkrade, Rolduc, Epen, Vijlen, Vaals.

Var. De typische vorm heeft grijsachtige, vrij duidelijk gete-

kende vleugels. Hoofdvorm.

1. f. obscurata Stgr., 1871, Cat., ed. Il: 187. Grondkleur der

vleugels bruinachtig verdonkerd, tekening duidelijk, Svenska Fjär.,

pl. 35, fig. 12 b; Culot, fig. 603. Gewoon, overal onder de soort.

2. f. pallida Prout, 1899, Ent. Rec. 11: 122. Grondkleur der

vleugels vuilwit, tekening gewoonlijk duidelijk. Eestrum, Putten

(Z. Mus.); Twello (Cold.); Aalten (v. G.); Zeist (Br.); Groene-

kan, Bussum, Hillegom, Den Haag (L. Mus.); Aerdenhout (Wiss.);

Vaals (Delnoye).

3. f. virgata nov. De dwarslijnen, die het middenveld begrenzen,

zijn ineengevloeid tot 2 donkere dwarsbanden, zodat een mooie

bonte hoofdzakelijk 9 vorm ontstaat). Kollum (4), Arnhem,

1) Ground colour of the wings pale brown, hind wings with distinct discal band,

2) Ground colour of the wings blackish-grey without brown tint.

3) The transverse lines bordering the discal area are joined to two dark

transverse bands so that a fine mottled form results which occurs chiefly in

the 9.

(636) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 141

Oosterbeek, Wageningen, Baarn, Haarlem, Overveen, Den Haag,

Breda (Z. Mus.); Twello, & (Cold.); Soest (Br.); Deurne (Lpk.).

4. f. latifasciata Prout, 1899, Ent. Rec. 11: 122; Maart 1900,

Entom. 33 : 60, pl. II, fig. 12 (bicinctata Fuchs, 1900, Jahrb. Nass,

Ver. 53: 58). Als de vorige vorm, maar bovendien is ook het mid-

denveld zelf (en meestal eveneens het wortelveld) verdonkerd, zo-

dat een brede donkere middenband ontstaat. Stellig wel de meest

opvallende vorm ; zeldzaam, vrijwel uitsluitend bij het 9. Paters-

wolde, Bussum, Overveen (ook de grondkleur donkerder, daardoor

minder opvallend) en een & van Putten (Z. Mus.); Wijster (Beije-

rinck); Twello, & (Cold.); Baarn (Lpk.); Aerdenhout (met don-

kere grondkleur, Wiss. ).

5. f. coarctata Prout, 1899, Ic. : 122. Middenveld der voorvls.

sterk versmald, doordat de banden, die het begrenzen, elkaar dicht

genaderd zijn. (Prour citeert: ErscHov, 1870, Horae Soc. ent.

Ross. 6, pl. III, fig. 4. Bij dit ex. zijn alleen de 2 het middenveld be-

grenzende banden van de tekening overgebleven. Natuurlijk moet

de naam ook gebruikt worden voor exx., waarbij alle dwarslijnen

aanwezig zijn.) Putten, Baarn (Z. Mus.); Twello (Cold.); Bus-

sum, Breda (L. Mus.); Vaals (Delnoye).

6. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Zie Sepp 6, pl. 28, fig.

6. Bijna alle exx. zijn tegelijk smalbandig. Paterswolde, Putten,

Arnhem, Oosterbeek, Haarlem, Overveen (Z. Mus); Wilp

(Cold.); Aerdenhout (Wiss.); Breda (L. Mus.); Vaals (Delnoye).

7. f. margaritata nov. Zie Cat. VIII : (557). Bussum, Alkmaar

(L. Mus.).

8. f. inscriptata Donovan, 1811, Nat. Hist. Br. Ins. 15: 25, pl.

517. Op de voorvls. staan 5 scherp afstekende donkere banden,

doordat de ruimten tussen de lijnengroepen telkens donker gevuld

zijn. Zie South, pl. 78, fig. 6, waar een dergelijke vorm van O.

autumnata is afgebeeld. Zonder twijfel vrij zeldzaam en waar-

schijnlijk uitsluitend bij de © 2. Twello (Cold.); Aerdenhout,

prachtig 2 (Wiss.); Wassenaar (33).

9. f. fimbriata Haworth, 1809, Lep. Brit. : 320. Grondkleur ver-

donkerd, alle tekening ontbreekt, behalve die voor de achterrand,

waardoor daar een donker afstekende band aanwezig is. Vaals, 3

(Delnoye).

10. f. tectata Fuchs, 1900, Jahrb. Nass. Ver. 53 : 58. De dwars-

lijnen zeer onduidelijk of zelfs geheel ontbrekend. Putten (Z.

Mus.); Apeldoorn (de Vos); Twello (Cold.); Groenekan, Alk-

maar, Hillegom, Rotterdam, Breda (L. Mus.); Soest (Lpk.);

Vaals (Delnoye).

11. £. disjuncta nov. De middenstip der voorvls. is niet verbon-

den met de dwarslijn en staat dus lost). Vooral bij de © ©, overal

onder de soort aan te treffen.

12. f. impuncta nov. Zie Cat. VIII: (557). Apeldoorn, Aerden-

hout (Wiss.) ; Groenekan, Den Haag, Breda (L. Mus.).

Genetica. De zeldzame f. latifasciata Prout is geslacht-

1) The discal spot of the fore wings is not connected with the transverse line.

142 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (637)

gekoppeld (,,sex-linked’’) en recessief ten opzichte van de normale

vorm (Dr E. A. COCKAYNE in litt.). 4 4 van een dergelijke vorm

kunnen alleen ontstaan uit de kruising van een (minstens) heterozy-

goot ¢ met een (homozygoot) latifasciata- 2. De kans hierop is in

de natuur door de zeldzaamheid van de vorm niet groot. Vandaar

dat de 4 & van Putten en Twello rariteiten moeten zijn.

F. virgata is misschien een allelomorph van latifasciata, die zich

vrij zeker genetisch op dezelfde wijze tot de normale vorm ver-

houdt. Ook hied komen de ¢ & in de vrije natuur slechts bij grote

uitzondering voor!).

674. O. christyi Prout, Pas in 1947 werd het eerste ex. in Ne-

derland door DELNOYE in het bosgebied van Z.O.-Limburg ge-

vonden. Op mijn verzoek verzamelde hij daar in het najaar van

1948 een flinke serie Oporinia's, die ik geheel ter bestudering toege-

zonden kreeg. Zij bestond uit 90 christyi's en 35 dilutata’s, wel een

bewijs, hoe gewoon de soort daar is. Het biotoop komt heel goed

met het Deens-Duitse overeen : gemengd bos, waarvan een kwart

uit beuk en een kwart uit eik bestaat. Dit biotoop is evenwel vol-

strekt niet tot Zuid-Limburg beperkt, en tot mijn voldoening vond

ik dan ook in de collectie-VERHAAK het eerste in oostelijk Noord-

Brabant gevonden ex., terwijl frater De Mast een ex. in het centrum

der provincie ving. Daar deze beide op licht werden gevangen, is

nog niet met zekerheid bekend, in welk biotoop de vlinder hier

voorkomt. Maar ook hier wordt natuurlijk genoeg gemengd loofbos

aangetroffen.

In Denemarken bekend van de meeste eilanden en van vele

vindplaatsen op Jutland, in beukenbossen gewoon. Ook in geheel

Noord-Duitsland is christyi een karakterdier van beukenbossen.

In Holstein verbreid, waarschijnlijk in alle beukenbossen, in som-

mige jaren talrijk; in Sleeswijk tot nog toe van slechts één vind-

plaats bekend. In de omgeving van Hamburg in beukenbossen, in

sommige jaren niet zeldzaam; in de omgeving van Bremen gevon-

den ; in Hannover in beukenbossen bij de stad. In Westfalen bij

Bielefeld, Dortmund en Gelsenkirchen, ook hier zeker in alle beu-

kenbossen. In de Rijnprovincie bij Krefeld, Aken en in de Hunsrück.

In België pas enkele jaren geleden herkend (BERGER, 1947, Bull. et

Ann. Soc. ent. Belg. 83: 43), maar over de verspreiding zijn nog

geen betrouwbare inlichtingen te krijgen, evenmin als over het

biotoop, waarin de vlinder daar thuis hoort. Wel schijnt hij in het

midden meer voor te komen dan in het Oosten en hij werd reeds in

veel collecties gevonden. Verbreid over de Britse eilanden: in

Zuid-Engeland spaarzaam, hier vermoedelijk een beukenbosdier,

in Noord-Engeland vooral op bergiep, hoewel de rups daarnaast

1) O. dilutata Schiff., f. latifasciata Prout is a sex-linked recessive (Dr E. A.

COCKAYNE in litt.). The two Dutch & 4 caught in nature must therefore be

rarities.

F. virgata Lpk., possibly an allelomorph to f. lafifasciata, behaves in the same

way. It is not rare in the 9, but I know only one 4. I have no doubt that

this form is a sex-linked recessive too, though it has not yet been proved.

(638) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 143

ook op andere houtgewassen voorkomt, die verspreid staan tussen

de iepen ; in Schotland is de berk de hoofdvoedselplant en in Ierland

berk en els.

1 gen. die tot nog toe waargenomen is van de eerste helft van

October tot half Nov. (12-10 tot 14-11).

Vindpl. N.B.: Eindhoven, Haaren. Lbg.: Vaals, Vijlen.

Var. De vlinder is in ons land vrij variabel, vooral het ©.

1. f. christyi Prout, 1899. Ent. Record 11: 122. Voorvls. met

lichtgrijze grondkleur, vooral het ¢ zwak getekend. Seitz 4, pl. 9 £,

fig. 3. Vaals, zowel bij ¢ als 9 niet gewoon (Delnoye).

2. f. intermedia Heydemann, 1932, Zeitschr. Ost. Ent. Ver. 17:

26. Bonte dieren met grijze banden, die duidelijk tegen de lichte

grondkleur afsteken. Vaals, enkele exx. (Delnoye).

3. f. virgata nov. Het middenveld der voorvls. aan weerszijden

afgezet door een donkere band overeenkomstig dezelfde vorm van

O. dilutata1). South, pl. 78, fig. 3. Vaals, enkele 2 2 (Delnoye).

4. f. clara Harrison, 1933, Trans. Northern Nat. Union 1: 122.

De derde en vierde band op de voorvls. zeer zwak, de ruimte tussen

tweede en vijfde band grijs, zwak zwart bestoven, voor de achter-

rand een donkere band. Vaals, gewoon (Delnoye).

5. f. oblita Allen, 1906, Ent. Record 18: 86. Gehele grondkleur

der voorvls. verdonkerd, tekening nauwelijks zichtbaar. Eindhoven

(Verhaak); Haaren (Knippenberg); Vaals, hoofdvorm (Delnoye).

6. f. coarctata Harrison, 1933, l.c. : 122. Middenveld der voorvls.

sterk versmald doordat de derde en vierde band dicht bij elkaar

staan. Vaals, enkele exx. (Delnoye).

7. f. tangens nov. Zie Cat. 8: (557). Onder de exx. van f.

coarctata. Vaals, enkele exx. (Delnoye).

675, O. autumnata Bkh. Verbreid over een groot deel van het

land, vooral in bosachtige streken. Minder gewoon dan Oporinia

dilutata.

1 gen., eerste helft van Octr. tot eind. Nov. (12-10 tot 24-11).

V ind pl. Dr. : Peize, Wijster. Ov. : Volthe, Almelo, Zenderen,

Borne, Colmschate. Gdl.: Putten, Leuvenum, Apeldoorn, Twello

(1 ex.), Arnhem, Bennekom, Ede; Zutfen, Warnsveld, Aalten,

Bijvank. Utr. : Zeist, Soest (vrij gewoon), Baarn, Holl. Rading.

N.H.: Bussum, Amsterdam, Bergen, Heemskerk, Aerdenhout,

Vogelenzang. Z.H. : Wassenaar, Rotterdam. N.B.: Bergen op

Zoom, Breda, Ginneken, Ulvenhout, Haaren, Eindhoven, Nuenen,

Deurne. Lbg.: Brunsum.

Var. 1. f. autumnata Bkh., 1794, Naturgesch. Eur. Schm. 5:

293. Grondkleur der vleugels zilverwit, dwarslijnen bruinachtig

grijs. Zeer zeldzame vorm hier te lande, vrijwel al onze exx. hebben

donkergrijze voorvls. Zeist, een vrijwel typisch 9 (Gorter); Was-

senaar, 1 & (Wiss.).

2. f. melana Clark, 1896, Ent. Rec. 7: 289, pl. 3, fig. 3 en 4.

1) The central area of the fore wings on both sides bordered by a dark band

corresponding with the same form of O. dilutata.

144 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (639)

Voorvls. zwartgrijs met duidelijk zichtbare tekening. Tot deze

vorm (ik zag het type in Tring) behoren onze bonte donkere exx.

Niet gewoon. Zenderen (v. d. M.); Borne (Cold.); Bijvank (Sch.);

Zeist (Gorter); Soest (Lpk.); Aerdenhout (Wiss.).

3. f. schneideri Lampa, 1885, Ent. Tidskr. 6: 111. Voorvls.

zwartgrijs met zwakke of nauwelijks zichtbare tekening. Onze meest

voorkomende vorm.

4. f. coarctata Nordström, 1924, Ent. Tidskr. 45 :187. Midden-

veld der vvls. sterk versmald. Soest (Lpk.).

5. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Soest (Lpk.).

Fig. 37. Onderzijde van het abdomen der % J, ontschubd. Links: Oporinia dilutata

Schiff.; midden: O. christyi Prout; rechts: O. aufumnata Bkh. 15 x.

[These figures, made after Dutch material, correspond with the classical ones of

WoLFF, which are also copied by WARNECKE and HOFFMEYER.]

Fig. 38. Onderzijde van

het abdomen van Oporinia

dilutata Schiff. 5‘ (de beide

bovenste figuren) en O.

christyi Prout g' (de beide

onderste). 15 x.

[This figure proves that the

hook in dried specimens is

of no value. The two top

figures, in which the hook

is high, are O. dilutata

Schiff., the two bottom ones,

in which the hook is low,

are ©. christyi Prout. Made

with a camera lucida after

Dutch material.]

(640) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 145

Opmerking. Na de publicatie van de tekst van het geslacht

Oporinia in Seitz 4 door Prout (1914) hebben verschillende

auteurs een speciale studie aan dit genus gewijd, zodat onze kennis

van de verbreiding der soorten belangrijk is toegenomen. Ook de

verschillen tussen O. dilutata Schiff., O. christyi Prout en O. autum-

nata Bkh. zijn langzamerhand zo grondig besproken, dat er niet

veel meer aan toe te voegen is.

Ik geef hierbij figuren naar Nederlands materiaal. De 4 3, die

vooral bij O. christyi en bij donkere exx. van O. autumnata zeer

zwak getekend kunnen zijn, determineert men zonder enige moeite

wanneer het uiteinde van het abdomen aan de onderzijde met een

zacht penseel ontschubd is. Bij O. dilutata en O. christyi bezitten

de valven een krachtig ontwikkelde haak, die bij O. autumnata

slechts uiterst zwak is aangeduid. Volgens verschillende auteurs

(Worrr, HoFFMEYER, WARNECKE) zit de haak bij christyi veel

hoger dan bij dilutata en hiermee zijn de exx. van fig. 37 in over-

eenstemming. In fig. 38 zijn echter exx. afgebeeld, waarbij precies

het tegenovergestelde het geval is. Het kenmerk is dan ook waar-

deloos, het hangt er eenvoudig van af, of bij het gedroogde ex.

de valven ingetrokken zijn of verder uitsteken. Daarentegen zijn

dilutata & en christyi & goed te onderscheiden aan de 2 kleine

chitine-uitsteeksels aan de rand van het achtste abdominale sterniet

(de octavels). Bij dilutata zijn ze forser en staan ze verder van

elkaar dan bij christyi (bij autumnata staan ze ook ver uit elkaar,

maar zijn zeer klein).

Zijn de & & eenmaal gerangschikt, dan zijn ook de © © meestal

wel uit elkaar te houden, omdat ze in de regel duidelijker getekend

zijn. De band, die franjewaarts het middenveld begrenst, bestaat

uit 3 lijnen. Raakt de binnenste daarvan de middenstip, dan behoort

het ex. zeker tot O. dilutata. Staat de stip los, maar zijn vooral in

de benedenhelft van de lijn de duidelijk inspringende golvingen te

herkennen, dan heeft men zeker te doen met O. dilutata, f. disjuncta.

O. christyi en O. autumnata lijken in tekening zeer sterk op elkaar.

Bij beide maakt de bedoelde lijn even onder de voorrand een rechte

hoek en loopt dan vrijwel recht naar de binnenrand. Daarentegen

is de band, die het middenveld wortelwaarts begrenst, bij autumnata

in de regel scherper geknikt dan bij christyi. Bovendien is deze

laatste soort duidelijk kleiner en komt in kleur veel meer met dilutata

overeen. Zie fig. 39.

t 2 3 4

Fig. 39. Vleugeltekening van: 1. Oporinia dilutata Schiff. 2. O. dilutata Schiff.,

f. disjuncta Lpk. 3. O. christyi Prout. 4. O. autumnata Bkh. 2 x vergroot.

146 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (641)

De genitaliën der © 2 bieden al heel weinig houvast. PIERCE

(1914, Genit. Geometridae: 41) zegt van dilutata: ,,Signa two,

discoid, scobinate”, van christyi: „Signa two, small”, van autum-

nata: ,,Signa two, distinctly smaller’. Hij tekent (pl. XXXV)

dilutata met grote signa, die van christyi kleiner, die van autumnata

nog kleiner. Harrison (1915, Entom. 48: 33) zegt van de signa

van autumnata: „small and scobinate’ en tekent die van dilutata

(pl. I, fig. II D) veel kleiner en donkerder dan Pierce, die van

autumnata (fig. I D) iets kleiner en lichter. In mijn preparaten zie

ik geen enkel betrouwbaar verschil tussen dilutata en christyi, de

signa zien er precies hetzelfde uit. Alleen is het apparaat van het

christyi- 9 iets kleiner. Daarentegen had het autumnata-? duide-

lijk donkerder signa ! Ik heb dan ook geen kenmerk kunnen vinden,

waardoor de 9 2 met zekerheid anatomisch te onderscheiden zijn.

Zie fig. 401). Dit komt ook overeen met de ervaring van BERGER

OE ke)

Fig. 40. Bursa van Oporinia dilutata Schiff. (links, no. 312), O. christyi Prout

(midden, no. 315) en O. autumnata Bkh. (rechts, no. 316). 25 x.

Triphosa Stephens

676. T. dubitata L, Verbreid door vrijwel het gehele land, niet

alleen op de hogere gronden, maar ook bekend van verscheiden

plaatsen in het lage land; over het algemeen niet gewoon.

1): I could not find reliable differences in the genitalia of the 9 © of O.

dilutata and O. christyi, except for a slight difference in size in favour of the

former species, though Pierce (1914, lc.) draws the signa of chrisfyi smaller

than those of dilutata.

(642) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 147

1 gen, tweede helft van Juli tot eind Nov. (23-7 tot 26-11) en na

de overwintering tot eind Mei (25-5). In Z. Mus. nog een ver-

kleurd ex. uit Venlo van 15-6, dat waarschijnlijk toch wel een uit-

zondering zal zijn.

Vindpl. Fr. : Bolsward. Gr. : Haren. Dr. : Hoogeveen. Ov. :

Almelo, Frieswijk, Colmschate, Zwolle, Kampen. Gdl. : Harder-

wijk, Leuvenum, Apeldoorn, Twello (ongeregeld), Ellecom, Arn-

hem, Oosterbeek, Bennekom ; Vorden, Boekhorst, Lochem, Ruurlo,

Aalten, Doesburg, Bijvank, Babberich, Herwen ; Nijmegen. Utr. :

Amersfoort, Soest. N.H.: Hilversum, ‘s-Graveland, Amsterdam,

Middelie, Heemskerk, Haarlem, Overveen. Z.H. : Noordwijk, Kat-

wijk, Boskoop, Giesendam, Rotterdam, Dordrecht, Numansdorp.

Zl. : Wemeldinge, Domburg. N.B.: Breda, Ginneken, Uden,

Vught, Cuyck, Nuenen, Deurne. Lbg. : Venlo, Odiliënberg, Maas-

tricht, St. Pieter, Bemelen, Meerssen, Spaubeek, Valkenburg, Voe-

rendaal, Rolduc, Lemiers.

Var. De typische vorm heeft, vooral in de middenband, een

mooie roodachtige gloed over de voorvleugels. Later verdwijnt

deze echter geheel (soms reeds vrij vroeg : een & van 9 Aug. ge-

vangen te Twello), zodat vooral de overwinterde exx. een vale

grijsachtige kleur krijgen.

1. f. cinereata Stephens, 1829, Ill. Brit. Ent, Haust. 3: 263.

Vleugels zwakker getekend en zonder de rode tint, grijsachtig bruin.

Een mooi gaaf ex. van Apeldoorn (Z. Mus.); Nijmegen (Wiss).

2. f. punctigera Strand, 1903, Arch. Math. og Nat. 25 (9): 15.

Achtervleugels op de middenstip (en soms flauwe sporen van don-

kere aderpunten) na ongetekend. Waarschijnlijk geen zeldzame

vorm. Twello (Cold.); Bijvank (Sch.); Nijmegen, Haarlem, Cuyck

(Z. Mus.); Breda (6).

3. £. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Gewoon, overal onder

de soort.

Calocalpe Hb.

677, C. cervinalis Scop., 1763 (certata Hb., [1806—1807]).

De verbreiding in ons land, voor zover deze tenminste op het ogen-

blik bekend is, is wel zeer merkwaardig: enkele vindplaatsen in

het midden en geheel los daarvan een tweede territorium in het

Zuiden van Limburg.

In Denemarken tot nog toe alleen op de eilanden aangetroffen

(Seeland, Fiinen, Laaland, Méen, Bornholm). In het aangrenzende

Duitse gebied in Sleeswijk-Holstein bij Flensburg (1926), dus vlak

bij de Deense grens; in de omgeving van Hamburg verbreid, niet

gewoon, maar in aantal toenemend ; niet bekend van Bremen; even-

min met zekerheid bekend van Hannover; in Westfalen bij Wal-

deck ; in de Rijnprov. bij Neuenahr en Trier. In Belgié tot nog toe

alleen aangetroffen bij Dinant (maar in de Oosthelft stellig toch

wel meer voorkomend in aansluiting aan ons Zuidlimburgse vlieg-

gebied). Op de Britse eilanden alleen in Engeland, verbreid van

het Zuiden tot Durham.

148 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (643)

2 gens, de eerste van begin Mei tot begin Juni (1-5 tot 6-6),

de tweede, die ongetwijfeld slechts bij uitzondering voorkomt, in

Augustus (Apeldoorn, 6-8-1894, Z. Mus. ; 13-8-1907, Mus. M.).

Vindpl. Ov.: Deventer. Gdl. : Apeldoorn (vele ab ovo ge-

kweekte exx.); Twello (ongeregeld). Utr. : Driebergen. Lbg.:

Maastricht, Amby, Houthem, Geulem, Schin op Geul, Vaals.

Var. De meeste exx. behoren tot de typische vorm met licht-

bruine grondkleur, die roodbruin getint is, en met duidelijke don-

kere dwarslijnen.

1. f. infuscata Rebel, 1910, Berge, Oe ed.: 336. Voorvls. bijna

eenkleurig donkerbruin met minder duidelijke tekening, achtervls.

eveneens verdonkerd. Apeldoorn (1 ex. de Vos, 2 exx. Z. Mus.).

2. f. variegata Schwingenschusz, 1918, Verh. zool.-bot. Ges.

Wien 68: 152. Wortelveld en middenveld der vvls. buitenwaarts

afgezet door witgrijze of geelgrijze banden, waardoor het dier een

veel bonter uiterlijk krijgt. Houthem (Jch.).

3. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Apeldoorn, verscheiden

exx. (Z. Mus.).

678. C. undulata L. Vooral verbreid op de zandgronden en hier

vrij gewoon, in het lage land veel minder.

1 gen., waargenomen van de derde decade van Mei tot begin

Septr. (22-5 tot 8-9), hoofdvliegtijd in Juli.

Vindpl. Fr.: Terschelling, Leeuwarden, Tietjerk. Gr.: Gro-

ningen, Hoogezand. Dr.: Paterswolde, Norg, Veenhuizen, Assen,

Wijster, Hoogeveen, Vledder. Ov.: Ootmarsum, Agelo, Vasse,

Almelo, Daarle, Colmschate. Gdl. : Hoevelaken, Nijkerk, Garder-

broek, Putten, Harderwijk, Elspeet, Nunspeet, Tongeren, Apel-

doorn, Twello (geregeld, sommige jaren gewoon), Empe, Brummen,

Imbosch, Dieren, De Steeg, Velp, Arnhem, Renkum, Bennekom,

Lunteren; Zutfen, Almen, Vorden, Lochem, Ruurlo, Eibergen,

Aalten, Varseveld, Gaanderen, Montferland, Bijvank, Babberich ;

Berg en Dal, Beek-Nijm., Nijmegen, Heumen, Hatert, Groesbeek.

Utr. : Amerongen, Maarsbergen, Maarn, Zeist, Soest, Maarseveen,

Nigtevecht, Holl. Rading. N.H.: Hilversum, ‘s-Graveland, Kor-

tenhoef, Amsterdam, Bergen, Castricum. Z.H. : Leiden, Wassenaar,

Voorschoten. N.B. : Bergen op Zoom, Hoogerheide, Princenhage,

Breda, Ginneken, Ulvenhout, Tilburg, Goirle, Hilvarenbeek, Sint

Michielsgestel, Uden, Nuenen, Helmond, Deurne. Lbg. : Mook,

Plasmolen, Ottersum, Venlo, Tegelen, Weert, Roermond, Echt,

Limbricht, Heerlen, Kerkrade, Hulsberg, Geulem, Houthem, Berg

en Terblijt, Gronsveld, Eperheide, Epen, Holset, Vijlen, Vaals.

Var. De typische vorm heeft op de voorvls. tussen de franje-

waartse begrenzing van het middenveld en de golflijn 5 gegolfde

lijnen, op de avis. 6 lijnen vóór de golflijn. Op de voorvls. raken

de twee lijnen, die het middenveld begrenzen, elkaar telkens, zodat

een snoer ontstaat,

1. f. paucilineata Ljungdahl in Bryk, 1921, Int. ent. Z. Guben

14: 184. De lijntekening op de vleugels sterk gereduceerd, overi-

gens normaal. Svenska Fjärilar, pl. 36, fig. 1 d. Colmschate (Luk-

kien).

(644) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 149

2. f. heinrichi Hannemann, 1930, Int. ent. Z. Guben 24: 366.

Het snoer op de vvls. geheel donker opgevuld, zodat een smalle

donkere middenband ontstaat, overigens is de tekening normaal.

Apeldoorn (de Vos).

3. f. subfasciata Reuter, 1893, Acta Soc. Fauna Flora Fennica 9

(6): 68. Als de vorige vorm, maar de golflijnen onduidelijk. Svenska

Fjärilar, l.c., fig. 1 c. Almelo (Kortebos); Vaals (Delnoye).

4. f. culoti Bryk, 1921, Lc. : 199. De snoervormige middenband

der vvls. is van voorrand tot middencelvlek open, terwijl de beide

grenslijnen sterk divergeren, zodat een lichte wigvormige vlek ont-

staat. Colmschate (Lukkien); Nijmegen, Mook (zwakke exx., Z.

Mus.); Nigtevecht (7).

5. f. nordstròmi Bryk, Lc. : 199. Op de vvl. raken de beide dis-

caallijnen, die het parelsnoer vormen, elkaar nergens, zodat een

lichte middenband van de grondkleur ontstaat. Svenska Fjärilar,

l.c., fig. 1 b. Apeldoorn, Wassenaar (Wiss.); Groesbeek (Lpk.);

Amsterdam (Vari); Bergen (Mac G.). Bovendien enkele over-

gangen : Putten (Z. Mus.), Apeldoorn (de Vos), Twello (Cold. ).

6. f. septemlineata Bryk, l.c. : 198. Op de avls. voor de golflijn 7

in plaats van 6 donkere lijnen. De Steeg, Venlo (Z. Mus.).

7. Dwergen. Amsterdam (v. d. M.).

Philereme Hb.

679. P. vetulata Schiff. Verbreid in bosachtige streken in het

Oosten en Zuiden. Geheel los daarvan ligt een klein vlieggebied

in de duinen van Zuid-Holland. Overal is de vlinder vrij zeld-

zaam.

1 gen., eerste helft van Juni tot half Aug. (10-6 tot 12-8).

Vindpl. Dr.: Rolde. Ov.: Enschede, Volthe, Vasse, Rijssen.

Gdl.: Leuvenum, Twello (zeldzaam), Otterlo: Vorden, Winters-

wijk, Aalten, Gaanderen, De Zumpe, Didam, Babberich, Bijvank ;

Nijmegen, Hatert. Z.H. : Wassenaar, Den Haag, Scheveningen,

Staelduin. N.B.: Princenhage, Ulvenhout, Breda, Eindhoven,

Nuenen, Deurne. Lbg. : Venlo, Oud-Vroenhoven, Bemelen, Oud-

Valkenburg.

680. P. transversata Hufn., 1767 (rhamnata Schiff, 1775). De

verbreiding van deze soort in ons land komt merkwaardig met die

van de vorige overeen : bosachtige streken in het Oosten en Zuiden

en volkomen op zich zelf staand het duingebied van Voorne. De

vlinder is echter veel zeldzamer dan P. vefulata. Dit geldt trouwens

ook voor het gehele omringende Duitse gebied.

In Denemarken zowel op de eilanden als in Jutland. In Slees-

wijk-Holstein alleen in Oost-Holstein. Bij Hamburg lokaal, zeld-

zaam. Niet bekend van de omgeving van Bremen. Bij de stad

Hannover veel zeldzamer dan vetulata. In Westfalen op een acht-

tal vindplaatsen aangetroffen. In de Rijnprov. bekend van 5 vind-

plaatsen (o.a. 1 ex. bij Viersen). In België zeldzaam in de Ooste-

like helft. In Engeland verbreid in het Zuiden en vaak gewoon, in

150 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (645)

het Noorden zeldzaam. Niet bekend van Schotland en lerland.

1 gen. half Juni tot eind Juli (17-6 tot 30-7).

Vindpl. Ov.: Hengelo. Gdl.: Twello (vrij zeldzaam), Velp ;

Deetinchem, Bijvank, Babberich; Ubbergen, Nijmegen. Z.H.:

Oostvoorne, Rockanje. N.B. : Cuyck. Lbg. : Mook, Blerick, Ge-

rendal.

Var. Een bijna eenkleurig donkerbruin ex. van Rockanje (Jch.),

dat echter niet genoeg afwijkt om het tot een der weinige bekende

vormen te kunnen rekenen.

Lygris Hb.

681, L. prunata L, Verbreid door het gehele land, plaatselijk vrij

gewoon. Bekend van Texel en Terschelling.

1 gen., half Juni tot half Septr. (17-6 tot 14-9).

Var. 1. f. juncta nov. Op de voorvls. is een vrij brede verbin-

ding tussen wortel- en middenveld, zodat het onderste deel van de

lichte antemediaanband geheel afgesnoerd is!). Zeldzaam. Paters-

wolde, Putten (Z. Mus.); Amsterdam (v. d. M.); Wassenaar

(Wiss.).

(Overgangsexx., waarbij de beide donkere banden elkaar net ra-

ken, zijn vrij gewoon.)

2. f. constricta Strand, 1901, Nyt Mag. for Nat. 39: 58. Van de

donkere middenband der vvls. is het onderste deel afgesnoerd door

een witte lijn. Svenska Fjärilar, pl. 36, fig. 5 b. Middelie (De Boer);

Haarlem, Wassenaar (Wiss.).

3. f. obscurata Barca, 1922, Ent. Tidskr. 43 : 39, fig. 1. De lichte

antemediaanband en het lichte achterrandsveld der vvls. van de-

zelfde donkerbruine kleur als de banden. Bij de Nederlandse exx.,

die ik gezien heb, zijn de achtervls. en de onderzijde normaal, zo-

dat ze niet geheel beantwoorden aan de beschrijving van de in

Noorwegen gevangen exx., waar ook deze gedeelten verdonkerd

zijn. Onze vorm is dus minder extreem. Apeldoorn, Amsterdam, Rot-

terdam, Domburg, Breda, Houthem (Z. Mus.).

4. f. contrariata nov. De lichte antemediaanband en het lichte

achterrandsveld veel lichter dan bij typische exx., bruinachtig wit,

zodat het normaal gekleurde wortel- en middenveld scherp afste-

ken?). BARRETT, Brit. Lep. 8, pl. 360, fig. 2 a (1902). Putten, el.

(Z. Mus.); Deventer (Cold.).

682, L. testata L. Verbreid door het gehele land zowel op zand-

gronden als in het lage land, vaak gewoon, vooral op heiden, waar

de rups zonder twijfel van één der beide heide-soorten leeft.

1 gen. begin Juli tot begin Octr. (3-7 tot 5-10).

Vindpl. Er. : Schiermonnikoog (gewoon, Wiss.), Ameland,

1) On the fore wings there is a rather broad junction between basal and cen-

tral band, so that the lower part of the pale antemedian band has been cut off.

2) The pale antemedian band and the pale marginal area much paler than

with typical specimens, brownish white, so that the normally coloured basal and

central area sharply contrast,

(646) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 151

Terschelling (vrij gewoon, Lpk.), Vlieland, Nijetrijne, Appelscha.

Gr. : Harendermolen, Vledderveen. Dr.: De Punt, Paterswolde,

Donderen, Anlo, Assen, Rolde, Hoogersmilde, Vledder, Dwinge-

lo, Havelte, Wijster, Schoonoord, De Klenke. Ov.: Lonneker,

Twekkelo, Agelo, Albergen, Hengelo, Delden, Holten, Raalte,

Okkenbroek, Bathmen, Diepenveen, Lettele, Colmschate. Gdl.:

Putten, Harderwijk, Leuvenum, Hulshorst, Nunspeet, Epe, Tonge-

ren, Apeldoorn, Twello (geregeld, maar niet talrijk), Empe, Hoen-

derlo, Dieren, Ellecom, Velp, Arnhem, Wolfheze, Bennekom, Lun-

teren, Scherpenzeel ; Laren, Lochem, Vorden, Ruurlo, Aalten, Var-

seveld, Doetinchem, Gaanderen, Didam, Montferland, Bijvank,

Lobith ; Berg en Dal, Nijmegen. Utr. : Veenendaal, Rhenen, Zeist,

Groenekan, Soest, Baarn, Loosdrecht, Nigtevecht. N.H.: Hilver-

sum, ‘s-Graveland, Bussum, Kortenhoef, Ankeveen, Diemen, Am-

sterdam (slechts een enkel ex.), Halfweg, Kwadijk, Middelie,

Texel, Heemskerk, Wijk aan Zee, Beverwijk, Driehuis, Zand-

voort. Z.H.: Hillegom, Noordwijk, Katwijk, Wassenaar, Den

Haag, Loosduinen, Staelduin, Lekkerkerk, Numansdorp, Dor-

drecht, Goeree, Ouddorp. Zl. : Westenschouwen, Domburg. N.B. :

Bergen op Zoom, Halsteren, Oudenbosch, Princenhage, Breda, Ul-

venhout, Rijen, Tilburg, ‘s-Hertogenbosch, Vught, Uden, Oister-

wijk, Hilvarenbeek, Nuenen, Asten, Deurne, Cuyck. Lbg.: Plas-

molen, Milsbeek, Venlo, Tegelen, Swalmen, Roermond, Melick,

Brunsum, Kerkrade, Wijnandsrade, Voerendaal, Maastricht, Hol-

set,

Var. De typische vorm heeft oranjegele paars getinte voorvls.

(South, pl. 63, fig. 5—7 ; Seitz, 4, Suppl., pl. 10 h, fig. 4). Het in

Svenska Fjärilar, pl. 36, fig. 6 a, afgebeelde typische & is veel feller

gekleurd dan onze exx., die veel beter met de eerst geciteerde fi-

guren overeenstemmen. Of er een zo sterk geografisch verschil be-

staat als de afbeeldingen doen vermoeden, moet afgewacht wor-

. den. Wat hier omschreven is als de typische vorm is bij ons de

meest voorkomende.

1. f. achatinata Hb., [1796—1799], Samml. Eur. Schm., fig. 301.

Grondkleur der voorvls. oranjegeel zonder spoor van de paarse

tint. Seitz, 4, pl. 8 e, fig. 7; Keer, pl. 68, fig. 6. In alle biotopen en

op vrijwel alle vindplaatsen aanwezig, vooral bij de 9 9.

2. f. insulicola Stgr., 1901, Cat. ed. 3: 291. De grondkleur der

voorvls. verdonkerd met sterke paarse tint. Ook bij de beschrij-

ving van deze vorm heerst geen eenstemmigheid. In zijn diagnose

(,,obscurioribus, rubro-brunnescentibus’”’) noemt STAUDINGER de

paarse tint niet. Deze diagnose is echter een samenvatting van de

beschrijving van HOFFMANN (1884, Stett. ent. Z. 45 : 366), die er

uitdrukkelijk bijvoegt : „und der bläuliche Uebergusz erscheint in-

tensiver, die ganze Farbenanlage ist somit trüber . Behalve van de

Shetland-eil. vermeldt H. volkomen gelijke exx. ook van Borkum en

de Oberharz. Wat in Seitz, Suppl. 4, pl. 11 d, fig. 1, als insulicola

afgebeeld wordt (naar een ex. van de Hebriden), beantwoordt in

het geheel niet aan HoFFMANN's beschijving, er is geen spoor van

de sterke paarse tint. Een uitstekende figuur is daarentegen de af-

152 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (647)

beelding in Svenska Fjärilar, pl. 36, fig. 1 b. Behalve exx., die met

deze overeenstemmen, komen bij ons nog paarsere voor, waarbij

nauwelijks meer enig spoor van de normale grondkleur te zien is,

Ook bij deze exx. is de onderzijde echter nauwelijks verdonkerd. De

mooiste insulicola’s ken ik van de Wadden-eilanden en de Drentse

heiden!). Ameland(Br.); De Punt, Norg, Donderen, Anlo( Wiss. );

Peizerveen, Apeldoorn (Z. Mus); Terschelling, Koog-Texel,

Dwingelo (Lpk.); Hoogersmilde (Van Eldik); Nunspeet (Mac

G.); Lonneker, Twekkelo, Albergen, Amsterdam (hier een prachtig

rr el JM)

3. f. contraria Heydemann, 1938, Ent. Zeitschr. Frankfurt 51:

393. Exx. van insulicola, waarbij wortelveld, middenveld en api-

caalvlek door een scherpe witte lijn afgezet zijn, terwijl de lichte

banden aan weerszijden van het middenveld ivoorwit bestoven

zijn, zodat wortelband en middenveld scherp afsteken. Paterswolde,

& (Wiss.).

4. f, obscura Brettschneider, 1927, Int. ent. Z. Guben 21: 199.

Niet alleen de bovenzijde, maar ook de onderzijde sterk verdon-

kerd. Seitz 4, Suppl., pl. 10 h, fig. 5. De vorm is erfelijk, maar de

kweekresultaten van de auteur (l.c.) laten geen nauwkeuriger con-

clusie toe, daar niets meegedeeld wordt over de F,. Dwingelo, een

prachtig donker 4 (Lpk.).

5. f. uniformata nov. Wortelband en middenveld niet verdon-

kerd, de dwarslijnen steken echter scherp tegen de lichte grondkleur

af2). Diepenveen, Apeldoorn, Leeuwen, Oisterwijk, 4 22 (Z.

Mus.).

683. L. populata L. Met de bosbessen verbreid door het gehele

Oosten en Zuiden in bosachtige streken, ook (maar veel minder) van

enkele plaatsen uit het duingebied bekend. Bosbessen komen hier

echter niet voor, zodat, wanneer de vlinder hier inderdaad inheems

is (of was), de rups hier op een andere voedselplant (wilg) moet

leven.

1 gen, half Juni tot half Aug. (18-6 tot 15-8).

Vindpl. Gr.: Groningen. Dr.: Norg, Donderen, Assen, Oos-

terhesselen. Ov.: De Lutte, Agelo, Vasse, Almelo, Borne, Delden,

Holten, Frieswijk, Diepenveen. Gdl.: Nijkerk, Putten, Harderwijk,

Leuvenum, Nunspeet, Apeldoorn, Hoog Soeren, Twello (niet ge-

woon), Empe, Loenen, Laag Soeren, Imbosch, Velp, Arnhem, Oos-

terbeek, Renkum, Bennekom, Ede, Lunteren ; Vorden, Korenbur-

1) The form figured in Seitz, Suppl., pl. 11 d, fig. 1, as insulicola Stgr., has

nothing to do with this form. It is true that STAUDINGER in his very short origin-

al description (1901, lc.) does not mention a purplish tint, but he refers to

HOFFMANN (1884, l.c.) and this author emphatically mentions the “bluish” tint.

The form is not restricted to the Hebrides (HOFFMANN already mentioned Bor-

kum and the Harz), but it is also common in Scotland. In Holland it is especially

found in the Wadden islands and on the heaths in the North of the country.

2) Basal and discal band not darkened, the transverse lines however strongly

contrast with the pale ground colour.

[I know the form only in the female sex, but it occurs independently from the

ground colour. ]

(648) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 153

gerveen, Winterswijk, Kotten, Aalten, Slangenburg, Doetinchem,

Gaanderen, Montferland, Bijvank, Beek-Didam (Hulzenberg),

Babberich ; Beek-Nijm., Ubbergen, Nijmegen. Utr. : Amerongen,

Maarn, Soest. N.H.: Amsterdam (1862, Tijdschr. voor Ent. 5:

179), Wijk aan Zee. Z.H. : Hillegom, Den Haag. N.B. : Breda,

Oisterwijk, Cuyck. Lbg. : Plasmolen, Venlo, Echt, Meerssen, Maas-

tricht, Geulem, Aalbeek, Hulsberg, Kerkrade, Wittem, Gulpen,

Mechelen, Epen, Holset, Vaals.

Var. De typische vorm (LiNNé, 1758, Syst. Nat., ed. X : 525)

heeft een gedeeltelijk donker gevuld middenveld (,,anticis subfasci-

atis’) op vrij donkergele grondkleur (Svenska Fjärilar, pl. 36, fig.

7 a). Hiermee stemt het grootste deel van onze exx. overeen.

1. f. mediofasciata Nitsche, 1926, Zeitschr. Ost. Ent. Ver. 11:

74. Vvls. met eenkleurig donker middenveld. Seitz 4 Suppl., pl. 11 h,

fig. 6. Zeldzaam. Arnhem (Missiehuis Arnhem); Imbosch (Br.).

2. f. dotata Linné, 1758, Syst. Nat., ed. X : 526. Van wortel- en

middenveld alleen de grenslijnen aanwezig, de donkere vulling ont-

breekt geheel. Svenska Fjärilar, l.c., fig. 7 c. Groningen (De Ga-

vere, 1867, Tijdschr. voor Ent. 10: 215); Vasse (v. d. M.); Die-

penveen, Korenburgerveen (Lpk.); Apeldoorn (de Vos); Arnhem

(v. d. Pol); Vorden (Btk.); Nijmegen, Amerongen (Wiss.); Kerk-

rade (Latiers); Vaals (Berk).

684. L, mellinata F., 1787 (associata Bkh., 1794). Verbreid door

vrijwel het gehele land, vrij gewoon tot gewoon.

1 gen, begin Juni tot begin Aug. (7-6 tot 1-8).

Vindpl. Fr. : Kollum, Bolsward. Gr. : Delfzijl, Noordbroek,

Haren, Veendam. Dr. : Vledder, Hoogeveen. Ov. : Hengelo, Borne,

Almelo, Weldam, Nijverdal, Colmschate. Gdl.: Nijkerk, Putten,

Harderwijk, Leuvenum, Heerde, Apeldoorn, Twello (gewoon, vaak

talrijk), Empe, Laag Soeren, Arnhem, Oosterbeek, Bennekom, Lun-

teren ; Zutfen, Vorden, Wildenborch, Lochem, Boekhorst, Aalten,

Doetinchem, Bijvank, Lobith, Herwen; Berg en Dal, Nijmegen,

Neerbosch, Leeuwen. Utr. : Doorn, Zeist, Bilthoven, Den Dolder,

Soest, Groenekan, Holl. Rading, Maarseveen, Loosdrecht. N.H.:

Hilversum, Bussum, Amsterdam, Middelie, Purmerend, Zaandam,

Driehuis, Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Zandvoort, Heemstede.

Z.H. : Bodegraven, Leiden, Oegstgeest, Voorschoten, Leidsendam,

Den Haag, Reeuwijk, Zevenhuizen, Rotterdam, Hillegersberg,

Schiedam, Vlaardingen, Oostvoorne, Oud-Beierland, Numansdorp,

Dordrecht, Melissant. Zl. : Kapelle, Goes. N.B. : Bergen op Zoom,

Breda, Ingen, Nuenen, Deurne. Lbg.: Plasmolen, Tegelen, Steyl,

Belfeld, Roermond, Meerssen, Maastricht, Brunsum, Voerendaal,

Epen, Vaals.

Var. Gering. De grondkleur is wat lichter of donkerder geel,

het middenveld der voorvls. is soms wat smaller, maar extreme exx.,

die een naam verdienen, komen slechts zelden voor.

1. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Hillegersberg

(Mus. Rd.).

154 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (649)

685. L. pyraliata Schiff, 1775 (dotata Stgr., 1871, nec Linné,

1758). Verbreid op de zandgronden, maar lang niet overal ge-

woon. Ook hier en daar uit het lage land bekend (uitbreiding via

de spoorbanen en zwervers ?).

1 gen, tweede helft van Juni tot half Aug. (20-6 tot 18-8).

Vindpl. Fr.: Leeuwarden. Gr.: Groningen, Haren. Dr. :

Vledder. Ov. : Hengelo, Albergen, Almelo, Weldam, Holten, Colm-

schate, Diepenveen, Platvoet. Gdl.: Nijkerk, Harderwijk, Apel-

doorn, Twello (vrij gewoon), Empe, Arnhem, Renkum, Wage-

ningen; Zutfen, Warnsveld, Vorden, Lochem, Borculo, Aalten,

Doetinchem, Bijvank, Babberich, Herwen, Lobith ; Kerk-Avezaath,

Wamel. Utr. : Leersum, Zeist, Maarseveen, Loenen, Holl. Rading.

N.H.: Hilversum, Kortenhoef, Amsterdam, Heilo, Heemskerk,

Wijk aan Zee, Bloemendaal, Haarlem, Overveen, Aerdenhout,

Bentveld, Zandvoort, Vogelenzang. Z.H.: Noordwijk, Leiden,

Wassenaar, Den Haag, Rijswijk, Loosduinen, Hoek van Holland,

Schiedam, Rotterdam, Oostvoorne, Rockanje. Zl. : Domburg, Groe-

de. N.B.: Tilburg, ‘s-Hertogenbosch, Nuenen, Helmond, Cuyck.

Lbg.: Plasmolen, Venlo, Roermond, Brunsum, Kerkrade, Rolduc,

Voerendaal, Geulem, Houthem, Aalbeek, Meerssen, Bemelen,

Gronsveld, Gulpen, Epen, Diependal, Vaals.

Var. 1. f. deleta Strand, 1903, Archiv Math. og Nat. 25 (9):

15. Van de tekening zijn alleen de twee lijnen over, die het midden-

veld begrenzen. Seitz, pl. 8 g, fig. 5; South, pl. 65, fig. 4. „Fries-

land’, Lochem, Wamel, Amsterdam, Overveen (Z. Mus.); Twello

(Cold.); Wassenaar (Wiss.).

2. f. obsoleta nov. Voorvls. slechts met flauwe roodachtige

dwarslijnen!). Wassenaar, & (Wiss.).

3. f. mediofasciata nov. Middenveld geheel of grotendeels ge-

vuld met een donkere geelbruine kleur?). Twello (Cold.); Amster-

dam (Z. Mus.); Aerdenhout (Wiss.).

4. f. juncta nov. Op de voorvls. de wortellijn door 1 of meer ho-

rizontale lijnen met de antemediaanlijn verbonden3). Wassenaar

(Wiss.).

5. f. conjuncta nov. De beide lijnen, die het middenveld begren-

zen, door 1 of meer donkere lijnen langs de aderen met elkaar ver-

bonden4). Diepenveen (Lpk.); Wassenaar (Wiss.).

6. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Doetinchem

(Cold.); Maarseveen (de Nijs); Haarlem, Wassenaar, Epen

(Wiss.); Overveen (Btk.).

7. £. centrolineata nov.5) Op de voorvls. is alleen de wortellijn en

1) Fore wings only with obsolete reddish transverse lines.

2) Central area of the fore wings wholly or for the greater part filled with a

darker yellow-brown colour.

3) On the fore wings the basal line joined by one or more horizontal lines to

the antemedian line.

4) Both lines bordering the central area are joined by one or more dark lines

along the nervures.

5) On the fore wings only the basal line and a rather broad sharply con-

trasting line in the middle (resulting from the complete coalescense of the two

discal lines?) remain, all other markings fail.

(650) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 155

een vrij brede scherp afstekende lijn in het midden over (ontstaan

door de volledige samensmelting van de beide discaallijnen ?),

overigens ontbreekt alle tekening. „Friesland, 1 4 (Z. Mus.).

8. f. aurantior nov. Grondkleur der vleugels oranjegeel!). Was-

senaar (Wiss.).

Cidaria Tr.

686. C. fulvata Forster. Hoofdzakelijk verbreid in bosachtige

streken op zandgronden, ook hier en daar op kleigrond, waar wilde

rozen in de heggen voorkomen.

1 gen, tweede helft van Mei tot eind Juli (20-5 tot 30-7).

Vindpl. Ov. : Weldam, Colmschate. Gdl. : Nijkerk, Putten,

Harderwijk, Ermelo, Apeldoorn, Twello (geregeld), Empe, Velp,

Arnhem, Oosterbeek, Wageningen ; Zutfen, Vorden, Lochem, Aal-

ten, Doetinchem, Doesburg, Lobith, Herwen ; Berg en Dal, Nij-

megen, Hatert. Utr. : Leersum, Driebergen, Zeist, Amersfoort,

Soest, Baarn, Maarseveen. N.H.: Hilversum, Laren, Blaricum,

Naarden, Bussum, Wijk aan Zee (in 1896 in de duinen zeer alge-

meen, OupEMANs, 1897, Tijdschr. voor Ent. 40: 392), Velzen,

Overveen, Aerdenhout, Zandvoort. Z.H. : Wassenaar, Den Haag,

Oostvoorne. Zl. : Domburg. N.B. : Breda. Lbg. : Venlo, Roermond,

Kerkrade, Rolduc, Valkenburg, Houthem, Meerssen, Eperheide,

Vaals.

Var. 1. f. lineata Wehrli, 1918, Int. ent. Z. Guben 11 : 242. Op

de bovenzijde der avls. een duidelijke donkere postmediaanlijn.

Apeldoorn, Berg en Dal, Nijmegen, Soest, Overveen, Den Haag

(Z. Mus.); Twello (tr, Cold.); Herwen (Sch.).

2. f. rufescens nov. Middenband der voorvls. donker roodach-

tig?). Aerdenhout (Wiss.).

Plemyria Hb.

687. P. rubiginata Schiff, 1775 (Phalaena bicolorata Hufn.,

1767, Berl. Mag. 4: 608, nec Phalaena bicolorata Hufn., 1766, op.

cit. 3: 410)3). Verbreid door het grootste deel van het land, vooral

op niet te droge plaatsen in verband met het voorkomen van de

rups op els.

1 gen. eind Mei tot half Septr. (27-5 tot 16-9), hoofdvliegtijd

Juli. Mei- en Septr.-exx. komen weinig voor.

Vindpl. Fr.: Kollum, Leeuwarden, Drachten. Gr.: Lopper-

sum, Groningen, Haren. Dr.: Paterswolde, Schoonoord, Wijster.

Ov. : Lonneker, Denekamp, Almelo, Colmschate, Kampen. Gd. :

Nijkerk, Putten, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Apeldoorn, Twel-

lo, Empe, Dieren, De Steeg, Arnhem, Oosterbeek, Lunteren ; Zut-

fen, Vorden, Lochem, Barchem, Winterswijk, Aalten, Doetinchem,

Bijvank, Babberich; Nijmegen. Utr. : Driebergen, Zeist, Amers-

1) Ground colour of the fore wings orange-yellow.

2) Central band of the fore wings dark reddish.

3) Geometra rubiginata Schiff., 1775, is geen homoniem van Phalaena rubi-

(Aan Hufn., 1767, tegenwoordig Scopula rubiginata Hufn., zie Cat. VIII:

156 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (651)

foort, Soest, Baarn, Groenekan, Nigtevecht, Linschoten. N.H. : Hil-

versum, Bussum, Amsterdam, Zaandam, Beemster, Texel, Bergen,

Heemskerk, Wijk aan Zee, Haarlem, Overveen, Aerdenhout.

Z.H. : Woerden, Hillegom, Lisse, Noordwijk, Oegstgeest, Leiden,

Wassenaar, Voorburg, Den Haag, Rijswijk, Loosduinen, Kijkduin,

Staelduin, Schiedam, Rotterdam, Oostvoorne, Rockanje, Oud-

Beierland, Numansdorp, Dordrecht, Melissant. ZI. : Serooskerke.

N.B. : Bergen op Zoom, Breda, Teteringen, Hilvarenbeek, Oister-

wijk, Uden, Nuenen, Helmond, Deurne. Lbg.: Venlo, Tegelen,

Steyl, Roermond, Melick, Heerlen, Voerendaal, Aalbeek, Meers-

sen, Bemelen, Maastricht, Eperheide, Epen, Vaals, Vijlen.

Var. De typische vorm bezit slechts de costaalhelft van de mid-

denband (Seitz, pl. 8 h, fig. 1; Svenska Fjärilar, pl. 36, fig. 12).

Dit blijft ook zo na de naamsverandering. De definitie van SCHIF-

FERMULLER (1775, Syst. Verz. : 114) is, als bijna altijd, van weinig

waarde (,,Schneeweiszer rostgelbfleckichter Sp.”). Maar Fasri-

crus (1787, Mantissa Ins. 2: 205) beschreef de soort naar het

materiaal uit de Weense collectie (,,Habitat in Austria Mus. Dom.

Schieffermyller’”) en zegt van de middenband: ,,dimidiata’, dus

half, bovendien citeert hij de figuur van SuLZER (1776, Phalaena

alstroemeriana in Abgek. Gesch. Ins., pl. 23, fig. 5), die eveneens

een ex. afbeeldt, dat de gehele binnenrandshelft van de midden-

band mist.

Deze typische vorm is wel op alle vindplaatsen aan te treffen, .

maar niet talrijk.

1. f. parvula Retzius, 1783, Gen. et Spec. Ins. : 42. Ook op het

midden van de binnenrand staat een donkere vlek, waarvan meestal

nog wel te zien is, dat zij ontstaan is uit de samenstelling van 2

aparte vlekjes. Type: DE GEER 2 (1), pl. 6, fig. 2 (1771). Onge-

twijfeld wel de meest voorkomende vorm in ons land.

2. f. bipunctata Hannemann, 1920, Int. ent. Z. Guben 14: 122.

Op het midden van de binnenrand der voorvls. staan boven elkaar

2 kleine afzonderlijke vlekjes. Een vrij gewone vorm. Apeldoorn,

Oosterbeek, Vorden, Nijmegen, Baarn, Hilversum, Amsterdam,

Leiden, Rockanje, Breda, Vaals (Z. Mus.); Twello, Doetinchem

(Cold.); Zeist (Br.); Nigtevecht, Leiden, Breda (L. Mus.); Ber-

gen (Mac G.); Haarlem, Wassenaar (Wiss.).

3. f. plumbata Curtis, 1837, Brit. Ent. 14, pl. 643. Voorvls. met

heel smal onderbroken middenband, overigens normaal. Vrij zeld-

zaam in ons land. Loppersum, Wassenaar (Wiss.); Zeist (Br.);

Nigtevecht (L. Mus.); Hilversum (Caron); Amsterdam (Z. Mus.);

Rotterdam (L. Mus, Z. Mus.).

4. f. completa Rebel, 1910, Berge's Schmett.buch, 9e ed.: 339,

Voorvls. met ononderbroken volledige middenband. BARRETT 8, pl.

33, fig. 1 b (type van REBEL !). Zeldzaam. Lisse (Z. Mus.); Oegst-

geest (links, rechts plumbata, L. Mus.); Kijkduin (Cold.).

Thera Stephens

688. T. variata Schiff, Tot nog toe zeer lokaal op betrekkelijk

(652) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 157

weinig vindplaatsen aangetroffen, maar waarschijnlijk wel meer in

sparrenbossen te vinden, slechts van weinige vindplaatsen (Bij-

vank en het bosgebied van Z.O.-Limburg) als gewoon bekend.

2 gens., de eerste van begin Mei tot in de tweede helft van Juni

(5-5 tot 21-6), de tweede van de eerste helft van Aug. tot in de

tweede helft van Septr. (12-8 tot 24-9). Evenals bij de volgende

soort komen ook hier exx. tussen beide gens. voor, waarvan moei-

lijk uit te maken is, of het vroege exx. van de tweede gen. of late

van de eerste zijn, waarvan de poppen bleven liggen : Epen, 19-7-

1930, vers & (Lpk.), 26-7 (Wiss.).

Vindpl. Dr.: Norg, Dwingelo. Gdl.: Putten, Apeldoorn,

Twello (zeer zeldzaam), Velp, Arnhem; Bijvank ; Hatert. N.H.:

Oud-Bussum, Naarden. Z.H. : Noordwijk. N.B.: Tilburg. Lbg. :

Kerkrade, Gulpen, Epen, Holset, Vijlen, Vaals, Meerssen.

Mar ll variatalochitt., 1775, Syst. Merz 110" (HuBNER:

Samml. Eur. Schm., fig. 293). Grondkleur van de banden der

voorvls. bruingrijs. DE Roo in Sepp, 2e serie 4, pl. 31, fig. 12 (+

1885)1); Svenska Fjärilar, pl. 36, fig. 13 a; Seitz 4, pl. 8 h, fig. 2.

Hoofdvorm.

2. f. brunneofasciata nov. Grondkleur van de banden der voor-

vis. zuiver helder bruin, zonder grijze tint?). Bijvank (Sch.); Naar-

den (Z. Mus.); Epen (Wiss.).

3. f. nigrofasciata Gumppenberg, 1890, Nova Acta Acad. Leop.-

Carol. 54: 440. Grondkleur van de banden der voorvls. zwart-

achtig. Epen (Wiss.).

. 4. f. obscura Höfer, 1924-25, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 74—75 :

(5), fig. 1 en 2. Voorvls. verdonkerd tot eenkleurig zwartachtig

grijs, de banden nog donkerder afstekend. Epen (Wiss.).

5. f. albata nov. Grondkleur der voorvls. zuiver wit, de donkere

tekening scherp afstekend3). Putten (verschillende exx. in 1922,

‘27 en 28 (Z. Mus.); Vaals (tegelijk costovata ; Delnoye).

1) Deze figuur is de enige variata, die op de plaat voorkomt, en ook het enige

ex., dat DE Roo van de soort bezat. Alle andere exx. behoren tot Thera obelis-

cata Hb.

2) Ground colour of the bands of the fore wings pure clear brown, without

grey tint.

3) Ground colour of the fore wings pure white, the dark markings sharply con-

trasting.

[Though this form strongly resembles Thera albonigrata Höfer (1920, Verh.

zool.-bot. Ges. Wien 70: (19), fig. 1, 2) it is not identical with this Austrian

form. As GORNIK claimed species right for albonigrata (1942, Zeitschr. Wien.

Ent. Ver. 27: 69), which was sustained by the examination of the genitalia

(ALBERS, 1943, op. cit. 28: 209—214), it was highly desirable to compare our

form with albonigrata. I therefore sent a specimen to Herrn H. REISSER in Vienna,

who kindly undertook the comparison. His conclusion is, that albata is a variata

form, not identical with Thera albonigrata. The latter is larger, and its flying

time and caterpillar differ from those of variata, whereas albata has the same

habitus and biology as variata (there are no notes of its caterpillar). This

conclusion completely coincides with the opinion I had already formed.

F. albata is certainly a hereditary unit. June 1927 OUDEMANS took a worn 9

at Putten (prov. of Guelderland). It only produced one & on Sept. 5 of that

year. This specimen belongs to the same form, which points to the possibility

that albata is dominant. ]

158 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (653)

6. f. tenuifasciata Osthelder, 1929, Schmett, Südb. : 419. Midden-

veld der voorvls. sterk versmald. Epen (Lpk., Wiss.).

7. f. interrupta Schawerda, 1914, Jahresber. Wiener Ent. Ver.

24 : 146. Middenband der voorvls. in de benedenhelft onderbroken.

Norg, Epen (Wiss.); Bijvank (Cold., Sch.); Hatert (Bo.); Oud-

Bussum (L. Mus.).

[ Wiss. bezit een ex. van Epen, waarbij op de linker voorvl. de

middenband boven het midden is onderbroken. Dit is een geheel

andere variatie-richting, die veel zeldzamer schijnt voor te komen. |

8. f. dissoluta Höfer, 1920, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 70: (20).

Middenband der voorvls. in meer dan twee delen gebroken. Bijvank

(Sch.); Epen (Wiss.); Vijlen (Delnoye).

9. f. costimaculata Höfer, 1920, Lc. : (21), fig. 3. Van de midden-

band der voorvls. is slechts het bovenste deel over. Bijvank (Sch.);

Vaals (Delnoye).

689, T. obeliscata Hb, Verbreid door vrijwel het gehele land op

zandgronden, op vele plaatsen een gewone soort. Bekend van Texel

en Ameland. Buiten het normale vlieggebied aangetroffen te Am-

sterdam ( 4, 1922, v. d. M.) en te Goes (1 ex, Van Willegen).

2 gens., de eerste van eind April tot begin Juli (28-4 tot 7-7), de

tweede van de tweede helft van Aug. tot eind Octr. (25-8 tot

28-10).

„In sommige jaren schuift zich daar nog een vliegtijd tussen in,

bijv. in 1924 op Ullerberg (Leuvenum) van 11-7 tot 6-8. TUTEIN

NOLTHENIUS heeft er speciaal bij aangetekend, dat de exx. van 22

tot en met 28-7 „vers waren. Het komt mij voor, dat dit nog geen

tweede gen. is, maar dat het vlinders zijn uit poppen, die in Mei van

hetzelfde jaar zijn blijven overliggen. In 1925 begon op Ullerberg

een tweede vliegtijd op 21-7 (vele) en 22-7 (idem), maar daarna

was TUTEIN tot half Septr. afwezig, zodat weken lang de aanteke-

ningen ontbreken.

In Twello heb ik alleen in 1937 een spoor van een tussen-vliegtijd

waargenomen : tussen een eerste gen. van 20-5 tot 13-6 en een

tweede gen. van 27-9 tot 27-10 verscheen | ex. op 11-8. Het schijnt

dus wel, dat de tussenvliegtijd in Juli en begin Augustus slechts

sporadisch voorkomt.” (CorDEwEY in litt.)

Ik beveel het bovenstaande probleem voor verder onderzoek aan.

In de aantekeningen van VAN WISSELINGH vond ik slechts 1 ex.

uit de tussenperiode : 20 Juli 1929.

Var. De vlinder is zeer variabel en moet ook om deze reden

sterk aanbevolen worden ter verdere bestudering. Het is lang niet

altijd makkelijk de exx. bij de een of andere vorm in te delen.

1. f. herrichi Höfer, 1920, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 70: (22),

fig. 8 (firmatoides Nordström, 1940, Svenska Fjärilar : 255, pl. 36,

fig. 14 c). Vvls. licht grijsbruin, middenveld licht geelbruin, duidelijk

afstekend (type: HERRICH-SCHÄFFER, 1846, Geom., fig. 240— 242 ;

er is nauwelijks enig verschil in tint tussen de figuur van Norp-

STROM en de afbeeldingen van H.-S.). Zulke lichte exx. zijn bij ons

verre van gewoon. Putten, Apeldoorn, Arnhem, Renkum, Nijmegen,

(654) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 159

Bussum, Haarlem, Oisterwijk, Venlo (Z. Mus.); Leuvenum

(Cold.); Tongeren (Hardonk); Loosduinen (L. Mus.); Breda (L.

Mus, Z. Mus.).

2. f. obeliscata Hb., [1787], Beitr. Schmetterl.k. 1 (2): 6, pl. (2)

1, fig. C. Voorvls. licht grijsbruin, middenveld vrij donker bruin

(maar zonder zwarte tint !), scherp getekend. DE Roo in Sepp, 2e

serie 4, pl. 31, fig. 15 (fig. 16 en 17 zijn overgangen met donkerder

grondkleur); Svenska Fjärilar, l.c., fig. 14 a; Seitz, pl. 8 h, fig. 5.

Op de meeste vindplaatsen onder de soort. voorkomend, maar niet

gewoon. Diever, Bussum (F. F.); Colmschate (Lukkien); Leuve-

num (L. Wag.); Nunspeet (Vari); Apeldoorn, Laag Soeren, Breda

(L. Mus.); Twello (Cold.); Loenen-G. (v. d. M.); Velp (de Roo);

Ellecom, Arnhem, Zeist, Bussum, Bloemendaal, Overveen, Oister-

wijk, Venlo (Z. Mus.); Arnhem, Montferland (Elfrink); Benne-

kom (v. d. Pol); Aalten (v. G.); Hatert (Bo.); Leersum (Wiss.);

Hilversum (Caron); Roermond (Fr.).

3. f. brunneo-albata Heydemann, 1933, Int. ent. Z. Guben 27:

397. Grondkleur der voorvls. witachtig, middenveld bruin, scherp

afstekend. Leuvenum (Cold.); Tongeren (Hardonk); Oosterbeek

(benevens tr. exx. van Renkum en Venlo, Z. Mus.).

4. f. pseudovariata Heydemann, 1933, l.c. : 396. Grondkleur der

voorvls. licht min of meer bruin getint grijs, middenveld (en wor-

telveld, dat steeds met het middenveld correspondeert) iets donker-

der en bruiner, door zwarte lijnen afgezet en door zwarte aderen

doorsneden. Aan de binnenrand loopt het middenveld in een don-

kere vlek uit. South, pl. 70, fig. 2 (door HEYDEMANN zelf geciteerd).

Vooral de exx. met grijze grondkleur (Sepp, l.c., fig. 13 en 18) lij-

ken sterk op Thera variata, de wat bruinere minder (Sepp, fig. 14

en 19). De afbeelding in Seitz (Suppl.) 4, pl. 11 c, fig. 3, is een

donkerder variant. Ongetwijfeld (evenals in N.W.-Duitsland en

Groot-Brittannië) onze hoofdvorm.

5. f. medionigricans Reutti, 1898, Uebers. Lep. Fauna Baden,

ed. Il: 135. Middenveld der voorvls. zwartachtig, in de regel

scherp afstekend tegen de lichtere grondkleur!). Volthe (v. d. M.);

Colmschate (Lukkien); Putten, Leuvenum, Hoog Soeren, Nijme-

gen, Rhenen, Oisterwijk (Z. Mus.); Bennekom (v. d. Pol); Mont-

ferland, Bijvank, Beek-Nijm. (Sch.); Berg en Dal (Bo.); Amers-

foort (Wp.); Soest (Lpk.); Venlo (L. Mus.).

1) HEYDEMANN (1933, Int. ent. Z. Guben 27 : 397) is of opinion that f. nigro-

fasciata Gumppenberg (1890, Nova Acta Acad. Leop.-Carol. 54: 440) belongs

to Thera obeliscata Hb. and not to T. variata Schiff., because R6SZLER, to which

Gump. refers, writes: „eine an Föhren nicht seltene Varietät”. This sentence,

however, only refers to f. mediolucens and not to the second form with the black

band. I therefore agree with Prout (1937, Seitz, Suppl. 4: 112) that there was

no necessity for a change. RÖSZLER mixed up both species and already long before

1933 f. nigrofasciata Gmpbg. had been fixed as a form of T. variata Schiff.

REUTTI (1898, lc.) described f. medionigricans from Freiburg, Malsch, and

HEYDEMANN was informed by Dr O. SCHRÖDER that only pine trees (Pinus) are

found here, not spruce, so HDM. correctly fixed medionigricans as a form of

Thera obeliscata. This fixation must be considered definite.

160 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (655)

6. f. nigrescens nov. Grondkleur der voorvls. zwartgrijs tot zwart,

wortelveld en middenveld bruinzwart tot zwartachtig, duidelijk af-

stekend!). Putten (Z. Mus.); Hulshorst (L. Mus.); Berg en Dal

(Bo.); Zeist (Br.); Soest (Lpk.); Aerdenhout (Wiss.).

7. f. mediolucens Röszler, 1880, Jahrb. Nass. Ver. 33 : 154. Mid-

den- en wortelveld hebben ongeveer dezelfde lichte geelbruine

kleur als f. herrichi, maar de grondkleur der voorvls. is donkerder,

grijsachtig bruin, waardoor het contrast sterker is. Svenska Fjäri-

lar, pl. 36, fig. 14 b, is een sterk verdonkerd ex. Wijster (Beije-

rinck); Colmschate (Lukkien); Putten, Ermelo, Renkum, De Bilt,

Naarden, Breda (Z. Mus.); Leuvenum (L. Wag.); Montferland

(Sch.); Groesbeek, Mook (L. Mus.); Soest (Lpk.); Hilversum

(Caron); Bussum (v. d. M.); Wassenaar (Wiss.).

8. f. nigrolucens nov. Grondkleur der voorvls. zwartbruin, wor-

tel- en middenveld lichtbruin, niet door donkere lijnen afgezet?).

BARRETT, 1902, Brit. Lep. 8, pl. 366, fig. 3. Een van de mooiste

vormen, maar zeldzaam. Mook (Bo.).

9. f. nigrolineata Cockayne, 1946, Ent. Rec. 58: 93. Voorvls.

eenkleurig roodbruin (type) of grijsbruin, de lijnen, die wortel- en

middenband afzetten, zwartachtig, scherp afstekend, maar de ban-

den zelf niet verdonkerd, de aderen in het middenveld zwartachtig.

Laag Soeren (Z. Mus.).

10. f. obsoleta nov. Voorvls. eenkleurig grijsbruin, tekening zeer

zwak of zelfs vrijwel geheel verdwenen3). Ambt-Delden, Bussum

(v. d. M.); Berg en Dal (Bo.); Zeist (Br.); Soest (Lpk.); Hilver-

sum (Caron); Oisterwijk (Z. Mus.).

11. f. castanea nov. Voorvls. donker roodbruin, tekening zeer

flauw4). Hilversum (Caron).

12. f. obliterata Buchanan-White, 1878, Scott. Nat. 4: 216.

Voorvleugels bruinachtig zwart, tekening onduidelijk. Seitz 4, pl.

8h, fig. 4; Barrett, l.c., fig. 3c. Putten, Gorsel (Z. Mus.); Bij-

vank (Sch.); Mook, Berg en Dal (Bo.); Zeist (Br.); Soest (Lpk.);

Tilburg (Priems).

13. f. tristrigaria Donovan, 1808, Nat. Hist. Br. Ins. 13: 60, pl.

461, fig. 2. Voorvls. met 3 scherp afstekende zwarte strepen bij de

vleugelpunt, evenwijdig aan de aderen. Sepp, fig. 16. Velp (De

Roo); Nijmegen, Noordwijk (Z. Mus.); Soest (Lpk.).

14. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Weerselo (v. d.

M.); Leuvenum (Cold.); Montferland (Sch.); Berg en Dal, Hatert,

__Mook (Bo.); Zeist (ex. met haast lijnvormig middenveld, Br.);

Soest (Lpk.); Wassenaar (Wiss.).

15. f. interrupta nov. Middenveld der voorvls. in 2 delen gebro-

kens). Colmschate (Lukkien); Putten, Nijmegen, Breda (Z. Mus.);

1) Ground colour of the fore wings black-grey to black, basal and central

area brown-black to blackish, distinctly contrasting.

2) Ground colour of the fore wings black-brown, basal and central area pale

brown, not bordered by dark lines.

3) Fore wings unicolorously grey-brown, markings very feeble or even almost

vanished.

4) Fore wings dark red brown, markings obsolete.

5) Central area of the fore wings broken up into 2 parts.

(656) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 161

Leuvenum (L. Wag.); Nunspeet (Mac G.); Berg en Dal, Hatert,

(Bo.); Amerongen (Wp.); Zeist (Br.); De Bilt (Kallenbach);

Soest (Lpk.); Hilversum (Lg.).

16. f. dissoluta nov. Middenveld der voorvls. in meer dan 2 delen

gebroken!). Twello (Cold.).

17. f. reducta Höfer, 1920, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 70 : (22),

fig. 9. Van het middenveld der voorvls. alleen het costaalgedeelte

over. Zeist (Br.).

18. Dwergen. Leuvenum, Twello (Cold.); Soest (Lpk.).

N 3 K 5

Fig. 41. Vleugeltekening van Thera variata Schiff. (links) en T. obeliscata Hb.

(rechts). Vergroot.

Opmerking. Thera variata Schiff. en T. obeliscata Hb. be-

horen met nog enkele niet inheemse soorten tot een groep van zeer

na aan elkaar verwante species, maar als in zoveel dergelijke ge-

vallen is in series toch wel een duidelijk verschil te zien.

Bij T. variata is de lijn, die het middenveld franjewaarts be-

grenst, op de aderen veel dieper ingesneden dan bij 7. obeliscata,

de lichte golflijn is bijna altijd heel duidelijk, de achtervleugels heb-

ben een duidelijke middenstip en booglijn. Zie fig. 41.

Er komen echter ook wel obeliscata's voor met een duidelijke

golflijn, evengoed als exx. met booglijn en middenstip op de achter-

vls., en vooral als de middenband der voorvls. dan onderbroken

is, is het wel eens wat minder makkelijk de soort te bepalen.

Helaas laten de genitaliën ons bij deze 2 soorten in de steek.

Pierce (1914, Genit. Geom. Br. Islands: 67) geeft wel verschil-

len op in de bedoorning van de aedoeagus der & &, maar noch

CockAYNE (1926, Ent, Rec. 38 : 35), noch ALBERS (1943, Zeitschr.

Wien. ent. Ges. 28: 209—214) konden enig standvastig verschil

vinden, en ik kan dit slechts ten volle bevestigen. Het aantal doorns

is niet standvastig. Ook de 2 ® bieden, wat de genitaliën betreft,

geen enkel houvast. De vorm van het ostium bursae is bij beide

soorten variabel en de bursa zelf is slechts een dun vliezig zakje

zonder enig specifiek kenmerk. Dit alles, gevoegd bij het feit, dat

beide species in gevangenschap niet moeilijk met elkaar te

1) Central area of the fore wings broken up into more than 2 parts.

162 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (657)

kruisen zijn, wijst er wel op, dat de verwantschap tussen hen zeer

nauw is.

De rupsen van variata hebben altijd groene borstpoten en

leven altijd op spar, die van obeliscata hebben altijd rode borst-

poten (DE Roo heeft in Sepp dus rupsen van laatstgenoemde soort

afgebeeld!) en leven bij voorkeur op den, hoewel spar niet hele-

maal versmaad wordt: ToLMAN heeft ze ook van deze boom ge-

klopt. Zie ook CocKAYNE, 1926, l.c.: 37, die eveneens Picea en

Abies vermeldt.

690. T. juniperata L, Verbreid op droge zandgronden in het

Oosten en Zuiden, door het voorkomen van de voedselplant vrij

lokaal, maar op de vindplaatsen meest in aantal. Daarnaast ook

bekend van verschillende plaatsen in de duinstreek, waar Juni-

perus communis L. ook hier en daar voorkomt, en waar andere

soorten in de tuinen gekweekt worden, en van enkele grote steden

in het lage land (met plantmateriaal aangevoerd ? zwervers ?).

1 gen., begin Octr. tot in Nov. (5-10 tot 5-11).

Vindpl. Fr.: Leeuwarden (Mus. Leeuw.). Gr.: Haren. Dr. :

Rolde, Wijster, Lheebroek. Ov.: Lutterzand, Almelo, Kampen.

Gdl. : Leuvenum, Apeldoorn, Twello (sedert 1945 enkele exx. per

jaar), Empe, Laag Soeren, Velp, Arnhem, Oosterbeek, Wagenin-

gen, Hoenderlo, Kootwijk ; Warnsveld, Boekhorst, Aalten. Utr. :

Zeist, De Bilt, Amersfoort, Soest. N.H. : Amsterdam (1929, F. F.;

1937, v. d. M.; 1941, Z. Mus.), Zaandam (1946, Westerneng),

Castricum, Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Heemstede. Z.H.:

Boskoop (soms schadelijk in de boomkwekerijen, v. d. Pol), Oegst-

geest, Wassenaar. N.B.: Breda, Sint MÊichielsgestel, Deurne.

Lbg. : Venraay, Venlo, Valkenburg.

Var. De tint varieert van meer bruingrijs tot meer zwartgrijs.

1. f. caeca Osthelder, 1929, Schmett. Südb. : 422. De middenstip

der voorvls. ontbreekt. Vrij gewoon, wel overal onder de soort

voorkomend.

2. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Arnhem, Aalten

(Z. Mus.); Zeist (Gorter); Aerdenhout (Wiss.).

3. f. divisa Strand, 1901, Nyt Mag. Nat. 39 (1): 60. Midden-

veld der voorvls. één of meermalen onderbroken. South, pl. 70,

fig. 4. Apeldoorn (1); Amsterdam, Haarlem (Z. Mus.).

4. f. costajuncta nov. Wortelband en middenveld der vvls. langs

de voorrand breed met elkaar verbonden!). Overveen (Sch.).

5. f. costaclausa nov. Wortelband en middenveld der voorvls.

raken elkaar aan de voorrand?). Heemstede (Herwarth).

6. £. istriana Naufock, 1913, Boll. Soc. Adr. Sc. Nat. 27 (1): 101,

fig. De zwarte streep uit de voorvleugelpunt loopt door tot aan de

basale zijde van het middenveld. Bovendien lopen in cel 5 en 6

twee horizontale zwarte strepen van het middenveld in de richting

1) Basal area and central area of the fore wings broadly connected with each

other along the costa.

2) Basal area and central area of the fore wings touch each other on the

costa,

(658) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 163

van de franje, zodat een tekening ontstaat, die veel lijkt op die van

de Zuideuropese Thera cupressata Geyer. Beschreven naar exx.

van Triest, maar ook reeds uit Zuid-Beieren vermeld (OSTHELDER,

1929, Schmett. Südb. : 421). Een prachtig ex. van Overveen (Btk.)

en een van Venraai (Z. Mus.).

7. f. obscura nov. Grondkleur donkergrijs ; de lijnen, die wortel-

en middenveld begrenzen, aan de binnenzijde breed zwartgrijs af-

gezet, waardoor de benedenhelft van het middenveld zelfs geheel

gevuld ist). Twello (Cold.).

691. T. firmata Hb. Verbreid op droge zandgronden in het Oos-

ten en Zuiden en hier en daar in de duinen, op de vindplaatsen

soms vrij gewoon.

1 gen. begin Juni tot half Octr. [1-6 (-1937, Aalten, v. G.) tot

12-10], hoofdvliegtijd tweede helft van Septr. en begin Oct. [Zie

in verband hiermee de niet door Prout in Seitz, Suppl. 4 vermelde

kweekresultaten van SKELL, 1933, D. ent. Z. Iris 47 : 3 !]

Vindpl. Dr.: Peize, Wijster. Ov.: Almelo, Haarle, Colm-

schate. Gdl.: Putten, Leuvenum, Hoog Soeren, Apeldoorn, Twello

(slechts 1 ex.), Velp, Arnhem, Oosterbeek, Bennekom; Vorden,

Aalten, Doetinchem, Bijvank, Montferland. Utr.: Amerongen, Leer-

sum, Driebergen, Zeist, De Bilt, Bilthoven, Soest (vrij gewoon).

N.H.: Hilversum, Naarden, Driehuis, Overveen, Aerdenhout.

Z.H. : Wassenaar, Duinrel, Meyendel, Den Haag, Scheveningen.

N.B. : Ossendrecht, Breda, Ginneken, Tilburg, Rosmalen, Vught,

Oosterhout, Eindhoven, Helmond, Deurne. Lbg. : Venlo, Tegelen,

Belfeld, Swalmen, Roermond, Epen.

V ar. 1. f. grisescens nov. Grondkleur der voorvls. zuiver grijs?).

Colmschate, ¢ (Lukkien).

2. f. brunneofasciata nov. De banden op de voorvls. donkerbruin,

scherp afstekend3). Colmschate (Lukkien); Zeist (Gorter).

3. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Bijvank (Sch.);

Aerdenhout (Wiss.).

4. f. interrupta nov. Middenband der voorvls. onder het midden

onderbroken“). Zeist (alleen de linker vleugel, Br.).

Chloroclysta Hb.

692. C. siterata Hufn. Verbreid in bosachtige streken op zand-

gronden, maar in de regel niet gewoon.

1 gen, tweede helft van Septr. tot (na de overwintering als imago)

eind Mei (21-9 tot 24-5), bij gunstig weer ook midden in de winter

vliegend (29 December, Putten, Z. Mus.).

Vindpl. Ov. : Colmschate. Gdl. : Nijkerk, Putten, Harderwijk,

Leuvenum, Nunspeet, Epe, Apeldoorn, Empe, Laag Soeren, Elle-

1) Ground colour dark grey ; the lines bordering basal and central area are

on their innerside broadly set off by black-grey which even completely fills the

lower half of the central area.

) Ground colour of the fore wings pure grey.

3) The bands on the fore wings dark brown, sharply contrasting.

4) Central band of the fore wings interrupted below the middle.

164 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (659)

com, De Steeg, Velp, Arnhem, Oosterbeek, Wolfheze, Doorwerth ;

Didam, Bijvank; Nijmegen. Utr. : Amerongen, Zeist, Bilthoven,

Soest, Soestdijk, Holl. Rading. N.H.: Bussum, Haarlem. Z.H.:

Wassenaar, Dordrecht, Oud-Beierland (zwerver ?). N.B. : Breda,

Ulvenhout, Oisterwijk, Eindhoven. Lbg.: Roermond, Kerkrade.

693. C, miata L, Tot nog toe is deze vlinder, die van de vorige

soort onmiddellijk door de veel lichtere achtervls. is te onderschei-

den, slechts twee keer in ons land aangetroffen.

In Denemarken bekend van Bornholm, Seeland, Méen en Fiinen

en lokaal in Jutland. Slechts 2 vondsten van Sleeswijk-Holstein :

1 9 te Lübeck in 1921 en 1 ex. op Sylt in 1933; niet bekend van

Hamburg en Bremen; 1 9 in 1929 op het Wadden-eil. Norderney ;

1 ex. bij Hannover. In Westfalen bekend van Waldeck en Bochum

(hier in 1879); uit de Rijnprov. zijn 5 vindplaatsen bekend (o.a.

1 ex. van Krefeld en zeldzaam bij Aken). In België blijkbaar tame-

lijk verbreid in het Oosten (er worden van C. miata door DERENNE

zelfs meer vindplaatsen vermeld dan van C. siterata, maar zijn deze

alle betrouwbaar ?). Verbreid over Engeland, Wales en Schotland,

tot op de Hebriden en Orkaden. Verbreid over Ierland, maar

minder gewoon dan C. siterata.

1 gen., waarvan de vliegtijd ongeveer met die van de vorige

soort moet overeenkomen.

Vindpl. N.H.: Amsterdam, herfst 1913 (Lpk.). Z.H. : Loos-

duinen, 4, 28-4-1889 (Z. Mus.).

Dysstroma Hb.

694. D. truncata Hufn. Verbreid door het gehele land in bosach-

tige streken, plaatselijk niet zelden vrij gewoon, ook van verscheiden

vindplaatsen in het lage land bekend.

2 gens, de eerste van de eerste helft van Mei tot half Juli (11-5

tot 10-7), de tweede van begin Augustus tot begin October (3-8 tot

7-10).

Vindpl. Fr. : Kollum, Tietjerk, Rijperkerk, Leeuwarden. Gr. :

Groningen, Haren. Dr. : Paterswolde, Veenhuizen, Wijster, Hooge-

veen. Ov. : Ootmarsum, Agelo, Volthe, Almelo, Borne, Hengelo,

Colmschate, Diepenveen, Kampen. Gdl. : Nijkerk, Putten, Harder-

wijk, Leuvenum, Nunspeet, Elspeet, Apeldoorn, Twello (gewoon),

Empe, Laag Soeren, De Steeg, Velp, Arnhem, Oosterbeek, Renkum,

Bennekom, Lunteren, Garderbroek ; Winterswijk, Aalten, Doetin-

chem, Doesburg, Didam, Bijvank, Babberich, Lobith ; Berg en Dal,

Ubbergen, Nijmegen, Hatert ; Wamel. Utr. : Amerongen, Leersum,

Zeist, De Bilt, Bilthoven, Utrecht, Groenekan, Amersfoort, Soest,

Zuilen, Maarseveen, Breukelen, Loenen, Nigtevecht, Holl. Rading.

N.H.: Hilversum, ‘s-Graveland, Bussum, Amsterdam, Bergen,

Alkmaar, Egmond aan den Hoef, Heemskerk, Driehuis, Bloemen-

daal, Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Heemstede. Z.H. : Woer-

den, Hillegom, Noordwijk, Oegstgeest, Katwijk, Leiden, Wasse-

naar, Den Haag, Rijswijk, Kijkduin, Loosduinen, Delft, Rotterdam,

(660) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 165

Giesendam, Oostvoorne, Rockanje, Numansdorp, Dordrecht. ZI. :

Domburg, Serooskerke, Kapelle. N.B. : Bergen op Zoom, Ouden-

bosch, Breda, Oosterhout, Tilburg, Rosmalen, ‘s-Hertogenbosch,

Oisterwijk, Eindhoven, Nuenen, Helmond, Deurne. Lbg.: Plas-

molen, Baarlo, Swalmen, Maalbroek, Linne, Limbricht, Brunsum,

Rolduc, Kerkrade, Voerendaal, Aalbeek, Valkenburg, Houthem,

Geulem, Bemelen, Meerssen, Maastricht, Epen, Vijlen, Lemiers,

Vaals.

Var. Het spreekt wel haast van zelf, dat deze en de volgende

soort, vaak met elkaar verward, en zeer variabel, in de laatste

decenniën grondig onder handen genomen zijn. Het eerste artikel

verscheen van HEYDEMANN (1929, Int. ent. Z. Guben 23: 253),

spoedig gevolgd door een omvangrijke monografie over het gehele

genus (1929, Mitt. Münch. ent. Ges. 19: 207—292, pl. V-XV).

L. Mürrer hield zich intussen ook met de variabiliteit van de

beide ons interesserende soorten bezig (1929, Zeitschr. Öst. Ent.

Ver. 14: 98 ; 1930, 15: 10), vooral in een uitvoerig artikel in 1931

(Ent. Rundsch. 48: 112). HEYDEMANN nam dit laatste tamelijk

critisch onder de loupe (1932, Int. ent. Z. Guben 26: 1), waarop

Mürrer het antwoord niet schuldig bleef. Wie van de polemiek

»genieten” wil, kan ze vinden in Z. Ost. Ent. Ver. 16 (1931)

en 17 (1932). Een uiteraard goed résumé geeft Prour in Seitz 4,

Suppl. (1938).

1. f. truncata Hufnagel, 1767, Berl. Mag. 4: 602. Middenveld

der voorvls. witachtig grijs met verschillende donkere lijnen, die

elkaar op één of meer plaatsen raken. Seitz 4, pl. 8k, fig. 2; Svens-

ka Fjärilar, pl. 36, fig. 22 a ; South, pl. 66, fig. 1. Stellig wel op vrij-

wel alle vindplaatsen aan te treffen, maar nooit een belangrijk deel

van de populatie uitmakend.

2. f. griseofasciata Müller, 1931, Ent. Rundschau 48 : 120. Als de

vorige vorm, maar de dwarslijnen raken elkaar in het middenveld

nergens, zodat een ononderbroken grijze band ontstaat. Wasse-

naar (Wiss.); Breda (Z. Mus.).

Bela ssatanbdb.n [706 1799|, Sammi) Eur. Scehm., fig. 305.

Als de typische vorm, maar middenveld wit. Seitz, l.c., fig. 3;

Svenska Fjär., l.c., fig. 22 b. Eveneens vrijwel overal onder de

soort aan te treffen, maar evenmin een talrijk voorkomende vorm.

4. f. albata Culot, 1917, Noct. et Géom. 3: 160, pl. 23, fig. 479.

Vvls. met breed wit middenveld bijna zonder of met weinig opval-

lende lijnen. Oostvoorne (Z. Mus.).

5. f. saturata Stephens, 1829, Ill. Br. Ent. Haust. 3: 231. Vvls.

met donkergrijs middenveld. Ook deze vorm schijnt wel bijna

overal voor te komen. Ootmarsum (Btk.); Almelo (v. d. M.);

Colmschate (Lukkien); Aalten (v. G.); Wamel, De Bilt, Rotterdam,

Valkenburg (Z. Mus.); Groenekan, Bloemendaal, Overveen (L.

Mus.); Heemskerk (Westerneng); Haarlem, Aerdenhout, Wasse-

naar (Wiss.); Kapelle (de Vos); Nuenen (Neijts).

6. f. tysfjordensis Strand, 1901, Nyt Mag. Nat. 39 : 61. Midden-

veld der voorvls. donkergrijs tot zwart met nog enige lichte vlekjes.

Twello (Cold.); Oosterbeek, Nijmegen, 's-Hertogenbosch, Valken-

166 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (661)

burg (Z. Mus.); Hilversum (Caron); Wassenaar (Wiss.); Bergen

op Zoom (L. Mus.); Breda (L. Mus; Z. Mus.).

7. f. perfuscata Haworth, 1809, Lep. Brit. : 325. Middenveld der

voorvls. zwart. Svenska Fjär., l.c., fig. 22 d; South, Lc, fig. 3.

Hoofdvorm, waartoe verreweg het grootste deel van onze exx.

behoort.

8. f. albonigrata nov. Wortel- en middenveld der voorvls. zwart ;

antemediaanband wit, zwart bestoven; marginaalveld wit, zwak

zwart bestoven, waardoor de witte golflijn nog zichtbaar ist).

Amerongen, 19-9-'47 (Rk.); Numansdorp (Z. Mus.).

9. f. fuliginosa Prout, 1909, Trans. City of London ent. nat.

Hist. Soc. 18: 46. Voorvleugels donkerbruin bestoven met vrij on-

duidelijke tekening. BARRETT, Br. Lep. 8, pl. 356, fig. 1j (type).

Ook wel South, l.c., fig. 4. Nijmegen (Wiss.); Rolduc (Mus. M.).

10. f. nigerrimata Fuchs, 1900, Jahrb. Nass. Ver. 53 : 57. Voor-

vis. eenkleurig roetachtig zwart met zeer onduidelijke tekening ;

achtervls. en onderzijde verdonkerd. Wel vrij verbreid, maar veel

zeldzamer dan perfuscata. Paterswolde, Arnhem, Rotterdam, Delft

(L. Wag.); Borne (v. d. Velden); Colmschate (Lukkien); Twello

(Cold.); Bennekom (v. d. Pol); Babberich (Sch.); Nijmegen, Ha-

tert, Rockanje (Z. Mus.); Bilthoven (Br.); Soest (Lpk.); Bussum,

Rotterdam (L. Mus.); ‘s-Gravenland (EF. F.); Aerdenhout, Wasse-

naar, Epen (Wiss.); Serooskerke, Voerendaal (Br.); Brunsum

(Gielkens); Aalbeek (Priems).

11. f. rufescens Ström, 1783, Kong. danske Vidensk. Selsk.

Skrifter, Nye Samling 2: 85. Middenveld der voorvls. geelachtig

tot geelbruin. Svenska Fjär., l.c., fig. 22 c; South, l.c., fig. 2. Even-

als de wit- en lichtgrijsgebande exx. vrijwel overal onder de soort

aan te treffen, maar in de regel nog minder gewoon dan deze kleur-

vormen.

12. f. ochreata Schille, 1900, Soc. Ent. 15: 113. Middenveld der

vvls. breed okergeel met witachtige inslag (langs de voorrand !).

Zeldzaam. Doetinchem (Cold.); Leiden (Z. Mus.).

13. f. fusco-rufescens Prout, 1938, Seitz 4, Suppl. : 117. Midden-

veld der voorvls. geelbruin, maar vooral langs de voorrand sterk ver-

donkerd ; rest van de voorvls. zwartachtig, met nog duidelijke spo-

ren van de witte afzettingen van wortel- en middenveld en de

witte golflijn ; achtervls. en onderz. normaal. Almelo (v. d. M.);

Twello (Cold.); Arnhem (Z. Mus.); Aerdenhout, Wassenaar

(Wiss.); Rotterdam (26); Bergen op Zoom (Korringa); Eind-

hoven (Verhaak).

14. f. mixta Prout, 1909, l.c. : 44. Middenveld als bij de vorige

vorm, de rest van de voorvls. vrijwel eenkleurig zwart ; achtervleu-

nn en onderzijde verdonkerd. Voerendaal (Br.); Maastricht

(Rk.).

15. f. depuncta Romaniszyn, 1925, Polskie Pismo Ent. 4: 198.

1) Basal and central area of the fore wings black; antemedian band white,

powdered with black; marginal area white, feebly powdered with black,

through which the white submarginal line is still visible.

(662) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 167

De zwarte middenvlek op de bovenzijde der voorvls. ontbreekt.

Kan bij alle kleurvormen optreden, wordt dus bepaald door een

factor, die zich onafhankelijk van de factoren voor de kleurvormen

gedraagt. Elspeet (Wiss.); Wamel (Z. Mus.); Wassenaar (29).

16. f. effusa nov. De witte lijn, die het middenveld franjewaarts

begrenst, gaat onscherp over in de bruine tint van het achterrands-

veldi). Apeldoorn (de Vos).

17. Dwergen. Twello (Cold.); Bennekom (v. d. Pol); Zeist

(Br.); Aerdenhout (Wiss.).

Genetica. Dysstroma truncata met haar zo gevarieerde kleur

en tekening is wel een zeer dankbaar object voor genetisch onder-

zoek. Verscheiden jaren heeft de Deense auteur K. GROTH zich met

deze (en de volgende) soort bezig gehouden en het resultaat van

zijn talrijke kweken gepubliceerd in twee voortreffelijke artikelen

(1935, Flora og Fauna 41: 73—100 en 1937, op cit. 43 : 99— 112),

beide verlucht met een prachtige gekleurde plaat, waarvan ik de

figuren alleen niet citeerde, omdat zich zo weinig exx. van de pu-

blicaties in ons land bevinden.

Het is wel uitermate moeilijk, zo niet onmogelijk, de gecompli-

ceerde kleuren en lijnen van de Dysstroma's zo tot in kleinigheden

te analiseren als dat met de erfelijke eigenschappen van verschil-

lende planten en Drosophila's gedaan is, daar de vlinders zeer moei-

lijk door te kweken zijn. Wij moeten ons tot nog toe tevreden stel-

len met een ruwe verdeling van de kleurvormen in 4 groepen: 1.

die met wit middenveld (no. 1, 2, 3 en 4), 2. die met zwart midden-

veld (no. 5, 6, 7, 8), 3. die met geelachtig of bruingeel middenveld

(no. 11 en 12), 4. de melanistische vorm (10). GROTH vond nu,

dat de tweede, derde en vierde groep alle dominant zijn ten op-

zichte van de witgebande. De combinatie van de tweede met de

derde groep geeft f. fusco-rufescens Prout, die van de derde met

de vierde f. mixta Prout. Tot nog toe is vooral de laatste vorm bij

ons in natura uiterst zeldzaam. Voor verdere bijzonderheden ver-

wijs ik naar de artikelen zelf.

Uit ons land ken ik 3 ab ovo kweken, die evenwel nauwelijks te

analiseren zijn, omdat in 2 gevallen slechts het 9, en in het derde

zelfs dat niet bekend is. HEYLAERTS (1883, Tijdschr. voor Ent. 26:

CLIV) geeft het resultaat van een kweek, dat als volgt geïnterpre-

teerd kan worden: 9 met zwart middenveld leverde 7 exx. met

zwart middenveld, 4 met wit en 4 met geel, plus enige „overgan-

gen”. CARON kweekte van een © met zwart middenveld 3 exx. van

de witte groep, 22 van de gele en 6 van de zwarte. KNoop kweekte

van een onbekend 2 5 exx. van de witte groep, 7 van de gele en

1 van de zwarte (in coll.- VAN DER MEULEN). Interessant is, dat de

beide laatste kweken uitsluitend 9 © opleverden?)

1) The white line which borders the central area distantly, passes vaguely into

the brown tint of the outer area.

2) Two all female broods are known in Holland of Dysstroma truncata.

Especially in English literature this phenomenon has been mentioned with other

species. It is no doubt a hereditary feature, as is clearly demonstrated by Don-

CASTER (1913, Journal of Genetics 3: 1—10). He found when experimenting with

all female broods of Abraxas grossulariata L., that the 9 9 of unisexual fami-

lies often, and possibly always, had 1 chromosome less than normal ones.

168 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (663)

695. D. citrata L., 1761 (immanata Haworth, 1809). Minder ver-

breid in ons land dan truncata en vooral veel zeldzamer, hoewel de

vlinder toch wel op vrij veel plaatsen in bosachtige streken voor-

komt. Tot nog toe heb ik in geen enkele collectie materiaal uit Lim-

burg gezien !

1 gen., begin Juli tot half Septr. (3-7 tot 10-9), hoofdvliegtijd

Augustus.

Vindpl. Fr.: Rijperkerk, Kippenburg. Dr.: Eelde, Veen-

huizen, Wijster. Ov.: Volthe, Almelo, Borne, Hengelo, Colm-

schate, Diepenveen. Gdl.: Hoog Soeren, Apeldoorn, Twello (al-

leen in 1933 en 1934 enkele exx.), Arnhem; Vorden, Lochem,

Hengelo, Groenlo, Korenburgerveen, Winterswijk, Aalten; Ha-

tert. N.H.: Velzen, Driehuis, Vogelenzang. Z.H. : Wassenaar,

Dordrecht. N.B.: Breda, Berlicum, Nuenen, Eindhoven, Deurne.

Var. Literatuur zie bij Dysstroma truncata Hufn.

1. f. variata Thunberg, 1784, Insecta Svecica 1: 111). Grond-

kleur van het middenveld der voorvls. wit, met donkere lijnen.

Seitz 4, pl. 8k, fig. 4; Svenska Fjärilar, pl. 37, fig. 1b; South,

pl. 66, fig. 10. Eelde (Wiss.); Apeldoorn, Vorden (Z. Mus.);

Hengelo (Btk.); Winterswijk (de Vos); Berlicum (Knf.); Nuenen

(Br.).

2. f. insolida Prout, 1909, Trans. City of London ent. nat. Hist.

Soc. 18: 48. Middenveld der voorvls. aan weerszijden begrensd

door een zwarte band, daartussen een ononderbroken grijs veld.

Barrett 8, pl. 357, fig. 1 g. Vorden (Z. Mus.); Nuenen (Br.).

3. f. citrata L., 1761, Fauna Svecica, ed. II : 332. Middenveld der

voorvls. donkergrijs met de gewone lijnen. Svenska Fjär., l.c., fig.

la. Overal onder de soort.

4. f. simpliciata Walker, 1862, List Lep. Ins. Br. Mus. 25 : 1422.

Middenveld zwart, met nog enkele grijze of witte vlekken. Twello

(Golds)?

5. f. strigulata F., 1794, Ent. Syst. 3 (2): 192. Middenveld der

voorvls. zwart, franjewaarts er van aan de costa een grote wit-

achtige vlek. Svenska Fjärilar, l.c., fig. 1 £ ; Seitz, l.c., fig. 7 ; South,

l.c., fig. 7 en 8. Met f. citrata de hoofdvorm hier te lande.

Genetica. Hoewel citrata lastiger te kweken is dan fruncata,

heeft GROTH toch kunnen vaststellen (1937, l.c.), dat bij deze

soort 3 groepen van vormen onderscheiden kunnen worden, nl. 1.

die met witte middenband, 2. die met grijze middenband en 3. die

met zwarte middenband. De eerste is recessief ten opzichte van de

beide andere. De combinatie van 2 en 3 geeft waarschijnlijk ook

exx. met een zwarte middenband.

Opmerking. Daar de beide Dysstroma’s in Nederland nog

nooit critisch besproken zijn, is het niet ondienstig de verschilpun-

ten tussen de twee soorten aan te geven en deze af te beelden naar

Hollands materiaal.

1) Prout (1938, Seitz 4, Suppl. : 120) rejects this name, because it is a homo-

nym. The rule for homonymy is, however, not applied to names below the rank

of a subspecies.

(664) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 169

Fig. 42. Vleugeltekening van Dysstroma truncata Hufn. (links) en D. citrata L.

(rechts). Vergroot.

Fig. 43. Bursa van Dyssfroma truncata Hufn. (links, no. 326) en D. citrata L.

(rechts, no. 329). 25 x.

A. Vleugeltekening. 1. Op de bovenzijde der voorvls.

steekt de antemediaanband (die tussen wortelband en midden-

band) bij citrata altijd duidelijk af en is scherp geknikt. 2. De lijn,

die het middenveld franjewaarts begrenst, springt bij citrata iets

boven het midden ver naar buiten. 3. Op die plaats is bij citrata de

witte golfliin onderbroken. Bij truncata springt het middenveld

minder sterk naar buiten en loopt de golflijn zonder onderbreking

170 B. J. LEMPKE, CATALOGUS' DER (665)

Fig. 44. & copulatieapparaat van Dysstroma truncata Hufn. (boven, no. 335)

en D. citrata L. (onder, no. 331). 25 x.

door. 4. Ook op de onderzijde der voorvls. is het verschil in franje-

waartse begrenzing van het middenveld duidelijk. 5. Op de onder-

zijde der achtervls. is de postmediaanlijn bij citrate recht- tot

scherphoekig gebroken, terwijl zij bij truncata gelijkmatig gebogen

is (uitzonderingen komen voor). 6. D. truncata heeft op de boven-

zijde der achtervls. vaak een duidelijke rij submarginaalvlekken,

citrata zelden. Met behulp van al deze kenmerken samen is vrijwel

elk ex. te determineren. (Alle exx. met geelachtig middenveld zijn

tot nog toe truncata’s gebleken.)

B. Genitalién. 4. Valven bij citrata breder en gelijkmatiger

gebogen dan bij truncata. Aedoeagus bij citrata forser dan bij trun-

cata met veel sterker ontwikkelde groep doorns. 2. Het sterker ge-

chitiniseerde bovendeel van de bursa bezit bij fruncata aan de on-

derrand een rij zeer korte doorntjes, die bij citrata vrijwel geheel

ontbreken. De bursula (het boven op de bursa liggende uitsteeksel,

(666) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 171

in de fig. rechts) is bij citrata veel groter dan bij truncata. Het

signum is bij citrata veel langer, maar smaller.

Al deze verschilpunten zijn ontleend aan HEYDEMANN. Het is

niet mogelijk, daar nog iets nieuws aan toe te voegen.

C. Biologie. D. truncata heeft 2 generaties en overwintert

als rups, D. citrata heeft 1 gen. en overwintert als ei.

Xanthorhoé Hb.

696. X. fluctuata L. Door het gehele land in alle geschikte bioto-

pen voorkomend, algemeen tot zeer algemeen. Bekend van Texel,

Terschelling en Schiermonnikoog.

De vliegtijd duurt van eind Maart tot eind October (28-3 tot

23-10), terwijl in de zachte winter van 1947 zelfs reeds op 8 Fe-

bruari te Steyl een ex. tegen een boomstam werd gevonden! (Ent.

Ber. 12: 247, 1947). Zeer waarschijnlijk komen als regel slechts

2 generaties voor. „Misschien zouden enkele exx. uit het laatst

van Septr. en uit Octr. tot een derde gen. kunnen behoren, maar

eerder geloof ik aan verlate exx. der tweede. Gewoonlijk ligt er

tussen beide generaties in hetzelfde jaar een periode van ongeveer

3 of 4 weken, waarin men de vlinder niet ziet (meestal eind Juni

en begin Juli); maar in sommige jaren lijkt het er meer op, of de

generaties zonder merkbare onderbreking in elkaar overgaan.”

(CoLDEWEY, in litt.)

V ar. Literatuur: L. B. Prout, 1896, Ent. Record 8: 54. De

vlinder is zowel wat grondkleur als tekening betreft vrij variabel,

hoewel extreme vormen weinig voorkomen.

1. f. fluctuata L., 1758, Syst. Nat. ed. X : 527. Voorvls. licht-

grijs met een donkere scherp afgesneden middenband, waaraan de

onderhelft ontbreekt (,,alis cinerascentibus: anticis fasciis abbre-

viatis tribus fuscis’). South, pl. 80, fig. 13. Vrij zeldzaam, maar

toch wel overal onder de soort aan te treffen.

2. f. fibulata Hufnagel, 1767, Berl. Mag. 4: 604. Grondkleur als

de vorige vorm, maar de middenband in de vorm van donkerder

ringen of van een iets donkerder beschaduwing voortgezet tot de

binnenrand. SNELLEN, 1867, Vlinders van Ned. 1: 668, ,,var. I.”

Hoofdvorm.

3. f. abstersata Herrich-Schäffer, 1839, in Panzer, Deutschl. Ins.,

heft 165, fig. 2. Voorvls. met volledige donkere middenband. South,

fig. 12. Niet gewoon. Colmschate (Lukkien); Nunspeet, Nijmegen

(Vari); Babberich (Elfrink); Berg en Dal (Bo.); Bennekom (v. d.

Pol); Zeist (Gorter); Hilversum (Caron); Amsterdam (div. colls.);

Zaandam (Westerneng); Middelie (de Boer); Overveen (Fr.);

Aerdenhout, Wassenaar (Wiss.); Heemstede (Herwarth); Den

Haag (Btk.); Numansdorp (Z. Mus.); Eindhoven (Verhaak);

Steyl (Missieh. Steyl); Kerkrade (Latiers); Vaals (Delnoye).

4. f. insolida Prout, 1896, Ent. Rec. 8: 163. De middenband

volledig als bij abstersata. Alleen de randen er van zijn echter

donker. Van voorrand tot binnenrand loopt in het midden een band

van de lichte grondkleur. Haren (Van Nidek); Apeldoorn (de

Vos); Nijmegen, Berg en Dal (Bo.); Leiden, Rotterdam (Z. Mus.).

172 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (667)

5. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). De naam moet zo-

wel voor exx. met volledige als onvolledige, maar sterk versmalde

band gelden!). Colmschate (Lukkien); Driehuis (van Berk);

Breda (26).

6. f. degenerata nov. Van de middenband zijn 2 vlekjes over,

het ene aan de voorrand en het andere aan de binnenrand?).

Twello, Doetinchem (Cold.); Hilversum (Lg.); Breda (Z. Mus.).

7. f. costovata Haworth, 1809, Lep. Brit. : 334. Van de midden-

band is alleen een klein vlekje aan de voorrand over. Barrett 8,

pl. 342, fig. 1 b, 1 d, 1 i. Zeldzaam. Colmschate (Lukkien); Nijkerk,

Apeldoorn, Wijk aan Zee (Z. Mus.); Wageningen (Mus. Rd.);

Wassenaar (Kallenbach); Helmond (Nies).

8. f. immaculata Tutt, 1891, Ent. Rec. 1: 322. De middenband

der voorvls. ontbreekt geheel. Twello (Cold.); Lobith (Sch.);

Breda (Langeveld).

9. f. albescens nov. Grondkleur der vleugels zuiver wit3). Vrij

zeldzaam. Colmschate (Lukkien); Deventer (Cold.); Loenen-G.

(de Vos); Berg en Dal, Nijmegen (Bo.); Zeist (Br.); Noordwijk,

Rotterdam, Charlois (Z. Mus.); Breda (49).

10. f. ochreata Prout, 1896, lc. : 162. Grondkleur der vleugels

geelachtig. Deventer (v. d. M.); Twello (Cold.); Bennekom (v. d.

Pol); Nijmegen, Amsterdam (Z. Mus.); Zaandam (Westerneng);

Den Haag (F. F.); Breda (28); Vaals (Delnoye).

11. £. undulata Prout, 1896, l.c. : 163. De grondkleur der voorvls.

verdonkerd door talrijke gegolfde lijnen op lichtere grond. SNEL-

LEN, 1867, l.c., „var. II.” BARRETT, l.c., fig. 1 a, 1h; South, fig. 11.

Kollum, Putten, Apeldoorn, Arnhem, Berg en Dal, Ubbergen,

Hatert, Rotterdam (Z. Mus.); Paterswolde, Vogelenzang, Wasse-

naar (Wiss.); Colmschate (Lukkien); Twello (Cold.); Nijmegen

(Bo.); Zeist, Nuenen (Br.); Groenekan, Katwijk (L. Mus.); Am-

sterdam (v. d. M.).

12. f. neapolisata Millière, 1872, Icon. 3: 267, pl. 130, fig. 7;

1887, Ann. Soc. ent. Fr., pl. V, fig. 7. De band tussen wortel- en

middenveld en het gehele achterrandsveld donkergrijs (1872, &

van Zuid-Europa) of donker bruingrijs (1887, ® van Pitcaple,

Schotland), waardoor de voorvls. veel eentoniger worden. Het mid-

denveld aan weerszijden nog slechts door een smalle witte lijn afge-

zet. Zeldzaam. Putten, Apeldoorn, Nijmegen, (Z. Mus.); Colm-

schate (Lukkien); Aalten (v. G.); Zeist (Gorter); Amsterdam

(Vári); Wassenaar, Epen (Wiss.); Den Haag (v. Eldik); Kijk-

duin (v. d. M.); Rotterdam (L. Mus.). Een extreem donker ex. |

bezat Bo. van Nijmegen.

697, X. montanata Schiff. Door het gehele land verbreid in bos-

achtige streken op zandgronden, maar daarnaast ook op vele plaat-

1) The name must be used both for specimens with complete and with

incomplete, but strongly narrowed central band.

2) Of the central band 2 small spots are left, one on the costa, the other on

the inner margin.

3) Ground colour of the wings pure white.

(668) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 173

sen in het lage land voorkomend, zoals blijkt uit de lijst van vind-

plaatsen.

1 gen., begin Mei tot begin Juli (6-5 tot 2-7), hoofdvliegtijd eind

Mei tot half Juni.

Vindpl. Fr.: Ameland, Schiermonnikoog, Tietjerk, Kollum.

Gr.: Delfzijl, Winsum, Groningen, Haren, Glimmen, Ter Apel.

Dr. : Paterswolde, Eelderwolde, Wijster, Vledder, Havelte, Wap-

serveen. Ov. : De Lutte, Agelo, Almelo, Vilsteren, Frieswijk, Colm-

schate. Gdl.: Putten, Apeldoorn, Twello (vrij gewoon), Gietelo,

Loenen, Laag Soeren, Arnhem, Oosterbeek, Wageningen, Benne-

kom, Scherpenzeel ; Vorden, Lochem, Aalten, Doetinchem, Didam,

Montferland, Bijvank, Babberich ; Nijmegen, Hatert, Zoelen, Zalt-

Bommel. Utr. : Grebbe, Amerongen, Zeist, Groenekan, Amersfoort,

Soesterberg, Soest, Harmelen, Loosdrecht, Zegveld, Abcoude.

N.H.: Hilversum, ‘s-Graveland, Bussum, Naarden, Muiderberg,

Amsterdam, Amstelveen, Aalsmeer, Texel, Alkmaar, Castricum,

Heemskerk, Wijk aan Zee, Velzen, Santpoort, Bloemendaal, Over-

veen, Aerdenhout, Zandvoort, Heemstede, Vogelenzang, De Glip.

Z.H. : Leiden, Wassenaar, Duinrel, Waalsdorp, Den Haag, Sche-

veningen, Rijswijk, Loosduinen, Staelduin, Schiedam, Rotterdam,

Kralingen, Zevenhuizen, Gouderak, Dordrecht. Zl. : Haamstede.

N.B.: Bergen op Zoom, Breda, Ginneken, Princenhage, Rijen,

Hilvarenbeek, Oosterhout, Udenhout, Oisterwijk, Erp, Nuenen,

Deurne. Lbg.: Plasmolen, Venlo, Roermond, Stein, Brunsum,

Kerkrade, Wijnandsrade, Spaubeek, Voerendaal, Aalbeek, Val-

kenburg, Geulem, Houthem, Meerssen, Bunde, Bemelen, Rijckholt,

Gulpen, Mechelen, Epen, Wijlre, Lemiers, Vaals.

Var. De typische vorm heeft op de voorvls. een donkerbruin-

achtige middenband, die om de middenstip de lichte tint van de

grondkleur heeft; de achterrand van voor- en avls. is zwak gete-

kend. Svenska Fjärilar, pl. 37, fig. 6 a; BARRETT 8, pl. 341, fig. 1 a.

Hoofdvorm.

1. f. continuata Kroulikovsky, 1908, Soc. Ent. 23: 11. Midden-

band der voorvls. eenkleurig, zonder de lichte vlek bij de voorrand.

Svenska Fjär., l.c., fig. 6 b; Barrett, l.c., fig. 1, 1 b. Hoewel niet

talrijk, is de vorm toch vrijwel overal onder de soort aan te treffen.

2. f. nigrofasciata Osthelder, 1929, Schmett. Südb. : 434, pl. 17,

fig. 20. Middenband der voorvls. zwartachtig. Niet gewoon. South,

pl. 80, fig. 9. Winsum (v. d. M.); Twello (Cold.); Groenekan (L.

Mus.); Wassenaar, Epen (Wiss.); Houthem (Jch.).

3. f. lutescens nov. Middenband der voorvls. geelbruin!). 's-Gra-

veland, vers ex. (Vári).

4. f. divisa Osthelder, 1929, l.c., fig. 21. Middenband der voorvls.

over de hele lengte in het midden van de witte grondkleur. Alleen

de zijranden blijven dus donker. Groningen (de Vos); Babberich

(Elfrink); Naarden, Houthem (Z. Mus.); Wassenaar (Wiss.).

5. f. pseudolapponica (Schawerda in litt.) Osthelder, 1929, Lc.

[Zie voor de juiste auteursnaam: SCHAWERDA, (15 Dec.) 1929,

1) Central band of the fore wings yellow-brown.

174 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (669)

Zeitschr. Ost. Ent. Ver. 14: 118.] Middenband der voorvls. bleek,

onduidelijk. Glimmen (Blom); Frieswijk (de Vos); Wageningen

(v. d. Pol); Heemstede (Leefmans); Bergen op Zoom (L. Mus.);

Nuenen (Verhaak).

6. f. approximata nov. Zie Cat. VIII : (557). Paterswolde (L.

Wag.); Muiderberg (v. d. M.); Loosduinen (Hardonk); Haam-

stede (Br.).

7. f. tangens nov. Zie Cat. VIII, lc. Amsterdam (F. F.); Sche-

veningen (Kallenbach); Nuenen (Neijts, Verhaak).

8. f. degenerata Prout, 1896, Ent. Rec. 7 : 249. Van de midden-

band zijn 2 vlekken over, de ene aan de binnenrand, de andere aan

de voorrand. Babberich (Elfrink); Wassenaar (Wiss.); Den Haag

(Z. Mus.); Houthem (L. Mus.).

9. f. costimaculata Rebel, 1910, Berge's Schmett.buch, 9e ed. :

345. Van de middenband alleen een vlekje aan de voorrand over.

Barrett, l.c., fig. 1 d. Babberich (Elfrink); Den Haag (17); Rijswijk

(Hardonk).

10. f. fuscomarginata Stgr., 1871, Cat, ed. Il: 186. Voor- en

achtervls. met brede donkere achterrand, waarin een duidelijke

witte golflijn. Svenska Fjär., l.c., fig. 6 c; Barrett, l.c., fig. 1 i.

Eelderwolde (Wiss.); Agelo (v. d. M.); Arnhem, Nijmegen, Breda

(Z. Mus.); Bennekom (v. d. Pol); Montferland (Sch.); Babberich

(Elfrink); Heemstede (Herwarth); Nuenen (Neijts); Roermond

(Lck.); Geulem (Lpk.).

11. f. albomarginata nov. Achterrand van voor- en avls. een-

kleurig wit zonder spoor van donkere tekening!). Putten (v. d. M.);

Arnhem, Loosduinen (Z. Mus.); Wageningen, Bennekom (v. d.

Pol); Zeist (Gorter); Bussum (Kuchlein); Vogelenzang (Vari);

Nuenen (Neijts); Roermond (Lck.).

12. f. lacticolor nov. Grondkleur van de vleugels geelwit?). Prin-

cenhage (Wp.).

698. X, spadicearia Schiff. Verbreid door vrijwel het gehele

land, op vele plaatsen zeer gewoon. Alleen in het Noorden schijnt

de vlinder minder voor te komen dan de volgende soort.

3 gens., de eerste van eind April tot eind Juni (29-4 tot 27-6),

de tweede van begin Juli tot begin Septr. (7-7 tot 6-9), de derde

(waarschijnlijk zeer partiëel) tweede helft van Septr. (wild en ge-

kweekt van 22-9).

Vindpl. Fr. : Leeuwarden, Beetsterzwaag. Gr. : Haren. Dr. :

Veenhuizen, Wijster, Frederiksoord. Ov. : De Lutte, Denekamp,

Lonneker, Borne, Volthe, Almelo, Wierden, Rectum, Okkenbroek,

Frieswijk, Colmschate, Ommen, Steenwijk. Gdl. : Nijkerk, Putten,

Harderwijk, Leuvenum, Nunspeet, Apeldoorn, Twello (zeer ge-

woon), Eerbeek, Arnhem, Wolfheze, Doorwerth, Heelsum, Benne-

kom, Lunteren ; Warnsveld, Eefde, Aalten, Doetinchem, Didam,

Bijvank, Babberich, Lobith (hier zeldzaam volgens SCHOLTEN, 1938,

1) Hind margin of fore and hind wings unicolorously white without a trace

of dark markings.

2) Ground colour of the wings creamy.

(670) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 175

Tijdschr. voor Ent. 81: 201); Berg en Dal, Beek-Nijm., Nijmegen,

Elden. Utr.: Grebbe, Amerongen, Zeist, Amersfoort, Soest, Groe-

nekan, Abcoude. N.H.: Bussum, Valkeveen, Diemen, Amsterdam,

Uithoorn, Ouderkerk, Halfweg, Landsmeer, Twiske, Edam, Purmer,

Middelie, Beemster, Texel, Heemskerk, Wijk aan Zee, Velzen,

Driehuis, Santpoort, Bloemendaal, Haarlem, Overveen, Aerden-

hout, Zandvoort, Vogelenzang, Heemstede. Z.H.: Nieuwkoop,

Hillegom, Sassenheim, Oegstgeest, Leiden, Wassenaar, Voorburg,

Den Haag, Rijswijk, Delft, Rotterdam, Schiedam, Hoek van Hol-

land, De Beer, Oostvoorne, Dordrecht, Melissant. Zl. : Haamstede,

Domburg, Serooskerke, Goes. N.B.: Bergen op Zoom, Breda,

Princenhage, Tilburg, Helvoirt, ‘s-Hertogenbosch, Nuenen, Deurne,

Asten. Lbg.: Plasmolen, Milsbeek, Venlo, Tegelen, Steyl, Stein,

Kerkrade, Rolduc, Wijnandsrade, Kunrade, Aalbeek, Voerendaal,

Valkenburg, Geulem, Houthem, Meerssen, Bemelen, Rijckholt,

Maastricht, Sint Pieter, Gronsveld, Wijlre, Gulpen, Eperheide,

Epen, Mechelen, Vijlen, Nijswiller, Vaals.

Var. De typische vorm heeft een roodachtig bruin middenveld,

waarvan de randen meestal wat donkerder zijn dan het midden.

1. f. griseocamparia Vorbrodt, 1917, Mitt. Schweiz. ent. Ges. 12:

475 ; 1931, op. cit. 14, pl. 9, fig. 8 (contrastaria Nordström, 1940,

Svenska Fjär.: 259, pl. 37, fig. 8c). Middenband der voorvls. licht-

grijs, alleen de randen roodbruin. Soest (Lpk.); Amsterdam (v. d.

M.); Wassenaar (Wiss.); Valkenburg (Br.).

2. £. brunnescens nov. Tussen wortel- en middenveld een brede

geelbruine band, ook het gehele achterrandsveld geelbruin!). Over-

veen (Z. Mus.); Wassenaar (een nauwelijks als spadicearia te

herkennen ex. zonder spoor van enige tekening, ook niet op de avis. ;

Wiss.).

3. f. deletata Fuchs, 1900, Jahrb. Nass. Ver. 53: 58. Bijna een-

kleurig grijs, de voorvleugels met een roodachtige tint aan de

wortel en langs de voorrand. Enkele overgangen. Twello (Cold.);

Lobith (Sch.); Babberich (Elfrink).

4. f. griseofasciata nov. Alle tekening normaal, maar de grond-

kleur van de banden donker grijsachtig in plaats van roodachtig?)

Wassenaar (Wiss.).

5. f. planicolor nov. Zie Cat. VIII : (557). Amsterdam (v. d.

M.); Diemen (Z. Mus.); Heemstede (Wiss.); Deurne (Nies).

6. f. nigrofasciata Djakonov, 1926, Jahrb. Martjan. Staatsmus.

4: 35. Middenband der voorvls. zwart. Putten (Z. Mus.); Twello

(Cold.); Diemen (Lpk.); Halfweg (Helmers).

7. f. effusa Müller, 1930, Zeitschr. Ost. Ent. Ver. 15 : 94, pl. XII,

fig. 5, 6. De witte lijn, die het middenveld franjewaarts begrenst,

gaat zonder scherpe afscheiding in het achterrandsveld over. Am-

sterdam (Z. Mus.).

8. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Amsterdam (vy. d. M.);

Bloemendaal (Z. Mus.).

1) Between basal and central area a broad yellow brown band, the whole outer

area of the fore wings also yellow-brown.

2) All markings normal, but the ground colour of the basal and central area

dark greyish instead of reddish.

176 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (671)

699. X, ferrugata Clerck, Verbreid door het gehele land, vooral

in het Noorden duidelijk meer voorkomend dan spadicearia, in het

Westen daarentegen in aantal exx. in elk geval de mindere.

Ook bij deze soort 3 gens., de eerste van eind Maart (uitzonde-

ring in 1948) tot begin Juli (30-3 tot 3-7), de tweede van begin

Juli tot eind Aug. (6-7 tot 27-8), de derde (zeer partiëel) van begin

Septr. tot half Octr. (4-9 [-1949, vers ¢ te Utrecht, BERK] tot

13-10).

Vindpl. Fr. : Terschelling, Leeuwarden, Beetsterzwaag. Gr. :

Delfzijl, Loppersum, Nienoort, Haren. Dr. : Paterswolde, Eelder-

wolde, Roden, Norg, Donderen, Steenbergen, Veenhuizen, Anlo,

Wijster, Vledder. Ov. : Ootmarsum, Denekamp, Agelo, Albergen,

Almelo, Borne, Hengelo, Haaksbergen, Frieswijk, Colmschate, Olst.

Gdl. : Garderen, Putten, Leuvenum, Nunspeet, Heerde, Apeldoorn,

Twello (zeer gewoon), Eerbeek, De Steeg, Velp, Arnhem, Ooster-

beek, Wageningen, Bennekom, Lunteren ; Zutfen, Vorden, Lochem,

Korenburgerveen, Aalten, Doetinchem, Didam, Zevenaar, Mont-

ferland, Bijvank, Babberich, Lobith (in tegenstelling tot spadicearia

gewoon, SCHOLTEN, 1938, Tijdschr. voor Ent. 81: 201); Berg en

Dal, Ubbergen, Nijmegen, Hatert, Groesbeek, Batenburg, Wamel,

Kerk Avezaat, Deil. Utr. : Grebbe, Rhenen, Amerongen, Maars-

bergen, Maarn, Zeist, Bilthoven, Groenekan, Soest, IJselstein,

Utrecht, Maarseveen, Loosdrecht, Nigtevecht, Botshol. N.H. : Hil-

versum, Bussum, Diemen, Amsterdam, Halfweg, Middelie, Texel,

Heemskerk, Overveen, Aerdenhout. Z.H.: Leiden, Wassenaar,

Voorschoten, Den Haag, Loosduinen, Vlaardingen, Schiedam,

Rotterdam, Charlois, Zoetermeer, Reeuwijk, Numansdorp, Dor-

drecht, Melissant. Zl.: Serooskerke, Goes, Hulst. N.B.: Lage Zwa-

luwe, Geertruidenberg, ’s-Grevelduin-Kapelle, Bergen op Zoom,

Breda, Ulvenhout, Oudenbosch, Tilburg, Oisterwijk, Sint Michiels-

gestel, Uden, Eindhoven, Nuenen, Helmond, Asten. Lbg.: Plas-

molen, Milsbeek, Venlo, Tegelen, Steyl, Roermond, Stein, Lim-

bricht, Schimmert, Kerkrade, Voerendaal, Spaubeek, Schinveld,

Geulem, Meerssen, Ulestraten, Maastricht, Sint Pieter, Epen,

Vaals.

Var. De typische vorm heeft een eenkleurig roodachtig midden-

veld der voorvls. Zij komt stellig wel overal onder de soort voor,

maar is op de meeste vindplaatsen verre van gewoon en sterk in de

minderheid ten opzichte van de volgende vorm. In het Westen

beslist zeldzaam. Seitz 4, pl. 9 e, fig. 1; Svenska Fjärilar, pl. 37,

fig. 98a Southypl- Stig

1. f. unidentaria Haworth, 1809, Lep. Brit.: 308. Middenveld

der voorvls. zwart. Hoofdvorm, in het Westen van het land zelfs

de vrijwel uitsluitend voorkomende vorm. Seitz, l.c., fig. 4; Svenska

rde Ike, ole ©) De Somda, ie Mee Il en 2

2. £. hoyeri Prüffer, 1922, Ann. Zool. Mus. Pol. Hist. Nat. 1:

140, pl. 11, fig. 6. Tussen het wortelveld en het zwarte middenveld

een oranjebruine band; middenveld franjewaarts oranjebruin ge-

rand, achterrandsveld verder eenkleurig licht bruingrijs, de 2

zwarte vlekjes bij de apex en de witte golflijn zwak. Apeldoorn,

(672) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 177

Venlo (Z. Mus); Twello (Cold.); Nijmegen (Wiss.); Seroos-

kerke (Br.).

3. f. violacearia Vorbrodt, 1917, Mitt. Schweiz. ent. Ges. 12:

475; 1931, op. cit. 14, pl. 9, fig. 7. Voorvls. donker violetgrijs zonder

rood, de ruimten tussen de banden lichter, franjeveld grijsachtig ;

achtervls. violetgrijs. Twello (Cold.); Epen (Lpk.).

4. f. unicolor nov. Voorvls. eenkleurig paarsig rood zonder af-

scheiding van banden of dwarslijnen!). Zeist (Br. ; Gorter).

5. f. divisa nov. Middenveld der voorvls. over de hele lengte in

het midden licht, alleen aan de randen donker. Zowel bij de rode

als de zwarte kleurvormen?). Norg (Wiss.); Wijster (Beijerinck);

Twello (Cold.); Arnhem, De Steeg, Rotterdam (Z. Mus.); Lobith

(Sch.); Soest (Lpk.).

6. f. coarctata Prout, 1904, Entom. 37: 154. Middenveld der

voorvls. sterk versmald. Apeldoorn (de Vos); Twello (Cold.);

Amsterdam, Venlo (Z. Mus.); Nuenen (Neijts).

Genetica. De zwarte middenband is recessief ten opzichte

van de roodachtige (DoNcasTER, 1907, Proc. Ent. Soc. London :

XX).

Fig. 45. Vleugeltekening van Xanthorhoé spadicearia Schiff. (links) en X. ferrugata

Clerck (rechts). Vergroot.

Opmerking. Verreweg de grootste meerderheid van de exx.

der beide laatste soorten is naar het uiterlijk te determineren. Bij

X. spadicearia is het middenveld der voorvls. meestal levendig ge-

tekend met duidelijke lijnen, door het achterrandsveld loopt een

vrij scherp afstekende witte golflijn ; de achtervls. bezitten duidelijke

dwarslijnen en de achterrand is meestal verdonkerd ; op de onder-

zijde zijn de achtervls. scherp getekend. Bij X. ferrugata is het

middenveld der voorvls. meestal eenkleurig; het achterrandsveld

is onscherp getekend met onduidelijke golfliin ; de achtervls. zijn

onduidelijk getekend, eenkleurig, of met donkerder wortel. Zie

TRAD:

1) Fore wings unicolorously purplish rea without bands or transverse lines.

2) Central area of the fore wings in the middle over its whole length pale.

With the red as well as with the black colour forms.

178 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (673)

Fig. 46. Ontschubd achterlijf, van boven en van terzijde, van Xanfhorhoë spadi-

cearia Schiff. 4 (boven) en X. ferrugata Clerck 4 (onder). 15 x.

Twijfelexx. zijn bij de & ¢ gemakkelijk te determineren door het

uiteinde van het achterlijf met een zacht penseel te ontschubben.

Van boven en van onderen gezien vallen de grote rechthoekig

naar binnen gebogen haken aan de valven bij spadicearia dadelijk

op. Zie fig. 46.

De 2 2 zijn in het praeparaat prachtig te onderscheiden. Het

meest opvallend zijn de verschillen in de vorm van het ostium bursae

en de lamina dentata (het signum): bij beide soorten bestaande uit

een groep lange smalle doorns, maar kleiner en asymmetrisch van

vorm bij spadicearia, groter en vrijwel symmetrisch bij ferrugata

(zie fig. 47).

700. X. biriviata Bkh., 1794 (pomoeriaria Eversmann, 1844).

Zeer lokaal in het Oosten en Zuiden en op een enkele vindplaats in

het Westen (springzaad in de grienden !).

In Denemarken zowel op de eilanden als in Jutland, in het Oos-

ten van het schiereiland talrijk, In Sleeswijk-Holstein plaatselijk

(674) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 179

Fig. 47. © genitaalappa-

raat van Xanthorhoë spa-

dicearia Schiff. (links, no.

197) en X. ferrugata

Clerck (rechts, no. 189).

25 x.

talrijk, evenals bij Hamburg. Niet zeldzaam bij Bremen en bij Han-

nover. In Westfalen plaatselijk talrijk. In de Rijnprovincie 5 vind-

plaatsen (o.a. Krefeld en Aken), in de Hunsrück plaatselijk niet

zeldzaam. In België slechts van enkele vindplaatsen in het Zuid-

Oosten en midden bekend. Ontbreekt op de Britse eilanden.

Twee generaties, de eerste van de eerste helft van April tot half

Juni (10-4 tot 16-6), de tweede van half Juli tot begin Septr. (12-7

tot 1-9).

Vindpl. Gr.: Slochteren. Ov.: De Lutte, Lemselo, Almelo,

Delden, Colmschate (op de vindplaats veelvuldig, Lukkien). Gdl. :

Nijkerk, Twello (vrij zeldzaam); Zutfen, Winterswijk, Didam, Bij-

vank; Nijmegen, Groesbeek. Z.H. : Rotterdam, Dordrecht. Lbg. :

Spaubeek, Kerkrade.

Var. 1. f. aestiva Fuchs, 1884, Ent. Z. Stettin 45: 269. De

zomer-exx. zijn kleiner, minder bont en donkerder dan die der eer-

ste gen.

2. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Slochteren (de Vos);

Colmschate, Bijvank (Sch.); Twello (Cold.).

701, X. designata Hufn. Verbreid door vrijwel het gehele land,

vooral op zandgronden en in bosachtige streken, op de vindplaatsen

niet zelden gewoon.

3 gens, de eerste van de tweede helft van April tot begin Juli

(21-4 tot 3-7), de tweede van de eerste helft van Juli tot begin

180 B ele MRK CATALOGU SEDER aia. (675)

Septr. (12-7 tot 8-9), de (zeer partiële en zelden voorkomende)

derde gen. begin Octr. (9-10-1933 een vers ex. te Twello, CoLDE-

WEY).

Vindpl. Fr.: Kollum, Tietjerk. Gr.: Groningen. Dr. : Paters-

wolde, Veenhuizen, Wijster. Ov.: Lonneker, Volthe, Agelo, Al-

melo, Borne, Weldam, Colmschate, Deventer, Frieswijk, Ommen,

Zwolle. Gdl.: Nijkerk, Putten, Leuvenum, Hattem, Apeldoorn,

Twello (zeer gewoon), Ellecom, De Steeg, Velp, Arnhem, Ren-

kum, Wageningen, Bennekom, Lunteren ; Zutfen, Vorden, Lochem,

Boekhorst, Hengelo, Winterswijk, Aalten, Doetinchem, Bijvank,

Babberich, Lobith ; Beek-Nijm., Nijmegen, Leeuwen, Wamel. Utr. :

Amerongen, Maarsbergen, Maarn, Driebergen, Zeist, De Bilt, Bilt-

hoven, Groenekan, Soest, Maarseveen, Loosdrecht, Nigtevecht.

N.H.: Hilversum, Naarden, Muiderberg, Amsterdam, Middelie,

Santpoort, Bloemendaal, Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Bent-

veld, Vogelenzang. Z.H. : Leiden, Oegstgeest, Wassenaar, Duin-

rel, Den Haag, Rijswijk, Rotterdam, Dordrecht, Giesendam, Melis-

sant. N.B. : Breda, Oudenbosch, Oosterhout, Ingen, 's-Hertogen-

bosch, Nuenen, Helmond, Deurne. Lbg.: Plasmolen, Tegelen,

Roermond, Kerkrade, Rolduc, Voerendaal, Aalbeek, Valkenburg,

Geulem, Meerssen, Geule, Epen.

Var. 1. f. suffusa Hannemann, 1917, Suppl. Ent. 6: 17, fig. 16.

Voorvls. bruinachtig grijs met onscherpe tekening, achtervls. wit-

achtig. Nijmegen (Bo.).

2. f. hafneri Stauder, 1923, Int. ent. Z. Guben 17: 113. Grond-

kleur lichtgrijs, ook van het middenveld, dat alleen door de donkere

dwarslijnen wordt aangegeven, en van het wortelveld; achtervls.

witachtig grijs. Nijmegen (Bo.); Wassenaar (Wiss.).

3. f. divisa nov. Grondkleur normaal, lichtgrijs; middenveld van

dezelfde kleur, de donkere begrenzing normaal!). BARRETT 8, pl.

343, fig. 2 a. Volthe, Amsterdam (v. d. M.); Apeldoorn, Nijmegen,

Breda (Z. Mus.); Twello (Cold.); Groenekan, Rotterdam (L.

Mus.); Aerdenhout, Wassenaar (Wiss.); Oosterhout (de Vos).

4. f. binderi Stauder, 1923, l.c. Middenveld der vvls. vlees-

kleurig rose. Twello (Cold.); Wamel (Z. Mus.); Wassenaar

(Wiss.).

5. £. planicolor nov. Zie Cat. VIII : (557). BARRETT, l.c., fig. 2 b,

behoort tot dezelfde variatierichting, al is hier het middenveld

zwartbruin van kleur. Nijkerk, Apeldoorn, Arnhem, Driebergen,

Rotterdam (Z. Mus.); Twello (even donker als de fig. in BARRETT,

Cold.); Nijmegen (Bo.); Amsterdam (L. Wag.).

6. f. coarctata Prout, 1914, Seitz 4: 288. Middenveld der voorvls.

sterk versmald. Een prachtig ex. met bijna lijnvormig middenveld

van Rolduc (Z. Mus.). Minder extreme exx. van: Twello (Cold.);

Vorden (Mus. Rd.); Winterswijk (Z. Mus.); Nijmegen (Bo.);

Nigtevecht, Breda (L. Mus.); Bentveld (Wiss.); Vogelenzang

(L. Wag.); Tegelen, Kerkrade (Latiers).

1) Ground colour normal; central area of the fore wings of the same colour,

the dark borders of it normal.

(676) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 181

7. £. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). BARRETT, l.c., fig. 2 a.

Op vrijwel alle vindplaatsen, niet zeldzaam.

8. f. cotangens nov. Zie Cat. VIII, l.c. Eveneens vrijwel overal

onder de soort voorkomend.

Een ex. van Twello (Cold.) heeft een middenveld, dat vlak onder

de costa ingesnoerd is, op beide vleugels niet gelijk.

Ochyria Hb.

702. O. quadrifasciata Clerck. Het hoofdverbreidingsgebied:

van deze soort is het duingebied. Daarnaast, maar veel zeldzamer,

komt de vlinder ook hier en daar in het Oosten en Zuiden voor.

1 gen, eind Mei tot half Aug. (25-5 tot 15-8), hoofdvliegtijd

eind Juni, Juli.

Vindpl. Fr.: ,,Friesland” (Z. Mus.). Ov. : Colmschate. Gdl. :

Nijkerk, Harderwijk, Velp, Arnhem; Zutfen, Babberich. Utr. :

Soest. N.H. : ‘s-Graveland, Bussum, Amsterdam (1873, Z. Mus. ;

1928, v. d. M.), Alkmaar, Castricum, Driehuis, Santpoort, Bloe-

mendaal, Haarlem, Overveen, Bentveld, Aerdenhout, Zandvoort,

Vogelenzang, Heemstede, De Glip. Z.H. : Lisse, Noordwijk, Kat-

wijk, Wassenaar, Waalsdorp, Den Haag, Scheveningen, Loosdui-

nen, Hoek van Holland, Oostvoorne, Rockanje, Dordrecht, Nu-

mansdorp. Zl. : Kapelle. N.B. : Breda. Lbg. : Sint Geertruid, Epen.

Var. 1. f. quadrifasciata Clerck, 1759, Icones 1, pl. 6, fig. 4.

De afgebeelde (en dus typische) vorm heeft een eenkleurig zwart

middenveld, afgezet door lichte lijnen, en het gehele achterrands-

veld is eenkleurig bruin. Maar deze vorm komt uitsluitend bij het

voor en dan nog slechts bij uitzondering. Daar hij zonder twij-

fel een lagere rang dan die van een subspecies heeft, gelden de

prioriteitsregels er niet voor en kunnen we zonder enig bezwaar

de „aberratie -naam er voor gebruiken, die later aan de vorm ge-

geven is. Daardoor vermijden we ook de ongewenste situatie, dat

het typische 4 en © tot twee zowel phaeno- als zonder enige twij-

fel ook genotypisch verschillende vormen zouden behoren en dat

de met het typische 4 overeenstemmende vorm van het © apart

onderscheiden zou moeten worden.

De locus typicus van de soort ligt ongetwijfeld in Zweden. De

„typische vorm (waarmee de auteur dan de meest voorkomende

bedoelt) heeft daar volgens NorpsTrRôM (1941, Svenska Fjärilar :

260) een middenveld, dat het midden houdt tussen thedenii en

dissolutaria. Dit komt ook met de ervaring hier te lande overeen.

Ik fixeer daarom de volgende vorm als typisch voor 4 en 2:

Wortel- en middenveld der voorvls. grijsachtig, het middenveld

met duidelijke middenstip en dwarslijnen, de randen donkerder dan

het midden, achterrandsveld bruingrijs met vrij duidelijke tekening.

South, pl. 72, fig. 4. Hoofdvorm bij ¢ en 9.

2. f. brunneomarginata nov. Als de typische vorm, maar achter-

randsveld bruin!). Overveen (Wiss.); Breda (14, 4; 24, 2).

1) As the typical form, but outer area brown. [See for the description of the

typical form p. (678) |.

182 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (677)

3. £. tristis Warnecke, 1944, Zeitschr. Wien Ent. Ges. 29: 250.

Als de typische vorm, maar het achterrandsveld grijs zonder bruine

tint. Vrij gewoon. Bloemendaal, Bentveld, Vogelenzang, Wasse-

naar (Wiss.); Lisse (27, 3 ), Breda (15, 16, 18, 2 2), Oostvoorne

(9, L. Mus.).

4. f. nigromarginata nov. Als de typische vorm, maar het ach-

terrandsveld zwartachtig 1). Overveen (9, Btk.).

5. f. thedenii Lampa, 1885, Ent. Tidskr. 6: 110. Middenveld der

voorvls. zwartachtig, achterrandsveld bruin, ongetekend. Svenska

Fjärilar, pl. 37, fig. 7b. Waarschijnlijk uitsluitend bij het 9 voor-

komend. Wassenaar (1 9, Wiss.); Den Haag (10, 13), Breda

(19); Scheveningen (1 9, Z. Mus.). Een 9 met bruingrijs ach-

terrandsveld van Noordwijk (4).

6. f. obscura nov. Middenveld der voorvls. zwart, de grondkleur

der vleugels overigens donkergrijs?). Aerdenhout (2, Wiss.).

7. £. reduplicata Heinrich, 1916, Deutsche Ent. Z. : 527. Midden-

veld der voorvls. over de hele lengte licht, grijs, maar de randen er

van zwart. Ongetwijfeld zeldzaam. Overveen, 2 22 (Wiss, Z.

Mus.).

8. f. dissolutaria Petersen, 1902, Lep. Fauna Estland, ed. I: 246.

Middenveld der voorvls. van dezelfde tint als de grondkleur, zon-

der donkerder randen, wel met de dwarslijnen, waardoor het nau-

welijks afsteekt en de hele voorvl. veel eenkleuriger wordt. Sv.

Fjär., Lc., fig. 7e. Overveen (Z. Mus.); Aerdenhout, Zandvoort,

Wassenaar (Wiss.).

9. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Overveen, Den Haag,

Scheveningen (Z. Mus.); Wassenaar (Wiss.).

10. f. cotangens nov. Zie Cat. VIII, lc. Den Haag (Z. Mus.).

Observation. CLERcK's figure of quadrifasciata shows a

moth with a completely unicolorous black central area, bordered by

narrow pale bands, and a unicolorous brown outer area, at least

in the copy of the Leyden University Library, which I could con-

sult, and which is a good one.

As far as I know, all specimens with black central area are 2 2.

All descriptions and all figures belong to this sex. Moreover Dr E.

A. Cockayne checked the Tring collection for me and Herr H.

REISSER some Viennese collections. They neither contain black ban-

ded 3 &. I do not understand, how Prout could write (1937,

Seitz 4, Suppl. : 126) that brunneofasciata Hoffmann (1917, Mitt.

Naturw. Ver. Steiermark 53 : 151) can be used for the black banded

3, as he correctly refers one line earlier to the original description,

in which HOFFMANN writes that the form is described after a ©

from Lichtenwald with wholly black central area. The form is very

probably sex-linked or sex-controlled, moreover even with the

9 rare.

It would not be convenient to consider this rare 9 aberration the

1) As the typical form, but outer area blackish.

2) Central area of the fore wings black, the ground colour for the rest dark

grey.

(678) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 183

type form of the species, and to consider a quite different form of

the other sex as the 4 type form (differing phaenotypically as well

as genetically). And what to do with the ? corresponding with this

& type then ?

A sound solution for this complication is in my opinion to dis-

card CLERCK's figure as the type form. This is permitted, because it

represents a form of a lower status than a subspecies, which is not

protected by the rule of priority. We continue to use the aberra-

tional name created for it (thedenii Lampa, 1885 = brunneofasciata

Hoffmann, 1917), and we create a new description for the type.

As such I hve fixed on p. (676) the commonest form of the spe-

cies, in both sexes:

"Basal and central area of the fore wings greyish, the central

area with distinct discal spot and transverse lines, the borders of it

darker than the centre, outer area brown-grey with rather distinct

markings.”

It is excellently figured bij SOUTH, pl. 72, fig. 4.

Nycterosea Hulst

703. N. obstipata F., 1794 (fluviata Hb., [1796—1799]). Immi-

grant uit Zuid-Europa, steeds zeldzaam, en vele jaren geheel ont-

brekend.

Uit Denemarken zijn alleen een paar exx. van Möen en Born-

holm bekend. In het omringende Duitse gebied weinig waargeno-

men: 1 ex. in 1947 op het Wadden-eil. Wangeroog, 1 ex. bij

Munster in 1916, idem bij Essen in 1931 en 1932; in de Rijnprov.

bij Wijler (1 ex.), een paar exx. bij Burtscheid en Aken in 1912,

en in de Hunsriick. In Belgié slechts van enkele vindplaatsen in het

Oosten bekend (Dinant, Boitsfort, Virton). In Groot-Brittannië

vooral in het Zuiden van Engeland (ook alleen als immigrant),

maar tot in Noord Schotland gevangen. In Ierland zeldzaam, maar

bekend van vrij veel vindplaatsen over het hele eiland.

Uit de lijst van vindplaatsen blijkt, dat de vlinder bij ons werd

aangetroffen in 1866 of '67, 1882, 1899, 1907, 1928, 1932, 1937,

1938, 1942, 1945, 1946, 1947 en 1948. Tot nog toe was 1932 met

twaalf gevangen exx. het beste jaar. Ook bij deze soort valt de voor

Lepidoptera zo gunstige periode op, die tegen het eind der dertiger

jaren inzette.

De vlinder is bij ons waargenomen van de tweede helft van Mei

tot half November (23-5 tot 12-11, de laatste datum in 1938).

Slechts enkele vangsten vallen in Mei, Juni en na September, 10%,

valt in Juli, 40% in Augustus en 31% in September. In 1938, 1947

en 1948 is hier meer dan 1 gen. waargenomen. Toch is het klimaat

hier ongetwijfeld weinig geschikt voor obstipata. Dat blijkt wel

duidelijk uit het geringe aantal exx., dat zich bij ons kan ontwik-

kelen. Wij zitten trouwens al dicht bij de noordgrens op het Con-

tinent van het gebied tot waar de immigranten zich nog kunnen

uitbreiden.

In gunstige omstandigheden gekweekt, ontwikkelen de rupsen

zich snel. Zie Borpr in zijn vlot artikel over de bij Nijmegen gevon-

den exx. (1933, Ent. Zeitschr. Frankfurt 46: 250).

184 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (679)

Vin dipl Dr Schoonoord, 23.5.1899, ZE MEN Or

Colmschate, 12-11-1938 (Lukkien). Gdi. : Twello, 26 en 28-8-1932,

2 & 4; 18-9-38, 2; 8-6-48, 9 (Cold.); Bennekom, 1937 (Cet.);

Korenburgerveen, 12-8-47, & (Sch.); Lobith, 23-8-28; 9-7-37

(Sch.); Nijmegen, 29-9-32, 9; bovendien uit gevonden rupsen 3

4 & en 6 2 9, die van 6 tot 15-11 uitkwamen (Bo.). Utr. : Zeist,

22-9-47, 2 2 © (Gorter). N.H.: Amsterdam, 5-9-45, 9 (Lpk.);

Zaandam, 7-8-47, & (Westerneng); Haarlem, 3-8 en 29-8-38, ©;

28 en 29-8-38, telkens een 4 (Heezen); Aerdenhout, 1-9-46, ©,

en 22-8-48, ¢ (Wiss.); Bentveld, 31-7-28, ¢ (Wiss.); Zandvoort,

8-9-38, 2 (Btk.); Catrijp, 25-8-47, ¢ (Witmond). Z.H. : Wasse-

naar, 6-6-38, ¢, 5-8 (2) en 18-9-38, ¢ (Wiss.); Scheveningse

Bos, 23-10-1882, © (L. Mus., vermeld in Tijdschr. v. Ent. 26:

CXXXIV als van Den Haag); Kijkduin, 6-9-46, & (v. d. M.);

Vlaardingen, 29-7-47, & (Nijssen); Rotterdam, 29-9-46 (Lucas);

Numansdorp, 8-6-07 (Z. Mus.). Zl. : Serooskerke, 21-8 en 1-9-38,

totaal 4 exx. (Br.). N.B. : Bergen op Zoom, 27-8-46 (Korringa);

Deurne, 25-7-38 ; 27-7 en 8-8-45 samen vier exx. (Nies). Lbg. :

Venlo, 17-9, 9; 15-10, & (Z. Mus; een der exx. vermeld in

Tijdschr. voor Ent. 13: 86 en 135, 1870, gevangen in 1866 of 1867);

Eperheide, 25-7-37, & (v. d. M.); Lemiers, Aug. 1942 (Delnoye).

Var. De vlinder is sterk sexueel dimorph. Het & is lichtbruin

met een smal donkerbruin middenveld, het © is donker grijsachtig

rood met nog donkerder middenveld, waarin de scherp wit gerande

middenstip staat.

1. £. & interrupta Schawerda, 1921, D. ent. Z. Iris 35: 124.

Middenveld der voorvls. onderbroken. Wassenaar (Wiss.).

2 f. & costovata Foltin, 1938, Z. Ost. Ent. Ver. 23: 126. Van

de middenband is alleen het bovenste deel in de vorm van een

voorrandsvlek over. Nijmegen (Bo.).

3. f. purpurea Dannehl, 1927, Ent. Z. Frankfurt 41: 19. 9 met

diep purperrode grondkleur, & met sterke rode tint. Haarlem, ©

(Z. Mus.).

4. f. 2 inocellata nov. Voorvls. zonder de witte ring om de mid-

denstip!). Nijmegen (Bo.); Zeist (Gorter).

Orthonama Hb.

704. O, vittata Bkh., 1794 (lignata Hb., [1796—1799])2). Ver-

breid op niet te droge plaatsen door een groot deel van het land,

plaatselijk vrij gewoon tot gewoon.

1) Fore wings without the white ring round the central spot.

2) Phalaena Geomefra vittata Bkh., 1794, Schmett. Eur. 5: 63, is not a ho-

monym of Geomefra vittata Thunberg, 1784, Diss. ent. Ins. Suec. 1: 8 (= Pha-

laena rubiginata Hufn., 1767). The name is perfectly valid (opinion 124), and

ProuT's nomenclature (1914, Seitz 4: 228) is not correct in this case.

[Opinion 124 states that: "The various subdivisions of genera published by

Linnaeus in 1758 are not to be accepted as of this date (1758) as of subgeneric

value under the Internatonial Rules”. It stands to reason that this decision, which

was published in 1936, so many years after the publication of Seitz 4, must

also be applied to those authors who used LINNAEUS’s system of nomenclature

and of whom BorKHAUSEN was one of the last. It will be highly necessary to

amendate opinion 124 in this sense.]

(680) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 185

Drie generaties, de eerste van de tweede helft van Mei tot be-

gin Juli (21-5 tot 8-7), de tweede van de tweede helft van Juli tot

begin Septr. (20-7 tot 5-9), de (zeer partiële en zelden voorkomen-

de) derde in de tweede helft van Septr. (18-9 tot 27-9).

Vindpl. Fr.: Nes-Ameland, Kollum, Warga, Leeuwarden, Hies-

lum, Beetsterzwaag, Oosterwolde, Rijs. Gr. : Delfzijl, Loppersum,

Haren, Glimmen. Dr. : Paterswolde, Roden, Veenhuizen, Wijster,

Hoogeveen. Ov. : De Lutte, Volthe, Rectum, Almelo, Borne, Hen-

gelo, Colmschate, Zwolle, Giethoorn. Gdl. : Putten, Ermelo, Har-

derwijk, Leuvenum, Epe, Heerde, Apeldoorn, Twello (gewoon),

Laag Soeren, Velp, Arnhem, Oosterbeek, Renkum, Bennekom, Lun-

teren ; Zutfen, Eefde, Lochem, Korenburgerveen, Bredevoort, Aal-

ten, Doetinchem, Babberich, Herwen, Lobith ; Beek-Nijm., Nijme-

gen, Hatert, Wamel, Echteld, Zalt-Bommel. Utr. : Rhenen, Ame-

rongen, Zeist, Bilthoven, Groenekan, Soest, Baarn, Zuilen, Maar-

sen, Maarseveen, Harmelen, Abcoude. N.H.: Hilversum, ‘s-Gra-

veland, Laren, Naarden, Kortenhoef, Diemen, Amsterdam, Zaan-

dam, Middelie, Catrijp, Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Zand-

voort, Heemstede. Z.H.: Hillegom, Leiden, Leiderdorp, Katwijk,

Wassenaar, Den Haag, Rijswijk, Loosduinen, Rotterdam, Zeven-

huizen, Spijkenisse, Numansdorp, Dordrecht. Zl. : Serooskerke,

Goes. N.B. : Bergen op Zoom, Breda, Ginneken, Oudenbosch, Hil-

varenbeek, Oisterwijk, Cuyck, Nuenen, Deurne. Lbg. : Plasmolen,

Venlo, Roermond, Geulem, Meerssen, Gulpen, Epen.

Var. 1. f. costovata nov. Het onderste gedeelte van het mid-

denveld der voorvls. ontbreekt!). Zutfen, ‘s-Graveland (L. Mus.);

Wassenaar (Wiss.).

Colostygia Hb.

705. C, olivata Schiff. Slechts één reeds bijna driekwart eeuw

oude vangst uit het Zuiden van het land bekend.

In Denemarken bekend van Möen en van 1 vindplaats op Lol-

land en lokaal in Jutland. In het omringende Duitse gebied in

Sleeswijk, Midden- en Oost-Holstein (aansluitend dus aan het

Deense vlieggebied), dan pas weer in Westfalen (Waldeck, en

een zeer oude vermelding van Osnabrück) en de Rijnprovincie (in

totaal 7 vindplaatsen, maar niet dicht bij onze grens). In België al-

leen bekend uit de Zuidelijke helft van de Ardennen. In Groot-

Britannië in het Zuiden langs de kust, verbreid door het Westen, in

Schotland vooral in het bergland. In Ierland zeldzaam, alleen spo-

radisch in het Noorden. Het Nederlandse ex. was dus hoogst-

waarschijnlijk een zwerver uit de Ardennen of de Rijnprovincie.

De vlinder heeft 1 gen. die van Juni tot in Aug. kan voorkomen.

Ons ex. stamde van begin Juli.

Vindpl. Lbg.: Valkenburg, ¢, 2 Juli 1881 (L. Mus, ver-

meld door SNELLEN, 1883, Tijdschr. voor Ent. 25: XXV).

1) The lower part of the central area of the fore wings fails.

186 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (681)

706. C. pectinataria Knoch, 1781 (Phalaena viridaria F., 1775,

nec Clerck, 1759). Verbreid door een groot deel van het land,

vooral in bosachtige streken en op zandgronden, maar lang niet

overal gewoon.

Twee gens. de eerste begin Mei tot half Juli (4-5 tot 17-7), de

tweede van half Aug. tot in de tweede helft van Septr. (13-8 tot

19-9).

Vindpl. Fr.: Tietjerk, Beetsterzwaag, Olterterp, Oosterwolde.

Gr.: Slochteren, Groningen, De Punt. Dr: Peize, Veenhuizen,

Wijster, Vledder. Ov.: Agelo, Volthe, Albergen, Eerde, Colm-

schate. Gdl.: Nijkerk, Voorthuizen, Putten, Harderwijk, Leu-

venum, Apeldoorn, Twello (slechts een enkel ex. in 1932 en

1948), Empe, Laag Soeren, Arnhem, Oosterbeek, Renkum, Ede;

Eefde, Vorden, Boekhorst, Aalten, Hulzenberg, Montferland, Bij-

vank, Babberich, Lobith; Berg en Dal, Hatert, Groesbeek. Utr. :

Rhenen, Amerongen, Zeist, De Bilt, Soest, Lage Vuursche, Holl.

Rading, Loosdrecht. N.H.: Hilversum, Amsterdam, Alkmaar,

Heemskerk, Wijk aan Zee, Bloemendaal, Haarlem, Overveen,

Bentveld, Aerdenhout, Zandvoort, Vogelenzang, Heemstede, De

Glip. Z.H. : Noordwijk, Leiden, Wassenaar, Meijendel, Den Haag,

Zevenhuizen, Rotterdam, Rockanje, Dordrecht, Melissant. Zl.:

Haamstede, Domburg. N.B. : Breda, Hilvarenbeek, Veghel, Nue-

nen, Deurne. Lgb.: Plasmolen, Roermond, Kerkrade, Houthem,

Meerssen, Epen, Diependal, Vaals.

Var. 1. f. albocincta nov. De zwarte begrenzing van het mid-

denveld der voorvls. is alleen aan voorrand en binnenrand over,

overigens wordt het slechts door een witte lijn begrensdi). Leu-

venum (Cold.); Amsterdam, Overveen (Z. Mus.).

2. f. costovata nov. Van de middenband der voorvls. is alleen de

zwarte vlek aan de voorrand over?). Arnhem (Z. Mus.).

3. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Bij deze exx. is het

middenveld dus wel smal, maar overigens normaal3). Slochteren

(Wiss.); Montferland (Sch.); Zandvoort (Btk.); Dordrecht

(Jch.); Breda (L. Mus.).

4. f. clausa nov. Zie Cat. IV : (204). Rhenen (Herwarth); Bre-

da (19).

5. Dwergen. Zeist (Mus. Rd.); Nuenen (Neijts).

707. C, multistrigaria Haworth. Verbreid in de duinen (tot nog

toe niet noordelijker bekend dan Castricum), bovendien in een en-

kel ex. in het binnenland aangetroffen.

Niet voorkomend in Denemarken. In het omringende Duitse ge-

bied alleen in de Rijnprovincie (2 exx. bij Krefeld in 1934 en plaat-

selijk niet zeldzaam in de Hunsrück). In België bekend van Luik

(1 ex. in 1936 in de stad, in 1939 twee exx. in de omgeving).

1) The black border of the central area of the fore wings only remains on

costa and inner margin, for the rest it is only bordered by a white line.

2) Of the central area of the fore wings only the black spot on the costa

remains.

3) With these specimens the central area is narrow, but for the rest normal.

(682) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 187

Hier moeten we ongetwijfeld denken aan een samenhang met het

vlieggebied in de Rijnprovincie, daar het Franse territorium door

een zeer wijde gaping van Luik gescheiden is, terwijl daar boven-

dien een andere subspecies vliegt. Verbreid over de Britse eilan-

den tot op de Orkaden toe. De Noordgrens van het areaal op het

Continent ligt dus in onze duinstreek.

1 gen., begin Februari tot half Mei (7-2 tot 12-5), hoofdvliegtijd

Maart, begin April.

Vindpl. Gdl.: Leuvenum, 13-3-26, & (Cold.) en 18-3-26, 3

(Z. Mus.). N.H.: Castricum, Heemskerk, Driehuis, Haarlem,

Overveen, Zandvoort, Aerdenhout, Vogelenzang, Heemstede.

Z.H. : Noordwijk (o.a. ook van Vinkeveld), Wassenaar, Duin-

rel, Den Haag, Scheveningen, Dordrecht, 12-4-1908, 4 (Jch., ver-

meld door SNELLEN, 1909, Tijdschr. v. Ent. 52: 186).

Var. 1. f. virgata Tutt, 1904, Ent. Rec. 16: 303. Middenveld

der voorvls. donkerder, duidelijk als een donkere band afstekend.

Overveen (Z. Mus., Wiss.); Wassenaar (div. colls.).

2. f. pallida nov. Grondkleur witachtig ; op de voorvls. zijn van

de donkere tekeningen alleen de dwarslijnen over!). Boogduin (bij

Overveen ?), 24-4-1863, 2 (Z. Mus.).

708. C. didymata L, In een groot deel van het land voorkomend,

vooral op niet te droge plaatsen vaak gewoon, maar toch lang niet

zo verbreid, als ik vermoed had.

1 gen. tweede helft van Mei tot begin Aug. (20-5 tot 7-8),

hoofdvliegtijd Juli. Het extra-vroege ex. werd in 1927 te Vaals

gevangen (Rijk).

Vindpl. Fr. : Kollum, Tietjerk, Leeuwarden, Warga, Wol-

vega. Gr. : Slochteren, Groningen, Veendam, Ter Apel. Dr. : Norg,

Rolde, Assen. Ov.: Denekamp, Volthe, Albergen, Colmschate.

Gdl. : Nijkerk, Harderwijk, Leuvenum, Apeldoorn, Dieren, Arn-

hem, Oosterbeek, Lunteren ; Zutfen, Vorden, Laren, Lochem, Bar-

chem, Aalten, Bijvank, Babberich ; Berg en Dal, Ubbergen. Utr. :

Amerongen, Woudenberg, Zeist, Groenekan, Soest, Nieuwersluis,

Nigtevecht. N.H.: ‘s-Graveland, Blaricum, Bussum, Muiderberg,

Weesp, Amsterdam, Amstelveen, Koog aan de Zaan, Alkmaar,

Wijk aan Zee. Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Vogelenzang.

Z.H. : Woerden, Noordwijk, Warmond, Oegstgeest, Leiden, Kat-

wijk, Wassenaar, Voorschoten, Den Haag, Rijswijk, Schiebroek,

Overschie, Schiedam, Rotterdam, Giesendam, Staelduin, Oostvoor-

ne, Numansdorp, Dordrecht. N.B. : Breda, Ulvenhout, Oosterhout,

Hilvarenbeek, ‘s-Hertogenbosch, Nuenen. Lbg. : Plasmolen, Venlo,

Horn, Roermond, Kerkrade, Rolduc, Houthem, Meerssen, Eisden,

Epen, Vaals.

Var. Linnaeus (1758, Syst. Nat, ed. X: 528) beschrijft al-

leen het © van deze sexueel dimorphe soort (,,alis albidis obsolete

cinereo-bifasciatis : posteriori macula fusca biloba’). Zo een wit-

1) Ground colour whitish ; on the fore wings only the transverse lines remain

of the dark markings.

188 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (683)

grijs, tamelijk zwak getekend typisch © wordt afgebeeld in Svenska

Fjar., pl. 37, fig. 18 a. (Het 2 in South, pl. 77, fig. 8, is veel ster-

ker geband!) Onze meeste © © behoren tot deze typische vorm

of zijn wat sterker geband zoals het 9 in South.

De typische (Zweedse) ¢ & zijn donker bruingrijs, duidelijk ge-

band. Svenska Fjärilar, l.c. ; South, fig. 5 en 6. Ook de grote meer-

derheid onzer ¢ & stemt met deze vorm overeen.

1. f. & brunnescens nov. De donkere tekeningen der vleugels

bruin!). South, l.c., fig. 4. Bijvank (Sch.); Amsterdam (v. d. M.).

2. f. planicolor nov. Zie Cat. VIII : (557). Lisse, 4 (L. Mus.).

3. f. 2 contrasta nov. Grondkleur der vleugels zuiver wit, teke-

ning donkerbruin (zonder gele tint), scherp afstekend?). Rolde

(Wiss.); Laren-G., Amsterdam, Overschie (Z. Mus.).

4, f. 2 albidissima Strand, 1919, Arch. Naturgesch. 85 (A. 4):

28. Grondkleur vuilwit, op de voorvls. alleen de proximale helft van

de middenband zwak aangeduid, de rest van de tekening op de

donkere vlekken aan de achterrand na bijna verdwenen ; achtervls.

ongetekend. Tietjerk (Z. Mus.).

5. f. © flavescens nov. Grondkleur der vleugels lichtgeel, teke-

ning normaal3). South, pl. 77, fig. 7 en 9; Barrett 8, pl. 346, fig.

2 a. Lochem, Den Haag (Z. Mus., benevens enkele overgangen).

Lampropteryx Stephens

709. L, ocellata L. Verbreid in bosachtige streken en in de dui-

nen, op de vindplaatsen vaak gewoon.

Twee generaties, die van begin Mei tot begin Septr. voorkomen

(4-5 tot 8-9). „Tussen deze beide ligt in hetzelfde jaar ge-

woonlijk een tijd van 3 tot 5 weken. In Twello begint de eerste gen.

meestal omstreeks 21 Mei, in sommige jaren echter wel 14 dagen

vroeger of later; de tweede gen. vliegt in de tweede helft van Juli

en vooral in Augustus. Gemiddeld ligt de grens tussen beide gene-

raties op ongeveer 15 tot 20 Juli’. (CoLDEWEY, in litt.)

Vindpl. Fr.: Ameland (talrijk, Lukkien), Schiermonnikoog.

Gr. : Glimmen. Dr. : Paterswolde, Wijster. Ov. : Denekamp, Vol-

the, Almelo, Rectum, Hengelo, Twekkelo, Eerde, Oud-Leusen,

Frieswijk, Colmschate, Deventer. Gdl. : Putten, Leuvenum, Nun-

speet, Apeldoorn, Twello (zeer gewoon), Loenen, Laag Soeren,

Velp, Arnhem, Oosterbeek, Wageningen, Bennekom, Lunteren ;

Zutfen, Vorden, Lochem, Aalten, Doetinchem, Montferland, Bab-

berich ; Nijmegen. Utr. : Amerongen, Doorn, De Bilt, Soest, Holl.

Rading, Lage Vuursche. N.H.: Hilversum, Texel, Castricum,

Heemskerk, Wijk aan Zee, Bloemendaal, Haarlem, Overveen,

Zandvoort, Aerdenhout, Vogelenzang. Z.H. : Noordwijk, Katwijk,

Wassenaar, Den Haag, Scheveningen, Hoek van Holland, De

1) The dark markings of the wings brown.

2) Ground colour of the wings pure white, markings dark brown (without

yellow tint), sharply contrasting.

3) Ground colour of the wings pale yellow, markings normal. [The form is

not identical with © lufescens Prout, 1938, Seitz 4, Suppl. : 134, pl. 12 i, fig. 1,

which has much darker yellow-brown ground colour.]

(684) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 189

Beer, Oostvoorne, Ouddorp. Zl. : Domburg, Koudekerke. N.B.:

Bergen op Zoom, Breda, Cuyck, Eindhoven, Nuenen, Deurne. Lbg.:

Plasmolen, Milsbeek, Venlo, Roermond, Valkenburg, Houthem,

Hulsberg, Bunde, Eperheide, Epen, Vaals.

Var. 1. f. obscura nov. De witachtige band tussen wortel- en

middenveld der voorvls. sterk verdonkerd!). Volthe (v. d. M.);

Overveen (Z. Mus.).

2. f. albomarginata nov. Achterrand van voor- en avls. zonder

donkere tekening op het zwartachtige vlekje bij de apex der voorvls.

na, hoewel ook dit kan ontbreken?). Oosterbeek (Z. Mus.); Bloe-

mendaal (Lpk.); Wassenaar (Wiss.); Eperheide (v. d. M.).

3. Dwergen. Wassenaar (Wiss.).

710. L. suffumata Schiff. Tot nu toe slechts eens in het Zuiden

van Limburg aangetroffen.

In Denemarken alleen bekend van Jutland en daar tamelijk ver-

breid. In Sleeswijk-Holstein in het gehele Oosten verbreid in beu-

kenbossen, soms niet zeldzaam. Bij Hamburg hier en daar in voch-

tige bossen, meest van beuken. Niet bekend van Bremen. Bij Han-

nover over het algemeen zeldzaam, maar plaatselijk gewoon; bij

Osnabrück zeldzaam. In Westfalen alleen bekend van Witten in

het Roergebied en van Waldeck. In de Rijnprovincie slechts op 3

plaatsen aangetroffen : Krefeld, Keulen en Trier. In België bekend

_ van verscheiden vindplaatsen in het Oostelijk gedeelte (Noordelijk-

ste: Andrimont bij Spa). In Groot-Brittannië verbreid, maar tame-

lijk lokaal, over Engeland, Wales en Schotland behalve het uiterste

Noorden. Verbreid en gewoon over geheel Jerland. Het is duidelijk,

dat onze vindplaats een uitloper is van het Belgische vlieggebied,

al is natuurlijk ook een samenhang met de Rijnprovincie mogelijk.

1 gen. (in Engeland van April tot begin Juli). Het Nederlandse

ex. werd in de tweede helft van Mei gevangen.

Vindpl. Lbg.: Epen, 25-5-1920, © aan de rand van het

Onderste Bos. Het legde enige eieren, waaruit 4 exx. opgekweekt

werden, die in April en Mei 1921 uitkwamen. Alle exx. (behalve

een kreupel ex. in Z. Mus.) in coll.-de Vos. Zie ook Toxopeus,

1921, Tijdschr. v. Ent. 63: 164—166.

Coenotephria Prout?)

711. C. berberata Schiff. Verbreid in de duinen en in Zuid-

1) The whitish band between basal and central area of the fore wings strongly

darkened.

2) Hind margin of fore and hind wings without dark markings with the

exception of the blackish spot near the apex, although this may also fail.

3) C, verberata Scop. Valkenburg, 11 Juli 1936, 1 ex. (Kortebos). Nergens in

het omringende gebied aangetroffen. De dichtstbijzijnde vindplaatsen zijn de

Harz en de Vogezen, zodat we de soort ongetwijfeld als een adventief moeten

beschouwen.

[In de eerste 3 delen van de Catalogus heb ik de grens tussen de verschillende

rubrieken, die onze vlinderfauna samenstellen, nog niet zo scherp getrokken,

waardoor enkele soorten, die zeker tot de adventieven gerekend moeten worden,

tussen de andere opgenomen zijn. Aan het slot van de Catalogus hoop ik dit

te corrigeren. ]

190 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (685)

Limburg (verspreiding van de berberis |), daarbuiten slechts op een

enkele plaats aangetroffen.

In Denemarken alleen bekend van Möen, waar de vlinder op

Môens Klint gewoon is (Noordgrens !). In het omringende Duitse

gebied niet bekend uit Sleeswijk-Holstein ; bij Hamburg slechts

2 keer als rups op gekweekte berberis ; niet bij Bremen noch ergens

anders in de provincie Hannover; in Westfalen bij Sterkrade in

het Roergebied (1919), overigens alleen in het Oosten; in de

Rijnprov. op 6 vindplaatsen gevonden, die door het gehele gebied

verspreid liggen. In België op verschillende plaatsen in de Ooste-

lijke helft en het midden (tot Leuven) aangetroffen, aansluitend

dus aan het Zuidlimburgse vlieggebied. Op de Britse eilanden

alleen in het Oosten van Engeland, dus tegenover onze duinstreek.

Twee generaties, de eerste van eind April tot half Juni (26-4

tot 13-6), de tweede van eind Juli tot begin Septr. (26-7 tot 8-9).

Vindpl. Gdl. : Empe, Velp, Arnhem, Oosterbeek, Doetinchem.

N.H.: Amsterdam (1888, L. Mus.), Santpoort, Bloemendaal,

Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Bentveld, Zandvoort, Heem-

stede. Z.H. : Wassenaar, Den Haag. N.B.: Breda, Ginneken,

Vught. Lbg.: Schin op Geul, Voerendaal, Aalbeek, Valkenburg,

Houthem, Meerssen, Maastricht.

Var. 1. f. tangens nov. Zie Cat. VIII : (557). Gewoon, overal

onder de soort.

2. £. interrupta Metschl, 1925, Int. ent. Z. Guben 19: 26. Mid-

denband der voorvls. onderbroken. Overveen (Cold.).

712. C. derivata Schiff, 1775 (nigrofasciaria Goeze, 1781).

Slechts bekend van enkele vindplaatsen in het Oosten van het land

en uit Zuid-Limburg. Hoewel de vlinder in het laatstgenoemde ge-

bied jaren achtereen werd opgemerkt, is al bijna 40 jaar lang daar

geen ex. meer gesignaleerd. In elk geval op het ogenblik een zeer

zeldzame soort.

In Denemarken op de eilanden (het meest op Bornholm, Möen

en Fünen) en op enkele vindplaatsen in Oost-Jutland. In

Sleeswijk-Holstein alleen in het Oosten, lokaal en zeldzaam; bij

Hamburg zeldzaam; van Bremen slechts een zeer oude vermel-

ding ; bij Hannover zeer zeldzaam; niet zeldzaam bij Osnabrück;

in Westfalen slechts bekend van Arberg, Höxter, Hagen en Mun-

ster; in de Rijnprov. gevonden bij Krefeld, Elberfeld, Aken (2

exx., 1 in 1888 !), Bonn en Trier. In België alleen in het Maas-

bekken. In Groot-Brittannië verbreid over geheel Engeland, Wales

en het Zuiden van Schotland. In Ierland verbreid, maar niet ge-

woon. De Gelders-Overijselse vindplaatsen (+ Cuyck) hangen

dus hoogstwaarschijnlijk samen met de Westfaalse, de Zuid-

limburgse ongetwijfeld met de Belgische en die uit de Rijnprovincie.

1 gen, eind April tot eind Mei.

Vindpl. Ov.: Diepenveen (Lukkien); Deventer, 1901

(Cold.). Gdl. : Twello, 27-5-25, 12-5-29, 14-5-31 (Cold.); Empe

(Bst. 2: 194); Velp (de Roo van Westm.); Vorden (Bst., l.c.);

Doetinchem, 11-5-21 (Cold.); Hoog Keppel, 26-4-20 (Z. Mus.);

(686) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 191

Babberich, 3-5-43 (Elfrink). N.B. : Cuyck, 16-5-1890 (Z. Mus.).

Lbg. : Kerkrade, 1898 (Mus. Rd.), 1906, 1907, 1909 en 1911, div.

exx. (Latiers), 25-5-1910 (Btk.); Houthem, rupsen in 1912 (Tijd-

schr. v. Ent. 57: 132), die in 1913 enkele vlinders opleverden

(Jch.).

Er Bij de typische vorm is de grondkleur licht bruingrijs tot

lilagrijs (South, pl. 88, fig. 7).

1. f. clara nov. Middenveld der voorvls. witachtig!). South, l.c.,

fig. 8. Twello (Cold.).

713. C. sagittata F. Lokaal, vooral in het Oosten van het land,

over het algemeen zeldzaam. Zie ook SCHOLTEN (1938, Tijdschr.

v. Ent. 81: 202) over zijn ervaringen bij Lobith.

In Denemarken bekend van verschillende eilanden en van Jut-

land, waar in 1948 het eerste ex. werd gevangen. Niet in Sleeswijk-

Holstein ; bij Hamburg zeer lokaal, alleen ten Zuiden van de Elbe;

niet bij Bremen ; vroeger bij Hannover, thans met de voedselplant

verdwenen; in Westfalen alleen 1 ex. in 1909 in het midden-

Roergebied ; niet in de Rijnprovincie. In Belgié alleen vermeld van

Virton (in het uiterste Zuiden, oude vangst). [In Frankrijk met

zekerheid slechts van één vindplaats bekend: Cysoing bij de Bel-

gische grens!] In Engeland alleen bekend van de ,,Fens”, het

lage, moerassige gebied aan de Oostkant op onze breedte, en van

een paar plaatsen op ongeveer dezelfde breedte aan de Westkust

ten Z. van Birmingham.

1 gen., half Juni tot half Juli (17-6 tot 11-7).

Vindpl. Ov.: Colmschate. Gdl.: Nijkerk, Twello (vrij zeld-

zaam in 1930 tot en met 1933, overigens ontbrekend op 1 ex. in

1947 na); Boekhorst, Laren, Wildenborch, Babberich, Lobith (de

vindplaats is hier verdwenen !); Beek-Nijmegen. Z.H.: Dordrecht

(1914, 1934, Jch.). N.B. : Oisterwijk.

Var. 1. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Lobith

(Sch.).

2. f. interrupta Hirschke, 1910, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 60:

417. De donkere middenband der vvls. onder het midden gedeeld.

Twello (Cold.); Lobith (Caron).

Euphyia Hb.

714, E. cuculata Hufn. Al in geen eeuw meer in ons land waar-

genomen ! Slechts bekend van één vindplaats in Gelderland.

In Denemarken op de meeste der grotere eilanden aangetroffen

en op enkele plaatsen in Jutland, overal zeldzaam. Alleen bekend

uit Oost-Holstein ; zeldzaam bij Hamburg; alleen een oude ver-

melding bij Bremen ; zeldzaam bij Hannover ; lokaal in Westfalen ;

slechts 4 vindplaatsen in de Rijnprovincie. In België zeer zeldzaam :

Dubuy (oude opgave), Antwerpen en Virton. In Groot-Brittannië

alleen in het Zuiden en Oosten van Engeland, vooral op kalk, en

1) Central area of the fore wings whitish.

192 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (687)

met een zeer wijde gaping er tussen weer in het midden van

Schotland. In Ierland zeldzaam en zeer plaatselijk.

1 gen. eind Juni en Juli volgens SoutH. Van Nederlandse vlieg-

tijd is niets bekend.

Vindpl. Gdl.: Empe, &, el. (VAN EYNDHOVEN, + 1860, in

Sepp, 2e serie 1: 39— 40, pl. 10, fig. 5; Bst. 2: 194).

*715. E. unangulata Hw. Dat deze vlinder tot onze fauna ge-

rekend wordt, berust uitsluitend op een 80 jaar oude vermelding

van Maurissen | De verbreiding in het omringende gebied in aan-

merking genomen, heeft de vangst van de vlinder hier te lande

evenwel niets verwonderlijks, hoewel het dier overal in het ons om-

ringende continentale gebied een zeldzaamheid is. Dit is ook wel de

reden, dat de soort hier sedertdien nooit meer teruggevonden is!).

In Denemarken bekend van de eilanden (behalve Seeland) en

van enkele vindplaatsen in Jutland. In Sleeswijk-Holstein in het

midden en Oosten der provincie; bij Hamburg zeldzaam ; niet bij

Bremen ; bij Hannover zeldzaam ; in Westfalen lokaal (o.a. Osna-

brück en Gelsenkirchen); in de Rijnprovincie 5 vindplaatsen (c.a.

Elberfeld). In België zeer lokaal. In Engeland vooral verbreid, hoe-

wel lokaal, in de zuidelijke helft, naar het Noorden veel zeldzamer ;

niet in Schotland. In Ierland zeldzaam, maar verbreid.

2 gens. Juni en tweede helft van Juli en Aug. volgens de fauna

van Hamburg. Van Nederlandse vliegtijd is niets bekend.

Vindpl. Lbg.: „Pris sur la colline boisée entre Geulheim et

Houthem” (Maurissen, 1867, Tijdschr. v. Ent. 9: 187). [Later,

1883, op. cit. 25: CXI, geeft deze auteur als vindplaats : Maas-

tricht, dat sindsdien als enige Nederlandse localiteit in onze litera-

tuur voortleefde. Natuurlijk is de vroegere nauwkeurige aandui-

ding de juiste. ]

716. E. picata Hb. Al weer een uiterst zeldzame vlinder, die

slechts in weinige, en dan nog meest zeer oude, exx. uit ons land

bekend is.

In Denemarken verbreid op de eilanden en in Jutland (hier op

vele plaatsen gewoon). In geheel Sleeswijk-Holstein in het Oosten

en midden van het Noorden naar het Zuiden, maar lokaal en zeld-

zaam ; bij Hamburg lokaal en zeldzaam, in gemengde bossen, voor-

al met beuken ; van Bremen alleen een oude opgave bekend ; even-

zo van Hannover, maar daar in 1932 terug gevonden; bij Osna-

brück zeldzaam; in Westfalen alleen bekend van Wanne in het

Roergebied (1 & in 1928); in de Rijnprov. gevonden bij Duisburg,

Aken, Trier, op de hoge Eifel en in de Hunsrück. Vrij veel vind-

1) De collectie-MAURISSEN is in het bezit van de Universiteit te Luik en

maakt daar op het ogenblik deel uit van de algemene Belgische collectie, doch

de exemplaren zijn alle voorzien van etiketten, welke aangeven, uit welke ver-

zameling zij afkomstig zijn. Vele er van hebben geen vindplaatsetiket. De con-

servator, Dr F. CARPENTIER, was zo vriendelijk voor mij na te zien, wat er van

Euphyia unangulata Hw. aanwezig is. De universiteits-collectie bevat 3 exx. af-

komstig uit de verzameling van MAURISSEN, alle zonder vindplaatsetiket. In elk

geval staat hiermee dus vast, dat de opgave betrouwbaar is.

(688) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 193

plaatsen zijn bekend uit Belgié, vooral in het Oosten. Op de Britse

eilanden alleen in de zuidelijke helft van Engeland en in Wales,

bovendien zeldzaam en zeer lokaal in lerland.

De vlinder is bij ons gevangen eind Mei, in Juli en Aug. (28-5

tot 13-8). Waarschijnlijk horen alle exx. tot één enkele gen.

Vindpl. Gdl. : Oosterbeek, 14-7-1875 (Z. Mus.); Boekhorst,

13-8-1890 (Z. Mus.); Beek bij Nijmegen, 15-7-1866 (L. Mus.);

Ubbergen, 13-7-1883 (L. Mus.); Nijmegen, z. d. (Z. Mus.); bo-

vendien in Z. Mus. nog een ex. met etiket „Gelderland. N.H.:

Haarlem, ©, Juni (L. Mus.); 9, 1861 (L. Wag.); 27-7-1874 (Z.

Mus.). Lbg. : (Maurissen, 1866, Tijdschr. v. Ent. 9: 186, zonder

opgave van vindplaatsen ; in L. Mus. een & met etiket „Limburg,

Maurissen''); Epen, 28-5-1911, 4 (Z. Mus.).

Var. 1. f. albofasciata Gauckler, 1900, Ent. Nachr. 26: 371.

Tussen het middenveld der voorvls. en een smalle donkere band

langs de achterrand een brede witte niet door donkere golflijnen

gedeelde band. Beek-Nijm. (Z. Mus.).

717. E. rubidata Schiff, Verbreid in bosachtige streken in het

Oosten en Zuiden, vrij zeldzaam.

Twee generaties, de eerste van half Mei (bij uitzondering !)

tot eind Juli (16-5[-1948, Cold.) tot 31-7), de tweede, die zeer

partiëel is, begin Aug. tot half Septr. (3-8 tot 18-9). De laatste

datum werd door BRANTS in 1924 waargenomen. Van een ab ovo

kweek in 1929 kwam geen enkel ex. nog datzelfde jaar uit (Cor-

DEWEY). |

Vindpl. Ov.: Denekamp, Colmschate. Gdl.: Nijkerk, Put-

ten, Harderwijk, Apeldoorn, Twello (geregeld ongeveer 4 exx. per

jaar), Empe, Laag Soeren, Arnhem, Oosterbeek ; Gorssel, Vor-

den, Doetinchem, Bijvank. Utr. : Amersfoort. Lbg. : Venlo, Eper-

heide, Epen, Vaalsi).

Var. 1. f. derufata nov. De rode tint op de voorvls. vervangen

door grijsachtig?). Twello (Cold.).

2. f. albescens nov. De benedenhelft van het middenveld en het

daarbij aansluitende deel van de gewaterde band wit). Twello

(Cold.).

3. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Twello, Amersfoort (Z.

Mus.); Epen, Vaals (Wiss.).

4. f. margaritata nov. Zie Cat. VIII, Lc. Apeldoorn (de Vos);

Twello (Cold, Z. Mus.).

718, E. luctuata Schiff, 1775 (lugubrata Stgr., 1871). In Neder-

land heeft deze soort twee geheel van elkaar gescheiden verbrei-

dingsgebieden : een vindplaats in een bos in Overijsel, en het bos-

1) DE GAvERE (1867, Tijdschr. voor Ent. 10: 217), schrijft: ,,Trouvée une

seule fois’. Dit zal wel òf ten Z. van de stad Groningen òf in de prov. Drente

geweest zijn.

2) The red tint on the fore wings replaced by greyish.

3) The lower half of the central area of the fore wings and the adjoining part

of the subterminal area white.

194 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (689)

gebied in het Zuidoosten van Limburg. Hij werd pas in 1913 in

ons land ontdekt door Corpewey (1922, Tijdschr. voor Ent. 65:

XLII). Deze vindplaats is inmiddels verdwenen, doch op vrij korte

afstand daarvan vond LuKKIEN later een tweede, waar de vlinder

nog steeds voorkomt. Merkwaardig is hier (in Overijsel) de uiterst

beperkte vliegplaats. Terwijl hetzelfde biotoop (dennenbos met een

ondergroei van bramen en wilgenroosjes) op vele plaatsen in de

omtrek aan te treffen is, ontbreekt tot nog toe overal elders elk

spoor van luctuata |

In Denemarken alleen bekend van Bornholm, waar in 1944 twee

exx. werden gevangen. Niet bekend van Sleeswijk-Holstein ; bij

Hamburg alleen ten Z. van de Elbe; zeldzaam bij Bremen ; talrijk

bij Hannover ; verbreid in Westfalen ; 4 vindplaatsen in de Rijn-

prov. In België „overal, wat wel te optimistisch zal zijn. Uit Enge-

land zijn 2 exx. bekend, 1 in 1924 in Noord Kent gevangen, het

andere in Essex. Prout (1938, Seitz, Suppl. 4: 149) acht het

niet onwaarschijnlijk, dat het adventieven waren.

Het is duidelijk, dat de Overijselse vindplaats een uitloper van

het Westfaalse vlieggebied is, terwijl Zuid-Limburg met Belgié

samenhangt.

Twee gens., de eerste van half Mei tot in de tweede helft van

Juni (16-5 tot 18-6), de tweede van half juli tot in de tweede

helft van Aug. (14-7 tot 20-8).

(Bij een ab ovo kweek in Juni 1948 door LUKKIEN verschenen

de meeste exx. in de eerste helft van Juli, doch 4 poppen leverden

geen vlinders. In een onverwarmd vertrek geplaatst kwam 15 No-

vember een dezer poppen uit, van de andere 3 verbraken de vlin-

ders pas in April 1949 de pophuid.)

Vindpl. Ov.: Tjoene (Diepenveen). Lbg.: Holset, Vijlen,

Vaals.

Var. 1. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Diepen-

veen (Z. Mus.).

2. f. separata Romaniszyn, 1929, Motyli Polski 1: 430; Polskie

Pismo Ent. 8: 221. De witte band, die het middenveld franje-

waarts begrenst, over de hele lengte door een zwarte lijn gedeeld.

Overal onder de soort.

3. f. indistincta Osthelder, 1929, Schmett. Südb. : 452. Wortel-

en middenveld der voorvls. eenkleurig zwart, achterrandsveld

eveneens. Deze donkere delen zijn niet scherp afgescheiden van de

witte postdiscale band. Diepenveen (Z. Mus.).

719. E. bilineata L. Algemeen verbreid op zandgronden, maar

ook daarbuiten op meerdere plaatsen aangetroffen, vooral langs

of in de nabijheid van spoorbanen. Bekend van Texel (gewoon,

sn Terschelling (idem), Ameland, Schiermonnikoog (talrijk,

iss.).

Vliegtijd half Mei tot half Septr. (17-5 tot 13-9). Eind Mei of

begin Juni is de normale tijd, dat de eerste exx. verschijnen. In

Twello is in de loop van ongeveer 20 jaar de vroegste datum 3 Juni.

Over het aantal generaties lopen de meningen nogal uiteen. SNEL-

(690) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 195

LEN VAN VOLLENHOVEN (Sepp, 2e serie, 1: 120) schrijft, dat het

uitgemaakt is, dat bilineata 2 gens. heeft (maar hoe en door wie ?)

en ook CoLDEWEY helt tot deze mening over: „Naar het mij voor-

komt zijn er 2 gens., waarvan de tweede — in de tweede helft van

Aug. en in Septr. — dikwijls vrij schaars is of bijna geheel schijnt te

ontbreken.” (in litt.) Daar staat de ook door Prout geciteerde

ervaring van SCHNEIDER, een der beste Zuidduitse Geometriden-

kenners (+ 1942), tegenover: hij vond nooit ‘s zomers rupsen en

kreeg nooit eieren van in Juni—Aug. gevangen © .?, wel van la-

tere (1930, Ent. Anz. 10: 32). Maar Hepp merkt weer op (1930,

op. cit.: 65), dat bij Frankfort aan de Main eind Aug. gave vlin-

ders van opvallend bleke kleur op 't licht afvlogen, die hij voor een

partiéle tweede gen. hield. URBAHN eindelijk (1939, Stett. ent. Z.

100: 719) meent, dat de Pommerse vliegtijd 1-6 tot 8-9 slechts

tot 1 gen. behoort. BOTZEN ving, evenals Hepp, van 4 tot 7 Septr.

1947 een kleine serie volkomen gave, maar bleke ¢ 4 te Geulem.

Deze moeten zonder twijfel tot een tweede gen. behoord hebben. Ik

geloof dan ook, dat voor ons land de opvatting van CoLDEWEY de

juiste is. Het spreekt wel vanzelf, dat ik nadere bestudering van dit

probleem ten zeerste aanbeveel. En passant kunnen dan misschien

ook enkele genetische kwesties bij het onderzoek betrokken wor-

den, waartoe deze variabele, maar nog nooit nader onderzochte

soort alle aanleiding geeft.

Var. 1. f. unidentaroides Strand, 1919, Arch. f. Naturgesch.

85 (A 4): 32. Van de lijn, die het middenveld der voorvls. franje-

waarts begrenst, ontbreekt de kleine tand dicht onder de voor-

rand, terwijl de grote tand juist onder het midden niet dubbel is,

doch ongespleten. Nunspeet, Vogelenzang (Väri); Apeldoorn (de

Vos); Bussum (v. d. M.); Amsterdam, Overveen (Botzen); Sant-

poort (Z. Mus.).

2. f. margaritata Kautz, 1923, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 72:

(77). De beide middelste dwarslijnen in het middenveld raken el-

kaar op verschillende punten, zodat een paarlsnoervormige teke-

ning ontstaat. Gewoner dan de typische vorm, waar de lijnen el-

kaar niet raken.

3. f. subillineata Strand, 1919, l.c. : 31. Op de vvls. zijn slechts

3 duidelijk zichtbare lijnen : de lijn, die het wortelveld begrenst, en

de beide grenslijnen van het middenveld. Alle overige tekening is

zeer onduidelijk of ontbreekt geheel. Montferland (Sch.); Nijme-

gen (Z. Mus.); Soest (Lpk.); Amsterdam (Botzen); Bergen (Mac

G.); Houthem (Jch.).

4. f. dumetata Schrank, 1802, Fauna Boica 2 (2): 33. Grond-

kleur der vleugels bleek bruingeel. Dit lijkt me de beste vertaling

voor ,,verblaszt ledergelb”. In zijn oorspronkelijke beschrijving

citeert SCHRANK de figuur van SCHÄFFER (1761) in diens Icones 1,

pl. 12, fig. 4, die evenwel in 't geheel niet aan deze kleurbeschrij-

ving voldoet. M.i. is de uitvoerige beschrijving echter hoofdzaak.

Seitz, Suppl. 4, pl. 15c, fig. 6. Apeldoorn, Oosterbeek, Soest,

Loosduinen, Rotterdam (Z. Mus); Nijmegen, Wassenaar

(Wiss.); Groenekan, Leiden, Kapelle (L. Mus.); Den Haag (van

196 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (691)

Eldik); Amsterdam (v. d. M., Botzen); Santpoort, Bergen op

Zoom, Geulem (Botzen).

5. f. bicolor nov. Voorvls. bleekgeel met bruingrijze tint, achter-

vls. normaal!). Vooral in de duinen, zowel op de Wadden-

eilanden als op het vasteland, maar ook op een enkele plaats in

het binnenland. Ameland (Vári); Terschelling (Lpk.); Ootmar-

sum, Amsterdam, Santpoort, Bergen op Zoom (Botzen); Naarden,

Vogelenzang, Wassenaar (Z. Mus.); Leiden (39); Kijkduin (v.

gl ML)

6. f. anaemica Kautz, 1922, Mitt. Münch. Ent. Ges. 12: 16.

Zeer bleke vorm met heel licht geelachtige voor- en achtervls. Ter-

schelling (Lpk.); Berg en Dal, Overveen, Vogelenzang (Z. Mus.);

Warnsveld (Vari); Zeist (Br.); Amsterdam, Halfweg, Santpoort

(Botzen); Bergen op Zoom (L. Mus.).

7. f. mixta nov. Grondkleur der voorvls. warm geelbruin, de

achtervleugels normaal geelachtig?). Schiermonnikoog (Wiss.);

Overveen (Btk.).

8. f. flavobrunnea nov. Grondkleur van voor- en achtervls. mooi

warm geelbruin3). South, pl. 85, fig. 5. Een prachtige kleurvorm.

Arnhem, Naarden (Z. Mus.); Soest (Lpk.); Amsterdam (v. d.

M.); Bergen (Mac G.); Zandvoort, Dordrecht (L. Mus.); Tilburg

(v. d. Bergh).

9. f. bubaceki Kautz, 1922, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 71: 170,

pl. I, fig. 15 [31-V] ; Mitt. Münch. Ent. Ges. 12: 16 (Juni 1922).

Middenveld der voorvls. wit. Epen (Lpk., Wiss.).

10. f. fasciata nov. Wortel- en middenveld der voorvls. bruin-

geel, de rest van de voorvls. normaal4). Soest (Lpk.).

11. £. infuscata Gumppenberg, 1890, Nova Acta Acad. Leop.-

Carol. 54 : 288. Het middenveld der voorvls. langs de randen don-

kerbruin. South, fig 6 en 9. Exx. met geheel verdonkerd midden-

veld (behalve langs de costa) komen weinig voor (Amsterdam,

BoTzEN). Alle mij bekende Nederlandse exx. zijn 2 ©. Bij deze is

de vorm echter zeer gewoon en overtreft in aantal de exx., die geen

verdonkering bezitten. [KAUTZ, die in het begin van de twintiger

jaren herhaaldelijk over de variabiliteit van Euphyia bilineata ge-

schreven heeft, deelt mee (1923, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 73:

(77)), dat hij zelf slechts 9 9 van infuscata waargenomen had,

1) Fore wings pale yellow with brown-grey tint, hind wings normal.

[HEYDEMANN (1934, Int. ent. Z. Guben 27: 417) mentions this form from the

Northfrisian Wadden islands and the inland dunes of Schleswig and calls it

dumetata Schrank. In that form, however, fore and hind wings have the same

pale brown-yellow tint, quite different from bicolor. In Holland the form is found

in the coast dunes of the islands and the continent, but mixed with anaemica and

quite typically coloured specimens; also, but rarer, inland.]

2) Ground colour of the fore wings warm yellow-brown, the hind wings typ-

ically yellowish.

3) Ground colour of fore and hind wings beautifully warm yellow-brown.

4) Basal and central area of the fore wings yellow-brown, the rest of the

fore wings normal.

[This form cannot be identical with or even a transition to f. phaenotaeniata

Kautz (1922), the central band of which is "deep brown’. It is doubtless caused

by a quite different hereditary factor.]

(692) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 197

maar dat SCHIMA een & bezat (uit Oostenrijk ?) en dat BuBACEK

enige & & van Corsica meegebracht had. In een ander artikel

schreef hij (1923, Zeitschr. Oest. Ent. Ver. 8: 63), dat de donkere

kleur een gevolg van lage temperatuur schijnt te zijn. De ware

aard van de vorm is natuurlijk deze, dat hij erfelijk is, al moet

dit nog experimenteel nagegaan worden!). |

12. f. stygiata Kautz, 1923, Mitt. Münch. Ent. Ges. 12: 16.

Niet alleen is het middenveld der voorvls. verdonkerd als bij f.

infuscata, maar eveneens het gehele achterrandsveld, alleen vlak

langs de voorrand blijft daar een smalle lichte streep van de

grondkleur. Veel zeldzamer! Wijster (Beijerinck); Lonneker (v.

d. M.); Nunspeet (Mac G.); Babberich (Elfrink); Soest, Stein

(Lpk.) ; Maartensdijk (Berk); Venraai (Z. Mus.) ; Mechelen

(Kuchlein).

13. f. cuneata Osthelder, 1929, Schmett. Südb.: 462. Aan de

binnenkant van de golflijn staan duidelijke zwartbruine wigvormige

vlekken. Vogelenzang, een vrij zwak ¢ (Vari); Zaandam, een

mooi & (Bank).

720. E. polygrammata Bkh, Pas in de zomer van 1949 ontdekte

Nies deze nieuwe aanwinst voor onze fauna op een afgelegen

plek in de Peel. Dat deze ijverige speurder de vlinder niet eerder

ontdekte, komt, doordat volgens zijn ervaringen het dier overdag

niet opvliegt, terwijl het (tot nog toe) ook niet op de lamp afkomt.

Het is alleen in de late schemering te vangen met een lamp in de

ene en het net in de andere hand. Het eerste ex. zag Nies overdag

tussen het gras zitten en toen de goede methode eenmaal gevonden

was, bleek de soort op de vindplaats verre van zeldzaam te zijn !

In Denemarken bekend van 1 vindplaats op Bornholm en twee

in Jutland (één bij de Duitse stad Flensburg). In Midden-Holstein

meermalen, in Oost-Holstein 1 ex. in 1939 bij Mölln ; niet bij Ham-

burg en Bremen; in Hannover zeldzaam bij de stad ; in Westfalen

bij Rietberg, Bielefeld, Dortmund en in het Roerkolengebied ; in de

Rijnprov. bij Krefeld, Aken (1 ex. in 1896 op Paffenbroich) en op

de Hildenerheide. In Belgié bekend van verschillende vindplaatsen

in het Oosten, van Virton tot Visé. In Engeland kwam de vlinder

vroeger in de „fens van Cambridgeshire voor, maar wordt nu als

uitgestorven beschouwd. Niet in Schotland en Ierland.

Twee generaties, waarvan de vliegtijden voor ons land echter

nog geheel uitgewerkt moeten worden. In 1949 werden de vlinders

van 7-13 Aug. gevangen. Dit was toen ongetwijfeld het hoogtepunt

van de vliegtijd, daar in 3 dagen 35 exx. werden verzameld. De

eerste gen. vloog in 1950 xan 20 Mei tot eind Juni.

Vindpl. N.B. : Deurne (Nies).

1) I only know Dutch 2,9 of f. infuscata. Kautz (1923, Verh. zool.-bot.

Ges. Wien 73: (77)) wrote that in Austria 4 4 of the form are extremely

scarce. He only knew 1 & in the collection of SCHIMA and a few which

BuBACEK took in Corsica. The form is doubtless a partially sex-controlled

hereditary one, though its possibility to express itself in the & must be

extremely limited.

198 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (693)

Var. 1. f. contrastata nov. Grondkleur lichter; de beide don-

kere banden, die het middenveld begrenzen, scherp afstekend!).

Deurne (Nies).

Ecliptopera Warren

721. E. capitata H. S. Zeer lokaal in het Oosten en Zuiden,

1 oude vindplaats in het Westen, gebonden aan groot springzaad.

In Denemarken op de grote eilanden (behalve Bornholm) en in

Jutland aangetroffen, lokaal. In Sleeswijk-Holstein op verschillende

plaatsen, de rupsen soms in groot aantal; op verschillende plaat-

sen in de omgeving van Hamburg, zeldzaam; bij Bremen zeld-

zaam ; eveneens bij Hannover; uit Westfalen slechts enkele exx.

bekend (Waldeck, Warburg, Bielefeld en Hagen); in de Rijn-

prov. zeldzaam (Elberfeld, Aken, Hunsrück). Slechts van enkele

plaatsen in België bekend (o.a. het Forêt de Soignes bij Brussel).

Niet op de Britse eilanden.

Twee generaties, de eerste van de tweede helft van Mei tot

de eerste helft van Juli (24-5 tot 10-7), de tweede van de tweede

helft van Juli tot de eerste helft van Aug. (23-7 tot 7-8).

Vindpl. Ov. : Colmschate (verschillende malen door LUKKIEN

ab ovo gekweekt). Gdl. : Hoog Soeren, Teuge, Twello (zeldzaam),

Empe; Warnsveld, Hoog Keppel. Z.H. : Dordrecht (1878, Jch.).

Lbg. : Brunsum, Kerkrade.

722. E. silaceata Schiff. Verbreid op zandgronden en in bos-

achtige streken (ook hier en daar in de duinen), plaatselijk niet

zeldzaam.

Twee gens., de eerste van begin Mei tot begin Juli (3-5 tot 3-7),

de tweede van half Juli tot begin Septr. (19-7 tot 2-9). Hoofdvlieg-

tijd van de vlinder: Augustus (COLDEWEY).

[In 1936 kweekte ToLMAN de vlinder ab ovo te Soest. Een 9

van 4-8 leverde een gedeeltelijke derde gen. omstreeks half Septr.

(16 en 17-9, totaal 8 exx.). In natura is deze herfstgen. hier nog

nooit waargenomen, doch het lijkt me zeer wel mogelijk, dat zij ook

buiten in gunstige jaren kan voorkomen. |

Vindpl. Fr. : Friesche Palen. Gr. : De Punt. Dr. : Paterswolde,

Norg, Donderen, Veenhuizen, Schoonoord, Wijster. Ov. : Borne,

Almelo, Vriezenveen, Diepenveen, Colmschate. Gdl.: Ermelo,

Nunspeet, Apeldoorn, Twello (niet zeldzaam), Arnhem, Lunteren ;

Warnsveld, Eefde, Aalten, Didam, Bijvank, Babberich ; Nijmegen.

Utr. : Soest. N.H.: Hilversum, Bussum, Aerdenhout, Heemstede.

Zl.: Domburg, Serooskerke. N.B.: Hilvarenbeek, Eindhoven,

Nuenen, Deurne. Lbg.: Steyl, Aalbeek, Houthem, Meerssen,

Maastricht, Mechelen, Epen, Vaals.

Var. 1. f. insulata Hw., 1809, Lep. Brit. : 330. De middenband

der voorvls. onderbroken door 1 of 2 lichte aderen in het midden.

South, pl. 63, fig. 4. Volgens Prour (1914, Seitz 4: 252) komt

1) Ground colour paler; the two dark bands which border the central area,

sharply contrasting.

(694) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 199

deze vorm vooral in de eerste gen. voor en de typische met onge-

deeld middenveld (South, l.c., fig. 3) vooral in de tweede. Voor

zover het materiaal dat toelaat zou ik zeggen, dat de vorm bij ons

in hoofdzaak in de eerste gen. voorkomt naast vele typische exx.

Colmschate, Soest (Lpk.); Fiesche Palen, Diepenveen, Epen

(Wiss.); Houthem (Z. Mus.).

Electrophaës Prout

723. E. corylata Thnbg. Algemeen verbreid op zandgronden en

in bosachtige streken (ook in de duinen), plaatselijk dikwijls zeer

gewoon.

1 gen., begin Mei tot begin Juli (10-5 tot 3-7). In Z. Mus. een

groot 9 van Venlo, 28-7, dat toch wel bijzonder laat is! Hoofd-

vliegtijd eind Mei, eerste helft van Juni.

Vindpl. Fr. : Kollum, Tietjerk, Oosterwolde, Balk. Gr. : Gro-

ningen, Haren. Dr. : Veenhuizen, Drouwenerzand, Wijster. Ov. :

De Lutte, Agelo, Hengelo, Rijssen, Holten, Colmschate. Gdl.:

Putten, Leuvenum, Nunspeet, Viersen, Hattem, Vaassen, Hoog

Soeren, Apeldoorn, Twello (zeldzaam op licht, vele jaren ontbre-

kend), Empe, Laag Soeren, Dieren, Ellecom, Velp, Arnhem,

Oosterbeek, Wolfheze, Renkum, Heelsum, Wageningen, Benne-

kom, Lunteren ; Warnsveld, Vorden, Barchem, Eibergen, Aalten,

Slangenburg, Doesburg, Bijvank, Montferland ; Berg en Dal, Ub-

bergen, Nijmegen, Hatert, Groesbeek. Utr. : Rhenen, Amerongen,

Doorn, Maarn, Zeist, De Bilt, Bilthoven, Amersfoort, Soest, Baarn,

Lage Vuursche, Holl. Rading, Loosdrecht. N.H.: Hilversum, La-

ren, Valkeveen, Naarden, Bussum, Heemskerk, Driehuis, Sant-

poort, Overveen, Haarlem, Aerdenhout, Vogelenzang, Heemstede.

Z.H.: Hillegom, Noordwijk (Vinkeveld), Leiden, Wassenaar,

Meyendel, Den Haag, Dordrecht. ZI. : Goes (stellig wel zwerver

of adventief). N.B. : Bergen op Zoom, Princenhage, Breda, Gin-

neken, Ulvenhout, Oudenbosch, Tilburg, Hilvarenbeek, Oisterwijk,

Helmond, Deurne. Lbg. : Plasmolen, Venlo, Baarlo, Berckt, Roer-

mond, Maalbroek, Limbricht, Sittard, Schinveld, Brunsum, Kerk-

rade, Wijnandsrade, Aalbeek, Valkenburg, Houthem, Meerssen,

Gulpen, Epen, Vijlen, Vaals.

Var. 1. f. unicolorata Heydemann, 1938, Ent. Z. Frankfurt 51:

393, fig. 11. De lichte banden, die het middenveld der voorvls. aan

beide zijden begrenzen, zijn sterk verdonkerd, hoewel ze nog iets

lichter zijn dan wortel- en middenveld. Deze worden door smalle

witte lijnen afgezet. Een vooral bij de © © voorkomende vorm,

maar stellig niet zeldzaam. Reutum (v. d. M.); Ubbergen, De Bilt,

Noordwijk (Z. Mus.); Montferland, Bijvank (Sch.); Diepenveen,

Soest (Lpk.); Hilversum, Valkeveen, Bergen op Zoom (L. Mus.);

Overveen (Btk.); Epen (Wiss.).

2. f. brunnescens Ljungdahl, 1940, Ent. Tidskr. 61 : 49. Midden-

veld en wortelveld eenkleurig bruingeel. Ook de lichte banden, die

het middenveld aan weerszijden begrenzen, bezitten deze tint.

Svenska Fjärilar, pl. 38, fig. 13 b (Norpström, 1941, Lc. : 265,

trekt de naam in als synoniem van unicolorata. Deze vorm is echter

200 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (695)

veel donkerder, doordat de grondkleur zwartbruin is). Putten,

Ap (Z Mus.); Laag Soeren (de Vos).

. f. effusa Nordström, 1940, Svenska Fjär.: 265, pl. 38, fig.

o c. De donkere middenband en de wortelband zijn onscherp be-

grensd. Holl. Rading (v. d. M.).

4. f. ruptata Hb., [1796—1799], Samml. Eur. Schm., fig. 295.

Middenband der voorvls. onderbroken. South, pl. 65, fig. 10.

Zeer gewoon.

5. f. degenerata nov. Van de middenband zijn nog slechts 2

vlekken over aan voorrand en binnenrand, door een wijde gaping

van elkaar gescheiden!). Lage Vuursche (alleen links, v. d.

6. f. costaclausa nov. Wortelband en middenband raken on

aan de voorrand?). Renkum (Z. Mus.).

7. Dwergen. Oisterwijk (Z. Mus.).

Mesoleuca Hb.

724, M. albicillata L. De prachtige vlinder is in bijna het gehele

land verbreid in bosachtige streken, meest vrij gewoon, plaatselijk

zelfs gewoon.

Twee gens., de eerste tweede helft van Mei tot begin Aug.

(21-5 tot 3-8), de tweede, die zeer zeldzaam voorkomt, in nazomer

en herfst (29-8-1945, Twello, CoLDEwEY ; 2-11-1945, Leeuwarden,

CAMPING).

Vindpl. Fr.: Kollum, Oenkerk, Rijperkerk, Leeuwarden,

Oosterwolde. Gr. : Slochteren, Haren, Ter Apel. Dr.: Paterswolde,

Veenhuizen, Schoonoord) Wijster, Vledder, Meppel. Ov. : Agelo,

Denekamp, Volthe, De Lutte, Oldenzaal, Albergen, Hengelo, Bor-

ne, Almelo, Ommen, Rijssen, Diepenveen, Colmschate. Gdl. : Nij-

kerk, Putten, Leuvenum, Tongeren, Vaassen, Apeldoorn, Twello

(vrij gewoon), Voorst, Empe, Laag Soeren, Velp, Arnhem, Lunte-

ren; Baak, Vorden, Boekhorst, Lochem, Barchem, Ruurlo, Winters-

wijk, Aalten, Doetinchem, Bijvank, Babberich ; Nijmegen, Hatert,

Leeuwen. Utr.: Grebbe, Amerongen, Zeist, Bilthoven, Groenekan,

Amersfoort, Soest, Lage Vuursche, Rhijnauwen, Utrecht. N.H.:

Hilversum, Laren, Bussum, Naarden, Kortenhoef. Z.H. : Leiden,

Wassenaar (zeer talrijk in 1940 bij Duinrel, Wiss.), Waalsdorp,

Den Haag, Rotterdam (1868, L. Mus. ), Oostvoorne, Rockanje. Z1.:

Kapelle (ongetwijfeld zwerver of adventief). N.B.: Bergen op

Zoom, Hoogerheide, Princenhage, Ulvenhout, Ginneken, Breda,

Teteringen, Oudenbosch, Helvoirt, Hilvarenbeek, Oisterwijk,

Nuenen, Helmond, Deurne. Lbg.: Plasmolen, Arcen, Venlo,

Berckt, Tegelen, Steyl, Weert, Récimond, Maasniel, Maalbroek,

Odiliënberg, Limbricht, Brunsum, Kerkrade, Rolduc, Voerendaal,

Hulsberg, Aalbeek, Valkenburg, Geulem, Houthem, Meerssen,

Waterval, Bunde, Borgharen, Bemelen, St. Pieter, Gronsveld, Gul-

1) Only two spots remain of the central band on costa and inner margin,

widely, separated from each other.

2) Basal and central band touch each other at the costa.

(696) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 201

pen, Wittem, Heijenraat, Eperheide, Epen, Holset, Mechelen,

Vijlen, Harlen, Vaals.

Var. 1. f. lacticolor nov. Grondkleur der vleugels geelachtig

wit!). De Lutte, Hatert (Wiss.); Soest (Lpk.); Breda (Mus. Rd.).

2. f. impuncta nov. Zie Cat. VIII: (557). Almelo (v. d. M.);

De Lutte (Btk.); Twello (Cold.); Didam, Bijvank (Sch.); Babbe-

rich (Elfrink); Nijmegen (6); Soest (Lpk.).

3. f. quadripuncta nov. Voor- en achtervls. op de bovenzijde

met een duidelijke middenstip (niet een doorschijnende van de

onderzijde !)2). Ter Apel, Apeldoorn, Houthem (de Vos); Wijster,

Barchem, Breda (L. Mus.); Twello (Cold.); Didam, Bijvank

(Sch.); Babberich (Elfrink); Gronsveld (Z. Mus.); Soest (Lpk.);

Wassenaar (Wiss.).

4, f. reducta nov. De donkere tekening aan de achterrand van

voor- en achtervls. sterk gereduceerd?). Lochem (Z. Mus.).

5. Rechter voorvl. bijna geheel bruinzwart op een witte vlek

aan de costa bij de wortel en een andere franjewaarts van de

middenstip na; golflijn zichtbaar. Helvoirt (v. d. Bergh).

6. Op de rechter vvl. is de donkere kleur van het wortelveld

in het midden uitgevloeid en verbonden met de fijne donkere lijn

voor het achterrandsveld. Deurne (Lpk.).

Melanthia Duponchel

725. M. procellata Schiff, Geregeld in Zuid-Limburg en daar

niet zeldzaam. Daarnaast zijn ook verschillende vangsten uit het

midden van het land bekend, evenwel steeds in een enkel ex. en

bijna altijd met lange tussenpozen, zodat we waarschijnlijk met

zwervers te doen hebben.

De vlinder ontbreekt in Denemarken. Eveneens in Sleeswijk-

Holstein en bij Hamburg; van Bremen alleen een oude opgave;

van de stad Hannover vroeger 1 ex. vermeld, later niet meer waar-

genomen, wel in het heuvelland van Zuid-Hannover ; in Westfalen

zeldzaam (Osnabrück, Arolsen, Bochum); in de Rijnprovincie tot

nog toe slechts van enkele vindplaatsen vermeld (Elberfeld, Aken,

Trier), maar hier stellig meer voorkomend. In België alleen in het

Maasbekken (aansluitend dus aan Zuid-Limburg en de Rijnprov.).

Op de Britse eilanden alleen in het Zuiden van Engeland. De

Noordgrens van het verbreidingsgebied loopt dus door ons land.

Vliegtijd eind April tot eind Aug. (26-4 tot 25-8). Vangsten

vóór eind Mei schijnen niet zo veel voor te komen. Maar van 29-5

tot 16-8 heb ik een vrijwel ononderbroken reeks van data. Hoewel

het zeer waarschijnlijk is, dat er een partiële tweede gen. voorkomt

(bij Parijs zijn 2 gens. regel: CHRÉTIEN in LHOMME, Cat. Lép.

France et Belgique: 511), kan ik geen grens aangeven. Exx. uit

1) Ground colour of the wings yellowish-white.

2) Fore and hind wings on the upperside with a distinct central spot (not a

transpiercing one from the underside !).

3) The dark markings on the outer margin of fore and hind wings strongly

reduced. iu AR]

202 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (697)

de tweede helft van Aug. zuilen in elk geval wel tot een nieuwe

gen. behoren. Misschien wil een Limburger deze puzzle eens op-

lossen.

Vindpl. Gdl.: Nunspeet, 30-7-1929 (Mac G.); Apeldoorn,

12-7-1900 (L. Mus.); Babberich, 26-4-1943 (Elfrink). N.H.: Hil-

versum, Mei 1947 (Lg.). Lbg.: Kerkrade, Voerendaal, Schin op

Geul, Valkenburg, Geulem, Houthem, Meerssen, Keer, Bemelen,

Maastricht, Sint Pieter, Gronsveld, Berg en Terblijt, Gulpen, Wit-

tem, Mechelen, Eperheide, Epen, Diependal, Holset, Wijlre, Vaals.

Var. 1. f. reducta nov. De donkere golflijnen, die het onderste

deel van het middenveld voorstellen, ontbreken geheel!). Houthem,

Gronsveld (Z. Mus.); Gulpen (6); Epen (Cold.).

2. f. signata nov. Alle golflijnen in het middenveld lopen scherp

getekend door tot de binnenrand 2). Barrett 8, pl. 339, fig. 2. Hout-

hem (Cold.); Geulem (Wiss.); Epen (Cold. ; Wiss.).

Eulype Hb.

726. E. hastata L. Verbreid door het gehele Oosten en Zuiden

in bossen met ondergroei van bosbessen, plaatselijk niet zeldzaam

tot gewoon.

1 gen. begin Mei tot in de tweede helft van Juni (3-5 tot 23-6).

Vindpl. Fr. : Beetsterzwaag. Gr. : Groningen. Dr. : Paters-

wolde. Ov. : Denekamp, Diepenveen. Gdl. : Elspeet (in 1943 zeer

talrijk in dennenbossen met bosbessen tussen Elspeet en Apeldoorn,

Wiss.), Hoog Soeren, Apeldoorn, Voorst, Wolfheze ; Winterswijk,

Zeddam, Didam ; Beek-Nijm., Nijmegen. Utr. : Amerongen. N.B. :

Breda, Ulvenhout, Tilburg, Oisterwijk. Lbg.: Plasmolen, Venlo,

Berckt, Tegelen, Roermond, Maalbroek, Schinveld, Kerkrade,

Rolduc, Voerendaal, Schimmert, Gerendal, Valkenburg, Houthem,

Meerssen, Epen, Holset, Vijlen, Vaals.

Var. 1. f. completa nov. Voorvls. met volledige doorlopende

middenband als bij Eulype subhastata Nolcken, overigens nor-

maal3). Elspeet (Wiss.); Apeldoorn (de Vos; Z. Mus.); Breda

(L. Mus. ; Z. Mus.).

2. f. laxata Kroulikovsky, 1909, Rev. Russe d’Ent. 9: 300. De

zwarte tekening gereduceerd, de witte postdiscale band vrijwel

zonder zwarte stippen. South, pl. 82, fig. 8. Groningen, Breda

(L. Mus.); Beetsterzwaag (Cold.); Maalbroek (Lck.); Valkenburg

(Mac G.); Gulpen, Epen (Wiss.).

Teratol. ex. Beide achtervls. te klein. Vaals (Wiss.). [In

Tijdschr. voor Ent. 76: XXXVI (1933) was dit ex. vermeld als

Eulype subhastata Nolcken. |

1) The dark undulating lines which represent the lower part of the central

area, fail completely.

2) All undulating lines in the central area are sharply marked up to the

inner margin. .

3) Fore wings with complete central band as in Eulype subhastata Nolcken.

(698) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 203

Epirrhoë Hb.

727. E. tristata L. Tot nog toe zeer lokaal in het Oosten en

Zuiden van het land aangetroffen, in Noord-Drente plaatselijk

gewoon.

In Denemarken verbreid, zowel op de eilanden als in Jutland.

In Sleeswijk lokaal, in Holstein verbreid; bij Hamburg talrijk ;

niet zeldzaam bij Bremen ; bij Hannover zeer talrijk ; in Westfalen

overal in het bergland, lokaler in het laagland ; in de Rijnprovincie

verbreid (o.a. zeldzaam bij Aken, talrijk op het Venn). In België

in het Maasbekken en in de omgeving van Hal (ten Zuiden van

Brussel). Op de Britse eilanden verbreid op heiden door een groot

deel van Engeland, Wales en Schotland; ook vermeld van de

Shetland eilanden ; zeer lokaal in Ierland, soms gewoon. De Zuid-

limburgse vindplaatsen zijn de uiterste voorposten van de Han-

novers- Westfaalse populaties.

Bij ons waargenomen van begin Mei tot tweede helft van Aug.

(9-5 tot 23-8), in 2 gens. waarvan de grenzen vermoedelijk zijn :

begin Mei tot begin Juli (9-5 tot 1-7) en tweede helft van Juli tot

tweede helft van Aug. (19-7 tot 23-8).

V ind pl. Dr.: Norg, gewoon (Camping etc.). Gdl. : Hoenderlo,

23-6-44 en 22-6-47 (v. d. Pol); Slangenburg, 1-8-1906 (Btk.).

N.B.: Nuenen, 23-8-1949 (Neyts). Lbg.: Kerkrade, 1-7-1900 (de

Vos); Schaesberg, z. d. (Z. Mus.); Valkenburg, z. d. (Z. Mus);

Geulem, 16-6-1907 (Z. Mus.); Houthem, 29-6-36 (Mus. M.);

Berg en Terblijt, 25-7-1908 (Mus. M.); 11-8-1908 (Z. Mus.),

Epen, 14-6-1908 (de Vos); Vijlen, Juni 1942 (Delnoye).

728. E. alternata Müller, 1764 (sociata Bkh., 1794). Verbreid

door het gehele land op niet te droge plaatsen, vaak gewoon.

Bekend van Texel, Vlieland, Ameland en Schiermonnikoog.

Drie generaties, de eerste van half April tot eind Juni (14-4 tot

30-6), de tweede van begin Juli tot begin Septr. (6-7 tot 9-9),

de derde (zeer partiëel, alleen in gunstige jaren) in Septr. (18-9-

1938, vers ex. te Twello, Cold. ; 14-9-47, vers ® te Zandvoort,

v. d. M.). De eerste en de tweede gen. gaan waarschijnlijk ge-

leidelijk in elkaar over.

Var. 1. f. divisa Osthelder, 1929, Schmett. Südb.: 450. De

middenband der voorvls. over de hele lengte door een lichte band

gedeeld, alleen de randen blijven donker. Velp (of Dordrecht ?

De Roo van Westmaas; zie Cat. VIII: (529), noot); Apeldoorn

(de Vos); Doetinchem (Cold.); Breda (45).

2. f. tenuifasciata Schima, 1927, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 77:

(78). Middenband der voorvls. sterk versmald, maar niet onder-

broken. Agelo (v. d. M.); Dordrecht (Mus. Rd.); Helvoirt (v.

d. Bergh).

3. f. effusa Müller, 1930, Zeitschr. Ost. Ent. Ver. 15: 94, pl.

XI, fig. 4. Het middenveld der voorvls. franjewaarts onscherp

begrensd. Eindhoven (Verhaak).

4. f. pseudorivata Wagner, 1923, Zeitschr. Österr. Ent. Ver. 8:

204 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (699)

37, fig. De witte band, die het middenveld der voorvls. franjewaarts

begrenst, even breed als bij Ep. rivata en zonder of vrijwel zonder

donkere deellijn, wortel der achtervls. eveneens lichter. Echter te

herkennen aan de normale alternata-tekening van de achterrand.

Apeldoorn (de Vos); Bijvank (Cold.); Naarden (Z. Mus.); Texel

(L. Mus.); Haamstede (Br.); Eindhoven (Verhaak).

5. f. obscura nov. De witte band, die het middenveld franje-

waarts begrenst, smal en over de hele lengte door een zwartachtige

lijn gedeeld, wortel der achtervls. donkerder!). Apeldoorn (de

Vos); Hatert (Wiss.); Achttienhoven (Berk); Scheveningen (Kal-

lenbach).

6. f. cingulata Tengström, 1875, Notiser p. Fauna et Flora

Fenn. 14: 32. Het achterlijf niet zoals bij de typische vorm wit-

achtig met twee rijen zwarte vlekken, maar donker met smalle wit-

te ringen. Lonneker, Amsterdam (v. d. M.); Hilversum, Wijk aan

Zee (Z. Mus.); Epen (Wiss.).

729, E, rivata Hb. Verbreid op zandgronden en in bosachtige

streken (ook in de duinen), over het algemeen minder gewoon dan

de vorige soort.

Twee generaties, de eerste van half Mei tot half Aug. (14-5 tot

17-8), de tweede (zeer partiëel) in September: Melick, 5-9-1922

(Fr.), Bemelen, 5-9-1930 (Rk.).

[ScHoLTEN (1926, Ent. Ber. 7: 81) heeft uitvoerig over zijn

kweekervaringen met de soort geschreven. Ook bij zijn ab ovo

kweek verschenen enkele exx. van de herfstgen. in het begin van

September. |

Vindpl. Fr.: Oosterwolde. Gr.: Groningen, Haren. Dr. :

Veenhuizen. Ov.: Vasse, Colmschate, Deventer. Gdl.: Putten,

Nunspeet, Apeldoorn, Twello (gewoon), Laag Soeren, Velp,

Arnhem, Oosterbeek, Renkum, Bennekom, Lunteren; Zutfen,

Leesten, Winterswijk, Aalten, Didam, Bijvank; Elden, Ubbergen,

Nijmegen, Hatert, Groesbeek. Utr. : Rhenen, Amerongen, Drie-

bergen, Zeist, Soest, Maartensdijk, Abcoude. N.H.: Wijk aan

Zee, Velzen, Haarlem, Overveen, Aerdenhout, Vogelenzang.

Z.H. : Noordwijk, Wassenaar, Den Haag, Rotterdam. N.B. : Til-

burg, Nuenen, Eindhoven. Lbg.: Plasmolen, Venlo, Tegelen,

Steyl, Roermond, Melick, Neer, Kerkrade, Valkenburg, Geulem,

Meerssen, Bemelen, Mechelen, Eperheide, Epen, Vaals.

Var. 1. f. effusa nov. Het middenveld der voorvls. onscherp

begrensd?). Hatert (Wiss.).

2. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Epen (Wiss.).

3. f. pseudoalternata nov. Wortel der achtervls. even donker

als bij Epirrhoè alternata Müller, overige tekening normaal®).

Wassenaar, Epen (Wiss.).

1) The white band bordering the central area distally, narrow and over its

whole length divided by a black line, base of the hind-wings darker.

2) The central band of the fore wings not sharply bordered.

4) ats of the hind wings as dark as in E. alternafa, the rest of the markings

normal.

(700) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 205

4. f. divisa nov. Het middenveld der voorvls. over de hele lengte

door een lichte band gedeeld!). Oosterbeek (Z. Mus.).

730. E. galiata Schiff. Tot nog toe slechts van enkele vind-

plaatsen bekend. Vooral in Zeeland schijnt de vlinder echter wel

geregeld voor te komen.

In Denemarken bekend van Bornholm (hier soms gewoon), See-

land en Möen en in 1 ex. van Jutland. Niet in Sleeswijk-Holstein ;

slechts een enkel zeer oud ex. van Hamburg ; niet bij Bremen; be-

kend van Borkum; alleen vroeger bij Hannover; in Westfalen lo-

kaal (o.a. niet zeldzaam bij Osnabrück); 5 vindplaatsen in de

Rijnprov. In België „bijna overal, maar zeldzaam. In Engeland

tamelijk verbreid, vooral langs de Zuidkust. In Schotland vrij zeld-

zaam. In Ierland gewoon langs de kust, in het binnenland zeer lo-

kaal.

Van de Nederlandse vliegtijd is nog zeer weinig bekend, maar

stellig komen hier 2 gens. voor. De eerste is waargenomen in Juni

en Juli (15-6 tot 15-7), de tweede in Aug. (13-8 tot 26-8).

Vindpl. Gr.: Rottum, 15-6-1921 (Wiss). ZI. : Domburg,

26-8-1913 (Z. Mus.); Zoutelande, 13 en 14-8-37 (3 exx., Br.).

N.B.: Breda, 15-7-1867 (L. Mus.). Lbg. : Maastricht, 15-6, een

oud ex. (Z. Mus.).

Var. De typische vorm (HüBNER, Samml. Eur. Schm., fig. 272)

heeft een bruin wortelveld op de voorvis. Het middenveld is zwart-

achtig met bruine randen, het achterrandsveld is bruinachtig ver-

donkerd. Seitz, pl. 10 b, fig. 1. Dit schijnt onze hoofdvorm te zijn.

1. f. chalybeata Hb., [1809— 1813], Samml. Eur. Schm., fig.

350. Middenveld der voorvls. eenkleurig zwartachtig, achterrand

bruinachtig getint. Rottum (Wiss.).

2. f. unilobata Hw., 1809, Lep. Brit. : 331. Middenveld eveneens

zwartachtig, franjeveld vrij sterk getekend, maar zonder bruine

tint. South, pl. 81, fig. 3. Breda (L. Mus.).

3. f. emina Schawerda, 1912, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 62:

(143). Als unilobata, maar het achterrandsveld der voorvls. wit met

zeer weinig tekening. Zoutelande (Br.).

Perizoma Hb.

731. P. affinitata Stephens. Verbreid op zandgronden en in

bosachtige streken, over het algemeen niet gewoon.

Twee generaties, de eerste van de eerste helft van Mei tot in

de tweede helft van Juli (11-5 tot 23-7), de tweede, die zeer par-

tiëel is, van begin Aug. tot begin Septr. (1-8 tot 4-9).

Vindpl. Gr. : Groningen, Haren. Dr. : Roden, Norg, Paters-

wolde. Ov. : Hellendoorn, Colmschate. Gdl. : Nijkerk, Twello (1

ex.), Bennekom, Lunteren; Lochem, Aalten; Beek-Nijm., Ub-

bergen, Nijmegen. N.H.: Heilo, Wijk aan Zee, Velzen, Driehuis,

1) The central area of the fore wings over its whole length divided by a pale

band.

206 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (701)

Santpoort, Bloemendaal, Overveen, Bentveld, Aerdenhout, Zand-

voort, Vogelenzang. Z.H. : Noordwijk, Oegstgeest, Wassenaar,

Duinrel, Den Haag, Loosduinen, Oostvoorne. N.B. : Breda, Rijen,

Eindhoven, Nuenen. Lbg.: Kerkrade, Geulem, Houthem, Meers-

sen, Berg-Terblijt, Epen, Vaals.

Var. 1. f. rivinata Fischer von Roeslerstamm, 1838, Abb.

Schmett.k. : 1001). Achtervleugels veel lichter dan bij de typische

vorm, witachtig met donkere achterrand, overigens weinig afwij-

kend. Hellendoorn (v. d. M.); Twello (Cold.); Overveen (Z.

Mus.); Wassenaar (Wiss, L. Mus.).

2. f. effusa Schneider, 1933, Ent. Zeitschr. Frankfurt 47: 18,

fig. 2 (tenuivittata Nordström, 1940, Svenska Fjärilar : 268, pl. 38,

fig. 25 d). De postdiscale witte band op de voorvls. versmald, zo-

dat ongeveer de franjehelft er van ontbreekt. Groningen (de Vos);

Nijmegen, Wijk aan Zee (Z. Mus.); Beek-Nijm., Wassenaar

(Wiss.); Bloemendaal (Lpk.); Rijen (L. Mus.).

3. f. lineata nov. Voorvls. met volledige witte golflijn, overigens

normaal?). Den Haag (L. Mus.).

732. P. alchemillata L. Verbreid in bosachtige streken en ook

hier en daar in het lage land, vooral op de zandgronden plaatselijk

gewoon.

1 gen. met een vrij lange vliegtijd: begin Juni tot begin Septr.

(3-6 tot 1-9); hoofdvliegtijd Juli, begin Aug. Heel zelden nog

een partiële tweede gen. : 4 Octr. 1949 een gaaf ex. te Twello

(Cold.).

V ind pl. Gr. : Groningen, Ter Apel. Dr. : Eelderwolde, Roden,

Veenhuizen, Vledder, Dwingelo. Ov. : De Lutte, Denekamp, Vol-

the, Weerselo, Albergen, Almelo, Borne, Colmschate (gewoon).

Gdl. : Putten, Leuvenum, Nunspeet, Apeldoorn, Twello (zeer tal-

rijk), Ellecom, De Steeg, Velp, Arnhem, Oosterbeek, Wolfheze,

Renkum, Wageningen, Bennekom ; Boekhorst, Lochem, Winters-

wijk, Bijvank, Babberich, Lobith, Herwen ; Beek-Nijm., Nijmegen.

Utr. : Rhenen, Amerongen, Zeist, De Bilt, Amersfoort, Soest,

Baarn, Nigtevecht. N.H.: Hilversum, Laren, Bussum, Naarden,

Diemen, Amsterdam, Bergen, Heemskerk, Driehuis, Bloemendaal,

Haarlem, Overveen, Bentveld, Aerdenhout, Zandvoort. Z.H.:

Hillegom, Noordwijk, Wassenaar, Den Haag, Zevenhuizen, Hille-

gersberg, Rotterdam, Dordrecht. N.B. : Princenhage, Breda, Gin-

neken, Hilvarenbeek, Oisterwijk, Helmond, Deurne. Lbg.: Plas-

molen, Venlo, Tegelen, Swalmen, Roermond, Limbricht, Kerkrade,

1) I am not certain if this name is correct for our specimens with paler hind

wings. Formerly they were indicated as furbaria Stephens, 1829, Ill. Brit. Ent.,

Haust. 3: 298. But Prout (1914, Seitz 4: 260) rejects this name, because it is

based on a wrong determination (Colostigia turbata Hb., turbaria Tr.).

FISCHER VON R. gave his name to the large 9 of "rivulata” (= alchemillata

L.) mentioned bij TREITSCHKE (1835, Schmett. Eur. 10 (2): 206) without

locality, so probably from Austria. But it seems doubtful if these Central Euro-

pean specimens of affinitata with more white markings are identical with ours.

Cf. OsTHELDER, 1929, Schmett. Südb. : 457.

*) Fore wings with complete subterminal line, for the rest normal.

(702) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 207

Voerendaal, Geulem, Meerssen, Ulestraten, Bemelen, Berg en

Terblijt, Maastricht, Gulpen, Eperheide, Epen, Holset, Vaals.

Var. 1. f. interrupta Boldt, 1927, Lep. Rundschau 1: 89. Op

de voorvls. is de witte middenband in het midden door de donkere

grondkleur onderbroken. Overal onder de soort, maar niet talrijk.

2. f. peterseni Prout, 1915, Seitz 4: 260. Voorvleugels ook met

een duidelijke witte band als wortelwaartse begrenzing van het

middenveld, soms bovendien nog met een witte band als afzetting

van het wortelveld. De Bilt, een vrij zwak ex. (Z. Mus.).

3. f. fennica Reuter, 1893, Acta Soc. Flora et Fauna Fenn. 9

(6): 75. De franjehelft van de postmediane band der voorvls.

ontbreekt. Haarlem (Wiss.).

733. P. bifasciata Hw., 1809, Lep. Brit.: 334!) (unifasciata

Hw., 1809, l.c.: 335). Zeer lokaal op enkele vindplaatsen in het

Oosten en Zuiden, pas in de allerlaatste tijd in de duinstreek op-

gemerkt, doch stellig wel meer te vinden, als maar naar de rupsen

gezocht wordt, die plaatselijk zeer gewoon kunnen zijn. Zie SCHOL-

TEN, 1938, Tijdschr. voor Ent. 81: 205— 207.

In Denemarken bekend van enkele plaatsen op Seeland en

Lolland en in een paar exx. van Aarhus. In het omringende Duitse

gebied aangetroffen in Hannover (een paar maal bij de stad),

drie keer in Westfalen (o.a. Gelsenkirchen) en in de Rijnprovincie

(Elberfeld en zeer talrijk als rups bij Aken). Nog niet bekend uit

België. Verbreid over Engeland (vooral in het Zuiden), Wales

en Zuid-Schotland ; zeer lokaal in Ierland, maar plaatselijk als

rups gewoon.

1 gen. gevangen alleen in Augustus (tot 17-8), gekweekt vanaf

eind Juni (24-6) tot eind Aug. (28-8).

Vindpl. Gdl.: Velp, Aug. 1866 (Z. Mus.); Babberich (El-

frink); Lobith (talrijk, Scholten, l.c.). N.H.: Aerdenhout, 16-8-

1949, mooi gaaf ex. (Wiss), Z.H. : Numansdorp, 11-7-1873

(Jch.). N.B.: Breda, 1894 (Tijdschr. voor Ent. 46: 251). Lbg.:

Steyl, 11 Aug. 1932 (Stoffels); Houthem, 1893 (Tijdschr. voor

Ent. 36 : 227).

Var. Toen ik in 1948 een aantal Nederlandse exx. kon verge-

lijken met een serie Engelse in het Museum te Tring, kreeg ik de

indruk, dat onze exx. tot een andere subsp. behoren. De Engelse

waren duidelijk somberder van uiterlijk. Het materiaal was echter

niet groot genoeg om een definitieve conclusie toe te laten.

Het prachtige Nederlandse materiaal, dat SCHOLTEN bijeen ge-

bracht heeft, bewijst, dat de soort vrij variabel is. SouTH (pl. 83,

fig. 4, 5) beeldt 2 vormen af, een tamelijk bonte, en een meer een-

kleurige. De grote meerderheid onzer exx. behoort in elk geval tot

een bont type.

1. f. bifasciata Hw., lc. De bonte vorm met donkerbruin wortel-

en middenveld, dat duidelijk tegen de grijsachtige grondkleur af-

1) Prout (1938, Seitz, Suppl. 4: 167) spelt de naam bifaciata Hw. Inderdaad

staat dit op p. 334, maar op p. 600 in de index schrijft HAworTH correct: bifas-

ciata, waaruit duidelijk blijkt, dat de spelling op p. 334 een drukfout is,

208 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (703)

steekt. South, fig. 4. Bij onze exx. is het middenveld franjewaarts

afgezet door een scherp afstekende brede band, die bestaat uit een

smalle witte en een bredere lichtgele lijn, gescheiden door een

donker lijntje. Hoofdvorm.

2. f. unifasciata Hw., l.c. (aquilaria H.-S., 1844, Syst. Bearb. 3:

163, pl. 55, fig. 336). Grondkleur donkerder, zodat de beide ban-

den daar nauwelijks tegen afsteken, maar postdiscale lichte lijn

even scherp afstekend als bij de vorige vorm, golflijn ontbrekend.

Met de afbeelding van HERRICH-SCHÄFFER (naar exx. van Re-

gensburg) komen slechts enkele exx. van Lobith goed overeen.

3. f. planior nov. De brede lichte postdiscale lijn is bruinachtig

van kleur, waardoor de vleugels veel minder bont worden!). Lo-

bith, enkele exx. (Sch.).

4. f. nigrofasciata nov. Middenveld der voorvls. zwart in plaats

van donkerbruin?). Lobith, slechts enkele exx. (Sch.).

5. f. unicolor nov. Alle lichte tekening ontbreekt, zodat de voor-

vis. vrijwel eenkleurig zwartgrijs zijns). Lobith, 1 ex. (Sch.).

6. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Lobith, 2 exx.

(Sch, Lpk.).

734. P. blandiata Schiff, 1775 (adaequata Bkh., 1794). Uitslui-

tend bekend uit Zuid-Limburg, waar de vlinder in 1934 door Ma-

joor Rijk ontdekt werd, steeds vrij zeldzaam.

In Denemarken zowel op de eilanden als in Jutland, lokaal,

maar soms in aantal. In Sleeswijk-Holstein 1 ex. bij Flensburg, in

1871 ; bij Hamburg zeldzaam ; niet bij Bremen; in Hannover zeld-

zaam bij de stad (het laatst in 1932); in Westfalen tot nog toe

slechts van 2 vindplaatsen bekend; in de Rijnprov. bij Barmen en

in 1947 1 ex. in de Hunsrück. In België lokaal in het Oosten, aan-

sluitend aan het Nederlandse vlieggebied. In Groot-Brittannië in

Wales, Noord-Engeland en vooral Schotland. In Ierland in het

N.W. en Z.W., zeldzaam.

1 gen, half Juli tot tweede helft van Aug. (14-7 tot 21-8), dus

veel later dan de voor Engeland opgegeven vliegtijd (eind Mei tot

Juli), maar overeenstemmend met die waargenomen bij Hamburg

(Augustus).

Vindpl. Lbg.: Meerssen, 21-8-1934 (Rk.); Maastricht,

14-7-1939 (Kortebos); Epen, 7-8-1945 en 3 exx. van 19 tot 24-7-

1946 (Wiss.).

Var. 1. f. costimacula Wagner, 1919, Int. ent. Z. Guben 13:

160, fig. 11. Wan de middenband der voorvls. alleen een donkere

vlek aan de voorrand over. Epen (Wiss.).

735, P. albulata Schiff. Verbreid door een groot deel van het

land op grazige plaatsen.

1) The broad pale postdiscal line has a brownish colour, so that the wings

become much less mottled.

2) Central band of the fore wings black in stead of dark brown.

3) All pale markings fail so that the fore wings are almost unicolorous black-

grey.

(704) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 209

Twee generaties, de tweede echter zeer partiëel en alleen bij

hoge uitzondering. De eerste vliegt van begin Mei tot in de twee-

de helft van Juli (4-5 tot 19-7). Tot de tweede behoort misschien

een ex. van 4-8-1938 te Twello (COLDEWEY, het enige dat jaar

waargenomen ex.) en zeker een ex., dat 26-9-1948 te Zeist werd

gevangen (GORTER).

Vindpl. Fr.: Schiermonnikoog (talrijk, Wiss.), Ameland

(algemeen, Lukkien), Rijs. Gr.: Groningen. Dr. : Peizermade,

Peizerwolde, Paterswolde, Zweelo, Wijster. Ov. : Volthe, Agelo,

Albergen, Oud-Leusen, Zwolle, Diepenveen, Colmschate. Gdl. :

Apeldoorn, Twello (weinig op licht), Voorstonden, Empe, Laag

Soeren, De Steeg, Arnhem, Bennekom, Lunteren; Zutfen, Vor-

den, Barchem, Winterswijk, Aalten, Doetinchem (de Zumpe), Bij-

vank, Babberich, Lobith; Nijmegen, Groesbeek, Lent, Wamel. Utr.:

Grebbe, Amerongen, Zeist, Vleuten, Tienhoven, Groenekan, Bots-

hol. N.H. : Naarden, Ankeveen, Amsterdam, Aalsmeer, Texel, Ber-

gen, Wijk aan Zee, Velzen, Bloemendaal, Aerdenhout, Vogelen-

zang. Z.H. : Nieuwkoop, Noordwijk, Wassenaar, Den Haag,

Scheveningen, Loosduinen, Hoek van Holland, Zevenhuizen, Rot-

terdam, Dordrecht, Spijkenisse, Melissant. Zl. : Goes. N.B. : Ber-

gen op Zoom, Breda, Rijen, Gilze, Oisterwijk, Geertruidenberg,

Engelen, ‘s-Hertogenbosch, Veghel, Cuyck, Nuenen, Eindhoven,

Deurne. Lbg.: Arcen, Venlo, Tegelen, Berckt, Baarlo, Horst,

Roermond, Posterholt, Kerkrade, Schin op Geul, Valkenburg,

Geulem, Houthem, Meerssen, Geulle, Bunde, Borgharen, Bemelen,

St. Pieter, Mechelen, Epen, Eperheide, Vaals.

Var. 1. f. griseata Stgr., 1871, Cat. ed. Il: 190. Tekening der

voorvls. niet bruingeel, maar grijs, daardoor scherper afstekend te-

gen de witte grondkleur, achtervls. grijsachtig getint. Svenska Fjä-

rilar, pl. 39, fig. 1 c. Oisterwijk (4); Meerssen (Rk.).

2. f. mundata Klemenciewicz, 1929, in RoMANISZYN, Fauna Mo-

tyli Polski: 450 (tenuifasciata Nordström, 1941, Svenska Fjärilar :

269, pl. 39, fig. 1b). Middenveld der voorvls. sterk versmald.

Apeldoorn (Kallenbach); Nijmegen (Z. Mus.); Gilze (L. Mus.).

3. f. reducta nov. Op de vvls. alleen de beide lijnen, die het mid-

denveld begrenzen, aanwezig en duidelijk afstekend!). Houthem

(Kortebos).

4. f. hebudium Weir, 1881, Entomologist 14: 221, pl. 1, fig. 17.

Voorvls. eenkleurig wit. Ankeveen (Z. Mus.); Bergen (Wiss.).

736. P. flavofasciata Thunberg. Verbreid door een groot deel

van het land op zandgronden en in bosachtige streken, plaatse-

lijk vrij gewoon.

Vliegtijd eind April tot half Aug. (28-4 tot 18-8), waarschijn-

lijk in 2 gens., waarvan de tweede dan partiëel is en niet geregeld

voorkomt. (Ook BERGMANN, 1938, Ent. Zeitschr. Frankfurt 52:

99, vermeldt een partiéle tweede gen. uit Thiiringen, die bevestigd

werd door kweken.)

1) On the fore wings only the two lines present which border the central

area, and clearly visible.

210 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (705)

Vindpl. Fr. : Rijs, Oosterwolde. Gr. : Groningen, Haren. Dr. :

Paterswolde, Wijster. Ov. : Albergen, Almelo, Diepenveen, Colm-

schate. Gdl.: Nijkerk, Putten, Harderwijk, Apeldoorn, Twello

(geregeld in enkele exx.), Bennekom; Eefde, Gorssel, Lochem,

Aalten, Doetinchem, Didam, Babberich, Herwen, Lobith ; Ubber-

gen, Nijmegen, Wamel. Utr. : Rhenen, Zeist, Groenekan, Soest

(gewoon). N.H. : Hilversum, Heemskerk, Wijk aan Zee, Bever-

wijk, Velzen, Driehuis, Santpoort, Haarlem, Overveen, Bentveld,

Aerdenhout. Z.H. : Noordwijk, Oegstgeest, Leiden, Wassenaar,

Den Haag, Scheveningen, Rijswijk, Loosduinen, Oostvoorne,

Rockanje. N.B.: Breda, Uden, St. Michielsgestel, Cuyck, Nue-

nen, Helmond, Deurne. Lbg.: Tegelen, Kerkrade, Voerendaal,

Valkenburg, Geulem, Meerssen, Bunde, Eperheide, Epen, Meche-

len, Vaals.

Var. 1. f. interrupta nov. Het middenveld der voorvls. in de

benedenhelft onderbroken!). Almelo (v. d. M.); Wijk aan Zee,

2 exx. (Z. Mus.).

2. f. divisa nov. Het middenveld over de hele lengte door een

witte lijn gedeeld?). Doetinchem (Cold.); Ubbergen (Z. Mus.).

3. f. dissoluta nov. Het middenveld opgelost in een aantal lij-

nen3). Eperheide (v. d. M.).

4. f, continua nov. De witte postmediane band der voorvls. niet

door de bruingele grondkleur onderbroken4). Epen (Z. Mus.).

5. f. aequilimbata nov. Het achterrandsveld der voorvls. een-

kleurig geelbruin zonder de witte golflijn5). Almelo (v. d. M.).

Hydriomena Hb.

737. H. furcata Thunberg, 1784 (sordidata F., 1794). Verbreid

in het Oosten en Zuiden in bosachtige streken (geassocieerd met

bosbes) en hier en daar in het lage land en de duinen (geasso-

cieerd met wilg), op sommige vindplaatsen vrij gewoon.

1 gen, tweede helft van Mei tot begin Septr. (21-5 tot 4-9).

Vindpl. Fr.: Warga, Tietjerk, Jelsum. Ov.: Denekamp, Al-

bergen, Almelo, Vriezenveen, Diepenveen. Gdl.: Leuvenum,

Nunspeet, Apeldoorn, Twello (zeer zeldzaam), Velp, Arnhem,

Bennekom, Ede; Vorden, Aalten, Gaanderen, Berghse bos, Mont-

ferland (hier soms zeer talrijk als rups, zie SCHOLTEN, 1938, Tijd-

schr. voor Ent. 81: 207); Berg en Dal, Nijmegen. Utr. : Leersum,

Zeist, Soest. N.H.: Hilversum, Halfweg, Heemskerk, Wijk aan

Zee, Velzen, Overveen. Z.H.: Leiden, Wassenaar (Duinrel).

Zl. : Domburg. N.B.: Breda, Deurne. Lbg.: Venlo, Roermond,

Kerkrade, Voerendaal, Geulem, Houthem, Meerssen, Bemelen,

1) The central area of the fore wings in its lower half broken into two parts.

2) The central area over its whole length divided by a white line.

3) The central area broken up into a number of lines.

4) The white postmedian band of the fore wings not interrupted by the

brown-yellow ground colour.

5) The outer area of the fore wings unicolorous brown-yellow without the

white subterminal line.

(706) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 211

Gronsveld, Eperheide, Epen, Mechelen, Holset, Vaals.

Var. 1. f. furcata Thunberg, 1784, Ins. Svecica 1: 13. Voorvls.

grijsachtig, donker bestoven, met duidelijke zwartbruine tekening.

Svenska Fjarilar, pl. 39, fig. 3 a. Hier weinig voorkomend. Mont-

ferland (Sch.).

2. f. obscura Peyerimhoff, 1862, Bull. Soc. Hist. nat. Colmar 2:

121. Grondkleur der voorvls. bijna eenkleurig donkerbruinachtig

tot zwartgrijs, vrijwel ongetekend. Svenska Fjär., l.c., fig. 3 i;

Seitz, pl. 10 k, fig. 6, South, pl. 80, fig. 4. Vriezenveen (v.d. M.);

Warga (Z. Mus.).

3. t. sordidata F., 1794, Ent. Syst. 3 (2) : 185. Voorvls. groen

met donkere banden. Seitz, pl. 10k, fig. 2; Svenska Fjär., l.c., fig.

3 c. Hoofdvorm hier te lande.

4, f. obliterata Prout, 1897, Ent. Rec. 9: 86. Voorvls. groen

zonder de donkere banden. Svenska Fjär., l.c., fig. 3 d. Nunspeet,

Amsterdam, Wijk aan Zee (Z. Mus.); Montferland (Sch.); Epen

(Wiss.).

5. f. tricolorata Schrank, 1802, Fauna Boica 2 (2): 30. Als sor-

didata, maar het middenveld der voorvls. lichtgrijs of witachtig.

Zie South, fig. 5, hoewel de grondkleur hier donkerder is. Niet

zeldzaam. Vriezenveen (v. d. M.); Apeldoorn (Wiss., Z. Mus.);

Bennekom (v. d. Pol); Vorden (Rk.); Montferland (Sch.); Eper-

heide (Wiss.).

6. f. constricta Strand, 1903, Arch. Math. og Nat. 25 (9): 20.

Het middenveld opgelost in afzonderlijke vlekken, omdat de twee

lijnen, die het begrenzen, op 1 of meer plaatsen met elkaar ver-

bonden zijn (de margaritata-tekening dus). Svenska Fjär., l.c.,

fig. 3e. Berg en Dal (Bo.).

7. £. centrinotata Nitsche, 1933, Verh. zool.-bot. Ges. Wien 83:

(22). In het middenveld der voorvls. een rij donkere vlekken!)

Montferland (Sch.); Berg en Dal (Bo.).

8. f. flavotincta Culot, 1918, Noct. et Géom. 3: 253, pl. 36, fig.

735. Grondkleur der voorvls. geelachtig. Svenska Fjär., l.c., fig.

3h. Montferland (Sch.).

738. H. coerulata F., 1777 (autumnalis Strom, 1783). Verbreid

door het gehele land, vrijwel overal, waar elzen groeien, gewoon.

Bekend van Texel, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog.

Twee generaties, de eerste van de tweede helft van April tot

begin Aug. (21-4 tot 2-8), de tweede (partiëel, bij grote uitzon-

dering) later in Augustus (Leuvenum, 16-8-1926, TuTEIN Nor-

THENIUS).

Var. 1. f. coerulata F., 1777, Genera Insectorum : 288. De ty-

pische vorm wordt door FaBricius beschreven naar een ex. van

Hamburg met een brede levendig blauwachtige (,,laete coerules-

centes ) band in het midden van de vleugel, terwijl de grondkleur

overigens donkergroen is met donkere lijnen. Hiermee is onge-

1) The description of NitscHE (l.c.) is not very clear. I use the name for

a form with a row of dark spots in the central area of the fore wings.

212 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (707)

twijfeld de vorm bedoeld, zoals die afgebeeld is bij South, pl. 80,

fig. 2; Seitz, pl. 10k, fig. 3; Svenska Fjärilar, pl. 39, fig. 4a. Het

midden- en wortelveld der voorvls. is licht blauwgroen of licht-

groen. Gewoon.

2. f. obscurevirescens nov. Wortel- en middenveld der voorvls.

donkergroen, de rest van de normale donkere kleur!). Wijster (L.

Mus.); Arnhem, Breda (Z. Mus.); Hatert (Wiss, Z. Mus.);

Texel, Brunsum (Wiss.).

3. f. semifuscata Prout, 1915, Seitz 4: 263. Het middenveld der

voorvls. bruinachtig getint, behalve aan de voorrand, de groen-

achtige banden aan weerszijden er van normaal. Niet zelden ko-

men exx. voor, waarbij vrijwel het gehele middenveld sterk don-

kerbruin bestoven is, maar de tekening overigens goed. zichtbaar

blijft. Voor deze exx. kan ongetwijfeld dezelfde naam gebruikt

worden. Rijs, Putten, Laag Soeren, Arnhem, Hatert (Z. Mus.);

Vasse, Reutum, Albergen, Almelo (v. d. M.); Weldam (Btk.).

4. f. obsoletaria Schille, 1900, Soc. Ent. 15 : 113. Voorvls. vrijwel

eenkleurig donkergrijsachtig, tekening nauwelijks meer zichtbaar.

Svenska Fjär., l.c., fig. 4b; South, fig. 10. Niet zeldzaam. Volthe,

Beekbergen, (v. d. M.); Putten, Apeldoorn (Z. Mus.); Bijvank,

Babberich (Sch.); Soest (Lpk.); Groenekan (L. Mus.); Berckt

(Missiehuis Steyl); Voerendaal (Br.); Meerssen (Rk.).

5. f. literata Donovan, 1810, Nat. Hist. Br. Ins. 14: 80, pl. 499,

fig. 2. Lichter dan de typische vorm, wortelband en middenveld

der voorvls. witachtig (,,milky’’). Barrett 8, pl. 370, fig. 1 b. Zwol-

le, Apeldoorn, Arnhem, Renkum, Lochem, Soest (Z. Mus.); Ber-

gen op Zoom, Breda (L. Mus.).

6. f. lineata Heinrich, 1916, Deutsche Ent. Z.: 528, pl. 4, fig.

20. Voorvls. met scherp afstekende lichte golflijn, die ononder-

broken van voorrand tot binnenrand loopt. Lonneker, Almelo,

Muiderberg (v. d. M.); Doetinchem (Cold.); Rijs, Oosterbeek,

Soest, Abcoude, Rotterdam, Breda, Oisterwijk, Venlo (Z. Mus.);

Bijvank (Sch.); Groenekan, Bergen op Zoom (L. Mus.).

7. f. pallida nov. Gehele voorvl. eenkleurig witgroen. Hiertegen

steken scherp af de 3 fijne donkere lijnen, die wortel- en midden-

veld begrenzen, een donkere band daartussen en een donkere

band voor de voorrand?). Barrett, l.c., fig. 1 e. Neerbosch, Aer-

denhout (Wiss.); Limmen (Lpk.); Haarlem (Rk.); Dordrecht

(Mus. Rd.); Bergen op Zoom (L. Mus.); Tegelen (Latiers).

8. f. striata nov. In het lichte middenveld alle aderen sterk ver-

donkerd3). Leeuwarden, Oosterbeek, Drumpt, Breda (Z. Mus.);

Do ale Den Haag (L. Mus.); Loosduinen (v. Eldik); Boxtel

pk.).

9. f. constricta Strand, 1900, Archiv Math. og Nat. 22 (5): 32.

1) Basal and central area of the fore wings dark green, the rest of the wings

of the normal dark colours.

2) Whole fore wings unicolorous white-green with which the 3 thin dark

lines bordering basal and central area, a dark band between these areas, and a

dark submarginal band strongly contrast.

3) All nervures in the pale central area strongly darkened.

(708) NEDERLANDSE MACROLEPI DOPTERA 213

Het onderste deel van het lichte middenveld afgesnoerd doordat

de beide grenslijnen elkaar een of meermalen raken (tangens- of

margaritata-type dus). Bij deze soort zonder twijfel zeldzaam. Een

mooi ex. van Breda (24).

10. f. approximata nov. Zie Cat. VIII : (557). Valkeveen, Am-

sterdam (Z. Mus.); Ulvenhout (Kallenbach).

11. f. impuncta nov. Zie Cat. VIII, l.c. Albergen (v. d. M.); Nij-

kerk, Renkum, Naarden, Noordwijk, Oisterwijk (Z. Mus.); Apel-

doorn (de Vos).

Earophila Gumppenberg

739. E. badiata Schiff. Verbreid, maar lokaal, vooral op zand-

gronden, over het algemeen geen gewone vlinder.

1 gen, eind Maart tot half Mei (28-3 tot 17-5).

Vindpl. Ov.: Hengelo, Colmschate (geregeld). Gdl.: Put-

ten, Leuvenum, Nunspeet, Apeldoorn, Twello (vrij gewoon),

Empe, De Steeg, Arnhem, Oosterbeek; Eefde, Vorden, Doetin-

chem, Herwen, Lobith; Nijmegen, Heteren. N.H.: Egmond aan

Zee, Overveen, Bentveld, Aerdenhout, Zandvoort, Vogelenzang.

Z.H.: Leiden. N.B.: Breda. Lbg.: Kerkrade, Valkenburg, Hou-

them, Lemiers, Vaals. î

Var. 1. f. badiata Schiff. Grondkleur der voorvls. roodbruin,

middenveld lichter, geelachtig (HiBNER, fig. 291). South, pl. 88,

fig. 4. Hoofdvorm.

2. f. planicolor nov. Grondkleur der voorvls. roodbruin, midden-

veld van dezelfde tint1). Svenska Fjarilar, pl. 39, fig. 6. Arnhem,

Oosterbeek, Nijmegen, Overveen, Valkenburg (Z. Mus.); Aer-

denhout (Wiss.).

3. f. pallidaria Lambillion, 1909, Rev. Soc. Ent. Nam.: 56.

Grondkleur der voorvls. helder (lichter) roodachtig, middenveld

witachtig geel. Doetinchem (Cold.); Lobith (Sch.); Zandvoort

(Btk.).

4. f. obscurata nov. Grondkleur der voorvls. zwartbruin, mid-

denveld licht2). Leuvenum, Nijmegen (Z. Mus.); Twello (Cold.);

Arnhem (L. Mus.); Herwen, Lobith (Sch.); Zandvoort (Btk.);

Vogelenzang (Wiss.). |

5. f. alpestris Neuburger, 1904, Soc. Ent. 19: 20. Grondkleur

der voorvls. zwartbruin, middenveld van dezelfde tint. South, pl.

88, fig. 3. Arnhem (L. Mus.); Herwen, Lobith (Sch.).

6. f. defasciata nov. Voorvleugels eenkleurig, alleen met de

zwarte lijnen, die wortelveld en middenveld begrenzen en de

zwarte apicaalstreep. De donkerbruine banden binnen de zwarte

lijnen ontbreken dus3). Aerdenhout (Z. Mus.).

7. f. subbadiata Strand, 1903, Arch. Math. og Nat. 25 (9): 2.

1) Ground colour of the fore wings red-brown, central area of the same tint.

2) Ground colour of the fore wings black-brown, central area pale.

3) Fore wings unicolorous, only with the black lines bordering basal and

central area, and the black apical line. So the dark brown bands inside of the

black lines fail,

214 B. J. LEMPKE, CATALOGUS DER (709)

Het middenveld is in tweeën gedeeld, doordat de donkere zij-

lijnen elkaar onder het midden raken (tangens-type dus!). Arn-

hem (Z. Mus.); Lobith (Sch.); Zandvoort (Cold).

8. f. ocellaria Bodart, 1910, Rev. Soc. Ent. Nam. : 31. Midden-

veld der voorvls. in het midden gesloten, het onderste deel ver-

vangen door enkele oogjes (margaritata-type dus !). Lobith (Sch.).

9. f. approximata nov. Zie Cat. VIII: (557). Zandvoort (Z.

Mus.); Houthem (Jch.).

10. f. rectifasciaria Lambillion, 1909, lc. Middenveld der voor-

vis. sterk verbreed. Herwen (Sch.).

12. f. impuncta nov. Zie Cat. VIII: (557). Barrett 8, pl. 340,

fig. 2 b. Arnhem (Z. Mus.).

Pelurga Hb.

740. P. comitata L. Verbreid over het gehele land op allerlei

grondsoorten, gewoon. Bekend van Texel, Terschelling en Schier-

monnikoog.

1 gen, eerste helft van Juni tot begin Septr. (12-6 tot 5-9).

Var. 1. f. unicolor nov. De tekening der voorvls. slechts iets

donkerder dan de grondkleur! ). South, pl. 102, fig. 3. Wassenaar,

2 (Wiss.); Amsterdam, Oostvoorne (Z. Mus.).

2. f. contrastata nov. De lijn, die het middenveld franjewaarts

begrenst, zwartachtig, scherp afstekend2). Putten (Z. Mus.).

3. f. zonata Wahlgren, 1913, Ent. Tidskrift 34: 25. Het gehele

middenveld der voorvls. eenkleurig donkerbruinachtig. Svenska

Fjärilar, pl. 39, fig. 10 b. Maarsen (de Nijs).

4. f. tangens nov. Zie Cat. VIII: (557). Zeer gewoon.

5. f. impuncta nov. Zie Cat. VIII, Lc. Kralingen (Z. Mus.).

6. Dwergen. Amsterdam (Z. Mus.); Heerlerheide (Lck.).

Hydrelia Hb.

741. H. testaceata Donovan. Uitsluitend bekend uit midden-

en Zuid-Limburg en vooral in het laatste deel verbreid.

In Denemarken lokaal op de eilanden en in Jutland, meestal

zeldzaam. In Sleeswijk-Holstein verbreid; bij Hamburg verbreid,

maar zeldzaam; niet bij Bremen; in Hannover zeldzaam bij de stad;

in Westfalen al naar de vindplaatsen zeldzaam tot tamelijk ge-

woon ; in de Rijnprov. lokaal (Krefeld, Elberfeld, Aken, Oedt,

Bonn, Trier, Hunsrück). In België „bijna overal’ (maar zou dat

ook voor het Westen gelden ?). In Groot-Brittannië in Engeland

en Wales, alleen in het Zuiden niet zeldzaam. In Ierland. lokaal

en zeer zeldzaam.

1 gen, eind Mei tot eind Juli (27-5 tot 27-7).

Vindpl. Lbg.: Venlo, Limbricht, Rimburg, Kerkrade, Wij-

nandsrade, Valkenburg, Geulem, Houthem, Meerssen, Borgharen,

1) The markings of the fore wings only a little darker than the ground colour.

2) The line bordering the central area externally, blackish, sharply contrasting.

(710) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 215

Maastricht, Gronsveld, Eperheide, Epen, Holset, Vijlen, Vaals.

Var. 1. f. impuncta nov. Zie Cat. VIII : (557). Onder de soort.

742, H. flammeolaria Hufn., 1767 (luteata Schiff., 1775). Ver-

breid in bosachtige streken door het hele land, plaatselijk niet

zeldzaam.

1 gen., tweede helft van Mei tot begin Aug. (20-5 tot 7-8).

Vindpl. Fr.: Tietjerk, Oosterwolde. Dr. : Veenhuizen, Ansen,

Rheebruggen. Ov. : Ootmarsum, Agelo, Vasse, Almelo, De Lutte,

Lonneker, Delden, Ommen, Eerde, Oud-Leusen, Zwolle, Colm-

schate. Gdl.: Nijkerk, Harderwijk, Nunspeet, Apeldoorn, Twello

(weinig), Empe, Laag Soeren, Dieren, Velp, Arnhem, Renkum,

Bennekom, Lunteren ; Gorssel, Vorden, Boekhorst, Lochem, Ruur-

lo, Winterswijk, Aalten, Laag Keppel, Bijvank, Babberich ; Berg

en Dal, Hatert. Utr. : Woudenberg, Zeist, De Bilt, Bilthoven,

Groenekan, Amersfoort, Soest. N.H.: Hilversum, Bussum, Drie-

huis, Santpoort, Overveen, Vogelenzang, Heemstede. Z.H. : Noord-

wijk, Warmond, Leiden, Wassenaar, Meyendel, Scheveningen,

Den Haag, Loosduinen, Oostvoorne, Dordrecht. Zl. : Haamstede.

N.B. : Bergen op Zoom, Oudenbosch, Princenhage, Breda, Ginne-

ken, Ulvenhout, Oosterhout, Hondsdonk, Rijen, Tilburg, Hilvaren-

beek, Oisterwijk, Helvoirt, Veghel, Nuenen, Helmond, Deurne.

Lbg.: Plasmolen, Venlo, Baarlo, Tegelen, Susteren, Echt, Schin-

veld, Kerkrade, Voerendaal, Heek, Hulsberg, Aalbeek, Valken-

burg, Geulem, Houthem, Meerssen, Bunde, Maastricht, Gronsveld,

Gulpen, Wittem, Mechelen, Bissen, Eperheide, Epen, Holset,

Vaals.

Var. 1. f. luteosignata nov. De lijnen op de vleugels niet bruin-

geel, maar donkergeel, daardoor minder afstekend!). Kerperbos

(Epen) (Wiss.); Wittem (v. d. M.).

2. f. confluens Hoffmann, 1917, Mitt. Naturw. Ver. Steiermark

53: 194. De beide lijnen, die het middenveld begrenzen, onder de

middenstip met elkaar verbonden. Niet zeldzaam. Apeldoorn, Laag

Soeren, Hatert, Amersfoort, Wassenaar, Oisterwijk (Z. Mus.);

Ansen, Mechelen (EF. F.); Oud-Leusen (v. d. M.); Plasmolen,

Geulem, Epen (Wiss.).

3. Dwergen. Aalten (v. G.).

Euchoeca Hb.

743. E. nebulata Scop., 1763 (obliterata Hufn., 1767). Verbreid

door een groot deel van het land op niet te droge plaatsen, vrij

gewoon.

Twee gens., de eerste van begin Mei tot de derde decade van

Juli (8-5 tot 23-7), de tweede van eind Juli tot begin Septr. (27-7

tot 1-9). Erg scherp is de grens tussen beide gens. niet.

Vindpl. Fr.: Terschelling, Kollum, Tietjerk, Beetsterzwaag.

1) The lines on the fore wings not brown-yellow, but dark yellow, therefore

less contrasting.

216 B. J. LEMPKE. CATALOGUS DER (711)

Gr.: Haren, De Punt. Dr.: Paterswolde, Veenhuizen, Wijster.

Ov. : Ootmarsum, Vasse, Agelo, Almelo, Lonneker, Hengelo, Oud-

Leusen, Rijsen, Colmschate, Deventer. Gdl.: Nijkerk, Putten,

Hulshorst, Nunspeet, Apeldoorn, Twello (vrij gewoon), Loenen,

Laag Soeren, Renkum, Bennekom, Ederveen, Lunteren, Hulshorst ;

Vorden, Lochem, Barchem, Winterswijk, Vragender, Aalten, Doe-

tinchem, Keppel, Bijvank, Babberich ; Nijmegen, Heumen, Hatert.

Utr. : Zeist, De Bilt, Groenekan, Fort de Kiop, Nederhorstdenberg,

Nigtevecht, Soest, Amersfoort. N.H. : Hilversum, Amsterdam, Am-

stelveen, Middelie, Texel, Schoorl, Santpoort, Haarlem, Overveen,

Vogelenzang. Z.H. : Leiden, Wassenaar, Den Haag, Schevenin-

gen, Loosduinen, ‘s-Gravenzande, Rotterdam, Melissant. ZI. :

Haamstede. N.B.: Bergen op Zoom, Princenhage, Ulvenhout,

Rijen, 's-Grevelduin-Kapelle, Hilvarenbeek, Oisterwijk, Nuenen,

Eindhoven, Helmond, Deurne. Lbg.: Venlo, Tegelen, Limbricht,

Kerkrade, Wijnandsrade, Voerendaal, Hulsberg, Aalbeek, Valken-

burg, Geulem, Meerssen, Bemelen, Geule, Gronsveld, Noorbeek,

Gulpen, Epen, Nijswiller, Vaals.

Var. 1. f. suffusa Nordström, 1941, Svenska Fjärilar : 272, pl.

39, fig. 14 b. Op de geelachtige voorrand der voorvls. na zijn

beide vleugelparen vrijwel eenkleurig donkerbruin. Niet zeldzaam

bij het 4. Wijster, Keppel, Breda (L. Mus.); De Lutte, Wassenaar

(Wiss.); Oud-Leusen, Rijssen, Amsterdam, Epen (v. d. M.); Put-

ten, Renkum, Vorden, Venlo (Z. Mus.); Nunspeet (Vári); Hil-

versum (Caron).

Asthena Hb.

744, A, albulata Hufn., 1767 (candidata Schiff., 1775). Op een

heel enkele vindplaats in het Z.W. na, uitsluitend bekend uit het

Oosten (tot Twente) en het Zuiden. f

Twee gens, de eerste van begin Mei tot in de tweede helft van

Juni (5-5 tot 21-6), de tweede van half Juli tot in de tweede helft

van Aug. (14-7 tot 23-8).

Vindpl. Ov.: Volthe. Gdl.: Twello (vrij zeldzaam), De

Steeg, Arnhem, Oosterbeek, Renkum; Bijvank ; Ubbergen, Nijme-

gen. Zl. : Haamstede, 5-6-1938 (Br.). N.B. : Breda, Ulvenhout,

Ginneken, Hondsdonk, Eindhoven. Lbg. : Plasmolen, Arcen, Venlo,

Tegelen, Roermond, Posterholt, Spaubeek, Kerkrade, Vijlen, Val-

kenburg, Geulem, Houthem, Meerssen, Bunde, Geule, Bemelen,

St. Pieter, Gronsveld, Gulpen, Mechelen, Eperheide, Epen, Nijs-

willer.

Var. 1. f. anastomosata nov. Op de voorvls. zijn de derde en

vierde dwarslijn geheel of grotendeels samengesmolten!). Nij-

megen (Z. Mus.); Epen (Wiss.).

745. A. anseraria Herrich-Schäffer, Uitsluitend aangetroffen in

Oost-Gelderland en Zuid-Limburg. In Denemarken slechts bekend

1) On the fore wings the third and fourth transverse lines are completely

or for the greater part united.

(712) NEDERLANDSE MACROLEPIDOPTERA 217

van 1 vindplaats op Seeland (Noordgrens van de soort). Ner-

gens in het omringende Duitse gebied! (Maar de vlinder moet

toch wel, gezien de verbreiding in Zuid-Limburg, in de Rijnprov.

te vinden zijn.) In België alleen bekend. van Lanaeken ten W. van

Maastricht, waar Majoor Rijk de soort ontdekte (ook hier toch

stellig meer vindplaatsen !). (Ook niet vermeld van Noord-Frank-

rijk!) Niet in Groot-Brittannië en lerland. Het areaal schijnt dus

in elk geval erg verbrokkeld te zijn in West-Europa.

1 gen. begin Juni tot eind Juli (6-6 tot 26-7).

Vindpl. Gdl.: Slangenburg, Bijvank. Lbg. : Houthem, Meers-

sen, Bemelen, Gronsveld, Sint Geertruid, Epen.

Corrigenda

Catalogus IV (Tijdschr. v. Ent. 82, 1939)

p. (248), r. 3 v.b. Faprıcıus’ Systema Entomologiae is zonder

twijfel vóór het Syst. Verzeichnis gepubliceerd. De door

Turner (en Tams) geponeerde stelling (cf. Cat. V:

(306), noot 2), dat het Syst. Ent. gerekend moet wor-

den na het Verzeichnis gepubliceerd te zijn, wordt te-

recht door niemand aanvaard. Daaruit volgt, dat de cor-

recte naam voor de soort is: Diarsia mendica F., 1775

(= festiva Schiff, 1775, = primulae Esp. [1788]).

Noctua mendica F., 1775, is geen homoniem van Pha-

laena mendica Clerck, 1759.

p. (270), r. 17 v.b. Prout had ongelijk. Volgens art. 30, b, der

Internat. Nomenclatuurregels is typica het genotype van

Phalaena L. Op p. (240), r. 21 v.b., moet de geslachts-

naam Naenia dus veranderd worden in Phalaena L.

Catalogus V (Tijdschr. v. Ent. 83, 1940)

(300) ir > v.o. en

r. 12 v.b. sagittifera moet zijn: sagittigera.

. (306), r. 19 v.b. cucubali Schiff. moet zijn: rivularis F., 1775

(= cucubali Schiff., 1775). Zie correctie Cat. IV:

(248), hierboven.

UUs

EN GS

(©)

Catalogus VI (Tijdschr. v. Ent. 84, 1941)

3 zt 19 wor de O meer pata ilo Ze

p. (393), r. 7 v.o. vol. 44 moet zijn : vol. 46.

Catalogus VII (Tijdschr. v. Ent. 85, 1943)

p. (448), r. 3 v.b. f. gueneei Dbld. hoort niet tot deze soort, maar

tot Luperina nickerlii Frr. (Dr. E. A. Cockayne in litt.),

moet hier dus vervallen.

Catalogus VIII (Tijdschr. v. Ent. 90, 1949)

. (475), r. 2 v.o. Valthe moet zijn: Volthe.

(480), r. 18 v.o. A. lunulina Hw. moet zijn: A. oblonga Hw.,

1809.

D TD

218

B. J. LEMPKE, CATALOGUS ETC. (713)

p. (481), r. 3 v.b. f. variegata Stgr. moet zijn: f. oblonga Hw.,

DUT

. (506),

Lep. Brit.: 188 (= variegata Stgr., 1871, Cat. ed. 2:

101)1).

r. 5 v.b. S. degenerana Hb. is wel in Engeland aange-

Entom. 83: 123, pl. IV, fig. 9. Het is niet het groene ex,

dat ik in Londen zag, doch het bevindt zich in de coll.

te Tring.

r. 24-25 v.o. en r. 7 v.o. brunnea moet zijn : brunnescens.

r. 16 v.b. Hattem hoort bij Gelderland.

r. 4 vo. from moet zijn: form.

r. 16 v.o. Oegst- moet zijn: Zwam-

r. 20 v.b. De biologische mededeling van BoLDT is on-

juist en berust op een vergissing. A. V. HEDGES beschrijft

een uitstekend geslaagde ab ovo kweek met populier

(1950, Entom. 83 : 97— 98).

r. 5 v.o. Juli moet zijn: Juni.

r. 17 v.b. 21-8 moet zijn: 27-8.

r. 23 v.b. Hipparchus Leach, 1815, is een synoniem van

Geometra Schiff., 1775. Reeds in 1829 (Hist. nat. Lép.

Fr. 7 (2): 106) fixeerde DuponcHEL Phalaena papilio-

naria L. als het genotype van Geomefra. De correcte

naam voor de soort is dus: Geometra papilionaria L.

r. 3 v.o. paginaprioriteit moet zijn: regel-prioriteit.

Geen van beide wordt door de Internationale Regels er-

kend, zodat een beslissing niet nodig is.

r. 17 v.b. toevoegen: Putten (Z. Mus.).

Catalogus IX

fig. 36. Begin Juni 1950 kwamen 2 2 9 van Anaitis

plagiata L. uit de pop. Het uiteinde van het abdomen was

bij de levende dieren wel iets omlaag gebogen, maar lang

niet zo sterk als bij het afgebeelde collectie-ex.

1) In part VIII of the Catalogue, p. (480) (Tijdschr. v. Ent. 90: 70), foot-

note 2, I referred to BARRETT's statement, that the type of Noctua oblonga Hw.

was a form of Apamea remissa Hb. Dr E. A. Cockayne, however, examined

HawoRTH's type specimen, which is in the collection of the British Museum (Na-

tural History) and found that it is "a good example of the uncommon variegated

form of what we used to call abjecta” (in litt, 15 January 1950). So the cor-

rect name for the species is Apamea oblonga Hw., 1809 (abjecta Hb., [1809—

1813]), and f. variegata Stgr., 1871, is a synonym of the type form.

— 219 —

New Dutch East Indian Lamiinae

_(Col., Cerambycidae)

E. F. GILMOUR

The following new species are for the major part from islands

in the Dutch East Indian Archipelago. The types are in the British

Museum (Natural History) or in my own collection.

The second half of this paper deals with a number of new species

of Tmesisternini,a tribe which has the genera Tmesisternus

Latr., and Trigonoptera Pasc., as its largest members. These two

genera are extremely widely distributed throughout the East In-

dies, but there are numerous gaps in this, particularly from some

of the lesser known islands. I would therefore, like to appeal to all

collectors out there, or even those with small collections of material

from this region, to send it in for examination, so that our know-

ledge of the tribe may be perhaps increased.

Agnia eximia Pasc. var. abasomaculata nov.

This very distinct variety differs noticeably from the typical form

in lacking the median longitudinal pronotal band, which is reduced

to a very small anterior spot, and the two lateral

bands do not reach the posterior margin; all the

white markings on the basal half of the elytra in

front of the premedian band are missing, and the

remaining spots tend to be as in ab. albofasciata

Breun., where they are united to form transverse

bands.

Length, 15.5 mms., breadth, 5.8 mms.

Ternate. HoLoTYPE ( & ) in my collection. Unique.

Triammatus waigeuensis sp. nov.

Male: Black, covered with pale brownish pubes-

cence, which is more or less uniform. Head and

pronotum almost immaculate above, the latter with

a narrow, very vague, slightly lighter brown longi-

tudinal band on each side of the disc. The elytra

with about four very small velvety dark brown spots, Fig. 1.

(which may be partially united, or slightly subdivid- pune Kae

ed) on each elytron, one pair at about the basal third, pre Kad

and the other pair immediately behind the middle; nov é (x 5 2).

220 E. F. GILMOUR, è

a few irregular, less distinct, smaller spots apically along the suture

and at the apex. The underside covered with greyish-brown pu-

bescence, with a densely pubescent white lateral longitudinal band

extending from the lower lobes of the eyes as far as the posterior

border of the metasternum.

Elongate, moderately robust.

The antennae one and a half to one and three-quarter times as

long as the body; with a few very sparse hairs beneath on the

basal segments ; the scape fairly elongate, bearing a large distinct

complete apical cicatrix, about one and a third times as long as the

fourth segment, which is about equal in length to the

scape; the third, fourth and fifth segments very

strongly swollen apically; all the segments very

finely and closely punctured, the scape with a number

of scattered larger punctures. The antennal tubercles

strongly lobularly prolonged vertically, very closely

approximated. The lower lobes of the eyes as broad

as long; about as long as the genae. The frons

strongly trapezoidal; the whole head fairly finely

and closely punctured, with a number of larger scat-

tered punctures on the vertex, and more closely on

the upper part of the frons. The prothorax transverse,

with a slender, pointed spine in the middle of each

side; with two anterior and two posterior transverse

grooves, of which the median two are the strongest ;

the disc very finely transversely rugose; a number

of conspicuous granules laterally and at the base of

T Fig. 2. the spines ; the whole very finely and closely punc-

riammatus 5

HOTS tured. The scutellum slightly transverse, broadly

sp. nov. 3(x4.5). rounded apically ; finely and closely punctured. The

elytra elongate; broad basally, distinctly attenuate

to the apices which are broadly rounded ; covered densely with quite

large, distinct granules on the basal quarter, these becoming smaller

there and changing to large distinct, fairly well-separated punctures,

which gradually become finer towards the apex; the interstices

closely micropunctate.

The underside completely very finely and closely punctured ; the

prosternal protuberance not as high as the coxae, regularly round-

ed; the mesosternal protuberance with a broad, distinct, large

obtuse tubercle, and vertically truncate anteriorly. The apical vent-

rite about twice as long as the preapical, and truncate apically. The

legs of moderate length, with the anterior distinctly elongate ; the

femora moderately claviform; the anterior tibiae with a strong

spinous tubercle internally ; the intermediate tibiae with an external

groove, limited proximally at the middle by a distinct tubercle ; all

finely and closely punctured, with sparse larger punctures scat-

tered here and there ; the tarsi rather broad, with long lateral hairs.

Length, 18.5—21 mms., breadth, 6—7 mms.

Waigeu. HoLoTypE (&) and PARATYPE ( 4) in my collection.

This very distinct new species appears to be rather smaller than

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 221

the other species of the genus. It is most closely allied to the male

of T. tristis Pasc., in general fascies, but differs conspicuously in

colours, the latter species having a complete leaden-grey pubescence,

with larger black maculae.

Pericycos teragramus sp. nov.

Completely black. The head with yellow maculae as follows:

an elongate one on each side of the frons; a rounded one on each

gena, and a large one on the vertex. The tibiae, tarsi and first six

antennal segments covered with fine sparse greyish pubescence ;

the apical five antennal segments covered with fine, sparse brownish

pubescence. The pronotum, the scutellum, the underside, the femora

and the extreme elytral apex covered with pale ochraceous-yellow

pubescence, except the middle of the ventrites which are black and

glabrous ; this pubescence most dense on the metasternum and the

ventrites laterally. The elytra covered with variably confluent,

metallic green or bluish maculae, with shining black granules, and

the interstices glabrous black and shining.

Male: Moderately robust and elongate. Antennae robust, about

one and a fifth times as long as the body, with a few very sparse

setae below on the basal segments ; the scape moderately elongate,

with a complete apical cicatrix ; the third segment about one and

a seventh times longer than the fourth, about one and a third times

as long as the scape; the following segments gradually decreasing ;

the third to sixth segments with a small preapical depression ex-

ternally ; all the segments very finely and fairly closely punctured.

The frons trapeziform, moderately and fairly closely punctured ;

the genae a little more coarsely punctured; the vertex sparsely

punctured laterally ; the antennal tubercles moderately raised, and

fairly closely approaching. The pronotum very slightly transverse

(about 28 : 25) ; narrowed apically, slightly rounded laterally, with

an extremely small infero-lateral tubercle on each side; trilobed

basally ; with two anterior and two posterior transverse grooves,

each pair widely separated, and the inner of each pair strongly

medially sinuate on the disc, with a rather distinct depression at

the middle of each ; the whole completely covered with close, small,

shining black granules, the interstices extremely finely and sparsely

punctured. The scutellum slightly transverse, subtriangular, narrow-

ly rounded apically ; micropunctate. The elytra elongate, convex ;

each with a strong basal rounded lobe projecting anteriorly on

each side of the scutellum, and with two slightly raised, obtuse lon-

gitudinal carinae on about the apical two-thirds ; covered with fairly

fine shining granules, which are closest basally, and change to

sparse punctures suturally ; the interstices irregularly, finely micro-

punctured.

The underside very finely punctured, closely laterally, rather less

close medially, particularly on the ventrites. The prosternal protube-

rance moderately broad, about as high as the coxae, rounded an-

teriorly, more or less vertically truncate posteriorly. The mesosternal

protuberance bearing a very large, strongly anteriorly projecting

222 i) E. F. GILMOUR,

tubercle. The apical ventrite slightly truncate apically. The legs of

moderate length; the femora scarcely swollen, almost linear; the

intermediate tibiae grooved externally ; the tarsal segments broad,

with long black lateral setae.

Female: Distinctly more robust than the male. (The antennae

broken from the fourth segment, but probably about as long as the

body). The apical ventrite rather strongly emarginate apically, and

bearing a long dense tuft of black hairs on each side. The tarsi not

as broad as in the male, and with much shorter lateral setae.

Length, 19—24 mms., breadth, 6.5—9 mms.

Sarawak: Mt. Merinjak (Allotype) and Sarawak (No further

data) (Holotype). HoLoTYPE ( 4 ) in my collection. ALLOTYPE (2 )

in the British Museum (Nat. Hist.).

This new species is most closely allied to P. princeps Pasc.,

from which it can be immediately distinguished by the elytral sutural

spots not being yellow and the labrum not yellow. It may be separa-

ted from the other species as shown in the following key.

Key to the Genus Pericycos Breun.

1. The elytra covered with metallic green confluent spots … … … 2

— The elytra covered with ochraceous spots ........................ 3

2. The labrum yellow pubescent ; the elytral sutural spots yellow

SR AIN sale Dee ae ont AE LE sR dene: Brei ser princeps Pascoe

— The labrum black ; elytral sutural spots metallic green, like the

TEE N ERLITT TS ERTL teragramus Sp. n.

3. The pronotum as long as broad, bearing a very small lateral

tubercle ; the base of the elytra with a triangular projection

NE RAT A Dr a lr philippinensis Breun.

— The pronotum transverse ; the base of the elytra with a rounded

projecting lobe wont. vases gee En 4

4. The lateral pronotal spine distinct ; the elytra

with granules over their whole length, except

(lp

| b The holotype (fig. 3a) has the black pronotal

markings very small and inconspicuous, while in

Fig. 3. the paratype (fig. 3b) they are very enlarged and

Cylindrepomus coalesced to form a large lateral longitudinal ma-

peregrinus Pasc.. cula on each side. As these vary considerably from

var. connexa nov. je . . . . .

specimen to specimen in typical series, no varietal

$, a. holotype; * x 5

b. paratype. impòrtance can be attached to this difference.

Suturallly ‘ace eden cl guttatus Heller

— The lateral pronotal spine scarcely distinguish-

able; the elytra only granular on the basal

third et re varieguttatus Schwarz.

Cylindrepomus peregrinus Pasc., var. connexa nov.

This variety differs from the typical form in

its elytral markings.. In long series the typical form

is found to be very constant, but in this variety the

second and third transverse greyish fascia are con-

nected or almost connected, by a distinct prolon-

gation from each band medially.

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 223

Length, 9.5—14 mms., breadth, 2—3.5 mms,

Java (No further data). HOLOTYPE ( ¢) and PARATYPE (&) in

the British Museum (Nat. Hist.).

Cylindrepomus grammicus Pasc., var. waigeuensis nov.

This new variety is distinctly different from the

typical and other forms of the species in the elytral

sutural longitudinal yellowish band being divided, and

missing from about the middle to about the apical

third or quarter. (This is not due to ‘rubbing’ as it is

constant in all the specimens examined). The pronotal

longitudinal bands are narrow as in the typical form,

and the holotype lacks the longtudinal bands on the

vertex as in subsp. hecate Dillon & Dillon, but these

are fairly distinct, though very narrow on the other

specimens.

Length, 16—16.5 mms., breadth, 3.2—3.5 mms.

Waigeu : Camp Nok, 2,500 ft. (April, 1938, L. E.

Cheesman) (Holotype and 1 paratype). Waigeu (No

further data) (Paratype). Hororyre (&) and 2

PARATYPES (&) in the British Museum (Nat. Hist.)

One paratype has the right antenna missing from Bigol:

the scape, and the other has both antennae missing Cylindrepomus

from the scape, although the latter is in better con- 9... var war

dition than the others as regards pubescence. eens neet

Amblymora V-flava sp. nov.

Female : Moderately robust, elongate.

Dark brown ; completely covered above and below

with more or less uniform brownish pubescence,

which is somewhat greyish-brown towards the elytral

apex, where there are also a few small irregular gla-

brous areas. On each elytron there is a pale yellow,

oblique, very narrow fascia on the disc, extending

from the basal sixth behind the humerus, and less

laterally, to the suture at the basal third, forming a

broad V with that of the opposite elytron. The ven-

trites irregularly glabrous medially with grey apically

and basally.

The antennae about one and a seventh times as

long as the body; slender; fairly densely fringed

beneath, except the scape, and the apical two seg-

ments much more sparsely ; the scape rather elongate,

subcylindrical ; the third segment elongate, almost

twice as long as the fourth ; the fifth shorter than the

third ; the rest gradually decreasing, except the apical

which is again slightly elongate; all the segments , Fig. 5.

; Amblymora v-

bercles very slightly raised, widely separated. The

224 +E. F. GILMOUR, NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE.

eyes strongly emarginate, rather closely approaching above; the

lower lobes large, slightly elongate, about four times as long as the

genae. The frons distinctly elongate, slightly convex, with a very

fine median longitudinal groove from the upper part, extending to

the posterior border of the head ; very strongly and fairly closely,

coarsely punctured; the interstices and the vertex closely micro-

punctured. The prothorax slightly transverse; with a small, very

pointed lateral tooth slightly behind the middle on each side ; rather

strongly convex, and rounded laterally ; narrowed anteriorly ; the

disc completely covered with very large, quite close, coarse

punctures which become rather smaller infero-laterally ; the inter-

stices closely micropunctured ; with a very slight basal transverse

broad groove. The scutellum slightly transverse, subtriangular, nar-

rowly rounded apically ; closely micropunctured. The elytra elon-

gate ; rather strongly convex ; distinctly attenuate, but slightly roun-

ded to the apex ; the apices rather narrow, obsoletely, and slightly

obliquely truncate, the sutural and marginal angles rounded ; each

elytron with four fairly distinct, but obtuse, longitudinal carinae ;

coarsely and fairly closely punctured basally, then seriately punc-

tured, with a single row between each carina, and more irregularly

laterally, becoming much finer apically.

The underside completely, fairly closely micropunctured. The

prosternal protuberance broad, as high as the coxae; transversely

and vertically truncate posteriorly. The mesosternal protuberance

broader than the prosternal; very slightly concave, but almost

transversely truncate, and vertically truncate anteriorly. The apical

ventrite about one and a half times as long as the preapical ; trun-

cate apically ; (the ovipositor slightly more than twice as long as

the apical ventrite). The legs of moderate length; slender; the

femora clavate ; (Pascoe in his generic description states ‘fusiform’,

but the braodest point is not median, but distal!) ; the intermediate

tibiae grooved externally; all very finely and closely punctured ;

the tarsi elongate and slender, and all the segments about equal in

length.

Length, 10 mms., breadth, 3.5 mms.

Aru. HoLoTyPE (9) in the British Museum (Nat. Hist.).

This new species is probably most closely allied to A. fumosa

Pascoe, but differs conspicuously from that species and. all the

other known species of the genus in the pale oblique yellow band

on each elytron, as well as minor differences.

PascoE mentions (1867, Trans. Ent. Soc. Lond. (3) 3 456)

under his species consputa, (to which the above newly described

species shows distinct affinities), a slightly different specimen from

Aru, but I have not been able to discover a specimen under this

species in the British Museum (Nat. Hist.) which agrees with

v-flava Gilmour from the same island,

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 225

TMESISTERNINI Thomson.

Trigonoptera immaculata sp. nov.

Male : Rather small compared to the other species ; elongate.

Pitchy-brown ; covered above with thin brownish pubescence ;

the frontal groove and ocular margins very sparsely whitish pubes-

cent ; on each side of the pronotum an obscure brownish-ochraceous

irregular macula ; the elytra almost uniformly pubescent, with slight

lighter brown patches apically ; the underside, legs and antennae

thinly greyish pubescent.

The antennae a little more than a seventh longer than the body

(the eleventh segment is missing) ; slender; sparsely fringed be-

neath; the scape more or less elongate, subcylindrical ; the third

segment slightly sinuate, elongate, about one and a

third times as long as the fourth segment, and

about one and a half times as long as the scape ;

the rest gradually decreasing. The antennal tu-

bercles scarcely raised, almost flat. The frons very

slightly trapeziform and slightly transverse, with

a distinct, fine, median longitudinal groove, which

extends to the posterior border of the head; the

whole head very finely and closely punctured. The

eyes strongly emarginate, the lower lobes large,

slightly transverse, about three times as long as

the genae. The pronotum about one and a half

times as broad as long ; convex ; trilobed basally ;

bearing a small spine laterally on each side a little

behind the middle; finely, moderately closely

punctured, more closely apically, with a narrow

median longitudinal impunctate region. The elytra

elongate, attenuate to the apex ; the apex slightly

emarginate, the sutural angle spinous, the marginal

angle shortly spined; the whole covered with -

moderately large, not very close punctures, which

become slightly smaller to the apex. „Ei 6:

i à è rigonopfera im-

The underside completely very finely, and fairly maculata sp. nov.

closely punctured; the prosternal protuberance 3 (x 8.4).

broad, as high as the coxae, truncate posteriorly

and rather strongly posteriorly projecting ; the mesosternal protube-

rance broad, bilobed anteriorly ; the apical ventrite a little longer

than the preapical ; rather narrowly truncate apically. The legs of

moderate length; the femora claviform; the intermediate tibiae

grooved ; all very finely and closely punctured ; the tarsi moderately

elongate.

Length, 8 mms. breadth, 2.8 mms.

Japen Island (= Jobi Island). HoLotypE (4) in the British

Museum (Nat. Hist.), unique.

This is the smallest species of the genus now known. It is perhaps

most closely allied to T. obscura Gilmour, in being similarly almost

immaculate, but differs from that species in lacking the long

226 E. F. GILMOUR,

setae. It differs from all the other species by the elytra being

immaculate, and without distinguishable, even faint, longitudinal

grooves.

Trigonoptera sulcata Auriv. var. reversa nov.

This variety differs conspicuously from the typical form in the

premedian broad elytral spot being much broader

laterally than towards the suture. The apex is also

more broadly grey; this macula extending margi-

nally a little and not restricted to the suture.

Length, 11.5 mms., breadth, 4 mms.

Museum (Nat. Hist.), unique.

Trigonoptera albocoilaris sp. nov.

Male: Only moderately robust; elongate.

Pitchy-black ; the underside completely whitish

pubescent except for a glabrous longitudinal band

on about the median third from gula to abdominal

apex. The legs finely greyish pubescent; the

antennae very finely brownish pubescent, the

segments from the fourth extremely narrowly

annulated with white basally. The upperside glab-

rous and shining, except for distinct pubescent

areas: the head with yellow pubescence medially,

round the eyes and on each side of the anterior

edge of the frons. The pronotum broadly white

Fig. 7. pubescent laterally, with an extremely sparsely

Trigonoptera sulca- pubescent median longitudinal band, which broa-

3 ia dens posteriorly. The scutellum yellowish pubes-

tudinal maculae ; the suture and margin narrowly yellowish, the

marginal band uniting apically with the median discal band, which

is almost complete from the base; a lateral discal band between

these two, complete from the base to a little past the middle, then

broken into an elongate posterior macula; between the median

discal band and the suture is a more broken band of elongate spots

reaching to about the apical third, which is somewhat bifurcate

anteriorly.

The antennae slender, about one and a fifth times as long as

the body; sparsely fringed beneath, but rather lengthily on the

scape and third segment ; the scape elongate, rather slender, slightly

arcuate, subcylindrical; the third segment slightly sinuate, about

one and a quarter times as long as the fourth segment, which is

about equal in length to the scape; the rest gradually decreasing ;

all micropunctate. The antennal tubercles flat. The frons slightly

trapeziform, about as broad as long, with a fine median longitu-

dinal groove ; with a distinct short anterior carina, which bifurcates

medially, the two thus formed running to the vertex and each

bifurcating again, the median pair uniting medially, the external

pair running to the posterior border of each eye and becoming

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 227

obsolete. The whole head extremely finely and closely punctured ;

a few larger punctures on each side of the frons. The eyes very

strongly emarginate ; the lower lobes moderately strongly swollen,

transverse, almost two and a half times as long as the genae. The

pronotum about one and a third times as broad as long ; convex ;

trilobed basally ; bearing a very small lateral spine on each side, a

little behind the middle; a little coarsely and rather sparsely

punctured. The scutellum slightly transverse, broadly rounded,

micropunctate. The elytra elongate, strongly attenute to the apex,

which is distinctly emarginate, both sutural and

marginal angles being distinctly spinous, the mar-

ginal projecting more than the sutural ; moderately

closely granularly punctured basally, thence with

five to eight very irregular rows of large punctures

to a little past the middle, thence much more finely

punctured and more sparsely to the apex.

The underside completely, rather sparsely, mi-

cropunctate medially, much more closely laterally,

(where pubescent) ; the prosternal protuberance

very broad, almost as high as the coxae, broadening

and truncate apically and strongly projecting post-

eriorly ; the mesosternal protuberance very broad,

bilobed anteriorly ; the apical ventrite about one

and a quarter times as long as the preapical and

truncate apically. The legs slender, of moderate

length ; the femora moderately claviform ; all fairly

closely micropunctured ; the tarsi not very elongate.

Length, 11.5 mms., breadth. 3.75 mms.

Japen Island; Manai River. HoLOTYPE (&) in

the British Museum (Nat. Hist.). Unique.

This distinct new species is most closely allied to

T. lateplagiata Breun, but differs conspicuously in

not having a greenish tint ; in the head being almost

Fig. 8.

Trigonoptera

albocollaris sp., nov.

completely pubescent; in the pronotal lateral ma- 3(x 5.8).

culae being white, not ochraceous, and continued

to the underside, and the elytral markings being more distinct.

Trigonoptera breuningiana sp. nov.

Male: Not very robust ; elongate.

Black, shining ; the legs and underside finely greyish pubescent,

except for a median irregular, longitudinal glabrous band on the

sternum and ventrites. The upperside glabrous except for distinct

dense pubescence as follows: the head almost completely white

pubescent except for a median frontal band, which diverges at the

vertex and then trifurcates to the apex of the antennal tubercles

and the posterior border of the head; the pronotum with a large

pale yellowish or ochraceous lateral macula on each side, which

narrows towards the anterior border, which it does not reach, and

is strongly emarginate anteriorly ; the scutellum sparsely whitish

pubescent apically ; the elytral suture and margin narrowly white ;

228 E. F. GILMOUR,

on each elytral disc three distinct longitudinal white bands, which

are distinctly broken just before the basal quarter, thus forming

an oblique black band from beneath the humerus to the suture at

the basal quarter; the innermost band sometimes uniting with the

marginal at the apex ; the lateral almways complete and the median

sometimes complete, or sometimes broken into two elongate spots ;

the antennae very finely brownish pubescent, sometimes a little

greyish externally, the third to sixth or eighth segments narrowly

and rather vaguely (particularly on the apical segments) annulate

with grey basally.

The antennae slender, about one and a third as long as the body ;

rather distinctly fringed beneath on the basal five segments; the

scape elongate, obconical, equal in length to the

fourth segment ; the third segment about one and

a quarter times as long as the scape; the rest

gradually decreasing ; all micropunctate. The frons

slightly trapeziform, very slightly broader than

long, with a fine median longitudinal groove;

with a rather obsolete bifurcating anterior carina ;

with a number of very large punctures between

the base of the antennal tubercles, and a few on

each side of the frons and on the vertex; the in-

terstices micropunctate. The eyes almost subdivi-

ded ; the lower lobes moderately swollen, distinctly

transverse and about one and a half times as long

as the genae. The pronotum about one and a third

times as broad as long ; convex ; trilobed basally ;

bearing a very obtuse lateral spine on each side a

little postmedially ; the whole covered rather even-

ly with large moderately close punctures. The

scutellum very slightly elongate, rounded apically ;

micropunctured. The elytra elongate, strongly at-

Tri tenuate to the apex, which is extremely slightly

rigonoptera - :

breuningiana sp. einarginate, almost truncate, with sutural and mar-

nov. 3 (x 7). ginal angles very slightly spiniform; about the

basal two-thirds covered irregularly with very

large, variably sparse, punctures, which stop rather abruptly towards

the apical third, the interstices and apical third closely micro-

punctured.

The underside very finely and fairly closely punctured; the

prosternal protuberance moderately broad, almost as high as the

coxae, truncate apically and moderately posteriorly projecting ; the

mesosternal protuberance very broad, vertically truncate and very

slightly bilobed anteriorly ; the apical ventrite slightly longer than

the preapical, and very slightly rounded apically. The legs slender,

of normal length; the femora strongly clavate; all fairly closely

micropunctured ; the tarsi moderately elongate.

Length, 9—10 mms., breadth, 3.25—3.6 mms.

Dutch New Guinea ; Mimika (4° 35’ S. 136° 30’ E) (Holotype),

Modowi (Paratype). HoLoryPE (4) and PARATYPE (&) in

British Museum (Nat. Hist.).

Fig. 9.

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 229

This species is most closely allied to 7. lateplagiata Breun., but

differs conspicuously in the elytral bands being white, not yellow,

and in them not being at all broken medially, as well as in minor

structural details.

Trigonoptera neja sp. nov.

Female: Moderately robust, elongate.

Black, shining ; the legs finely greyish pubescent ; the underside

glabrous medially, pubescent laterally (in this specimen this pu-

bescence is matted and dirty blackish-brown, but will probably be

found to be greyish in a fresh specimen) ; the antennae very finely

brownish pubescent, somewhat intermixed with greyish on the basal

segments. The eyes margined with dense whitish-yellow pubescen-

ce; the frons with a similarly coloured spot on each

side anteriorly, and the broad groove of the vertex

densely pubescent. The pronotum with only a few

small inconspicuous sparse patches of greyish pu-

bescence. The elytra almost completely greyish

pubescent, except for the humeri, and an elongate

postscutellar spot, a median elongate spot on each

side of the suture, and three narrow glabrous

longitudinal carinae on each elytron, which unite

preapically in succession from suture to margin,

the lateral carina extending to the apex ; the elytra

with large, sparsely scattered black punctures.

The antennae slender, reaching to about the

apical sixth of the elytra ; sparsely fringed beneath

on the basal five segments; the scape elongate,

subcylindrical, about equal in length to the third

segment and about one and a third times as long

as the fourth; the rest gradually decreasing ; all

micropunctured, those on the scape slightly larger.

The frons very slightly trapeziform, distinctly

transverse, with a fine median basal carina which GESSO

bifurcates medially, (and is joined there by a much En nee

finer carina from each side of the labrum), each sp. nov. ? (x 4.4).

carina running to the vertex and becoming gra-

dually obsolete posteriorly ; a number of coarse punctures on each

side of frons, the rest of the head very finely and closely punctur-

ed. The eyes almost subdivided ; the lower lobes distinctly swollen,

transverse and about twice as long as the genae. The pronotum one

and a quarter times as broad as long ; convex ; moderately trilobed

basally ; with an obtuse lateral spine on each side a little behind

the middle ; the whole covered with numerous large punctures, the

interstices closely micropunctured. The scutellum slightly elongate,

glabrous, micropunctured. The elytra elongate, slightly rounded,

but strongly attenuate to the apex, which is rather strongly emar-.

ginate, both sutural and marginal angles spinous, the latter the

longest ; the humeral region with a number of obtuse small tuber-

cles ; the whole with large, sparse, scattered punctures, somewhat

230 E. F. GILMOUR,

subseriately arranged, the interstices closely micropunctured.

The underside finely micropunctured ; the prosternal protuberan-

ce very broad, truncate posteriorly, and strongly posteriorly pro-

jecting ; the mesosternal protuberance extremely broad, and strongly

bilobed anteriorly ; the apical ventrite almost twice as long as the

preapical, with an obtuse median longitudinal groove, and broadly

truncate apically. The legs slender, not very elongate; the femora

moderately clavate; all finely micropunctured; the tarsi rather

slender and moderately elongate.

Length, 15 mms., breadth, 4.8 mms.

Koberi, 8,000 ft. (I have been unable to find this locality).

HororyPe (9) in the British Museum (Nat. Hist.). Unique.

This species is rather distinct from any other in the genus, but

is perhaps most closely allied to T. maculata Perroud or T. vittata

Gestro, but differs conspicuously from both, in lacking pronotal

markings, and in the elytra being almost wholly greyish pubes-

cence.

Key to the Genus Trigonoptera Pascoe

1. Elytra more or less dark unicolorous, without any light coloured

spotsnoramarking sn ne cae eee TT immaculata sp. nov.

— Elytra with light coloured spots or lines, (perhaps indistinct) 2

. Elytra with extremely vague, indistinct pale longitudinal bands,

particularly in the apical half; head and prothorax with long

distinct erect setae, and the elytra to a less extent ...............

SC MAIS RT AE IR SAAN noren obscura Gilmour 1949..

— Elytral pale markings at least distinct, though perhaps ill-

defined ; no numerous distinct long setae ........................ 3

3. Elytra marked with red spots ............ ornata McLeay 1886.

— Elytral. spots' not red... a En 4

4. Elytra with a complete white transverse premedian fairly re-

gular’ bandit sneerde RP nn 5)

— Elytra without a complete transverse band ..................... 7

5. Scutellum covered with pale yellow pubescence ..................

BEIN AR N IE E Aido AGR flavoscutellata Breun. 1939.

— Scutellum covered with brown pubescence ..................... 6

. Elytral markings clearly whitish, irregular, those in the apical

half tending to ramify ; lacking a marginal band, except api-

cally ; the sutural band not joining the transverse premedian

bande Dr LAN AE AA ER pseudomaculata Breun. 1939.

— Elytral markings clearly yellow, fairly regular, those in the

apical half not ramifying ; a more or less complete marginal

band present; the sutural band uniting with the premedian

transverse Dance transversefasciata Gilmour 1949.

7. Each elytron with a large transverse premedian white spot 8

— VElytra without this spot zn. vordert See 13

. This spot extremely broad near the suture ........................

rd A. sulcata Auriv. s.str. 1924.

10.

ils

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 231

Mis spot) extremely’ broad) marginallyraı.. ann...

Bene Ar NA N so wis sulcata Auriv. ab. reversa nov.

This spot neither broadened suturally or marginally, and fairly

BEAT ER EN ER LATE ERDE 10

At the basal quarter and apical third of each elytron is a curved

Clear hite nine MAAN en TEN. 11

Elytra without similar lines, only marked with vague longitudi-

Dalswhitish bands ent MEE AT NER 12

A number of small spots at the base of the elytra ; the longi-

tudinal whitish line, in the apical third, not reaching the lateral

border. SA NEN spilonota Gestro, s.str. 1876.

Without a number of white small spots at the base of the elytra,

only a short curved longitudinal line ; the longitudinal white

line in the apical third reaching the lateral border ...............

We lhe ek spilonota Gestro, var. albonotata Gah. 1915.

. On each side of the pronotum a broad longitudinal clear white

DEVEL mee Oe SR ERS leptura Gestro 1876.

. Pronotum covered with uniform ochraceous pubescence ... 14

Bronotumenet.uniformlyspubeseentlar. nn... 15

. The sutural ochraceous longitudinal bands complete ............

RE A onde delle flavicollis Breun. 1940.

The sutural band reduced to the apical quarter ; the second and

phindereduced to small elongate spots 200 nen.

aen RE flavicollis Breun. ab. stictica Breun. 1940.

. Elytra marked with clear round spots, without bands … … 16

Elytra marked with longitudinal bands … 21

. Pronotum covered with small round spots, without bands ......

A IO II Rn guttulata Gestro 1876.

Pronotum marked with a longitudinal light band on each side 17

MEronotumiwithouticlearmdiscal spots te ne 18

— BE Pronotum! with clearidiscal spots. un. 19

. Head without any ochraceous spots, except two at the anterior

border of the frons ; with two pronotal bands ; underside with

no lateral longitudinal ochraceous band ...........................

5 200 DE e RE eee E, RE OL Vag te Sends japeni Gilmour 1949.

Head with seven ochraceous spots; four pronotal bands; un-

derside with a lateral ochraceous band ... gracilis Auriv. 1917.

. Elytral spots yellow and small ............ olivacea Auriv. 1908.

Blytralespots white Marg eren acco RR eae 20

. Elytral punctures obsolete in the apical half .....................

RE NEL O A ARE woodfordi Gah. 1888.

Elytra distinctly punctured to the apex … tessellata Pasc. 1867.

. On each side of the pronotum a large oval spot, sometimes

broadened and almost bandlike basally ........................ 22

Pronotumewithoutsthis, spot ea ee 24

. Pronotal maculae pure white ............... albocollaris sp. nov.

Pronotal maculae yellow or ochraceous ........................ 25

. Elytral longitudinal bands yellow, somewhat ill-defined and

distinctly, fairly broadly broken medially at least, and someti-

MES DASA IAE SES e RL RE lateplagiata Breun. 1940.

232

E. F. GILMOUR,

Elytral longitudinal bands pure white; clearly defined and

regular; complete on the whole, only transversely broken

Basall yy eed ye oc hae ek etre ee ROEST. breuningiana sp. nov.

. Elytral punctures surrounded with a very small black circle, (at

least on about the basal half), which interrupt the clear

Marks ne, marmorata Auriv. 1908.

Elytral punctures not encircled with black ..................... 25

. Pronotum with a broad longitudinal denuded median band,

extending) to) the: base .........2. alonso 02.00 eRe 26

Pronotum without a median band, or if one present, then not

quite reaching) the base... OR 28

. Pronotum without either light coloured spots or bands ; almost

completely dark, with only a few, very indistinct light hairs ...

eener ede Bache DS area are oden aie tea ien REE neja sp. nov.

Pronotum with distinct light coloured markings ...............

. Pronotum marked with round discal spots ........................

Sane RAN aa BY U A REN RES EED maculata Perroud 1855.

Pronotum marked with bands ............... vittata Gestro 1876.

. Ferrugineous (with ochraceous markings) ........................

dend ER flavipicta Pasc. 1867.

Black wor pitehy, man... nn rie E 29

. Elytra obliquely truncate apically (the marginal angle

SPIN) E a deren rer 30

Elytra not obliquely truncate apically (the marginal angle also

Spined) not. tinae tto E 32

. Pubescence above greyish-white ; elytral bands strongly broad-

ened premedially and forming transverse triangular spots;

lower lobes of the eyes twice as long as the genae; without

distinct punctures in the apical quarter of the elytra ............

E A III EN re AU trobriandensis Breun. 1948.

Pubescence ochraceous or yellow ; elytral bands narrow, not

broadened ; lower lobes of the eyes not more than one and a

half times as long as the genae ; with distinct punctures in the

apieal quarter, of the ‘elytra, ORE 31

. Elytra densely and very coarsely punctured; some of the

elytral punctures with a very small dark brown circle .........

EAE Nee NDA RR NER sumbawana Breun. 1948.

Elytra finely and less closely punctured; no punctures with

brownscirelese er. an re aetna cane Di: nervosa Pasc. 1867.

. Elytra with an irregularly rounded spot at the basal third,

which is the breadth of the two sutural bands …

Elytra? without jay similar spot 2.2... 2 33

. Elytral bands irregularly broken; pronotal median bands

broken, or lacking ; the lower lobes of the eyes one and a half

times jas longnasıthe genaer mann sordida Pasc. 1867.

Elytral bands fairly regular ; the pronotal bands complete ; the

lower lobes of the eyes twice as long as the genae ...............

a ER RR le He oer velde A SEINE A margaretae Gilmour 1949.

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 233

Tmesisternus (Arrhenotus) breuningi sp. nov.

Black, glabrous and shining, except for pale yellow pubescent

markings as follows : — the frons laterally and medially, and sur-

rounding the eyes; a narrow band on each side of the vertex. The

pronotal disc with two narrow rather sinuate longitudinal bands on

each side, each pair uniting anteriorly and posteriorly. The scutel-

lum with a small oval macula on each side. Each elytron marked

with five, irregularly broken, longitudinal rows of very small yel-

lowish spots : — a sutural, a lateral and three on the disc, these

placed in the grooves between the almost obsolete and very obtuse

longitudinal carinae ; these spots tend to form themselves into trans-

verse series, most distinctly in the apical half, where the spots are

a little larger. The underside covered with pale yellow

pubescence laterally, glabrous medially. The anten-

nae dark brown, covered with very fine brownish

pubescence. The femora and tibiae green, the base

of the femora and the tarsi light ferrgineous ; shining,

almost glabrous, covered with very fine sparse pale

yellowish pubescence.

Male: Only moderately robust; very elongate. |

The antennae about as long as the body; rather |

sparsely fringed beneath; the scape about equal in |

length to the third segment ; the fourth segment about

one and a quarter times as long as the third; all

segments micropunctured. The frons very finely and

fairly closely punctured with a few very sparse large

punctures here and there. The vertex very finely and

fairly closely punctured. The lower lobes of the eyes

rather strongly swollen, transverse, about twice as

long as the genae. The pronotum about twice as broad

as long; strongly broadened horizontally anteriorly,

the antero-latero-superior tubercle continued in a

lateral carina ; the infero-medio-lateral tubercle very Fig. 11.

squat and obtuse; the disc with four obtuse longi- Tmesisternus

i 7 (Arrhenotus)

tudinal pubescent grooves, which are very coarsely preuningi sp.

punctured along with the lateral glabrous border; nov.4(x 6).

smooth and almost impunctate medially, with only a

few large scattered punctures. The scutellum transverse, broadly

rounded apically ; the median glabrous band not very closely micro-

punctured ; closely micropunctured laterally, where pubescent. The

elytra very elongate, very gradually and slightly rounded to the

apices, which are rather strongly emarginate, both sutural and mar-

ginal angles being shortly spined ; each disc with very faint traces

of two almost obsolete longitudinal carinae ; irregularly covered

with large scattered punctures, sparsely basally, becoming much

more close to the middle, thence becoming finer and more sparse

to the apex; the interstices very finely micropunctured.

The underside very closely and finely punctured laterally ; not

very closely, and very finely micropunctured medially ; the apical

ventrite very slighty longer than the preapical and broadly truncate

234 E. F. GILMOUR,

apically. The femora very strongly clavate ; the legs only moderately

closely micropunctured.

Female: Similarly coloured to the male. A little more robust

than the male. The antennae somewhat shorter. The pronotum not

broadest anteriorly, and much more convex. The elytral apices

slightly obliquely emarginate. The apical ventrite about one and

a half times as long as the preapical ; slightly emarginate apically

and with a distinct fine median longitudinal groove.

Length, 11—13 mms., breadth, 3.2—4 mms.

Waigeu (3,000 ft. C. J. J.) HoLotypeE (3) and ALLOTYPE (2)

in the British Museum (Nat. Hist.).

This distinct new species is most closely allied to T. (A.) serie-

maculatus Breun. but differs conspicuously in the elytral yellow

maculae being much smaller and arranged in five longitudinal series,

not three.

Tmesisternus (s.str.) cinnamomeus sp. nov.

Male: Elongate, robust.

Pitch-black. Covered almost completely and more or less uni-

formly above and below with rather dark yellowish-orange pubes-

cence, except for narrow black glabrous lines as follows: on the

middle of the frons and vertex; one on each side of

the frons extending to the apex of the antennal tuber-

cles ; two from the posterior border of the lower lobes

of the eyes, one lateral and one discal ; a narrow me-

dian longitudinal one on the pronotum, and a very

narrow median one on the scutellum. The elytral

pubescence very vaguely lighter in parts. The under-

side glabrous and shining medially from the submen-

tum to about the middle of the epical ventrite.

The antennae slender, almost reaching the elytral

apex ; fringed beneath, becoming sparser towards the

apical segment ; all micropunctate. The frons with a

strong median grooved carinae ; a strong lateral one

on each side extending to the antennal tubercle and

shortly branching postero-medially ; the whole head

finely and fairly closely punctured. The lower lobes

of the eyes strongly transverse, nearly twice as long

as the genae. The pronotum transverse distinctly nar-

rowed anteriorly ; the antero-latero-superior tubercle

isolated; the medio-infero-lateral moderately large

Fig. 12. and distinct; the disc sparsely covered with large

Tmesisternus irregular punctures, the interstices very finely and

(se) ae closely punctured. The scutellum about as broad as

nov. (x 3.5). long, very broadly rounded apically; closely micro-

punctured. The elytra very elongate, slightly rounded

to the apices, which are rather broadly, moderately bisinuate, the

sutural angle obtuse, the marginal angle very slightly produced ;

with vague traces of two or three almost obsolete longitudinal

carinae close to the suture; covered, rather irregularly, with not

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 235

very close, large punctures, which gradually become finer towards

the apex; the interstices closely micropunctured.

The underside with about the median quarter glabrous, shining

and with a number of rather sparse micropunctures ; laterally with

sparse scattered large conspicuous punctures, the interstices densely

micropunctured. The apical ventrite about one and a half times as

long as the preapical and truncate apically. The legs moderately

elongate ; very finely and fairly closely punctured.

Length, 18.5 mms., breadth, 5.2 mms.

Ceram, Mansuela. HOLOTYPE (&) in the British Museum (Nat.

Hist.). Unique.

This distinct new species is probably most closely allied to T.

(s.str.) demissus Breun., but differs conspicuously in its almost

uniform pubescence and the apical marginal elytral angle not being

triangularly produced.

Tmesisternus (s.str.) teragramus sp. nov.

Female: Elongate, robust.

Pitchy-brown. Covered with pale brownish pubescence and

closely marbled above and below with greenish grey pubescence,

except for glabrous narrow carinae as follows: — a median one

on the frons and vertex, joined on each side by one

from the antennal tubercles which runs anteriorly

onto the frons and then backwards; a median

pronotal band, extended broadly onto the scutel-

lum. On each elytron a pale brownish lateral

antero-medially triangular macula, immediately

behind the middle. The underside glabrous and

shining medially.

The antennae slender, (unfortunately both bro-

ken after the third segment) ; second and third

segments fringed beneath, and micropunctured.

The frons and vertex with a number of very large

scattered punctures medially ; the interstices very

finely and closely punctured. The lower lobes of

the eyes large, transverse, about twice as long as

the genae. The pronotum transverse, rounded

laterally and distinctly narrowing anteriorly ; the

antero-supero-lateral tubercle almost obsolete, isol-

ated; the medio-infero-lateral tubercle small but

distinct ; the disc covered (except medially) fairly

sparsely with very large punctures ; the interstices

finely and closely punctured. The scutellum very Fig. 13.

slightly transverse; broadly rounded apically; Tmesisternus (s.

finely and closely punctured. The elytra very sfr.) teragramus

elongate, almost parallel-sided for their basal two- SP: nov. * (x 4.3).

thirds, thence rounded to the apices, which are distinctly, but not

very strongly, emarginate, the sutural angle distinct, the marginal

slightly spinous; each disc with two almost obsolete longitudinal

carinae, which unite preapically ; covered basally with large, mo-

236 E. F. GILMOUR,

derately close punctures, which become much finer towards the

apex ; the interstices closely micropunctured.

The underside glabrous and sparsely micropunctured medially ;

laterally with a number of sparse moderately large punctures, the

interstices very finely and closely punctured. The apical ventrite

almost twice as long as the‘ preapical, slightly emarginate apically

and with a fine median longitudinal groove. The legs fairly robust ;

very finely and fairly closely punctured.

Length, 15.5 mms., breadth, 4.7 mms.

Aru. HOLOTYPE (2) in the British Museum (Nat. Hist.). Unique.

This new species is most closely allied to T. (s.str.) griseus

Thoms., from which it is immediately distinguishable in lacking a

transverse median dark band reaching to the suture.

Key to the Genus Tmesisternus Latr.

A. Latero-superior tubercle of the pronotum isolated, not continued

in an almost complete lateral Carina’ tt. e

PA ER oe SARE Cote M PRE ED subgenus Tmesisternus s. str.

B. This tubercle continued in a more or less complete lateral

carina, which extends as far as, or nearly, the base of the

PEONOEUDII AES AN II subgenus Arrhenotus Pascoe.

Subgenus Tmesisternus Latr. s.str.

1. Elytra unicolourous cinnamon-brown pubescent; head, prono-

tum and underside (laterally) almost wholly similarly co-

urla ane san EA ee Ad cinnamoneus sp. nov.

— Elytra with at least moderately distinct markings, either dis-

cally,"or along the margin, or both): eee 2

2. Apical half of the elytra clear red, marked with some small dark

spots, contrasting strongly with their anterior half ............ 3

— Apicall half of elytra never clear, red 4 4

3. Extreme elytral base clear red ............ jobiensis Gestro 1876.

— Basal half of elytra violet or dark blue ... speciosus Pasc. 1867.

4. Elytra completely green, without grooves, only marked with

some very small white spots ......... viridipennis Breun. 1940.

Elytra never completely greens jon: mannen 5

5. Each elytron marked with a broad longitudinal greyish-white

discal band along almost its whole length ........................

— Elytra without a\similar band i

6. Pronotum sparsely punctured; elytral band regular, not ap-

Proaching thewsutune nne phaleratus Thoms. 1865.

— Pronotum densely and finely punctured; elytral band broken

‘ on the posterior half into several spots, of which one almost

Reaches) the ssutune nnen griseovittatus Breun. 1939.

7. Elytra marked with a very broad transverse, regular, straight,

reddish-brown or yellowish band, a little before the middle …

Besse aide AR O Milas eNews wine ta latefascia Heller 1914.

=) Elytra without a:similan band ICI 8

. Elytra marked with a transverse yellow band, which covers all

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 237

their surface except the basal and apical parts …

REENER RER I A ER) modestus Gah. 1915.

Elytrafwithoutfafsinilar bande un. ne... ded nn tee 9

. On each elytron a broad yellowish or whitish band, which

extends from the middle of the base to the lateral border behind

theshtumerus no other distinct’ markings ee

SORRISE STESA NA ga PRA DELLE humeralis Auriv. 1923.

ElytrewithoutsawsimilarVbande ner AA ette ea. easier 10

. Elytra marked with a broad transverse, black, postbasal band

(orfatfleast’a’quadrangularispo te te) ne des: 11

Mey tranwithoutethese) designs) N eelt: 12

. This band reaches the lateral border ; the apical quarter of the

elveraswithoutzochaereousi spots ne te dee en

dT transversefasciatus Breun. 1939.

This band does not reach the lateral border ; the apical quarter

of the elytra marked with ochraceous spots ........................

OENE LENK reed oh nigrofasciatus Auriv. 1908.

. On each elytron a large, lateral premedian round black spot,

and a small similar one at the internal border of the humeral

calme Ae ade ot quadrimaculatus Auriv. 1908.

Blytraswithoutsthesesspotstt. er ne nno 13

Each elytron marked with quadrangular spots, formed by clear

green scales with a strong metallic lustre, arranged in three

loncitudinaliseries mn... nee. fulgens Breun. 1939,

Eltrawithoutisimilar spots. Annen setae NE sean 14

On each elytron a large lateral, posthumeral, premedian, whitish

spot (rounded or triangular) on a dark ground colour … … 15

Elytraswithoutschistspot In... i. ER ede 26

Elytra with numerous deep longitudinal grooves ............ 16

= Elytraswithoutssimilarzgroovest nr. ser 18

The clear posthumeral spot closely approaching the suture ;

(the apical marginal angle pointed) ...... sulcatus Auriv. 1910.

— This spot only reaching the middle of the disc ............... 17

Sulhewapicalemarginal angle rounded nn...

Teena daher ta pseudosulcatus Schwarz. 1924.

Mhispanglesspinoust TIT. oe deelden japeni Gilmour 1949.

On each elytron a round pale yellow spot at the middle of the

ESE tase en RO lepidus Pasc. 1867.

Elytraswithoutithisyspoene ee ele 19

On each elytron a clear premedian spot at the suture ......... 20

Eilytraswithout this#spot& ee IRA 21

. The apical sutural angle exceeding the marginal; pronotum

withwaßlateralibrowmbanden. mer lotor Pasc. 1859.

The apical marginal angle exceeding the sutural ; no lateral

brown band on the pronotum ............ opalescens Pasc. 1867.

. On each elytron a large light spot, which extends from the

middle of the base obliquely behind as far as the suture ......

SEIEN TEN NO EERE mortyanus Thoms. 1865.

Elytra,withoutralsimilarsspotsyr n 22

MElytraswithoutlasclearispotratitherbasen rare. 23

33.

36.

E. F. GILMOUR,

Elytra ‘withvaxclear spot at the base. 4 25

. The apical marginal elytral angle scarcely marked ...............

Cait eed ne BE SR elongatus Breun. 1945.

This angle spinous 1... ner... ae 24

Elytra finely punctured ... externemaculatus Breun. & De Jong

Ri SAT Een 1941. (= rufofemoratus Breun. 1946).

Elytra coarsely punctured ... gebehensis Breun. & De Jong 1941.

. The transverse postmedian band reaching the suture; the

posthumeral spot is rounded ......... wiedenfeldti Auriv. 1910.

The transverse postmedian band not reaching the suture; the

posthumeral spot triangular .................. affinis Breun. 1939.

. On each elytron two rather large lateral dark brown spots nar-

rowly ringed with yellow ...... bifuscomaculatus Breun. 1939.

Elytra without similar spots). onser 27

On each elytron two short, narrow, distinct, ochraceous bands

on dark brown, (one posthumeral, which descends obliquely

from the lateral border to the disc ; one postmedian which rises

obliquely from the lateral border to the disc) .....................

REE arte na deken i cris he Be cert UE es NE dissimilis Pasc. 1867.

Elytra without these bands Me ee 28

. On the elytra a distinct triangular black spot in common with

the suture on a clear/ground colour”... re 29

Elytra-without this spot} oa et 30

. This spot touches the scutellum by its anterior point ............

MAIO e n distinctus Boisd. 1835.

This spot placed at the middle of the elytra ........................

BR CR AIA ARIA AR ARI GEL I e ERI nigrotriangularis Hell. 1914.

. On each elytron two or three very narrow yellowish or whitish

transverse lines or bands, distinct on a dark ground; the sur-

face without a metallic lustre ua te 31

lustres. dui Re RR ee SENS ae

. The premedian elytral band forms a large M. on both elytra

together? iii meteo RN eee 32

The premedian band straight or slightly curved ............... 33

. On each side of the frons is a large distinct ochraceous spot

ARR AS IO Asa Rte a bruijni Gestro 1876.

Frons without such a spot ............... pulvereus Pasc. 1867.

„Legs ferrúgineous sr. ir i seek RE 34

Legs and antennae dark like the rest of the surface ......... 35

. Anterior elytral band reaching the suture, not very oblique …

EEN one REE Ta EL ane ere tersus Pasc, 1862.

Anterior elytral band not reaching the suture, extremely

posteriorly oblique from disc to margin ...........................

bedie MR Me SRO MG Ue dinate aie ER ac ont cyclopsi Gilmour 1949.

Apical marginal angle not lobed ......... trivittatus Guer. 1835.

This angle ending in a pointed lobe |... ARRONE 36

Pronotal and elytral punctures surrounded with a small brown

(Shel ANP flavovittatus Breun. & De Jong 1941.

These punctures not surrounded with a brown circle ............

Dike

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 239

ded I A I oblongus Boisd. 1835.

On each elytron a rather broad premedian white transverse

band, without any other white designs...

PREY cece ae eae eae oe ata at eat vinculatus Heller 1914.

Elytra without a similar band, or with other markings present

AS Wall donor seer EEE AN

. Elytra marked with two to four, more or less broad, whitish

or yellowish bands, of which one is premedian and one post-

median (very rarely the premedian is atrophied) ; legs never

FerrugiNeousa nn Aedes eles à LR Ou 39

Elytra marked otherwise, or the legs ferrugineous ......... 41

Npiealmarginallelytralsangle rounded 22.2... 2.1...

MI N N bifasciatus Breun. 1939.

hisfanglesnevers prominent)... n 40

. These bands interrupted by numerous small spots of the ground

colour, thus forming a network of light colour ..................

ee A NOTAI AAC RARO à politus Blanch. 1853.

These bands compact, or formed of elongate spots placed one

atithe sidevotethesother Re nern. schaumi Pasc. 1867.

. Pronotum and elytra marked with narrow curved white bands;

the fourth antennal segment white, except the apex ............

NR VORO SITI A ROTA excellens Auriv. 1908.

Elytra without these markings; the fourth antennal segment

DOMANI ER e o i crs RR 42

. Pronotal disc with five longitudinal brown bands ............ 43

Pronotal disc with only three similar bands at the most ... 48

. Lateral pronotal spine scarcely marked ... inermis Breun. 1939.

lateral pronotdl spine very; distinet 2 nc een 44

. Apical marginal elytral angle rounded ........................... 45

Apical marginal elytral angle pointed ........................ 47

. Elytra reddish-brown pubescent, with four irregular brownish-

yellow transverse bands ..................... strandi Breun. 1939.

Elytra dark brown or black, glabrous except for pale yellowish

or golden spots, not forming four transverse bands ......... 46

46. Pubescence pale yellowish-brown ; elytral maculae not very

elongate, distinctly broken and almost no discal spots in the

basal median two-thirds ; circa 10 mms ..............................

I ERE humboldti Gilmour 1949.

— Pubescence of golden scales; elytral maculae elongate, four in

basal half, five in apical half ; circa 20 mms …

opens tsa catia aM Se cls oles eeb sel aeneofasciatus Breun. 1948.

47. Femora reddish-yellow .................. continentalis Breun. 1945.

— 3 Eemora dark brown stenen ede monticola Gestro 1876.

48. Elytra marked with a rather broad, transverse, postmedian

winterbanden Atte Rn albovittatus Breun. 1939,

= BElytral,withoutthis band ar... en a 49

. On each elytron a narrow whitish band, which begins on the

disc at the basal quarter and extends obliquely behind to the

middle of the lateral border ...... obliquefasciatus Breun. 1939.

Blytrafwithoutwansimilargband WAAN er RI 50

240

55),

E. F. GILMOUR,

. Femora light red, covered with very fine yellowish pubes-

CENCE PAR PS ee det Att tne LE bees en si

Femora brown or black, or rarely reddish, but then covered

with-denseMpubescence stoner sert 0002 En 54

. Lateral pronotal spine scarcely marked … pullus Breun. 1945.

This»spine very: distinct .2..2.. 42252. nende dr 32

. Elytra without a transverse preapical greyish or yellowish

band REA ort cy a dubius Montrz. 1855.

Elytrar marked) with such a band eo 53

. Apical elytral marginal angle scarcely marked ..................

RTD Sts an ERE e ROL petechialis Pasc. 1867.

On each elytron a yellowish line which extends from the middle

of the base obliquely to the suture, which it reaches a little

before the middle Ane 28 RT SR 55

Elytra without this line oenen se. see ee eee 57

Femora and scape brown ... pseudohieroglyphicus Breun. 1939.

=") Femora and scape greenish, (iu... a REN 56

. The narrow yellow marking distinct, M-shaped, and reaching

the suture; the premedian elytral brown macula triangularly

pointed apically ee hieroglyphicus Blanch. 1853.

The narrow yellow markings indistinct, not M-shaped, or

reaching the suture; the premedian elytral brown macula not

triangularly pointed apically ............ aubrooki Gilmour 1949.

. On each elytron a small, postmedian, lateral, clear yellowish

spot on. a dark brown’ ground! EAA 58

Blytra without this ‘spot’ oo en 59

. This spot reaching the lateral border ... herbaceus Pasc. 1862.

— This spot not reaching the lateral border ..........................

RS RR ne The oe NEAR DUE RI postfasciatus Breun. & De Jong 1941.

. Elytra covered, in part, with metallic scales …

Elytra without metallic scales er oa eee eee 64

. On each elytron a large lateral posthumeral metallic spot ... 61

Elytra without this spot, marked rather with bands ......... 62

. Apical elytral marginal angle ending in a pointed spine .........

Rn en EPA eke can AE quadriplagiatus Breun. 1939.

AihisYanglesnotsspnedmrne nee: cupreosignatus Auriv. 1907.

. Elytra marked with narrow longitudinal blue bands; their

apical part covered with golden scales ..............................

SENTI EE tn Res ENE II EN AQU gabrielae Schwarz. 1931.

Elytra otherwise marked! senses nnen 65

. On each elytron a broad transverse premedian denuded band ...

BE cs SA NR GAD OR RAR Tol sar dohertyi Jordan 1894.

Elytra without a similar bandit en 64

. Elytral apices rounded; elytra with greenish-gold metallic

Scales 4. ON KONE MESRINE EN isabellae Vollenh. 1871.

Elytral apices emarginate ; elytra with white metallic scales …

eden I LE, aeneovittatus Breun. 1948.

. At the lateral border of each elytron a longitudinal dark brown

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 241

band, or some similarly coloured distinct spots ............... 66

Elytra without a similar lateral band or spots .................. 84

. This band bordered on the inner side by a longitudinal rosy

band on the anterior half ............... marginalis Breun. 1939.

dihisebandpnot bordered by, ai rosy. band." 67

. Elytra obliquely truncate apically; the marginal angle not

SPICCARE de ER N eh ini 68

Elytra emarginate apically ; the marginal angle spined ...... 70

. Elytra marked with some oblique brown bands, which rise to

the suture (interrupted by some longitudinal yellow lines) ......

5 010 rare EN obsoletus Blanch, 1853.

Éiraiwitnout similar bands NA RR III 69

. On each elytron a curved longitudinal band underneath the

DAMES FRS CRE RE AMEN fuscosignatus Breun. 1945.

Éltraswithout aysimilar, bande... avarus Pasc. 1867.

. Elytra marked with a rather large glabrous smooth and shining

POsescutellansspo tein wendy. Meneses ved hemes ARR en al

Blytraßwithout, Such {als pote Mr se sock ee eee ee aes eee 18

WElytra without discal dark brown bands ........................

I nale dici agriloides Pasc. 1867.

Elytra marked with such bands, which reach the suture … 72

. The median dark brown elytral band in a zigzag ...............

REE O RIT pseudointricatus Breun. 1939.

The median dark brown elytral band in a slight arc, (with the

concavity towards the apex) ... pseudotessellatus Breun. 1939.

. The lateral brown pronotal band completely covering the lateral

SOME: AIN E TN OO en RI PRE 74

This band passes on the inner side of the lateral spine, by the

latero-superiorgtüubercle Sera RAISI, 80

. Elytral disc covered with reddish-brown to yellowish-brown

OMMI IDESCENCENE IT 15

Elytral disc marked with a dark brown design on a lighter

DAS ER RO ON EEE FEN 76

. At the lateral border of the elytra a longitudinal dark brown

hmdl onl pnd ash A Ne laterivittata Breun. 1939.

At the lateral border of the elytra two dark brown spots (one

before and one after the middle) ...... elateroides Gestro 1876.

. Elytra marked with a dark brown postmedian transverse

Band er, CBO NEE tessellatus Boisd. 1835.

Blyfraswithoutlassimilar bandı MA ee: Tt

. Pronotum without a median longitudinal brown band ...... 78

Bronotumswithesuchla. band tn senden dd dende 79

. Elytra with four longitudinal yellow lines, and yellow spots in

therapicall third cece n RANE lineatus M'Leay 1886.

Elytra without such yellow lines and spots …

Joon bbls ee laterimaculatus Gilmour 1949.

. The lateral dark brown elytral band interrupted by three yellow

spots (a premedian, a postmedian and a preapical) ............

EE AAE Nd earn alen den pleurosticticus Pasc. 1867.

This band interrupted by a single median yellow spot .........

242

80.

E. F. GILMOUR,

RNN RIO o eo En TONO gna lateralis M'Leay 1886.

Elytra without a transverse brown band in the posterior

halls) bestande he es RES 81

Elytra marked (with such a band WE. veen 82

All the basal quarter of the elytra finely pubescent, and thus

darkersthangtherrest "ere" transversatus Breun. 1939.

In the basal quarter of the elytra, only the lateral border, and

a postscutellar spot covered with a finer pubescence and thus

appearing) darker ‚nn... een. densepunctatus Breun. 1939.

. On the lateral parts of the pronotum a broad longitudinal dark

brownvband. en... een asec en derde eee 83

Pronotum without a similar band...

EA LEERS. pseudomonticola Breun. 1939.

Apical marginal elytral spine long … … intricatus Pasc. 1867.

Thisespinevshorts IE ornatus Breun. 1939.

. Elytra completely marbled with reddish-brown, or greyish

pubescence, except for a median transverse brown band, or a

lateral transverse brown spot ennn dn 85

— Elytra marked with designs, or without a similar band or

Se en nennen sent EN 88

85. The brown elytral marking a spot, not passing the middle of

the disc towards) the suturer..... srt 86

==) Uhisibandsreachingsthe suture RE I ERRE 87

86. Elytra marbled with light reddish-brown ...........................

DE Ia Beanie ANR A Ed EEE lugubris Breun. 1939.

Elan marblede withrgreyicheer een teragramus sp. nov.

87. This band is narrow; all the pubescence greyish …

A i Eure ee RIE POSTO: griseus Thoms. 1865.

— This band is broad ; the pubescence reddish-brown ...............

POR Re I eel af et A divisus Auriv. 1927.

88. Elytra with some raised carinae or discal grooves ......... 89

— Elytra without such raised carinae or grooves ............... 99

89. On each elytron a very distinct ovular ochreous-yellow spot at

the side of the scutellum .................. bifoveatus Auriv. 1926.

SSP Ely tralawathoutathis Spot msn enden ee eee 90

90. Apical elytral marginal angle rounded ........................... 91

= (histanglemotmrounded REI 93

91. Elytra marked with a transverse denuded band ..................

en A DAS LE D EHRE TE SE rin helleri Schwarz. 1926.

— = Elytra without this band en. zen ER 92

92. Elytra with a narrow postscutellar glabrous spot ...............

NEEN EO costulatus Breun. 1939.

— Elytra without this spot ..................... strigosus Pasc. 1867.

93. Apical marginal angle spinous ...... costipennis Breun. 1940.

— Apical marginal angle ending in a spine ........................ 94

942 Pronotaldise very. finely, punctured SE 95

— Pronotal! disc rather coarsely punctured itt 96

95. Elytra with a broad straight, denuded, transverse band a little

alterathe middle CRE eee flavolineatus Breun. 1939.

Elytra without a similar band ......... virescens Breun. 1939.

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 243

96. Femora and first three antennal segments clear green .........

OREN a DN neat anid een dek viridis Gestro 1876.

— Femora and first three antennal segments dark brown … … 97

97. On each elytron an elongate whitish-yellow spot at each side

olßthe scutellumye ana schraderi Kriesche 1926.

Etra With OUR similar) spot. meer een en. 98

98. The postscutellar elytral spot green ... arfakianus Gestro 1876.

TE IS ESPOLEEEA LISA nee. papuanus Breun. 1945.

99. Apical-marginal elytral angle ending in a spine ............ 100

== Tmig angle not eielina sta) ESA coccoopssocecccooosdooondeoune 105

100. Femora green, almost without pubescence ........................

MPR a ar RAR I ERRE FARA ORRORI marmoratus Guér. 1835.

— Femora brown, covered with dense yellowish or greyish pu-

DESCEn CeMAT I n SIR 101

101. Head and pronotum marked with metallic gold pubescence ...

ae PR Ad metalliceps Breun. 1940.

— These parts without this metallic pubescence ............... 102

102. The postscutellar impunctate spot is covered with pubes-

CNC ARR SRERR EE vagefasciatus Breun. 1939.

— TING Spotiwithoutipubescence rn II 103

WOSM his Spotelongatel jat tene bolanicus Breun. 1939.

ra ihisuspotstransverse Ionen Jetten sl egen 104

104. Apical elytral marginal spine very short ...........................

arno transversus Pasc. 1867.

= wihis)spine rather long .............. unipunctatus Guer. 1835.

105. Each elytron marked with a curved transverse postmedian

band and another preapical zigzag one, of an ochreous

COLOUR EL AI luteostriatus Heller 1912.

ME Vira iWiEROLHIENESE DANS 106

106. Apical marginal elytral angle triangularly prominent .........

MR I IE, demissus Breun. 1939.

SEIN ssangleroundedVen...n nee ner 107

107. Pronotum covered with ochraceous pubescence and marked

with three denuded black longitudinal bands .....................

NE elegans Heller 1914.

= Pronetum, without, similaribandsı Ara 2er mern 108

108. Tibiae clear red, contrasting strongly with the femora .........

ORE TRI ANR Tee RR glaucus Pasc. 1867.

= ulibiae greenish the jsamenas) the femoral Mrz. ern.

EMT RR derden conicicollis Thoms. 1864.

Subgenus Arrhenotus Pascoe

1. Elytra unicolorous, reddish, bearing some broad, smooth longi-

tudinal carimae am. meedeelde sce costatus Breun. 1939.

— Elytra not unicolorous, without similar carinae ............... 2

2. Elytra dark brown, marked with large elongate clear spots ... 3

A Elytralwithoutstnesesspotsp nn een. 4

244

E. F. GILMOUR,

. Apical marginal elytral angle spinous … imitans Breun. 1939.

dehistanglesroundedieerreesscerecte ochraceosignatus Breun. 1939.

. Almost completely covered with bluish-green metallic scales .

LANE à rafaelae Lansb. 1885.

Surtacemvathoutsmetallichscales ere ea eee eee eRe eee eee eeeeeee 5

. A longitudinal brown denuded band on each side of the pro-

MOtale CISC m EEE 6

Pronotumawithout a similar bands 14

» Femora dark brown (ais. nde ete be dense en TÉ

Femora reddish, covered with fine yellow pubescence ...... 11

. Femora covered with dense yellowish-brown pubescence ; elytra

withoutigoldemispots MP... TI 8

Femora covered with fine yellow pubescence; elytra marked

withsspotssformedsofsgoldensscaless nee 9

. Apical sutural elytral angle pointed ; the marginal prominent ;

pale ochraceous-yellow pubescent, elytra brokenly maculate ...

DO Re ENO Eee EL venatus Thoms. 1864.

Apical sutural elytral angle prolonged ; the marginal pointed ;

yellowish-brown pubescent, the elytra with vague, transverse.

browasbands neun seen lansbergei Breun. 1945.

9. Elytra marked with transverse, more or less complete bands,

andsrelongatespotsier rent salomonum Auriv. 1920.

— Elytra with separate rounded spots, more or less arranged in

longitudinalsseries utt nenne +e Coe eee eee 10

102 Elytrall spots) large, in three series tt.

ME een essen seriemaculatus Breun. 1939.

— Elytral spots small, in five series ............ breuningi sp. nov.

11. On each elytron a large lateral median round yellow spot … …

ORE de dean prasinatus Heller 1914.

— (Elytraswithout this Spot tti A 12

12. On each elytron a longitudinal dark brown band at the lateral

border ARCS ass Sakae crore ses soembanus Schwarz. 1931.

— WElytraswithoutsthisnband ein ae 13

13. The apical sutural elytral angle spinous; elytral spots in six

longitudinalgsemesier er er rufipes Blanch. 1853.

— This angle ending in a pointed spine; elytral spots in three

longitudinaliseriesp eee cece eee wallacei Pasc. 1855.

14. Completely covered with pale yellow pubescence, this pubes-

cence denser in places on the elytra in the grooves ...............

RAL N RR flavescens Breun. 1940.

—. Otherwise marked oo. ies co renesse er see ee 15

15. Elytra covered with brown pubescence and each marked with

some longitudinal yellow bands ......... heurni Schwarz. 1924.

— Otherwise pubescent uan rai RS 16

16. Pronotum covered with yellowish-brown pubescence and mark-

ed on each side with a narrow longitudinal black band, which

passes by the lateral spine ......... timorlautensis Breun. 1939.

-—— ‚Pronotum not marked! thus tt RE 17

17. On each elytron a large round lateral posthumeral distinct light

SPOl osc co REESE cle bulge RR Sis er 00004005090002050 18

Die

228

25%

26.

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 245

Blytraswithoutsat similar spot Mann ee Ales 20

. Elytra bearing numerous longitudinal grooves .....................

ERA nn ludificator Heller 1914.

Elytra without conspicuous grooves .............................. 19

. Elytra with two narrow oblique ochraceous bands, one median

and one postmedian ; without a spot at the marginal apical

third wor acrescentichmedian sUtural Spots re

ME ENE Lede Re Le. bilineatus Auriv. 1927.

Elytra without narrow ochraceous bands; with an oblique

marginal spot at the apical third and a crescentic median sutural

SPOSI Wenden: quadripunctatus Gilmour 1949.

. Elytra bearing some deep longitudinal grooves ............... Di

Elytra without these grooves, except perhaps a few close to

ENSURES edn RE RUES NN SRE SES 24

Npicalimarginallanglerounded me ren ee. DD

Mpicalemarginalvangleadistinet = rennen 25

Elytral grooves extending to the lateral border ; elytral pubes-

cence pale yellow, not condensed into transverse bands .........

PES DEP AR DER NS ea LA Le margaretae Gilmour 1949.

No elytral grooves in the lateral third ; elytral pubescence light

reddish brown, and condensed into transverse bands ............

voce baord EEn rotundipennis Breun. 1948.

. Humeri prominent; the elytral preapical transverse band

VAGUS voo irregularis Gestro 1876.

Humeri not prominent ; the preapical band distinct ...............

Ee O A ian pseudoirregularis Breun. 1939.

. Each elytron with a distinct yellow line (on dark ground),

which descends obliquely from the humerus to the suture and

returnsktostneslateraliborderg ost nno 25

Blytraßwithoutfzarsimilar line Ae e ti 26

This line reaches the lateral border at the beginning of the

APICAMUarte ri RARO ds biarcifer Blanch. 1853.

This line reaches the lateral border before the beginning of the

aprealkchird an 2 ran andreas Kriesche 1926.

Elytra marbled with yellow, except on a broad transverse

median brown band which rises obliquely towards the suture ;

the longitudinal lateral carina of the pronotum not very

pronounced I Le sender agrarius Pasc. 1867.

Elytra otherwise marked; the lateral carina more promi-

NEE SNS MORE AE Se PER ER RNA NF SR RS A 27

. Apical marginal elytral angle ending in a rather long pointed

OUDE 0666050804000 88880000408000000040800009900.000000000000800000000000000

Ahiswanglesnotzendingeinvarspnera Wale en 93

. Lateral pronotal spine slender and pointed ........................

ST, E RR III subchlorus Heller 1914.

Ahhisespinenlongerlandeconical nee. 29

. Elytra marked with distinct ochraceous spots …

ERROR EROBERTE RE ochreomaculatus Breun. 1945.

Blytraswithoutzsimilarsspotse me cacti 30

. Each elytron with two longitudinal discal carinae ...............

246

E. F. GILMOUR;

Elytra withoutisimilartcarinae NIS en I TO Bj

. Elytra without a postscutellar smooth spot ........................

OR eee ose CME canofasciatus Auriv. 1927.

Elytra bearing a postscutellar smooth spot ..................... 32

. Apical marginal elytral spine is long ... froggatti M'Leay 1886.

This spine is short ...... brevespinosus Breun. & De Jong 1941.

. Pronotum bearing a broad median longitudinal smooth black

band ana SAR 34

Pronotumawithout this Dane PAR ENS 42

. Apical sutural elytral angle prolonged in a prominent rounded

lobe; the marginal angle equally distinct ..................... 35

This angle not prolonged in a lobe; the marginal angle ef-

faced! EEn elas etmek RO amedee 36

. The denuded postscutellar spot surrounded with small light

SPAIN mucronatus Gahan 1915.

The postscutellar spot surrounded with small light spots ......

ia ato ore lictorius Pasc. 1867.

. Elytral apex bisinuate ; between the sutural and ‘apical angles

an sobtuseprojectioniund steunende en

Elytral apex not bisinuate, without this projection ............ 38

. The postmedian and preapical elytral bands are narrow and

vellowishag Ae ee ee adspersus Blanch. 1853.

The bands greyish and broader … … viridescens Thoms. 1864.

. Elytra without any yellow markings in the posterior half … …

enden forensis Breun. 1948.

Elytra with yellow markings in the posterior half ............ 39:

. Elytra with only some small yellow spots in the posterior

if ee RL pseudosuperans Breun. 1939.

Each elytron with a transverse yellowish postmedian band,

which descends to the lateral”border2. 22.2 ee 40

miuhissbandslissrather broad se superans Pasc. 1867.

This: band is very. narrows. RE 41

. This band is suddenly angled; another band premedially in

thesshapesof aglarge Men ee adspersarius Breun. 1939.

This band is slightly and regularly arced; no M-shaped

premedian bande e ee pseudoviridescens Breun. 1939.

. On each elytron a round discal distinct yellow or ochraceous

SPOE i en IRR ETTI I. 49

Elytra without a similar spot it 46

. The light elytral spots not surrounded with dark pubescence ;

the apical elytral marginal angle not very prominent ......... 44

The light elytral spots distinctly surrounded with dark pubes-

cence ; the apical elytral marginal angle more prominent … 45

. The elytral suture with a single common yellowish spot a little

Mbehind tthe middle septempunctatus Boisd. 1835.

45),

The suture with two common yellowish spots, the postmedian

rather larger, and a smaller one a little before the middle ......

wie ede NEN RARI ROL IR le EEE AR octopunctatus Gilmour 1949.

The postmedian sutural common elytral yellowish spot without

NEW DUTCH EAST INDIAN LAMIINAE 247

ansmallkovalwspotlaterally”onweachwsiden 2.2... nee.

RI ia. sexmaculatus Breun. & De Jong 1941.

— This spot with a small distinct oval spot touching laterally on

CAGMESICERE Re aen novemmaculatus Gilmour 1949.

46. On each elytron a small posthumeral lateral round whitish

Spotebut nor premedian line or band) i. sn 47

— Elytra always marked with yellowish or greyish-blue premedian

line Gr ADANI EEE nee Re 48

47. Elytra with a postscutellar glabrous spot ...........................

no as Ee trapezicollis Heller 1914.

— Elytra without a similar spot … … curvatolineatus Auriv. 1927.

48. This band is a little broad, and rises obliquely towards the

nes ee ee ee 49

— This band is very narrow, and descends obliquely towards

theslaterallborder orzissring-shaped nme 50

49. On each elytron a distinct lateral round yellow spot, a little

betoresthe middle are en separatus Auriv. 1927.

— BElytragwitheutsthis spot re nen. Ziezae Breun. 1939)

SOslhispbandrrisesrasitarsas the suture: asv sneed nde ad:

ME PA o RS obliquelineatus Breun. 1939.

— This band redescends close to the suture and forms with that

of the other side a large M, or is closed again posteriorly ... 51

hi stbandkissrather vague de. tunes dens eset anne 52

— Liaison ee 59

IO ihisibandisivellowishie Ar" ee jaspideus Boisd. 1835.

— This band is greyish-blue ......... vagejaspideus Gilmour 1949.

53. The apex of the premedian band is placed close to the second

extermaludiscaltcarinal mit tad mimethes Kriesche 1926.

— The apex of the band is placed close to the internal discal

CAE) Sah Gini le A IE sepicanus Kriesche 1926.

I have not seen the following species, described by BREUNING

(1948, Bull. Mus. hist. nat. Belg. 24. (38). 33—6), and have been

unable to place them conclusively in the above key : —

T. (A.) pseudagrarius Breun. (New Guinea) — close to agrarius

Pasc.

T. (A.) geniculatus Breun. (Flores) — ? runs to 10. seriemaculatus

Breun.

T. (A.) postflavescens Breun. (Japen Isl.) — ? runs to 31. cano-

fasciatus Auriv.

T. (A.) laticollis Breun. (New Guinea) — ? runs to 21 or 27.

— 248 —

Second Addition to the Knowledge of the

Dermaptera and Orthoptera of the

Canary Islands

C. WILLEMSE

(33rd Contribution to the knowledge of the Fauna of the Canary Islands, edited

by Dr. D. L. Uyttenboogaart, and continued by Dr. C. O. van Regteren Altena !)).

The list of species of Dermaptera and Orthoptera of the Canary

Islands published by me in 1936 (Natuurh. Maandbl., vol. 25) was

followed by a first addition in 1949 (Tijds. v. Entomol., vol. 91

(for 1948), pp. 7—11). At the time of publication of this addition

some works were unknown to me and overlooked. The following

additions have therefore to be made.

ORTHOPTERA

Familia ACRIDIDAE

Dociostaurus maroccanus Thunb.

Gran Canaria: Tafira, Las Lagunetas; Tenerife: Las Merce-

des, Tacoronte, Agua Mansa (Uvarov, 1948)2).

Aiolopus thalassinus Fabr.

Gran Canaria: Tafira, Atalaya, Las Lagunetas; Tenerife: San

Andrés, Las Mercedes, Tacoronte, Villa Orotava, Icod de los

Vinos, Garachico; La Palma: Santa Cruz, Barranco del Rio, Los

Llanos, La Caldera; Gomera: Hermigua (Uvarov, 1948).

Aiolopus strepens Latr.

Gran Canaria: Tafira, Las Lagunetas; Tenerife: Santa Cruz,

Laguna, Las Mercedes, Tacoronte, Agua Mansa; La Palma:

Santa Cruz, Barranco del Rio, Los Llanos, La Caldera; Gomera :

Hermigua (Uvarov, 1948).

Locusta migratoria L. ph. solitaria

Gran Canaria: Tafira; Tenerife: Laguna, Tacoronte (Uvarov,

1948).

Oedipoda canariensis Krauss

Gran Canaria: Las Palmas, Tafira; Tenerife: San Andrés,

Santa Cruz; La Palma: Los Llanos (Uvarov, 1948).

Acrotylus insubricus Scop.

1) Contribution no. 32 has been published in Zool. Meded. (Leiden), vol. 30,

no. 15 (1949).

i 2) I prefer to use the spanish orthography of the names of the different loca-

ities.

C. WILLEMSE, DERMAPT. & ORTHOPT. CANARY ISL. 249

Gran Canaria: Las Palmas, Puerto de la Luz; Tenerife: San

Andres, Tacoronte, Puerto Cruz, Guimar ; La Palma: Santa Cruz,

Los Llanos, El Paso, La Caldera (Uvarov, 1948).

Acrotylus longipes Charp.

Gran Canaria: Las Palmas, Puerto de la Luz. (Uvarov, 1948).

Sphingonotus freyi Uvarov, 1948 (Soc. Sc. Fennica, Comm.

Biolog., vol. 8, no. 15, pp. 5—6 (3 and ¢)).

Gran Canaria: Las Palmas, Puerto de la Luz.

Sphingonotus rubescens Walk.

Gran Canaria: Las Palmas; Hierro: Puerto Estaca ; Gomera :

San Sebastian (Uvarov, 1948).

Sphingonotus teydei Uvarov 1948 (Soc. Sc. Fennica, Comm.

Biolog., vol. 8, no. 15, pp. 3—5, fig. I (¢)).

Tenerife: Pico de Teyde (retama zone). Only the male is

known.

Sphingonotus willemsei Mistshenko

Tenerife: Tacoronte (Uvarov).

Scintharista notabilis notabilis Walker (syn. Acridium minia-

tum Brullé, nom. praeoccup.)

Gran Canaria: Tenerife; La Palma; Gomera (Uvarov, 1941, p.

3, Hr Ib IE Eig: AS)

Arminda brunneri Krauss

Tenerife: Tacoronte, Puerto Cruz (Uvarov, 1948).

Calliptamus plebejus Walker

Gran Canaria: Tafira, Las Lagunetas ; Tenerife: San Andrés,

Laguna, La Esperanza, Tacoronte, Agua Mansa, Icod de los

Vinos, Juan de la Rambla, Pico de Teyde (retama zone), Guimar ;

La Palma: Los Llanos, El Paso, La Caldera (Uvarov, 1948).

Familia TETRIGIDAE

Paratettix meridionalis Ramb.

Gran Canaria: Las Palmas, Puerto de la Cruz, Tafira, Las

Lagunetas; La Palma: La Caldera; Gomera: San Sebastian

(Uvarov, 1948).

Familia TETTIGONIIDAE

Phaneroptera nana Fieber

Tenerife: Puerto Cruz, Guimar; La Palma: Santa Cruz, Bar-

ranco del Rio (Uvarov, 1948).

Calliphona (Calliphonides) alluaudi Bolivar I., 1940 (Ciencia,

vol. 1, p. 157, redescription and erection of a new subgenus for

this species).

a palmensis Bolivar I., 1940 (Ciencia, vol. 1, p. 158,

figo

La Palma : Barranco del Rio.

Decticus albifrons Fabr.

Gran Canaria: Las Lagunetas ; Tenerife: Laguna, Agua Mansa

(Uvarov, 1948).

Platycleis sabulosa Azam

250 C. WILLEMSE, DERM. & ORTH. CAN. ISL.

Gran Canaria: Las Lagunetas; Tenerife: Laguna, Tacoronte,

Icod de los Vinos (Uvarov, 1948).

Tessellana tessellata Charp.

Gran Canaria: Las Lagunetas; Tenerife: Laguna, Las Mer-

cedes, Tacoronte, Agua Mansa (Uvarov, 1948).

Familia GRYLLIDAE

Cycloptiloides canariensis Bolivar, 1914.

Described under the name Ectatoderus canariensis, p. 224, foot-

note,

Tenerife: Laguna (Bolivar I.).

The total number of Dermaptera known from the Canary Is-

lands is 12, that of the Orthoptera 93.

BIBLIOGRAPHY

Botivar, I., 1914. Dermapteros y Ortópteros de Marruecos. Mem. R. Soc. Esp.

Hist. Nat., vol. 8, pp. 157—238.

1940. Sobre los Tetigoninos de las islas atlanticas. (Orth. Tett.).

Ciencia, Mexico, vol. 1, pp. 157—159, 2 figs.

CHoparp, L., 1946. Les Orthopteroides des îles atlantides. Mém. Soc. Biogéogr.,

vol. 8, pp. 199—208.

Uvarov, B. P., 1941. Geographical variation in Scintharista notabilis (Walker

1870) (Orthoptera, Acrididae). Proc. R. Ent. Soc. London (B)

vol. 10, pp. 91—97, 1 pl.

—————,, 1948. Tettigoniidae and Acrididae collected in 1931 on the At-

lantic Islands by R. Frey and R. Stora. Soc. Sc. Fennica, Com-

ment. Biolog., vol. 8, no. 15, 7 pp.

— 251 —

Description of a new genus and species of

Acrididae (Orthoptera) from the

Solomon Islands

C. WILLEMSE

Buinacris nov. gen.

4: Size medium, body slender, finely rugosely punctate. An-

tenna filiform, joints elongate, relatively thick, reaching only a

little beyond the hind margin of pronotum. Head a little shorter

than the pronotum, deplanate, flattened dorso-ventral. Fastigium

of vertex reaching the second antennal joint, in profile sloping or

with only the very apex horizontal; more or less triangular, mar-

gins narrowed anteriorly, at the apex triangularly incised, with a

short shallow median groove, which anteriorly terminates into a

round impression more or less distinct. Wertex in profile subconvex,

on the sides cribroso-punctate, with dispersed, longitudinal rows of

points, the middle smooth. Frontal ridge strongly declive, not

protruding between the antennae, distinct throughout and reaching

the clypeal margin; margins subparallel or slightly narrowing

downwards, margins criboso-punctate, shallowly sulcate. Frons

cribroso-punctate with low irregular ridges, flat ; strongly declive.

Lateral facial keels absent, there is only an indication of an incom-

plete sulcus. Along the anterior margin of the eye with a slightly

raised margin or ridge, more or less indicated. Eyes prominent

sideways, long oval. infraocular distance about twice as broad as

the first antennal joint or a little broader.

Pronotum cylindrical, slightly widened in the metazona, finely

punctate; anterior margin slightly produced in advance, convex,

in the middle slightly concave or substraight, posterior margin

straight or nearly so; median and lateral keels absent ; transverse

sulci shallowly indicated, submarginal sulcus perceptible on the

disc, more distinct on the lateral lobes, first sulcus only on the disc,

second and third sulcus both on the disc and on the lobes, second

sulcus a little behind the middle, third sulcus far behind the middle,

metazona narrow, about one fifth of the length of the prozona.

Lateral lobe of pronotum much longer than high, lower margin

slightly ascending anteriorly, in the middle concave, anterior margin

straight or subconvex, posterior margin subconcave ; anterior angle

broadly rounded, posterior angle rectangularly rounded. Elytra

and wings totally absent.

Meso- and metanotum of meso- and metathorax finely punctate,

252 C. WILLEMSE, DESCRIPTION OF A NEW GENUS

together about as long as the pronotum, metanotum somewhat lon-

ger than the mesonotum.

Sternum shallowly excavated from below. Prosternal spine for-

med bij an obtuse, low, quadrate tubercle or rugosity near the

anterior margin, at the blunt apex of which somewhat rugosely

sculptured. Behind the prosternal spine there is a median sulcus

on the prosternum. Mesosternal lobes about as long as broad, their

inner margin convex, the interspace smaller than the lobe, X-shaped.

Metasternal lobes long, contiguous behind the foveolae, on the

posterior part of the metasternum on both sides with a longitudinal

sulcus, which are connected anteriorly by a transverse impression.

Anterior and median legs relatively thick. Hind femur reaching

the top of abdomen, narrow, not attenuated towards the top, more

or less flattened, keels obtuse, femur from below finely setose ;

kneelobes small, obtuse. Hind tibia straight, setose, not widened

apically, with a row of 10—14 short inner and a row of 6—7 short

outer spines, including an outer apical spine; calcaria short, the

inner ones distinctly longer than the outer ones which are very

short. Hind tarsus long, overreaching the middle of hind tibia,

setose, slender, first and second joint long, second joint a little

longer than the first one or of about the same length, third joint

distinctly shorter than the second one.

Abdomen widened at the top, sternits flat from below, tergits

with a fine median sulcus. Last abdominal tergits (IX and X)

broad, widened posteriorly, about twice as broad as long, posterior

margin with a long, straight, narrow spine in the middle, directed

straight backwards or slightly downwards, a little shorter than the

median length of the tergit, with the apex more or less acute. The

posterior margin has, on both sides of this spine, a broad, concave,

but not deep excavation, which laterally gradually merges into a

broadly rounded part, just before the posterior angle, and bears

in this place sometimes a small spine. The whole of these tergits

is bulbshaped, there is a complete shallow median sulcus, with on

both sides an incomplete, oblique shallow sulcus. Besides this there

is at the base the incomplete separation of the IX and X tergit,

which separation terminates laterally near the lower margin. This

lower margin is nearly straight, the posterior angle rectangularly

rounded or acute. The posterior margin of the tergite is, seen in

profile, undulated.

Supra analplate more or less membranaceous, perpendicularly

placed, broad-triangular, posterior margin in the middle trian-

gularly produced.

Cercus falcate, lamellate, enlarged at the base, near the middle

narrower and at this place nearly rectangularly curved inwards ;

apical part of the cercus widened and at the apex obliquely truncate,

terminating into a short spine at the inner side, and the apical mar-

gin more or less undulated or rounded. At the base of the cercus

on the upper margin with or without a small tuberosity.

Subgenital plate broad, flat from below, a litlle behind the middle

suddenly perpendicularly bent upwards with the posterior margin

AND SPECIES OF ACRIDIDAE (ORTHOPTERA) ETC. 253

broadly truncate or somewhat produced in the middle. ? unknown.

Genotype: Buinacris forcipata nov. spec.

This genus is at once differenciated from all other Catantopinae

bij the long spine-like projection of the last tergit, which makes a

very peculiar impression. About the biology nothing is known.

The concave excavation of the sternum and the flat surface of the

sternits indicates that they are living on plants, where they can

press the body against the stems, and not on the ground.

Key to the species.

I. Head from above and pronotum brown. Antennae strongly

annulated with yellow joints. Interocular distance broad, fastig-

ium of vertex broad, with the lateral margins convex. Hind

margin of the Xth tergit with a black spine on both sides, above

the insertion of the cercus. Spine of the Xth tergit from below at

thesbaserdeeply. cut (Rig. 2) de eee forcipata nov. spec.

II. Head from above and pronotum olivaceous green. Antennae

only with a few yellow joints. Interocular distance less broad,

fastigium of vertex narrower, lateral margins slightly concave.

Hind margin of the Xth tergit without black spine. Spine of

the Xth tergit from below not cut. ......... carpentieri nov. spec.

Buinacris forcipata nov. spec.

3 : Fastigium of vertex with the lateral margins narrowing

anteriorly, margins slightly convex. Interocular distance about

three times as broad as the basal antennal joint.

General coloration brown. Antenna blackish brown, strongly

annulated with orange-yellow joints. Head brown, vertex from

above on both sides with a dark brown stripe. Frons and part of

cheeks black or brownish black. Pronotum brown, sulci darker

coloured ; upper part of lateral lobe with some irregular olivaceous

spots, some of them bordered with a dark stripe. Meso- and

metanotum brown. Prosternum yellowish brown, top of prosternal

tubercle black. Insertion of the fore coxae black. Meso- and

metasternum yellowish brown, in the middle with a broad bluish

black, longitudinal band. Abdomen brown, sternits bluish black,

except the last abdominal segment which is more yellowish brown.

Hind margin of the Xth tergit with a blackish spine on both sides,

the margin itself bordered with blackish brown, median spine

yellowish brown from above, black at the sides, deeply cut from

below at the base. Cercus yellowish, with a small black tubercle

at the base from above; the outer margin bordered with blackish

254 C. WILLEMSE, DESCRIPTION OF A NEW GENUS

Fig. 1. Buinacris forcipata nov. gen. nov. sp. s seen from the

side; hind tarsus broken.

Fig. 2. Buinacris forcipata nov. gen. n. spec. 3 seen from above;

hind tarsus broken.

Fig. 3. Top of abdomen of

Buinacris forcipata nov. gen.

e. spec., seen from above.

Fig. 4. Top of abdomen of

Buinacris forcipafa nov. gen.

e. spec., seen from the side.

brown from about the base to the apex. Subgenital plate yellowish

brown with an arcuate dark brown, transverse setose band in the

middle. Anterior and median legs brownish yellow, with dark

irregular longitudinal stripes or small spots. Hind femur yellowish

green, lower area bluish, inner kneelobe dark brown. Hind tibia red,

the very base yellowish with a dark stripe from the inner side;

spines yellowish red with black tips. Hind tarsus with the first

joint dark reddish from above, yellowish from below, the second

and third joints olivaceous brown. Figs. 1—4.

AND SPECIES OF ACRIDIDAE (ORTHOPTERA) ETC 255

Length of body 28 mm:

di ,, pronotum ASUS

“ „ ‘meso- and metanotum 5 di

i , hind femur 14 sp

DE , hind tibia 13 58

bi ,, hind tarsus 9 à

Locality: Solomon Isl., Bougainville (Buin). One male. Only the

type is known. Type coll. mea.

Buinacris carpentieri nov. spec.!)

& : Fastigium of vertex with the lateral margins narrowing

anteriorly, margins slightly concave. Interocular distance not quite

twice as broad as the basal antennal joint.

Genaral coloration yellowish brown. Head olivaceous green from

above, along the upper margin of the eye lighter coloured; frons

black, lower part of clypeus and the labrum yellow. Antenna black,

annulated with only 3 yellow joints. Pronotum olivaceous green,

upper part of lateral lobe with some irregular lighter coloured

spots. Meso- and metanotum yellowish. Episternum of mesothorax

olivaceous green. Sternum bluish olivaceous, meso- and metaster-

num yellowish on both sides. Abdomen yellowish, from below

with the last sternits bluish olivaceous. Hind margin of the Xth

tergit narrowly marginated with blackish brown, without distinct

black spine; the median spine not cut at the base from below,

yellowish, from below darker coloured. Cercus yellowish, along

the sides darker coloured, the apex marginated with dark brown.

Subgenital plate olivaceous green, with a transverse, setose, dark

band in the middle, the part of the subgenital plate behind this

band is dark brown. Anterior and median legs yellowish with some

dark stripes. Hind femur yellow; the lower area at the apex

olivaceous green; inner kneelobe with a brown spot. Hind tibia

red, spines with black tips. Hind tarsus with the first and second

joint red, third joint yellowish.

Length of body DS) mm»

RI , antenna 12 N

à „ pronotum ASE

PI „ meso- and metanotum 4 a

is „ hind femur Bar.

DD , hind tibia 12 DB

hind tarsus 8

Locality : Salomon ish, Bougainville (Buin). One male Only the

type is known. Type Collinica.

1) Named after my friend Dr. Fritz CARPENTIER from Liège, who had the

generosity to present me both specimens for my collection.

— 256 —

ARACHNOIDEA.

Thenuipalpus cactorum Oudms. X.

orchidarum Parfitt X.

oudemansi Geijskes X.

phoenicis Geijskes X.

Theridium C. L. Koch XVII.

COLEOPTERA.

Acanthocinus aedilis L. 47, 50.

Acis Hbst. 42, 47, 50

Acrocinus longimanus L. 47, 50.

Adimonia tanaceti L. 47.

*Agnia eximia Pasc. v. abasomaculata

[Gilm, 219.

a. albofasciata

[Breun. 219.

Agonum uliginosum Er. 47.

Agrilus Curt. I.

biguttatus F. II, III.

sinuatus Ol. II, III.

Akis Hbst. 42, 47.

Amblymora consputa Pasc. 224.

fumosa Pasc. 224.

V-flava Gilm. 223.

Anobiidae 47.

Anomala aenea de G. 47, 50.

dubia Scop. 47.

frischi F. 47.

varius F. 50.

Antichira cincta Dru. 48, 50.

Arrhenotus Pasc. 236, 243.

adspersarius Breun. 246.

— adspersus Blanch. 246.

— agrarius Pasc. 245, 247.

—— albertisi Breun. 246.

— andreas Kriesche 245.

biarcifer Bianch. 245.

bilineatus Auriv. 245.

*-— breuningi Gilm. 234, 244.

—— brevespinosus Breun. & de

[Jong 246.

— canofasciatus Auriv. 246, 247.

—— costatus Breun. 243.

—— curvatolineatus Auriv. 247.

— flavescens Breun. 244.

—— florensis Breun. 246.

—— froggatti Mc. L. 246.

Arrhenotus geniculatus Breun. 247.

heurni Schwarz. 244.

imitans Breun. 244.

irregularis Gestro 245.

jaspideus Bsdv. 247.

lansbergei Breun. 244.

laticollis Breun. 247.

lictorius Pasc. 246.

ludificator Hell. 245.

margaretae Gilm. 245.

mimethes Kriesche 247.

mucronatus Gah. 246.

novemmaculatus Breun. & de

[Jong 247.

obliquelineatus Breun. 247.

ochraceosignatus Breun. 244.

ochreomaculatus Breun. 245.

octopunctatus Gilm. 246.

postflavescens Breun. 247.

prasinatus Hell. 244.

pseudagrarius Breun. 247.

pseudoirregularis Breun 245.

pseudosuperans Breun. 246.

pseudoviridescens Breun. 246.

quadripunctatus Gilm. 245.

rafalae Lansb. 244.

rotundipennis Breun. 245.

rufipes Blanch. 244.

salomonum Auriv. 244.

separatus Auriv. 247.

sepicanus Kriesche 247.

septempunctatus Bsdv. 247.

seriemaculatus Breun. 234. 244,

[247.

sexmaculatus Breun. & de Jong

[247.

soembanus Schwarz. 244.

subchlorus Hell. 245.

superans Pasc. 246.

timorlautensis Breun. 244.

trapezicollis Hell. 247.

vagejaspideus Gilm. 247.

venatus Thms. 244.

viridescens Thms. 246.

wallacei Pasc. 244.

ziczac Breun. 247.

ESS. eri.

Bembidion Latr. 42, 49.

1) * Preceding a name denotes a name new to science.

** Preceding a name denotes a species or form new to the Netherlands fauna.

Bembidium Latr. 42.

Brachinus Web. 47.

Brachynus Web. 47, 49.

Brachytarsus nebulosus Forst. 47.

varius F. 47.

Bruchus L. 34.

pisi L. 48.

pisorum L. 48, 50.

Buprestis gigantea L. 48.

Calandra Clairv. 34.

Campylus linearis L. 48.

Cantharidae 48.

Cantharis L. 34.

——— fusca I. 48.

vesicatoria L. 48, 50.

Cerambyx cerdo L. 48, 50.

heros Scop. 48.

Ceratorrhina Westw. 42.

micans Dru. 48, 50.

Chrysochloa gloriosa F. 49, 50.

Chrysomela gloriosa F. 49, 50.

Clerus formicarius L. 48, 49.

Cneorrhinus geminatus F. 48.

globatus Hbst. 48, 50.

Cupedidae 48.

Cupesidae 48.

Curculio L. 42.

abietis L. 48, 50.

Cybister lateralimarginalis de G. 48.

roeseli Fssly. 48.

virens Müll. 49.

Cylindrepomus grammicus ssp.

[hecate Dill. & Dill. 223.

*—_— —— v. waigeuensis Gilm.

[223.

*—_ peregrinus v. connexa Gilm.

[222.

Cyphon variabilis Thunb. 48, 49.

Denticollis linearis L. 48.

Diamesus osculans Vig. 5.

Dicranorrhina micans Dru. 48, 50.

Dictyopterus rubens Gyll. 48, 49.

Elaeodes Eschsch. 48.

Eleodes Eschsch. 48, 50.

Eros rubens Gyll. 48, 49.

Euchroma gigantea L. 48, 50.

Eumicrus Cast. 42.

tarsatus Müll. & Kz. 49.

Galeruca nymphaeae L. 48.

pomonae Scop. III, IV.

tanaceti L. 47, 50.

Galerucella nymphaeae L. 48, 50.

Heilipus Germ. 48, 50.

Helodes variabilis Thunb. 48, 49.

Hilipus Germ. 48.

Homalium Grav. 42, 49.

Hopatrum F. 42, 49.

Hydrachna F. 42.

tarda Hbst. 49.

Hygrobia hermanni F. 49.

tarda Hbst. 49.

Hylastes trifolii Müll. 48, 50.

v. anthracina Wse. III.

Hylastinus obscurus Mrsh. 48.

Hylobius abietis L. 42, 48.

Hylurgus piniperda L. 48, 50.

Hypera punctatus F. 49, 50.

Ips de G. 34.

Lamiinae 219.

Lampyridae 48.

Lampyrini 48.

Laria Scop. 34.

Leptinotarsa decemlineata Say XV.

Lepturoides linearis L. 48, 50.

Lethrus apterus Laxm. 48, 50.

cephalotes Pall. 48, 50.

Limobius Schénh. 48.

Limonius aeruginosus Ol. 48, 50.

cylindricus Payk. 48.

Limonobius Schönh. 48.

Lina populi L. 48.

Liparus germanus L. 48, 50.

Lucanus cervus L. XV.

Lytta F. 34.

vesicatoria L. 48.

Macraspis cincta Dru. 48, 50.

Macrocephalus Ol. 42.

albinus L. 47, 50.

Macropus Thunb. 42.

longimanus L. 47, 50.

Malacodermidae 48.

Mantichora tuberculata de G. 48, 49.

Manticora maxillosa F. 48.

Melasoma populi L. 48, 50.

Meloidae 48.

Melolontha melolontha L. 36.

vulgaris F. 36.

Metoecus Gerst. 42.

paradoxus L. 49.

Molytes germanus L. 48.

Mononychus pseudacori F. 48

punctum-album Hbst. 48, 50.

Myelophilus piniperda L. 48, 50.

Mylabris F. 34.

Omalium Grav. 42, 49.

Opatrum F. 42, 49, 50.

Orina gloriosa F. 49.

Pelobius hermanni F. 49.

Pericycos Breun. 222.

guttatus Hell. 222.

—— philippinensis Breun. 222.

princeps Pasc. 222.

—— teragramus Gilm. 221.

varieguttatus Schwarz 222.

Philopedon plagiatus Schall. 48.

Phytonomus punctatus F. 49, 50.

Platynus krynickii Sperk. 47, 49.

Platystomus albinus L. 50.

Ptinidae 47.

Rhagium inquisitor L. 49, 50.

Rhipidophoridae 49.

Rhipiphoridae 49.

Rhipiphorus paradoxus L. 49, 50.

Rhizotrogus Latr. XV.

Scarabaeus sacer L. 47, 50.

Scolytus intricatus Ratz. II.

258

Scydmaenus Latr. 42.

tarsatus Müll. & Kz. 49.

Sitona Germ. 49, 50.

Sitones Germ. 49.

Sitophilus Schénh. 34.

Spenophorus Schénh. 34.

Stenocorus inquisitor L. 49, 50.

Strangalia armata Hbst. 49.

maculata Poda 49, 50.

Telephorus L. 34.

fusca L. 48, 49.

Tenebrio molitor L. XIII.

Thanasimus formicarius L. 48, 49.

Tmesisternini Thms. 225.

Tmesisternus Latr. 219, 236.

aeneofasciatus Breun. 239.

aeneovittatus Breun. 240.

affinis Breun. 238.

agrarius Pasc. 247.

agriloides Pasc. 241.

albovittatus Breun. 239.

arfakianus Gestro 243.

aubrooki Gilm. 240.

avarus Pasc. 241.

bifasciatus Breun. 239.

bifoveatus Auriv. 242.

bifuscomaculatus Breun. 238.

bolanicus Breun. 243.

breuningi Gilm. 233.

bruijni Gestro 238.

canofasciatus Auriv. 247.

Ott a EEE

conicicollis Thms. 243.

continentalis Breun. 239.

costipennis Breun. 242.

costulatus Breun. 242.

cupreosignatus Auriv. 240.

cyclopsi Gilm. 238.

demissus Breun. 235, 243.

densepunctatus Breun. 242.

dissimilis Pasc. 238.

distinctus Bsdv. 238.

divisus Auriv. 242.

dohertyi Jord. 240.

dubius Montrz. 240.

elateroides Gestro. 241.

elegans Hell. 243.

elongatus Breun. 238.

excellens Auriv. 239.

externemaculatus Breun. & de

[de Jong 238.

flavolineatus Breun. 242.

flavovittatus Breun. & de Jong

fulgens Breun. 237.

fuscosignatus Breun. 241.

gabrielae Schwarz. 240.

gebehensis Breun. & de Jong

[238

geniculatus Breun. 247.

glaucus Pasc. 243.

griscovittatus Breun. 236.

griseus Thms. 236, 242.

cinnamomeus Gilm. 234, 236.

[238.

IRE oi ARE et

Tmesisternus helleri Schwarz. 242.

herbaceus Pasc. 240.

hieroglyphicus Blanch. 240.

humboldti Gilm. 239.

humeralis Auriv. 237.

inermis Breun. 239.

intricatus Pasc. 242.

isabellae Vollenh. 240.

japeni Gilm. 237.

jobiensis Gestro 236.

latefascia Hell. 236.

lateralis Mc. L. 242.

laterimaculatus Gilm. 241.

lateri vittata Breun. 241.

laticollis Breun. 247.

lepidus Pasc. 237.

lineatus Mc L. 241.

lotor Pasc. 237.

lugubris Breun. 242.

luteostriatus Hell. 243.

marginalis Breun. 240.

marmoratus Guér. 243.

metalliceps Breun. 243.

modestus Gah. 237.

monticola Gestro 239.

mortyanus Thms. 237.

nigrofasciatus Auriv. 237.

nigrotriangularis Hell. 238.

obliquefasciatus Breun. 239.

oblongus Bsdv. 239.

obsoletus Blanch. 241.

opalescens Pasc. 237.

ornatus Breun. 242.

papuanus Breun. 243.

petechialis Pasc. 240.

phaleratus Thms. 236.

pleurosticticus Pasc. 241..

politus Blanch. 239.

postfaciatus Breun. & de Jong

[240.

postflavescens Breun. 247.

pseudagrarius Breun. 247.

pseudohieroglyphicus Breun.

[240.

pseudointricatus Breun. 241.

pseudomonticola Breun. 242.

pseudosulcatus Schwarz. 237.

pseudotessellatus Breun. 241.

pullus Breun. 240.

pulvereus Pasc. 238.

quadrimaculatus Auriv. 237.

quadriplagiatus Breun. 240.

rufofemoratus Breun. 238.

schaumi Pasc. 239.

schraderi Kriesche 243.

seriemaculatus Breun. 234, 247.

speciosus Pasc. 236.

strandi Breun. 239.

strigosus Pasc. 242.

sulcatus Auriv. 237.

teragramus Gilm. 235, 242.

tersus Pasc. 238.

tessellatus Bsdv. 241.

Tmesisternus torridus Pasc. 240.

transversatus Breun. 242.

transversus Pasc. 243.

trivittatus Guér. 238.

unipunctatus Guér. 243.

vagefasciatus Breun. 243.

vinculatus Hell. 239.

virescens Breun. 242.

viridipennis Breun. 236.

viridis Gestro 243.

wiedenfeldti Auriv. 238.

Tomicus Latr. 34.

BARKER

*Triammatus waigeuensis Gilm. 219.

„Irigonoptera Pasc. 219, 230.

albocollaris Gilm. 226, 231.

breuningiana Gilm. 227, 232.

flavicollis Breun. 231.

flavipicta Pasc. 232.

flavoscutellata Breun. 230.

gracilis Auriv. 231.

guttulata Gestro 231.

immaculata Gilm. 225, 230.

isabellae Gilm. 232.

japeni Gilm. 231.

lateplagiata Breun.

III.

leptura Gestro 231.

maculata Perr. 230, 232.

margaretae Gilm. 232.

marmorata Auriv. 232.

neja Gilm. 229, 232.

nervosa Pasc. 232.

obscura Gilm. 225, 230.

olivacea Auriv. 231.

ornata Mc L. 230.

pseudomaculata Breun. 230.

sordida Pasc. 232.

spilonota Gestro 231.

v. albonotata Gah. 231.

sulcata Auriv. 230.

v. reversa Gilm.

sumbawana Breun. 232.

tessellata Pasc. 231.

transversefasciata Gilm. 230.

trobriandensis Breun. 232.

vittata Gestro 230, 232.

woodfordi Gah. 231.

Trogus Leach 42.

virens Müll. 48, 49.

DIPTERA.

Aedes egypti L. XIII.

Agromyza Fall. 16, 17, 27.

sanguisorbae Hend. (?) 17.

spiraeae Kaltb. 18.

tephrosiae de Meij. 27.

Agromyzidae 12.

Anthomyidae 12.

Anthracomyia melanoptera Fall, 13.

Azelia zetterstedti Rond. 12.

transversefasciatus Breun. 237.

(227229) 231.

[226, 231.

259

Bombyliidae 6.

Catacomba pyrastri L. 7.

Cerioides conopoides L. 8.

Cerodonta Rond. 17.

atronitens Hend. 16.

biseta Hend. 16.

Ceromasia spec. 13.

Chamaepsila nigricornis Mg. 8.

**Chilosia barbata Lw. 7.

chalybeata Walk. 17.

chrysocoma Mg. 7.

Spec 17.

vernalis Fall. 17.

Chloropidae 12.

Chlorops hypostigma Mg. 12.

Chortophila Macq. 17.

angustifrons Mg. 12.

antiqua Mg. 12.

gentianae Pand. 17.

spec. 17.

Chrysomyza demandata F. 8.

**Chrysotoxum arcuatum L. 8.

Chyliza vittata Mg. 8.

Cladoneurum 9.

Coenosia tigrina F. 12.

Crinura angustifrons Mg. 12.

**Dialyta halterata Stein 12.

Didea intermedia L. 7.

Didymomyia reaumuriana F. Lw. 4.

Dixa (maculata?) 1.

Dizygomyza Hend. 16, 17.

albohalterata de Meij. 27.

capitata Zett. 15, 16.

cornigera de Meij. 28.

errans Mg. 10, 15, 16.

geniculata Fall. 16.

javana de Meij. 28.

lineëlla Zett. 16.

luctuosa Mg. 20.

luteiceps Hend. 16 noot.

mallochi Hend. 15, 16.

monfalconensis Strobl 15.

Dolichopodidae 6.

**Dolichopus simplex Mg. 6.

Domomyza Rond. 17.

Drosophila Fall. VIII, 167.

Drosophilidae 9.

**Epistrophe annulata Zett. 7.

guttata Fall. 7.

lasiophthalma Zett. 7.

lineola Zett. 7.

punctulata Verr. 7.

**Eristalis vitripennis Strobl 8.

Eristalomyia anthophorina Fall. 8.

**Eumerus flavitarsis Zett. 8.

**Fannia ornata Mg. 12.

**Forcipomyia divaricata Winn. 12.

Giraudiella inclusa Frfld. 2, 3.

260

Giraudiella inclusa f. phragmitis

[Gir. 2.

Gymnophytomyza Hend. 17.

Gymnopternus angustifrons Staeg. 6.

heteroneura Hend. 16.

**Hebecnema affinis Mall. 12.

Heleidae 5.

**Hercostomus angustifrons Staeg. 6.

Hydrellia griseola Fall. 9

Itonididae 2.

Lampetia equestris F. VII.

Lasiopticus pyrastri v. unicolor Curt.

[7.

Leucozona lucorum L. 7.

**Limnophora nigripes R.D. 12.

**Limnophyes hydrophilus Gtgb. 6.

Lipara similis Schin. 12.

Liriomyza Mik. 17.

buhri Her. 21.

erucifolii Her. 21.

fasciata Hend. 16.

lutea Mg. 16.

perpusilla Mg. 16, 21.

senecifolii Her. 21.

spec. 21, 22.

strigata Mg. 21, 22.

xanthaspis Lw. 16.

Lonchoptera meijerei Coll. 6.

**Lucilia bufonivora Mon. 13.

illustris Mg. 13, 14 noot.

silvarum Mg. 13.

splendida Mg. 13.

Lycoria armata Winn. 4, 14 ncot.

fenestralis Zett. 4.

humeralis Zett. 4.

socialis Winn. 4.

Lycoriidae 4.

Lydella spec. 13.

Megachetum atriseta Mg. 8.

Melanagromyza Hend. 17.

BEA

aeneiventris Fall. 18, 20.

arnicarum Her. 18, 20.

beckeri Hend. 18—20.

centrosematis de Meij.

[20, 27, 29.

coffeae Kon. 27.

cunctans Mg. 20.

cunctata Mg. 20.

decora de Meij. 27.

dolichostigma de Meij. 27, 30.

erythrinae de Meij. 28.

fuscociliata Hend. 20.

kalshoveni de Meij. 28.

lappae Lw. 18, 20.

panici de Meij. 28.

phaseoli Coq. 28, 30.

provecta de Meij. 27.

pulicaria Mg. 19, 20.

ricini de Meij. 28.

rostrata Hend. 15.

sojae Zehntn. 28, 30.

spec. 20, 28—30.

theae Big. 28.

baita

Melanagromyza weberi de Meij. 28.

Micropsecta quinaria Kieff. 5.

recurvata Gtgb. 5.

subnitens Gtgb. 5.

Morellia podagrica Lw. 12.

Musidora furcata Fall. 6.

impicta 6.

meijerei Coll. 6.

Musidoridae 6.

Myiolepta luteola Gmel. 8.

Napomyza Hal. 17.

lateralis Fall. 10, 23.

nigriceps v. d. W. 10.

Neoascia geniculata Mg. 7.

cichorii Her. 19, 20.

cornuta de Meij. 27.

heringi Stary (?) 19, 21.

labiatarum Her. 19, 20.

melandricaulis Her. 20.

melandryi de Meij. 20.

persimilis Hend. 18, 20.

pinguis Fall. 11.

proboscidea Strobl 20.

senecionina Her. 20.

spec. 19, 20.

Orthoneura geniculata Mg. 7.

intermedia Lundb. 7.

Pedicellidia dufouri Westw. 13.

leachi Kol. 13.

Pegomyia bicolor Wied. 13.

Penium dubium Lundb. 7.

Penthesilea asilica Fall. 8.

floccosa Mg. 8.

Phytagromyza Hend. 17.

buhri de Meij. 17.

— discrepans v. d. W. 16.

trivittata Lw. 16.

Phytoliriomyza 17.

Phytomyza Fall. 17, 27.

abdominalis Zett. 15, 22.

affinis Fall. 11.

albipennis Fall. 16.

asteris Hend. 10.

atricornis Mg. 11.

calthivora Hend. 25.

calthophila Her. 25.

cineracea Hend. 15, 23.

continua Hend. 11.

conyzae Hend. 23.

diversicornis Hend. 23.

elegans Mg. 16.

evanescens Hend. 16.

gymnostoma Lw. 16.

lateralis Fall. 10, 23.

nigriceps v. d. W. 10, 16.

nigricoxa Hend. 23.

nigripennis Fall. 16.

nigritella Zett. 23—25.

iti

campanularum Stary 19, 21.

Phytomyza plantaginicaulis Her. 25.

—— plantaginis R.D. 25.

—— ranunculicola Her. 25.

—— rostrata Her. 26.

—— rydeni Her. 25.

—— socia Brischke 22.

Gee Zer De Ao, 2)

— tenella Mg. 10, 14 noot.

varipes Macq. 26.

**Platychirus sticticus Mg. 7.

**Pocota apiformis Schrk. 8.

Porricondyla Rond. 3.

phragmitis Gir. 4.

Pseudolimnophora nigripes R.D. 12.

Pseudonapomyza Hend. 17.

Psilidae 8.

Psychoda phalaenoides Zett. 4.

pusilla Tonn. 5.

Psychodidae 4.

Ptochomyza Her. 17.

Pyrophaena rosarum F. 7.

Rhagoletis meigeni Lw. 9.

Scaeva F. 7.

Scaptomyza apicalis Hardy 9.

Scaptomyzella flava Fall. 9.

Simulium latipes Mg. 1.

Syrphidae 6.

Syrphus F. 7.

albostriatus Fall. 7.

annulipes Zett. 7.

arcuatus Fall. 8.

Tachinidae 13.

Tachista connexa Mg. 6.

Tanytarsus v. d. W. 5.

arduennensis Gtgb. 5.

atridorsum Kieff. 6.

curticornis Kieff. 5.

danicus v. d. W. 6.

ejuncidus Walk. 5.

excavatus Edw. 5.

giltayi Gtgb. 5.

heusdensis Gtgb. 5.

holochloris Edw. 5.

inaequalis Gtgb. 5.

inopertus Walk. 6.

laetipes Zett. 6.

lestagei Gtgb. 5.

macrosandalum Kieff. 6.

mancus Walk. 6.

nigrofasciatus Gtgb. 6.

pseudotenellulus Gtgb. 6.

samboni Edw. 6.

signatus v. d. W. 6.

silvaticus Edw. 6.

tenellulus Gtgb. 6.

tenuis Mg. 6.

verralli Gtgb. 6.

Tendipedidae 5.

ABER EL.

Li trifasciata Zett. 12.

Thrypticus spec. 17.

261

**Thyridanthrax fenestratus Fall. 6.

Traginops orientalis de Meij. 27.

Trypetidae 9.

Tubifera hybrida Lw. 8.

Ulidiidae 8.

Volucella inflata F. 8.

zonaria Poda 8.

Weberia funesta Mg. 13.

pseudofunesta Vill. 13.

Xanthandrus comptus Harr. 7.

Xeniomyza Her. 17.

Xenotanytarsus miriforceps Kieff. 5.

**Zelima abiens Mg. 8.

—— lenta Mg. 8.

Hi tarda Mg. 8.

HYMENOPTERA.

Ammophila Kby. 54 e.v.

adriaansei Wilcke 6, 53.

campestris Jur. 53 e.v.

pubescens Curt. 53 noot.

Anthophora Latr. 42.

acervorum L. 43.

pilipes F. 43.

Apis L. 54 e.v.

mellifica L. 54 e.v.

Arge Schrk. 43.

Astata abdominalis 43.

boops Schrk. 43.

Bembex rostrata L. 92.

Bethylus cenopterus Latr. 43.

fuscicornis Jur. 43.

Cerceris Latr. 92.

Chelicodoma Lep. 54, 61.

muraria F. 54, 62.

Crabro L. XVI.

Cyrtidae XVI.

Diprion Schrk. 43.

Habrobracon 58.

Hylotoma Latr. 43.

Lophyrus Latr. 43.

Mellinus F. XVI.

Ogcodes Latr. XVI.

gibbosus L. XVI.

zonatus Er. XVI.

Oncodes Blanch. XVI.

Paracrocera orbiculus F. XVI.

Philanthus triangulum F. 92.

Podalirius Latr. 43.

Pompilus plumbeus F. 43.

pulcher Shuck. 43.

Trachusa Jur. 70.

Vespa L. 61 e.v.

crabro L. XVII.

— vulgaris L. 54 ev.

LEPIDOPTERA.

Abraxas grossuiariata L. 167 noot.

**Acalla permutana Dup. VI.

Acasis Dup. 134.

viretata Hb. 134.

262

*Acasis viretata f. approximata i

—— —— f. mediogrisea Warn.

[135.

à f. reducta Lpk. 135.

Acherontia atropos L. XV.

Acidalia muricata Hfn. IX.

Agrias Bsdv. IV.

Agrochola circellaris Hfn. IX.

lota Cl. IX.

Alispa angustella Hb. V.

Anaitis Dup. 131.

efformata Gn. 132,

f. fasciata Hann.

133:

133.

—— ——. f. fuscofasciata Lpk. 132.

* —— —— f, impuncta Lpk. 133.

*___ —— f. obsoleta Lpk. 133.

*____ —— f. simplificata Lpk. 133.

— ——— f. suffusa Prout 132.

—— f. tangens Hann. 132.

—— plagiata L. 131-134, 218.

f. tangens Fritsch 131.

Anarsia lineatella Z. V.

**Ancylis comptana Froel. VI.

Anthocharis cardamines L. XI, XII,

[XV.

** Antispila treitschkiella F. R. VI.

Apamaea lunulina Hw. 217.

f. oblonga Hw. 218.

f. variegata Stgr. 218.

oblonga Hw. 217.

— remissa Hb. 218 noot.

f. oblonga Hw. 218 noot.

Appias Hb. XII.

nero L. XIV.

Asphalia diluta F. V.

ssp. hartwiegi Reiss. V.

Asthena Hb. 216.

albulata Hfn. 216.

anseraria H.S. 216.

candidata Schiff. 216.

Bedellia somnulenta Z. V.

Bryophila raptricula Hb. VI.

Boloria aquilonaris Stich. IX, X.

a. cinctata Der. IX.

arsilache Esp. IX.

Cacoecia aeriferana H.S. V.

Calocalpe Hb. 147.

cervinalis Scop. 147.

f. infuscata Reb. 148.

È —— f. tangens Lpk. 148.

—— f. variegata Schwing.

[148.

f. culoti Bryk 149.

— f. heinrichi Hann. 149.

f. nordstrômi Bryk 149.

paucilineata Ljungd.

[ 148.

— undulata L. 148.

—— —— f.

f. subfasciata Reut. 149,

f. anastomosata Lpk. 216.

f. septemlineata Bryk 149. |

Calophasia lunula Hfn. VI.

Capula reticulana Hb. V.

Catocala nupta L. V.

f. brunnea Warr. 218.

—— —— f. brunnescens Warr.

[218.

sponsa L. V.

Catopsilia Hbn. XII.

Celama centonalis Hb. V.

holsatica Saub. V.

Charaxes Stph. IV.

Cheimatobia brumata L. 138, 139.

Chesias Tr. 129,

legatella Schiff. 129.

f. nigro-griseata Heyd.

[129.

—— f. obsoleta Lpk. 130.

—— rufata F. 130.

_—— f. bombycata Hb. 130.

—— —— f. cotangens Lpk. 131.

—— —— f. margaritata Lpk. 131.

— —— f,

monotonica Nordstr.

[131.

—— f. nigrescens Heyd. 131.

—— f. rufata F. 130.

tangens Lpk. 131.

spartiata Fssly. 129.

Chiasmia clathrata L. IX, X.

Chloroclysta Hb. 163.

miata L. 164,

siterata Hfn. 163, 164.

Cidaria Tr. 155.

fulvata Forst. 155.

f. lineata Wehrli 155.

f. rufescens Lpk. 155.

Cnephasia chrysantheana Dup. VI.

communana H.S. VI.

Coenonympha arcania L. IV, V.

pamphilus a. lineigera Strand

[V.

Coenotephria Prout 189.

berberata Schiff. 189.

f. interrupta Metschl

f. tangens Lpk. 190.

—— derivata Schiff. 190.

f. clara Lpk. 191.

nigrofasciaria Gze. 190.

sagittata F. 191.

f. approximata Lpk. 191.

—— f. interrupta Hirschke

[191.

verberata Scop. 189 noot.

Colias croceus Fourcr. XII.

Colostigia turbaria Tr. 206 noot.

turbata Hb. 206 noot.

Colostygia Hb. 185.

didymata L. 187.

[188.

*—_ —— f, brunnescens Lpk. 188.

—— —— ff. 2 contrasta Lpk.

[188.

[flavescens Lpk. 188.

*___ f. planicolor 188.

— — multistrigaria Hw. 5

*_ f. pallida Lpk. 187.

f. virgata Tutt 187.

olivata Schiff. 185.

pectinataria Knoch 186.

f. albocincta Lpk. 186.

_— — f. approximata Lpk. 186.

Clause pk 186:

= f. costovata Lpk. 186.

Conistra vaccinii L. IX.

Cryphia algae F. VI.

divisa Esp. VI.

Diarsia festiva Schiff. 217.

mendica F. 217.

Dysstroma Hb. 164.

citrata L. 168.

insolida Prout 168.

strigulata F. 168.

f. variata Thunb. 168.

immanata Hw. 168.

truncata Hfn. 164, 167, 168.

f. albata Cul. 165.

Rien

f. effusa Lpk. 167.

f. fuliginosa Prout 166.

. fusco-rufescens Prout

griseofasciata Müll.

f. ochreata Schille 166.

f. perfuscata Hw. 166.

f. rufescens Ström 166.

f. russata Hb. 165.

f. saturata Stph. 165.

f. truncata Hfn. 165.

f. tysfjordensis Strand

[165

f. alpestris Neub. 213.

— f

—— f. badiata Schiff. 213.

— f. defasciata Lpk. 213.

— f. impuncta Lpk. 214.

—— f. obscurata Lpk. 213.

—— f. ocellaria Bod. 214.

—— f. pallidaria Lbll. 213.

— f, planicolor Lpk. 213.

silaceata Schiff. il 98.

— f. simpliciata Wilk. 168.

— f.

. albonigrata Lpk. 166.

. depuncta Roman. 166.

[166, 167.

[165.

mixta Prout 166, 167.

nigerrimata Fuchs 166.

. approximata Lpk. 214.

. subbadiata Strand 213.

Ecliptopera silaceata f. insulata

[Hw. 198.

Electrophaës Prout 199.

corylata Thunb. 199.

f brunnescens Ljungd.

[199.

—— f. costaclausa Lpk. 200.

—— f. degenerata Lpk. 200.

f. effusa Nordstr. 200.

f. ruptata Hb. 200.

f. unicolorata Heyd. 199.

Epirrhoé Hb. 203.

alternata Miill. 203, 204.

f. cingulata Tengstr.

. divisa Osth. 203.

. effusa Müll. 203.

. obscura Lpk. 204.

speudorivata Wagn.

[203.

. tenuifasciata Schima

[203.

HAE

men

galiata Schiff. 205.

f. chalybeata Tb. 205.

—— f. emina Schaw. 205.

f. unilobata Hw. 205.

rivata Hb. 204.

f. approximata Lpk. 204.

= divisahEpk 2205!

—— f. effusa Lpk. 204.

—— f. pseudoalternata Lpk.

[204.

+ + + *

sociata Bkh. 203.

tristata L. 203.

Episema caeruleocephala L. IX.

Euchoeca Hb. 215.

nebulata Scop. 215.

f. suffusa Nordstr. 216.

obliterata Hfn. 215.

Eulype Hb. 202.

hastata L. 202.

f. completa Lpk. 202.

f. laxata Kroul. 202.

subhastata Nolck. 202.

Euphyia Hb. 191.

— — bilineata L. 194, 196.

f. anaemica Kautz 196.

Zi Abi colori pics 196:

ECD ub ace kinkautzal 06:

NC cu nea tam Oki 197%

meta tam S Chr OS.

i Lui ass Los 1106:

*_ _ — f, flavobrunnea Lpk.

[196.

in fascatam Gumpp 00:

EN manganitatayWwautz lo:

oe bin, Le 100

Es 7 tata watz elo”.

— —_ f, subillineata Strand

[195.

___ — f. unidentaroides Strand

[195.

cuculata Hfn. 191.

264

Euphyia luctuata Schiff. 193.

f. approximata Lpk. 194.

e indistincta \Osth. 219

— f. separata Roman. 194.

—— lugubrata Stgr. 193.

e igi Jolly, 192?

— f. albifasciata Gauck.

[193.

—— polygrammata Bkh. 197.

f. contrastata Lpk.

rubidata Schiff. 193.

2 f. albescens Lpk. 193.

— 2 Zgderufatag Epk 105;

* _—_ ___ f. margaritata Lpk.

x 193.

198.

193.

f. tangens Lpk.

unangulata Hw. 192.

Evetria buoliana Schiff. VI.

kid pinicolana Dbld. VI.

Geometra Schiff. 218.

cervinata Schiff.

Geometridae 113.

Gonepteryx rhamni L. XII.

Graptolitha lamda ssp. zinckenii Tr.

116 noot.

Hadena cucubali Schiff.

rivularis F. 217.

Heliophobus saponariae Esp. X.

Hemaris fuciformis L. V.

217.

flammeolaria Hfn. 215.

f. confluens Hoffm. 215.

f. luteosignata Lpk. 215.

luteata Schiff. 215.

testaceata Don. 214.

f. impuncta Lpk. 215.

Hydriomena Hb. 210.

autumnalis Ström 211.

coerulata F. 211.

f. approximata Lpk. 213

f. coerulata F. 211.

f. constricta Strand 212.

f. impuncta Lpk. 213.

f. lineata Heinr. 212.

. literata Don. 212.

obscurevirescens Lpk.

2122

f. obsoletaria Schille 212.

f. pallida Lpk. 212.

f. semifuscata Prout 212.

SSA LE.

. striata Lpk. 212.

Thunb. 210.

. centrinotata Nitsche

[211.

f. constricta Strand 211.

f. flavotincta Cul. 211.

i mote asd, ZI

. obliterata Prout 211.

. obscura Peyrhff. 211.

. sordidata F. 211.

f. tricolorata Schrk.

[211.

sordidata F. 210.

Lampropteryx Stph. 188.

ocellata L. 188.

f. albomarginata Lpk.

f. obscura Lpk. 189.

suffumata Schiff. 189.

Larentia Tr. 116.

cervinata Schiff. 116.

clavaria Hw. 116.

f. approximata Lpk. 117.

*—— f. planicolor Lpk. 117.

+ + * * * * *

Beto D

—— f. tangens Lpk. 117.

Larentiinae 113.

Lepidoptera IV, V.

Leptidia sinapis L. XI.

Lithostege Hb. 128.

griseata Schiff. 128.

Lobophora Curt. 136.

halterata Hfn. 136.

—- f. rudolphi Lampa 136.

—— —— f. unicolor Lpk. 137.

—— f. variegata Lpk. 137.

f. zonata Thunb. 136.

polycommata Hb. IX.

Luperina nickerlii Frr. 217.

testacea f. gueneei Dbld. 217.

Lycaena dispar Hw. IV.

Lygris Hb. 150.

associata Bkh. 153.

—— dotata Stgr., nec L. 154.

—— mellinata F. 153.

— f. approximata Lpk. 153.

populata L. 152.

f. dotata L. 153.

—— f. mediofasciata Nitsche

[153.

150.

prunata L. 150.

f. constricta Strand

—— f. contrariata Lpk.

— f. juncta Lpk. 150.

f. obscurata Barca 150.

pyraliata Schiff. 154.

. approximata Lpk. 154.

. aurantior Lpk. 155.

. centrolineata Lpk. 154.

. conjuncta Lpk. 154.

. deleta Strand 154.

. juncta Lpk. 154.

. mediofasciatta Lpk.

[154.

f. obsoleta Lpk. 154.

testata L. 150.

f. achatinata Hb. 151.

f. contraria Heyd. 150.

f. insulicola Stgr.

[151, 152 noot.

f. obscura Brettschn.

[152.

152.

LEL

f. uniformata Lpk.

Lythria Hb. 113.

purpuraria L. 113.

purpurata L. 113.

f. confluens Oberth. 116.

Lythria purpurata f. conjunctiva

[Lpk. 115 noot.

-—— —— f. demaisoni Prout 113.

—— —— f. depurpurata Kitt 114.

— 2 fr etiusata Wpky 115.

—— f. griseolineata Czek.

—— f. hilarata Kitt 114.

—— 1. latevittata Lpk.

f. mevesi Lampa 114.

f. nigricaria Lpk. 114.

f. speudo-suffusa Lpk.

f. pseudo-typica Lpk.

[

— f. purpurata L. 114.

—— f. rubrior Hann. 116.

— f. rubrovittata Hann.

f. sordidaria Z. 113.

f. suffusa Lpk. 114.

—— f. tangens Hann. 115.

—— f. trifurca Hann. 115.

f. unicolora Lpk. 114.

Macrolepidoptera IV, VII.

Maculinea euphemus Hb. IX.

teleius Brgstr. IX.

a. paucipuncta Courv.

nee

Melanthia Dup. 201.

procellata Schiff. 201.

*___ f. reducta Lpk. 202.

2 f. signata Lpk. 202.

Mesoleuca Hb. 200.

albicillata L. 200.

f. impuncta Lpk. 201.

*— —— f. lacticolor Lpk. 201.

*—— ——— f. quadripuncta Lpk.

[201.

f. reducta Lpk. 201.

Mesotype Hb. 127.

virgata Hfn. 127.

f. cotangens Lpk. 127.

—— —— f. contrariata Heyd. 127.

—— —— f. impunctata Pet. 127.

—— —— f. obliquata Thunb. 127.

*—— —— f, obscurata Lpk. 128.

* f. tangens Lpk. 127.

Minoa Tr. 128.

murinata Scop. 128.

Morpho F. IV.

Mysticoptera Meyr. 137.

sexalata Retz. 137.

—— —— f. impuncta Lpk. 137.

*— —— f. uniformata Lpk. 137.

[114.

. griseovittata Lpk. 114.

[115, 116.

[114.

114.

f. sarmatica Priiff. 116.

f. schumanni Hann. 116.

—— f. tenuivittata Lpk. 114.

—— f. triangulata Hann. 115.

—— f. trilineata Stauder 115.

f. approximata Lpk. 137.

Mysticoptera sexalisata Hb. 137.

Naenia Stph. 217.

**Nepticula freyella Heyd. VI.

Noctua mendica F. 217.

oblonga Hw. 218 noot.

Nothopteryx Prout 135.

—- carpinata Bkh. 136, 138 noot.

*__ f. obscura Lpk. 136.

*___ f. tangens Lpk. 136.

polycommata Hb. IX, 135.

Nycterosea Hulst 183.

fluviata Hb. 183.

—— obstipata F. IX, 183.

& costovata Foltin

*— —— f. inocellata Lpk. 184.

—— —— f. @ interrupta Schaw.

[184.

f. purpurea Dann. 184.

Nymphalidae XI.

Ochyria Hb. 181.

quadrifasciata Cl. 181, 182.

f. brunneofasciata

[Hoffm. 182, 183.

—— f. brunneomarginata

[Lpk. 181.

—— f. cotangens Lpk. 182.

— f. dissolutaria Pet. 182.

—— f. nigromarginata Lpk.

— f. quadrifasciata Cl. 181.

—— f. reduplicata Heinr.

[182.

—— f. tangens Lpk. 182.

—— f. thedenii Lampa

[181—183.

f. tristis Warn. 182.

Oeneïs Hb. XI.

Olethreutes hercyniana Tr. V.

Operophtera Hb. 138.

brumata L. 138.

— f. brunnea Lpk. 140.

—— —— f. fusca Lpk. 139.

—— —— f. hunei Prout 139.

*—— —— f. obscura Lpk. 182.

—— f. nigrescens Lpk. 140.

f. unicolor Lbli. 139.

fagata Scharf. 138.

Opisthograptis luteolata L. X.

Oporinia Hb. 140, 145.

autumnata Bkh.

[141, 143, 145, 146.

—— f. autumnata Bkh. 143.

—— f. coarctata Nordstr.

[144

—— —— f. melana CI. 143.

—— —— f. schneideri Lampa 144.

—— f. tangens Lpk. 144.

christyi Prout 142, 145, 146.

f. christyi Prout 143.

—— —— f. clara Harr. 143. ,

—— —— f. coarctata Harr. 143.

—— —— f. intermedia Heyd. 143.

266

Oporinia christyi f. oblita Allen

[143.

—— f. tangens Lpk. 143.

f. virgata Lpk. 143.

dilutata Schiff.

EO, 142, 16, 165, KG:

—— f. bicinctata Fuchs 141.

f. coarctata Prout 141.

f. disjuncta Lpk.

1410 145°

. fimbriata Hw. 141.

. impuncta Lpk. 141.

. inscriptata Don. 141.

. latifasciata Prout

[141,

—— margaritata Lpk. 141.

—— f. obscurata Stgr. 140,

—— f. pallida Prout 140.

Due,

Eh hi mm

142.

f. tangens Lpk. 141.

f. tectata Fuchs 141.

f. virgata Lpk. 140,. 142.

Ornithoptera Bsdv. IV.

Ortholitha Hb. 117.

* *

+ + + *

EEE

bipunctaria Schiff. 126.

—— f. confluens Wehrli 126.

— f. cotangens Lpk. 126.

—— f. herberti Prout 126.

—— f. margaritata Lpk. 126.

f. unipuncta Wehrli 126.

chenopodiata L. 124.

f. birgittae Nordstr. 125.

—— f. brunnea Lpk. 125.

—— f. chenopodiata L. 124.

— f. clarior Nordstr. 124.

— f. impuncta Lpk. 125.

—— f

— f

. monodii Th. Mieg 125.

. planicolor Lpk. 125.

. plurimelineata Stauder

[125.

f. reducta Lpk. 125.

. semifasciata Lpk. 125.

f. tangens Lpk. 125.

coarctaria Schiff. 117.

f. approximata Lpk. 118.

f. cotangens Lpk. 118.

f. impuncta Lpk. 118.

f. intermedia Lpk. 118.

f. seminigra Schaw. 118.

f. tangens Lpk. 118.

ssp. infuscata Stgr. 118.

limitata Scop. 124.

moeniata Scop. 125.

f. confluens Lpk. 126.

f. divisa Lpk. 126.

. margaritata Lpk.

—— f. obscura Lpk. 126.

—— f. unipuncta Lpk. 126.

mucronata Scop.

era, OD

—— f. approximata Heyd.

126.

Ortholitha

mucronata f.

[extradentata Prout 119.

. juncta Lpk. 120.

. latefasciata Lpk.

. luridaria Bkh. 120.

. luridata Heyd.

. mucronata Scop.

. multistrigaria Heyd.

[120.

120.

. nigrescens Ckne.

120.

f. nigrita Lpk. 119.

. bipunctata Lpk.

. disconudata Dann.

[122.

. extradentata Heyd.

. nigrolineata Heyd.

umbrifera Prout 119.

fuscomarginata Lpk.

[

121.

. juncta Lpk. 122.

. luridata Hfn. 121.

. nigrescens Cock. 121.

. nigrita Heyd.

. nigrolineata Dann.

[121.

. pallidaria Heyd. 121.

121.

f. plumbaria F. 120.

scotica Ckne. 122.

umbrifera Prout.

Orthonama Hb.

lignata Hb. 184.

vittata Bkh. 184.

. pseudolimitata Heyd.

[121

umbrifera Heyd.

122.

184.

costovata Lpk. 185.

comitata L. 214.

constrastata Lpk. 214.

impuncta Lpk. 214.

—— f. tangens Lpk. 214.

ik,

iù,

unicolor Lpk. 214.

zonata Wahlgr. 214.

Perizoma Hb. 205.

adaequata Bkh. 208.

affinitata Stph. 205.

effusa Schn. 206.

lineata Lpk. 206.

rivinita Fischer v. R.

[206.

tenuivittata Nordstr.

[206.

120.

118.

[119.

. pallidaria Lbll. 119.

. scotica Ckne.

[119, 120.

121.

Perizoma albulata Schiff. 208.

—— f. griseata Stgr. 209.

—— f. hebudium Weir 209.

— f. mundata Klem. 209.

—— f. reducta Lpk. 209.

alchemillata L.

—— f. fennica Reut. 207.

—— f. interrupta Boldt 207.

f. peterseni Prout 207.

aquilaria H.S. 208.

bifasciata Hw. 207.

SE LI.

— f. bifasciata Hw. 207.

—— f. nigrofasciata Lpk.

f. planior Lpk. 208.

f. unicolor Lpk. 208.

f. unifasciata Hw. 208.

blandiata Schiff. 208.

f. costimacula Wagn.

flavofasciata Thunb. 209.

— f. continua Lpk. 210.

—— f. dissoluta Lpk. 210.

— f. divisa Lpk. 210.

interrupta Lpk. 210.

rivulata Fischer v. R.

+ + + + *

turbaria Stph. 206.

unifasciata Hw. 207.

Phalaena bicolorata Hfn. 155.

cervinalis Scop. 116 noot.

— —mendiean@12 217.

—— papilionaria L. 218.

viridaria F. 186.

Philereme Hb. 149.

rhamnata Schiff. 149.

transversata Hfn. 149.

vetulata Schiff. 149.

Pieridae XI.

Pieris brassicae L. XI, XV.

napi L. XII, XV.

Plemyria Hb. 155.

rubiginata Schiff. 155.

—— —— f. completa Reb. 156.

—— —— f. parvula Retz. 156.

f. plumbata Curt. 156.

Pontia daplidice L. IX, XI, XV.

**Psacaphora terminella Westw. VI.

Sarrothripus degenerana Hb. 218.

Satyridae XI.

Schrankia taenialis Hb. IX.

Sterrha muricata Hfn. IX.

Thera Stph. 156, 161.

cupressata Geyer 163.

—— firmata Hb. 163.

*—— —— f. brunneofasciata Lpk.

[163.

f. tenuifasciata Nordstr.

[206, 206 noot.

f. approximata Lpk. 208.

[208.

f. aequilimbata Lpk. 210.

[206 noot.

f. bipunctata Hann. 156.

f. approximata Lpk. 163.

“Thera firmata f. grisescens Lpk. 163.

f. interrupta Lpk. 163.

juniperata L. 162.

. approximata Lpk. 162.

. caeca Osth. 162.

. costaclausa Lpk. 162.

. costajuncta Lpk. 162.

. divisa Strand 162.

. istriana Nauf. 162.

. obscura Lpk. 163.

obeliscata Hb. 158, 161.

f. approximata Lpk. 160.

f. brunneo-albata Heyd.

[159.

f. castanea Lpk. 160.

f. dissoluta Lpk. 161.

f. firmatoides Nordstr.

[158.

f. herrichi Höf. 158, 160.

f. interrupta Lpk. 160.

f. mediolucens Röszler

[160.

f. medionigricans Reutti

[159.

f. nigrescens Lpk. 160.

f. nigrolineata Ckne.

[160.

f. nigrolucens Lpk. 160.

f. obeliscata Hb. 159.

f. obliterata Buch.-White

[160.

f. obsoleta Lpk. 160.

f. pseudovariata Heyd.

[159.

—— f. reducta Hof. 161.

f. tristigaria Don. 160.

variata Schiff. 156, 159.

f. albata Lpk. 157.

[157 noot.

. albonigrata Hof.

[157 noot.

—— —— f. brunneofasciata Lpk.

i EEEN

Las u En Was u En En Eh M

[157.

f. costimaculata Höf.

1158.

f. dissoluta Hof. 158.

f. interrupta Schaw. 158.

f. nigrofasciata Gumpp.

[Sze

f. obscura Hof. 157.

f. tenuifasciata Osth.

[ 158.

f. variataSchiff.

[156, 159.

Tinea angustipennis H.S. V.

Triphosa Stph. 146.

dubitata L. 146.

—— —— f. cinereata Stph. 147.

—— —— f. punctigera Strand 147.

% f. tangens Lpk. 147.

Xanthorhoé Hb. 171.

biriviata Bkh. 178.

f. aestiva Fuchs 179.

*Xanthorboé biriviata f. tangens Lpk.

[179.

designata Hfn. 179.

—— f. binderi Stauder 180.

f. coarctata Prout 180.

— f. cotangens Lpk. 181.

—— f. divisa Lpk. 180.

— f

. hafneri Stauder 180.

. planicolor Lpk. 180.

—— f. suffusa Hann. 180.

—— f. tangens Lpk. 181.

ferrugata Cl. 176.

f. coarctata Prout 177.

—— f. divisa Lpk. 177.

—— f. hoyeri Prüff. 176.

— f. unicolor Lpk. 177.

f. unidentaria Hw. 176.

f. violacearia Vorbr.

fluctuata L. 171.

f. abstersata H.S. 1717.

. albescens Lpk. 172.

. costovata Hw. 172.

. degenerata Lpk. 172.

. fibulata Hfn. 171.

. fluctuata L. 171.

. immaculata Tutt 172.

. insolida Prout 171.

ble Eh he Eh Eh en aen ae!

. ochreata Prout 172.

. undulata Prout 172.

montanata Schiff. 172.

f. albomarginata Lpk.

Rei AI

Fn Fn En

. costimaculata Reb.

mh Fn rh

divisa Osth. 173.

. fuscomarginata Stgr.

f. lacticolor Lpk. 174.

f. lutescens Lpk. 173.

f. nigrofasciata Osth.

Ina

—— f. pseudolapponica

f. tangens Lpk. 174.

pomoeriaria Eversm. 178.

spadicearia Schiff. 174, 176.

—— —— f. delatata Fuchs 175.

fs effusa Müll. 175:

—— —— f. griseocamparia Vorbr.

[175.

[177.

. approximata Lpk. 172.

. neapolisata Mill. 172.

[174.

. approximata Lpk. 174.

. continuata Kroul. 173.

[174.

. degenerata Prout 174.

174.

[173.

[(Schaw.) Osth. 173.

f. brunnescens Lpk. 175.

68 REGISTER

*Xanthoroé spadicearia f.

[griseofasciata Lpk. 175.

—— —— f. nigrofasciata Djak.

[175.

* _ —— f. planicolor Epk. 175:

* f. tangens Lpk. 175.

Xylena exsoleta L. IX.

ODONATA.

Aeschna F. 44.

Agrion F. 44.

Caenagrion 44.

Calopteryx Leach 44.

Gomphus Leach 44.

ORTHOPTERA.

Acrididae 248, 251.

Acridium miniatum Bril. 249.

Acrotylus insubricus Scop. 248.

longipes Charp. 249.

Aiolopus strepens Latr. 248.

thalassinus F. 248.

Arminda brunneri Krauss 249.

Blatta orientalis L. 44.

*Buinacris Will. 251.

= carpentieri Will. 253, 255.

forcipata Will. 253.

Calliphona (Calliphonides) alluaudi

[Boliv. 249.

palmensis Boliv. 249.

Calliptamus plebejus Walk. 249.

Cycloptiloides canariensis Boliv.

[250.

Decticus albifrons F. 249.

Dociostaurus maroccanus Thunb.

[248.

Gryllidae 250.

Gryllotalpa vulgaris Latr. 44.

Gryllus L. 44.

Locusta migratoria L. 44.

ph. solitaria 248.

viridissima L. 44.

Oedipoda canariensis Krauss 248.

Orthoptera 248.

Paratettix meridionalis Ramb. 249.

Patycleis sabulosa Azam 249.

Periplaneta orientalis L. 44.

Phaneroptera nana Fieb. 249.

Scintharista notabilis Walk. 249.

Sphingonotus freyi Uvar. 249.

rubescens Walk. 249.

teydei Uvar. 249.

willemsei Mistsh. 249.

Tessellana tessellata Charp. 250.

Tetrigidae 249.

Tettigoniidae 249.

ALGEMENE ZAKEN 269

ALGEMENE ZAKEN

Bentinck (Ir G. A. Graaf). Nieuwe

en zeldzame Lepidoptera in 1948.

Corporaal (J. B.). Diefstal van Le-

pidoptera te Parijs. IV.

Eyndhoven (G. L. van). Optreden

van Tenuipalpus oudemansi Geijs-

kes. X.

Fischer (F. C. J.). De Opinions in

de Bibliotheek. XV.

Fluiter (Dr. H. J. de). Galeruca

pomonae Scop. als prooidier van

den patrijs. III.

Hardonk (Ir M.). Over de vleugel-

pigmenten der Pieriden en aan-

verwante stoffen. XI.

Jong (Dr C. de). Vespa crabro in

de Betuwe. XVII.

Leefmans (Dr S.). Cyrtidae in Pe-

largonium-stengel. XVI.

Meulen (G. S. A. van der). Zeld-

zame of bijzondere Macrolepido-

ptera. IV.

Piet (D.). Variabiliteit bij de nar-

cissenvlieg Lampetia equestris F.

VII.

Roepke (Prof. Dr W.). Over twee

Agrilus-soorten. I.

Speyer (Dr E. A. M.). Diverse

waarnemingen. XV.

Wisselingh (Prof. Ir. T. H. van).

Vangsten van Macrolepidoptera

in 1948. VIII.

CORRIGENDUM

pag. XIII, r. 19 v. b. physioligische, m. z. physiologische.

ve ern di pleads i

U EN EN

> =

pe \ 8

coni.

INHOUD VAN HET TWEE-EN-NEGENTIGSTE DEEL |

- Bladz.

Verslag van de een-en-tachtigste Wintervergadering I— XVII

+ Prof. Dr J.C. H. de Meijere, Achtste supple-

ment op de nieuwe naamlijst van Nederlandsche

m@interd van 1898 =. .. 2 „ei nt, 1- 14

+ Prof. Dr J. C. H. de Meijere, Die Larven der

Agromyziden, Neunter Nachtrag’. 0... oa

Dr K. W. Dammerman, Continuity versus priority

MaNomenclatore asen e SR

Prof. Dr G. P. Baerends en J.M. Baerends-van

Roon, Embryological and Ecological investiga-

tions on the development of the egg of Ammo- |

philascampestrissJur >>... 2. . 53-112

B. J. Lempke, Catalogus der Nederlandse Macrole-

pidoptera, Dee en Pr Eee rer 113216

E. F. Gilmour, New Dutch East Indian Lamiinae 219-247

C. J. M. Willemse, Second addition to the know-

ledge of the Dermaptera and Orthoptera of

ine Canary Islands ine Sone A 24B = 250

+ C. J. M. Willemse, Description of a new genus

and species of Acrididae (Orthoptera) fromthe

Splomonuislands nmr 0 we 251255

e 290-269

Cerrina eee Og