1 i è M “ : h

u uF dé Lu | ci } i EN Lac, È m VRR Di 2 N BR HA

ke IRENE u CITE 4 | (LUE yi er i pi ij tor an Ni} : ar en HAM, if

A te len Lu nt by Y. DI hi Ng HEN tre 1 jt

pe US } i DES OE '

tet Lo Li BERN à a N ur vii Ku TT SON BRU ‘OMS

i un CUR a BEIN AU» ne Vi GE AN LU BR

ba Mi oy AT A MR RENATO UN '

da oe x ta Be re i eM As È i hi PRES

dd di | a) al N A Bu fr AN N

a ik si or du JA ZH di ih bio

N ant a He HU

de _—

= “ne 3

a Er:

w= =

ni és

dmg

tn A Te

" | | it qi at rg "AD AR À a

id he as art al

pnl: Bi Le

an bi fine ak Mi

i rane ne Ni NE iN

me, LA | ar n IN

EN i au De ae fie ei ae

ae MR)

n hik bi wi M

LA uti Fa

ae iy OR 1 EN 4 An M

Mm ” a nen

ON i i Li ne Di Di. kot In

Ain DI NE ne SO, N de m H SARRI

i aie th Ne, ed pt ARN d'A

a n o D. ‘aa

5 Mi Ne CAIO

He i ot) n 4

LI Al i da : fa N di Me 1 re sing ö

M à i di = on ui ane Rel La ; i un M ME har NI

su ee Mi IN Nu NE ff ER EN a Be Ti

pr "RS SR, yon Ron oi dl Ti ee DE » | a 4 Le "a (1 i ie 5

, a da WHEN ni er of ae Oi os n gu Mi SANI a a ¥ Nl 9

a Pn Lit pie LR (IMITA ay dar

E A | ? È A; ) 4 Laer e, o D

von NERI DEA BLM {a di ni sto A nr

pa Dat mn ho id Po mo) u |), LONATE ee

IO ty 9 by Ki m In |

| DR. W EN * iw a ni

IVA AZ fe OE yaya De A

he! M LA Ar di 7 sl

vu WA N u ey, iu Er

N u de ile Ee

AS n tie nia: dl

L ne n. cul LE a ve i |

Dit M ij de ni | na Ak | on | « x

Te, ae Te ae KP A TUE Bat

me ui i Su di bd Hi m: Py n ae

MN Lu GN OER

lor Bu I v « ry A È È ta ii nu A

Ree SE Eet ly a | DN RUE

| "VIE M a Ul KA ie pt

da i Da

AU dala

î Ut:

A "TR:

Vi 192 uy mut Mu! GE

MONA u ery A Li un ay

MT DI N Tt hae A Le

dat

Kn | TA ER IN Nt pa i i

N 1 : ti k he EN‘ a hi Lun

u Bi Ù

ie à ni I A A1 m nn We 4 Le a rt a ae ni 1 A a

IN A Dar a i ay i IN , a” i A; (PEAU Van le

(NT MON TO it HAUTS i REA. PK, de u Og gi

pa Pc ia ADA NP Ho th M L du vo > on i 4 LA PI es Long Li ji fy ti N à h

ALLONS ey uN UT ne hal ee DU.

CH |) IRC DIPINTA] di la. en EA mai?

Tea, Vu en n Pa a ats or ie À di ji Br x € 5

4 TE SEA ha cm Du Oe ne mi A ae LO La

On La (a A 14 i Br L DA an M la i PN n ‘a He Ho! ni So % a ui

Si ta SM Lu vi f ni MILTON bo it ae Pi A

BR eT RN

m ONE DA w LME

a 14 n ur Hi Di wa

Oa Bir Hu de. a Kr NE

là à hg x DEN cig i 2. } | Ei x he F mo 2 WAR À iN uf ta 1208

FOA hae ca al ee

i RL Ban!

TL ur Cay vi ni |

a A CE un Aal

NS A VATER dy = VA i he U 1 à PAT AN a. Len u

% ran IN 100 va N È: VEL ik KATER Ja Ny ae RO si val DEN Ri

US N aù | | | : |

pin bi Do

we na a 113 EN yen

NA a | NAS 240 Wie a ae y

ge ae ht ur dt Py co fi x: Re IR "

7 "LS Li

: in OLIS A TE el PS Ren KAn

MORE CORONA Ne EN ns EN RMS A 0

Lew. N PLUME

TUDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE EXTOMOLOGISCHE VEREENIGING

ONDER REDACTIE VAN

Pe Gaal SNE GLEN

Jur. DR. Ep. J. G. EVERTS

Mr. A. F. A. LEESBERG

TWEE-EN-VEERTIGSTE DEEL

JAARGANG 1899

‘S GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

1900.

Voor den inhoud van de in dit Tijdschrift geplaatste

stukken, zijn de schrijvers alleen verantwoordelijk. De

Redactie is dit in geenen deele.

Aflevering I en II (pag. 4— 95) uitgegeven 18 Aug. 1899.

» II ( » 97—171) » 6 Dec, »

» IV ( » 173—242) » 9 Maart 1900:

DE ’sGRAVENHAAGSCHE BOEK- EN HANDELSDRUKKERIJ,

VOORHEEN GEBR. GIUNTA D’ALBANI.

INHOUD VAN HET TWEE-EN-VEERTIGSTE DEEL,

Bladz.

Verslag van de 32ste Wintervergadering der Nederlandsche

Entomologische Vereeniging, te Amsterdam, op 22

VEE E e e ae PT NM Nr

Verslag van de 54ste Zomervergadering der Nederlandsche

Entomologische Vereeniging, te Doetinchem, op 22 Juli

SO tet MN e; E ET

Lijst van de leden der Nederlandsche Entomologische Ver-

Bene mop A UML SIOE MORT ANS ED A

A. A. van Pett LECHNER, De voorhoofdsuitsteeksels bij

de Europeesche soorten der Noctuinen-genera Gortyna en

NON RMI QU era 05 AMR he CG acer. 4

Mr. A. J. F. Foxxer, Hemiptera Heteroptera uit Kirghisié

EINS CAR AT tes Mier a so a ees WA + a gis TS 3

Dezelfde, Hemiptera van den Ural . . . . 2 . . . 4

Dezelfde, idem uit Turkestan. . . . Re DE 5

Dezelidersidemaunts Spanjer e De, et n 6

Dezelfde, Bijdrage tot de kennis der Fauna van het eiland

UG ME 3 A a Lo 8

DezelfgersLlemipterarvanr Thüringen. e ennn 9

Dezelfde, idem, gevangen in Oran 47

Dezelfde adem, uit Egypte. ed nes : 28

Dezelfde, idem, uit Zwitserland, Tyrol en Noord-Italié, . 32

Dezelfde, Catalogus der in Nederland voorkomende Hemiptera,

NmOreNddendatet. Corrieendanm Wire Cee 54

H. A. pe Vos TOT NEDERVEEN CAPPEL, Aanteekeningen

over eenige Macrolepidoptera. Plaat 2. . . . . . . 37

F. M. van DER WuLp, Verbeteringen en Aanvullingen in den

Catalogus of the described Diptera of South-Asia. . . 41

P. C. T. SNELLEN, Nieuwe Aanteekeningen over Pyraliden.

Plaat 3 en 4

D. TER Haar, Craniophora Ligustri Fabr. var. Olivacea

Mutt; Plaats, AT.

P. C. T. SNELLEN, Eenige Aanteekeningen over Exotische

Lepidoptera. Plaat 5, B. :

H. A. pe Vos TOT NEDERVEEN CAPPEL, Over de stekels

aan de voorschenen bij het genus Agrotis. Plaat 6, 7, 8.

Dr. J. C. H. pe MENERE, Sur un cas de Dimorphisme

chez une Cecidomyide nouvelle (Monardia van der Wulpi).

Plaat 9 en 10.

Dezelfde, Cyclopodia Horsfieldi, nov. sp., eine neue Nycteri-

bijde aus Java (c fig.) . . . .

E. Wasmann, S. J., Weitere Nachträge zum Verzeichnisse

der Ameisengäste in Holländisch-Limburg

Dr. A. M. W. van Hassett, Een buitengewoon Spinnen-

verblijf. Plaat 11

K. J. W. Kempers, Het aderstelsel der Kevervleugels.

Plaat 12 en 13

P. C. T. SNELLEN, Eenige opmerkingen over Zacurvaria

Capitella .

Dezelfde, Beschrijving van Lycaena Bathinia, nov. spec.

Dezelfde, Boekaankondiging: A. Handbook to the order

Lepidoptera, by W. F. KIRBY

Dezelfde, Boekaankondiging: A natural history of the

British Lepidoptera, by I. W. Tutt Sa

Dr. H. J, Vern, Boekaankondiging: Jhr. Dr. Ed. Everts,

Coleoptera Neerlandica, deel I

Dr. J. TH. OupeMaNs, Trichiosoma lucorum L., eene biolo-

gische Studie. Plaat 14

Bladz.

101

445

140

143

158

173

VERSEZG

VAN DE

TWER-EN-DERTIGSTE WINTERVERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE EXTOMOLOGISCHE VEREEMGING,

GEHOUDEN TE AMSTERDAM

ow son dao 22% Januarı 1399,

des morgens ten 11 ure.

Voorzitter de heer P. C. T. Snellen.

Tegenwoordig de heeren: G. Annes, E. M, Beukers, L. P. de

Bussy, He Crommelin, Jhr. Dr. Ed: J./G? Everts, D. ter Haar,

D. van der Hoop, J. Jaspers Jr., K. J. W. Kempers, J. Kinker,

Mr A HS AL NEeesbers Dr JC Hovde Meijere, Dr. A Ci Ou-

demans Jsz., Dr. J. Th. Oudemans, Mr. M. C. Piepers, R. A.

Polak, Dr. H. C. Redeke, Dr. C. L. Reuvens, Dr. A. J. van Rossum,

PI Ven Schuye,. 0-1 ds leschirs Hr 2). Neth. EMA de Vos. tot

Nederveen Cappel, J. de Vries, J. A. J. M. van Waterschoot van

der Gracht en F. M. van der Wulp.

Van de heeren M. Caland, Mr. A. J. F. Fokker, H. W. Groll,

Dr. A. W. M. van Hasselt, Dr. G. Kerbert, A. A. van Pelt Lechner ,

C. Ritsema Czn. en Erich Wasmann, is bericht ontvangen, dat zij

verhinderd zijn de vergadering bij te wonen.

Tijdschr. v. Entom. XLII. 1

2 VERSLAG.

De Voorzitter opent de vergadering en heet de leden hartelijk

welkom , vooral hen, die thans voor de eerste maal aanwezig zijn.

Hoewel in deze vergadering geen huishoudelijke mededeelingen

worden gedaan, wenscht hij toch te vermelden, dat de catalogus

der bibliotheek Hartogh Heys reeds verschenen en aan de leden

gezonden is, terwijl die van de bibliotheek der Vereeniging ver-

moedelijk nog voor de zomervergadering gereed zal komen. Binnen

kort hoopt het Bestuur bij circulaire aan de leden kennis te geven,

wanneer de bibliotheken naar Oosterbeek zullen verhuisd worden,

wat wel gedurende korten tijd sluiting der boekerij zal nood-

zakelijk maken.

De heer Snellen laat ter bezichtiging rondgaan, eerstens een

mannelijk, door Mr. Brants bij Laag-Soeren in Gelderland gevangen,

exemplaar van Zpinephele Janira L., dat tegen den achterrand der

achtervleugels eene breede witte beschubbing vertoont, zoowel op

de onder- als op de bovenzijde, dus een gedeeltelijk albinisme.

Vervolgens een vrouwelijk exemplaar van Coenonympha Satyrion

Esp., zich onderscheidende, doordat op de onderzijde der achter-

vleugels, in het midden van den lichten band, de anders daar

aanwezige zwarte, licht gekernde oogvlekjes ontbreken. Dit voor-

werp werd eveneens door Mr. Brants gevangen, met andere,

typische, in de Tyroler alpen. Mr. Brants had de goedheid deze

beide merkwaardige variëteiten aan Spreker voor zijne collectie te

schenken.

De heer Everts laat een aantal stukken hout en schors zien,

die hoofdzakelijk door Bostrychiden (Tomiciden en Scolytiden) zijn

aangetast. Ofschoon de vernieling door «schorskevers » teweegge-

bracht, voor de meeste leden reeds tot de lang bekende zaken

behoort, zoo meent Spreker, dat het niet ondienstig kan zijn, eenige

der meest karakteristieke voorbeelden «in natura» hier te laten

zien.

Met het oog op de te bewerken familiën dezer schadelijke kevers

voor het tweede deel zijner «Coleoptera Neerlandica », heeft Spreker

VERSLAG. 3

alvast een aantal goed gedetermineerde « Frassstticke » van den

heer Edm. Reitter te Paskau (Moravie) ter studie ontvangen.

Spreker beveelt zich zeer aan voor toezending van fraaie voor-

werpen van dien aard, door de leden in ons land verzameld, en

vestigt de aandacht vooral op de duidelijke teekening der gangen

op stukken schors. Opgave van den naam der boomsoorten is

zooveel mogelijk daarbij zeer gewenscht. Het is hem namelijk te

doen om in het bezit te komen van door inheemsche soorten

teweeggebrachte « vreetobiecten ».

De meeste soorten der schorskevers leven in of achter de schors

of wel in het hout; vele in coniferen, andere in loof boomen. Het

overwinterde 2 vreet een boorgat, meestal een weinig schuins naar

boven door de schors, ook nog wel in den bast en soms voor een

klein gedeelte in het spint. Doordat het ? in het boorgat zittend

met een klein gedeelte van het achterlijf uitsteekt, heeft de paring

tegen den stam plaats. Bij andere geschiedt de paring in eene

kleine uitholling in den bast of het spint.

Na de paring vreet het © van uit den bodem van het boorgat

of van uit de paringskamer tusschen bast en hout, een of meer

zoogenaamde «moedergangen»; terwijl zij deze maakt, legt zij van

afstand tot afstand aan weerskanten hare eieren. Sommige soorten

maken hare gangen alleen in den bast, zoodat op het hout niets

te zien is, andere daarentegen ook in het spint, soms zelfs in het

oudere hout. Zijn deze gangen lang, dan worden hier en daar

luchtgaten geknaagd. - De jonge larven vreten de zijwaartsche

gangen, die gaandeweg breeder worden en waarin zij later ver-

poppen. De pas uitgekomen kevers vreten dan een gat naar buiten.

ledereen zal zich herinneren dikwijls eene menigte gaten, als

van ingeschoten hagelkorrels in de boomen gezien te hebben. De

«moeder- en larvengangen» vormen de wel bekende figuren, die

voor iedere soort karakteristiek zijn. Spr. acht het noodig naast

de dichotomische tabellen der verschillende soorten, ook een der-

gelijk overzicht te geven voor de herkenbare vreterijen, opge-

helderd door goede teekeningen.

De figuren worden onderscheiden in:

4 VERSLAG.

I. Eénarmige moedergangen, bij welke een moeder-

gang met aan weerszijden uittredende larvengangen aanwezig is.

De moedergang kan o. a. loodrecht verloopen , zooals bij:

Scolytus destructor Oliv., in iepen,

» Ratzeburgi Janson, in berken,

Myelophilus piniperda L.

Tomicus typographus L.

II. Tweearmige moedergangen; uit één boorgat of

ééne paringskamer ontspringen twee moedergangeu, in tegenover-

gestelde richting, zooals bij:

Hylesinus frawini F.

Myelophilus minor Hartig.

III. Stergangen, waarbij van uit eene paringskamer ver-

scheidene moedergangen in geheel verschillende richtingen verloopen,

zooals bij:

Tomicus bidentatus Herbst.

IV. Vormen, waarbij geene moedergangen aanwezig zijn en

evenmin de larven gangen graven, doch slechts in de bast of

het spint eene holte uitvreten. Hier vreet het @ een boorgal en

legt op den bodem hare eieren. De uitgekomen larven blijven bij

elkander en vreten, dicht opeen gezeten, meesfal recht naar

boven, eene «knaagruinite» uit in bast of spint.

Deze vier gevallen en nog eenige volkomen onregelmatige vrete-

rijen, door schorskevers veroorzaakt, treft men aan achter schors,

in bast of spint, of in beide te gelijk.

V. Vormen, veroorzaakt door kevers, ten onrechte «schors-

kevers» genoemd, die vrij diep in het hout invreten. Hier ont-

staan bepaalde «houtgangen,» zooals bij:

Trypodendron lineatum Oliv., laddergangen in berkenhout.

Thans laat Spr. een aantal vreetobjecten ter bezichtiging rond-

gaan van:

1. Hylastes palliatus Gylh., in dennen, sparren en lorken ; vooral

schadelijk aan Abies excelsa en pectinata en overal voorkomende.

2. Myelophilus piniperdu L., «de dennenscheerder », zeer scha-

delijk in bosschen achter dennenschors. De kevers kruipen tegen

VERSLAG. 5

half Juli of bij slecht weder later uit en boren dan gaten in de

jonge scheuten tot op het merg; al vretende graven zij dan naar

boven. Men vindt ze dan vooral in aangestoken en afgevallen

scheuten van Pinus sylvestris, maritimus en strobus; overal.

3. Hylesinus crenatus F., achter schors van Fraxinus excelsior

(de esch). Korte, dikke , eenigszins gekromde, éénarmige, horizontale

gangen. Weinig in Nederland waargenomen.

4. Hylesinus frawini Panz., eveneens achter schors van Fraxinus

en overal aangetroffen.

5. Tomicus sexdentatus Boerner (stenographus Duft.), in Pinus

sylvestris, doch in Nederland nog weinig waargenomen.

6. Tomicus typographus L., de dletterzetter», meestal met chalco-

graphus L. te zamen in Abies excelsa (fijne spar); zelden op Pinus

sylvestris of Larix, doch nimmer in Nederland gevonden.

7. Tomieus laricis F., gewoonlijk met 7. bidentatus Herbst. te

zamen, ook wel met Hylastes-soorten, in Pinus sylvestris, Abies

excelsa (fijne spar) en Abies pectinata (zilverspar) ; overal gemeen.

8. Tomicus curvidens Germ., in den zilverspar (Abies pectinata) ,

doch weinig aangetroffen.

9. Tomicus chalcographus L., in Pinus sylvestris en altijd ge-

zamenlijk met 7° ¢ypographus. Deze soort maakt fraaie stergangen ,

doch werd nog niet in ons land in de vrije natuur waargenomen;

wel werden een paar exemplaren in huis gevangen.

10. Trypodendron lincatum Oliv., in allerlei coniferen, vooral in

Abies pectinata (zilverspar), doch zelden inlandsch waargenomen.

11. Scolylus Ratzeburgi Janson, de « berkenspintkever » verwant

aan Scolytus destructor, de «iepenspintkever». Deze soort maakt

fraaie gangen, doch werd nog weinig in Nederland waargenomen.

12. Scolytus pruni Ratz., op zieke vruchtboomen, als pruimen,

kersen, appelen perziken ; meer aan takken dan aan den stam ;

hier en daar in Nederland waargenomen.

13. Scolytus rugulosus Ratz., te zamen met &. pruni, in takken

en jonge boomen.

14. Scolytus multistriatus Mrsh., op iepen, alleen of in gezelschap

van S. destructor; verbreid.

6 VERSLAG.

15. Dendroctonus micans Kugel. Deze soort, de grootste schors-

kever , komt voor achter de schors van krachtige exemplaren van

Abies excelsa (wat de Duitschers noemen «Fichte»), de fijne

spar. Nabij den wortel verraden groote harsklompen en groote

vlieggaten, welke door een harstrechter omgeven zijn, hare aan-

wezigheid. De larven vreten diep in het spint en overwinteren in

familiegangen , soms 60—80 dieren bijeen.

Deze soort was sedert lang bekend uit de omstreken van Coblentz

en uit de bosschen van den Eifel, doch heeft zieh in den laatsten

tijd naar het westen verspreid en doet vreezen voor schade in de

bosschen van de Ardennen. Spr. laat exemplaren uit Hertogen wald

(België) van den heer G. Severin rondgaan.

Ten slotte laat Spr. nog zien het vernielingswerk van:

Cerambyx cerdo L. (heros Scop.)

Saperda carcharias L.

Callidium violaceum L.

Anobium domesticum Fourer. en

Ptilinus pectinicornis L.

De heer Van Rossum doet de volgende mededeelingen:

1°. Omtrent de parthenogenetische kweek van Cimbex femorata

L. syn. C. betulae Ladd. (Tijdschr. v. Entom. XLI. V. p. 71) valt

te vermelden dat van de acht larven, waarvan exemplaren op de

vorige zomer-vergadering in Venlo vertoond werden, zes vol-

wassen geworden zijn. Eene der naar Venlo meegenomen larven

vervelde nog aldaar en bezat toen de blauwe ruggestreep; den

48den Juni waren alle hiervan voorzien. De algemeene kleur was

toen groener en minder geel dan bij vroeger gevonden exemplaren.

Jij de kweek der larven van C. lutea L. in het vorige jaar, werd

waargenomen , dat deze nog eenmaal vervelden wanneer zij de

ruggestreep reeds hadden; dit gebeurde echter niet bij de berken-

larven. Omstreeks half Juni begonnen zij sterk te groeien en veel

te vreten: zij gaven hierbij de voorkeur aan de groote bladeren der

Amerikaansche berk, Van 20 tot 30 Juni hebben zes larven cocons

vervaardigd; aangezien zij van 12—14 Mei uit de eieren te voor-

VERSLAG. 7

schijn gekomen waren, duurde deze ontwikkelingsperiode dus ge-

middeld zes weken. In het Tijdschrift voor Entomologie, Deel XVIII

p. 35 werdt door Snellen van Vollenhoven aangegeven, dat de

berkenlarven aan den buik meer geel gekleurd zijn; dit was bij

deze gekweekte larven niet het geval; de buik was bij alle bleek

blauwgroen. Zij geleken in dit opzicht dus ook op de beuken- en

wilgenlarven.

2”. De kweek der parthenogenetische larven van Clavellaria

Amerinae L. (Tijdschr. v. Entom. XLL V. p. 73) verliep verder

voorspoedig. De larven begonnen tegen den 13den Juni onrustig heen

en weer te kruipen en naar plaatsen te zoeken om zich in te

spinnen. Omstreeks 17 Juni hadden alle achttien larven cocons

gemaakt tegen schors of turf, Zij waren 11—14 Mei uit het ei

gekomen ; dit ontwikkelingstijdperk der larven duurt dus vijf weken.

Zooals bekend is spuiten deze larven gelijk de Cimbex-larven ,

wanneer zij verontrust worden eene lichtgroen gekleurde vloeistof

uit, welke na scheikundig onderzoek van Spreker en microscopisch

onderzoek van Dr. J. Th. Oudemans bloed blijkt te zijn. W. Schmid

geeft in zijn opstel over « Die Weiden-Blattwespe» aan, dat deze

vloeistof der Clavellaria-larven «ein übelriechender Saft» is. He

is Spreker echter niet gelukt er een onaangename lucht aan waar

te nemen, hoewel verscheidene zijner larven gespoten hebben.

Schmid zegt hieromtrent nog: (Schweiz. Zeitschr. f. d. Forstwesen t

1892, EK ZOE

«ich sah auf mit Hunderten von Clavellaria-raupen besetzten,

Bäumen nie eine Bachstelze oder einen andern Vogel, und von

denjenigen Raupen, die ich meinen Calosomen als Futter darbot ,

wurden nur anfänglich einige todtgebissen , aber keine einzige ausge-

saugt. So hat denn dieses Thier ausser einigen grauen Mordfliegen

und einer Ophionart, die ich aus Gocons zog, wohl keine Feinde »,

30, Uit cocons van parthenogenetische larven van Cimb. lutea L.

(Tijdschr v. Ent, XL. V. pag. 15) 1896 ingesponnen, verschenen

na tweejarige overwintering 18 en 19 Juli weder twee man-

lijke wespen, Spreker had 9 Juni 1898 een drietal dezer cocons

geopend; in eene werd een pop, in de beide andere ineenge-

8 VERSLAG.

krompen maar levende larven gevonden. Uit een dezer larven kwam

reeds 18 Juni de wesp te voorschijn, na dus slechts een achttal

dagen in den poppentoestand verkeerd te hebben! In den cocon,

welke de pop bevatte werd 19 Juni de wesp ontdekt; zij zat met

het achtereinde naar de gemaakte opening, bewoog nu en dan

met het achterlijf, maar knaagde niet om aan den voorkant door

te breken. De opening werd toen behoedzaam verwijd en zoo

werd de wesp van achteren uit haar verblijf geholpen ; het was

een goed ontwikkeld mannetje met eenigszins rosachtig gel int abdo-

men In het najaar van 1898 werden in de overgebleven cocons

nog twee doode manlijke exemplaren gevonden. Uit de 28 parthe-

nogenetische wilgenlarven van 1896, waarvan 24 een cocon bleken

gevormd te hebben, zijn dus verschenen : na eenjarige overwintering

17, en na tweejarige overwintering 2 manlijke wespen. Dit maakt

met de beide levenlooze een totaal van 21 uitsluitend manlijke

exemplaren. Slechts 3 cocons mislukten, en bevatten verdroogde

of verrotte larven.

Terloops voegt Spreker hierbij, dat men thans ook parthenogenesis

bij rechtvleugelige insecten waargenomen heeft, Een opstel hierover

van Bolivar komt voor in de det. Soc espan Hist. nat. 1897. «La

partenogenesis en los Ortópteros». (Bacillus, Leptynia hispanica).

49. In de Zomervergadering te Venlo (Tijdschr. v. Ent. XLI.

V. p. 74) had Spreker medegedeeld, dat hij den 18den Febr. 1898

een cocon geopend had, afkomstig van wilgenlarven die in 1895

bij Arnhem gevonden waren en zich in Augustus van dat jaar

ingesponnen hadden. De zich in dezen cocon bevindende larve

verkeerde den 6den Juni nog in denzelfden toestand, maar 19 Juni

den cocon weder beschouwende, bespeurde Spreker dat er nu een

levenlooze manlijke wesp in aanwezig was. Na driejarige overwin-

tering was de larve dus nog in imago veranderd, doeh scheen de

kracht gemist te hebben zich uit den cocon te werken. De cocon,

welke aan het achtereinde geopend was, en waarin de wesp zich

nog bevindt, gaat ter bezichtiging rond. In een anderen dergelijken

cocon, welke ook in Februari eene nog levende larve bevatte, is

deze echter in het begin van Juni bezweken,

VER IST ANG. 9

De uitkomsten van deze kweek in het jaar 1895 zijn aldus:

Van de 23 Cimb. lutea-larven hebben er 20 een cocon gemaakt ;

hieruit ontwikkelden zich van 10 Mei tot 23 Juni 96 na éénjarige

overwintering 6 vrouwelijke en 1 manlijke wesp; na tweejarige

overwintering, den 12 April ‘97 ééne bijzonder groote vrouwelijke

wesp en na driejarige de bovengenoemde levenlooze manlijke wesp.

Verder leverden 7 cocons sluipwespen, Paniseus glaucopterus L.

alle van het vrouwelijk geslacht, terwijl vier cocons verdroogde ot

nattige doode larven bevatten.

9°. De in het begin van Juni (Tijdschr. v. Entom. XLI. V. p. 75)

in gazen omhulsel op wilg geplaatste gepaarde /utea-wespen, welke

in de eerste dagen weinig legden, hadden tegen half Juni een

groot aantal eitjes gelegd, Den 18den Juni was er vreterij aan den

rand van de bladeren te bespeuren en den daarop volgenden dag

werden de eerste larfjes ook gezien uit eieren van 5 en 6 Juni.

Dagelijks verschenen er thans meer en de in den gazen cylinder

aanwezige wespen gingen nog steeds voort met leggen; de jonge

larven vraten tot dicht om de plaats heen waar zich eitjes be-

vonden, Tegen 25 Juni was de wilgentak zoo afgevreten, dat

verhuizing noodzakelijk werd. De tak werd nu afgesneden en in

een terrarium verplaatst waar de larven rijkelijk van voedsel voor-

zien werden. Op bladeren van den afgesneden tak bevonden zich

nog eitjes van welke er gedurende een paar dagen weder ver-

scheidene uitkwamen, maar vele later verdroogden. De uitgekomen

larven groeiden zeer voorspoedig; slechts een paar zijn er be-

zweken. Den 30sten Juni bezaten eenige reeds de blauwe ruggestreep;

den 6den Juli werd een pas verveld exemplaar waargenomen met

heldergroenen kop, dat naast de ruggestreep geel roodachtig getint

was. Deze larve werd afzonderlijk gehouden . . . bij de volgende

vervelling had zij echter de gewone dofgroene kleur der /uteu-

larven weder aangenomen. Den 15den Juli telde Spreker ruim

tachtig larven van verschillende grootte; alle hebben zich inge-

sponnen, eenige reeds 30 Juli, de laatstovergebleven larve 27 Aug.

Sommige hadden even als Trichiosoma-larven hare cocons Legen

wilgentakken gemaakt, Deze takken bevonden zich in een glas

10 VIE RS IT ANG:

met water in het terrarium; de volwassen larven waren naar

beneden gekropen om zich in te spinnen. Daar aangekomen en

het water ontdekkende, hadden zij zich verder niet de moeite ge-

geven in hun verblijf naar aarde te zoeken, maar zich tegen de

takken ingesponnen. Een der larven was in het water gevallen; de

drenkeling, welke des morgens circa negen uur gevonden werd

en levenloos scheen, werd op filtreerpapier «in de zon» gelegd.

Het papier werd na eenigen tijd groenachtig gekleurd; tegen half

zes begon de larve, die tot dien tijd, in eenigszins gekromde

houding roerloos gelegen had, te bewegen. Zij kroop weldra over

het papier hoewel nog moeilijk en viel wel eens om, maar spoedig

werd dit beter. Een wilgenblad werd haar toen voorgehouden

waar zij tegen opkroop en pogingen deed om van te vreten, wat

weldra gelukte. Den volgenden dag maakte zij een cocon!

Spreker laat een tak met vijf groote cocons ter bezichtiging

rondgaan; over het algemeen zijn de andere cocons, die zich

tusschen turf en in de aarde van het terrarium (dikwijls in

groepen bijeen) bevinden, vrij wat kleiner,

De larven werden hoofdzakelijk met gladbladerig wilgenloof ge-

voed; zij laten zich overigens even goed met bladeren van wolwilg

grootbrengen (Tijdschr. v. Entom. XXXIX p. XLVI). Spreker heeft

thans ook getracht deze wilgenlarven met populierbladen te voe-

den. De proef gelukte volkomen; zonder aarzelen tastten zij dade-

lijk met graagte dit voedsel aan. Tevens heeft spreker waarge-

nomen, dat zoowel bevruchte ais onbevruchte wilgenwespen terstond

op populierbladen eieren legden; de afgesneden takjes verwelkten

echter zeer spoedig, zoodat het niet gelukte larven hierop te

kweeken. Spreker stelt zich nu voor in den volgenden zomer

lutea-wespen buiten op populier te laten leggen.

6°. Twee vrouwelijke wilgenwespen werden, nadat van beide

paring met soortgelijke manlijke waargenomen was, op afgesneden

takjes van berk en els gezet. Hoewel zij er veertien dagen op

vertoefden hebben zij geen ei gelegd; soms plaatsten zij zich in

de houding welke zij bij bet zagen aannemen tegen den rand van

een blad, maar verdere resultaten had dit niet. De proef om /utea-

VERSLAG. 11

wespen op bladeren van Salix caprea te laten leggen werd thans

herhaald (Lijdschr. v. Ent. XL. V. p. 42). Twee bevruchte wijt jes

werden op afgesneden takjes van wolwilg voor een open venster

geplaatst in groote met gaas gedekte glazen, Na drie dagen werden

zij in een ander glas met versche takjes overgebracht. Zij hebben

aldus van 23 Juni tot 5 Juli te zamen in vier glazen 150 eitjes

gelegd. Den 2den Juli waren reeds eenige larfjes in de eieren zicht-

baar, maar niettegenstaande de meest mogelijke zorg er aan gewijd

werd, ging bijna het geheele kweeksel te gronde . . . en ver-

scheen uit het groot aantal eieren 10 Juli slechts eén larfje! Tot

den 44den bleef het geregeld vreten van wolwilg, werd den

16den vervellend op den bodem van het glas gevonden en is den

47den Juli overleden, Hoewel de wtev-wespen dus gemakkelijk er

toe te brengen zijn eieren op wolwilg te leggen, schijnt de ont-

wikkeling tot larve zeer moeilijk plaats te hebben. Het gure weder

zal hier waarschijnlijk een nadeeligen invloed bij gehad hebben.

Aangezien de temperatuur iets hooger was geworden, werd be-

sloten de proef nog eens te herhalen. Het eenige afgeleefde mannetje

dat Spreker toen nog bezat, bleek echter niet geschikt meer ter

copulatie te zijn. Er werd toen een krachtig wijfje genomen dat

terstond na de verschijning op populier gezet was en daar reeds

25 eieren gelegd had. Zij legde er op wolwilg nog 44, Al spoedig

bleek het dat uit de op jonge blaadjes gelegde weder weinig te ver-

wachten was; in eitjes op grootere bladeren was den 2den Augustus

herhaaldelijk beweging te zien, en dien zelfden dag verscheen ook

een klein zeer lichtkleurig parthenogenetisch larfje. Den volgenden

dag kwam uit een ei op een dergelijk blad, dat vrij frisch en

groen gebleven was, eene tweede bijzonder kleine larve te voor-

schijn. Deze eitjes waren 21 Juli gelegd; op wolwilg bevinden zij

zich gewoonlijk aan den bovenkant van het blad ; op gladbladerige

wilg worden zij grootendeels aan den onderkant gelegd, De beide

uitgekomen zwakke diertjes vraten zeer weinig; de grootste werd

donkerder, eenigszins rossig aan den rug gekleurd, en beide be-

zweken reeds 6 Augustus. Hoewel het dus ook niet gelukte deze

larven groot te brengen, was het aantal larven dat uit de parthe-

12 VERSLAG.

nogenetische eieren voortkwam naar verhouding grooter, ongeveer

43 pet.; bij de bevruchte eieren bedroeg dit nog geen 0.7 pel.

De pogingen om /utea-wespen uit eieren op wolwilg te kweeken ,

zullen zoo mogelijk, den volgenden zomer in den tuin voortgezet

worden.

7°. Den Aden Augustus werd (voor zoover Spreker bekend) voor

het eerst in Nederland eene Cimbex-larve op wolwilg gevonden,

achter de Rammelweide bij Arnhem. Sprekers aandacht werd toen

getrokken door een Paniscus glaucopterus, welke om een heester-

achtige struik van Salix caprea heen en weer vloog. Vermoedende

dat de sluipwesp hier een slachtoffer op het spoor was, ging Spreker

zoeken en vond de larve; 11 Augustus werd er nog eene tweede

aangetroffen. Zooals bekend is wordt larve en wesp van wolwilg door

Zaddach voor eene variëteit van Cimb. lutea L. syn. saliceti Ladd.

gehouden , terwijl Konow eene bijzondere soort Cimb. capreae Kon.

aanneemt. De bij Arnhem gevonden larven waren intusschen niet

roodgeel of vleeschkleurig , maar bezaten eene groene kleur , eenigszins

doffer nog dan /utea-larven. Zaddach noemt het verder « vorzüglich

bemerkenswerth » dat bij de wolwilgrupsen de ruggestreep reeds

vlak achter den kop begint. Bij Sprekers exemplaren was dit ook

werkelijk het geval. . . . maar toen hij deze vergeleek met zijne

tachtig Jutea-larven, bleek hem dat er ongeveer een dozijn larven

waren, bij welke de ruggestreep even dicht achter den kop begon

als bij de gevonden wolwilg-larven ! Brischke en Zaddach hebben

trouwens in een en ander ook reeds aanleiding gevonden om te

zeggen : «man darf daher, wie es scheint, beide Afterraupen als

Varietät einer Art auf verschiedenen Futterpflanzen ansehen »

(Beobacht über die Arten der Blatt- und Holzwespen, p. 48).

Volgens Zaddach zijn de wolwilg-larven «äusserst schwer zu

erziehen ». De eerste door Spreker gevonden larve is bezweken ;

de andere heeft een cocon gemaakt.

De Jutea-larven waren in °98 in veel geringer aantal bij Arnhem

aanwezig dan in vorige jaren. Van grooten invloed zal hierbij

geweest zijn de aanhoudend hooge waterstand van den Rijn ge-

durende de maanden Mei en Juni. De oevers waaraan het waar-

VERSLAG. 13

denhout groeit waren overstroomd ; de wespen hadden dus geene

gelegenheid de cocons te verlaten en waren gedwongen in larven-

toestand daarin te verblijven. Eerst in het laatst van Juli werd

een elftal halfwassen larven op waardenhout aangetroffen , welke

vermoedelijk tegen half Juli uit eieren te voorschijn gekomen

zullen zijn.

Vermelding verdient dat de /utea-larven uit Eernewoude van

den heer ter Haar verkregen, alle, na eenjarige overwintering der

cocons, fraaie groote wespen (5 ¢ en 3 9) leverden. Geen enkele

larve was door sluipwespen aangetast. Het roodbruingetinte mannetje

dat in Venloo vertoond werd, heeft in weerwil van de onaange-

naamheden dezer reis het «record» van langlevendheid der Cim-

bex-wespen in gevangen staat behaald; het is 25 dagen oud ge-

worden.

Hoewel aan een aantal jongens opdracht werd gegeven in beuken-

bosschen bij Arnhem naar fagi-larven te zoeken, ontving Spreker

in het laatst van September en begin October slechts twee vol-

wassen exemplaren, die terstond cocons vervaardigden.

80, Uit de op gladbladerige wilg gevonden Trichiosoma-larve

(Tijdschrift v. Ent. XLI. V. p. 12) welke groote overeenkomst

vertoonde met de door Zaddach als variëteit 4 afgebeelde larve

(Schriften d. Phys. Oek. Gesellsch. zu Königsberg, Jahrg. 3. Taf. III,

Fig. Ab), kwam 28 Juni eene vrouwelijke wesp te voorschijn , welke

naar Sprekers gevoelen meer gelijkenis bezat met Konow’s be-

schrijving van de rich. silvatica Leach. dan met de Trieh. vitel-

linae L. (Wiener Entom Zeit. XVI 1897 $, 138). Dr. J. Th. Ou-

demans, wien de wesp toegezonden was, deelde deze meening en

berichtte tevens dat hij eene dergelijke wesp bezat, 10 Juli ’93

voortgekomen uit eene larve die hij van Spreker uit Malburgen

ontvangen had, Konow zegt,o a. omtrent deze wesp, welke tot

nog toe ook in Nederland niet van vite//inae onderscheiden schijnt te

zijn: «Sie wurde bisjetzt mit vife/linae zusammengeworfen. Das Be-

streben möglichst viel zusammen zu ziehen, hat ja auch sonst viel

Verwirrung angerichtet, Zaddach kannte sowohl die Larve als

auch das daraus erzogene Insect und hat die Larve gut abgebildet,

14 VERSLAG.

Dennoch glaubt er wegen einer oberflächligen Aehnlichkeit in der

Färbung die Art von witellinae nicht trennen zu können, obwohl

die Behaarung des Körpers und besonders die Form des letzten

Rückensegmentes eine ganz andere ist”,

Dr. Oudemans laat daarop ter vergelijking rondgaan de twee

bovengenoemde wespen rich. selvatica? met vitellinae-wespen uit

zijne verzameling, welke aan de beschrijving van deze soort ge-

heel voldoen. Kweekingen der si/vatica in groote hoeveelheden zullen

nog nader licht over deze quaestie moeten verspreiden.

De beide jonge larven van rich. lucorum die Spreker op de

excursie in Venlo van Mr. Leesberg ontving, zijn gestorven na

aankomst in Arnhem.

De heer Van Rossum deelt daarop nog mede, dat hij in den

afgeloopen zomer rupsen van Cochylus ambiguella Hbn. uit Duitsch-

land, zoowel van de eerste als de tweede generatie ontvangen

heeft, welke hij den heer Schuijt toezond. Ter inzage gaat rond

eene bekroonde verhandeling van Diefenbach «Ueber die Reben-

krankheiten» , benevens drie afleveringen van de Mitteilungen über

Weinbau & Kellerwirtschaft, Zehnter Jahrg. 1898 N°. 6, 8 en 9,

van afbeeldingen voorzien. Deze afleveringen bevatten zeer be-

langrijke en uitvoerige «Beiträge zur Biologie des Traubenwicklers»

van Dr. Lüstner, Interessant is ook de waarneming dat de oor-

wurm f) een ijverig verslinder der poppen en rupsen van C. am-

biguella is. Hieruit blijkt dat de zoo gesmade en «minst geachte»

Forficula auricularia door alle Moezelwijn-vrienden beschermd en

in eere gehouden dient te worden.

Vervolgens vertoont Spreker eene doode rups van Bomb. pint L,

welke in Oct. voor de tweede maal haar winterkwartier onder

schors betrok, omstreeks half Jan, begon rond te kruipen en

1) Volgens Lüstner verdelgt dit insect ook „Maden der Kirschfliege ($pè/o-

grapha Cerasi L). Ein neuer Beweis für die Nützlichkeit des Ohrwurmes.”

VERSLAG. 15

hoewel zij van voedsel en eenige vochtigheid voorzien werd een

paar dagen geleden gestorven is. In Judeich und Nitsche’s Forsi-

insektenkunde vond Spreker op bladz. 873 eene mededeeling omtrent

«grosse Winterlagerraupen,» luidende: «Gewöhnlich wird ange-

nommen (Ratzeburg) dass es bereits zum zweitenmale überwin-

ternde, also überjährige Raupen seien, die das erstemal, als ganz

kleine Räupchen das Winterlager bezogen. Dies ist wie es scheint

auch Altum’s Ansicht.» Deze meening dat pini-rupsen soms ten

tweedemale overwinteren, werd dus bevestigd.

Verder gaan ter bezichtiging rond een paar groote winternesten

van Porth. Chrysorrhoea L. Deze werden 18 Sept. gevonden op

eikenhakhout tegen heuvels dicht bij den Plasmolen aan den weg

naar Mook. Zij kwamen daar in zulk eene hoeveelheid voor dat

het hakhout in de verte met lange witte pluimen begroeid scheen;

aan eenige struiken werden er 17 en 20 geteld.

Ten slotte wijst Spreker op een Opstel in Wetenschappelijke

bladen, April ’98 over «Röntgenstralen en hunne toepassingen in

de practijk van het leven,» waarin vermeld wordt dat door middel

van deze stralen het geslacht ') der poppen van Bomb. mori door

Levrat en Testenoire kon vastgesteld worden «vermits in hare

eieren veel minerale zouten voorkomen» (welke de stralen niet

doorlaten) en de eitjes zich dus in de schaduwbeelden als stippels

duidelijk openbaren.

Op Spreker’s vraag welke minerale zouten in de eieren voor-

komen, vernam hij van verschillende zijner medeleden dat er

geen scheikundige analyses van insecten-eieren bekend zijn. Hij

stelt zich dus voor dit te onderzoeken en houdt zich voor toe-

zendingen van groote hoeveelheden aanbevolen.

Wat betreft het feit, dat de oorworm, Forficula auricularia

jacht maakt op rupsen en poppen van vlinders, merkt de heer

Snellen op, dat hij dit verscheidene malen heeft waargenomen.

Echter blijkt uit de mededeelingen van verscheidene leden, dat

1) Hoewel de mannelijke cocons gewoonlijk minder gewicht hebben dan de

vrouwelijke leveren zij meer zijde.

16 VERSLAG.

de oorworm zich ook wel degelijk met bloembladeren voedt, zooals

de heer ter Haar meermalen zag op Dahliastruiken.

De heer Reuvens heeft dikwijls waargenomen dat de oorworm

zich voedt met bloembladeren van Chrysanthemums en voorname-

lijk de bloemknoppen uitvreet. Dit laatste bleek bij kweekers van

Chrysanthemums wel degelijk bekend te zijn, maar tot nog toe

heeft men geen middel gevonden om dit tegen te gaan.

De heer ter Haar wenscht een enkel woord te spreken over

de nieuwere methode, die tegenwoordig meer en meer in toepas-

sing wordt gebracht om wetenschappelijke onderwerpen populair te

behandelen. Vooral in Frankrijk wordt in die richting zeer veel

gedaan. De regeering subsidiëert daar te lande zeer mild alle po-

gingen in dien geest, Ook hier te lande begint men zich meer en

meer op dat gebied te bewegen. ’t Is het zeer bekende «Oxs wis»

hier te Amsterdam, dat de eerste stoot daaraan gegeven heeft.

Besprekingen met personen uit alle deelen van het land hebben ten

gevolge gehad dat er is opgericht «eene Vereeniging tot het houden

van voordrachten met lichtbeelden». De leden dier Vereeniging hebben

gratis beschikking over de aanwezige platen, die op allerlei gebied

voorhanden zijn, en waarbij ook de entomologie vertegenwoordigd

is. Daarvan zijn aanwezig: 12 platen over «mieren» en 12 over

«vlinders». Die laatste laat spreker rondgaan.

Wie zich overtuigen wil hoe veel er omgaat op dit gebied, bezie

de catalogi van de firma’s Walter Tyler en Newton and Co. beiden

te Londen. Microscopische preparaten, verschillende onderdeelen,

alles wordt op glas gebracht.

Spreker heeft een voordracht gereed gemaakt over vlaulers waar-

voor hij het platental tot ruim 50 heeft uitgebreid. Voor een ge-

deelte zijn die in Engeland gekocht, voor een zeer groot deel zijn

die vervaardigd door den heer A. Bruining Rustenburgerstraat 191

te Amsterdam, zoowel naar de origineele teekeningen van het werk

van den heer Oudemans, die ze daarvoor aan spreker afstond, als

naar exemplaren uit zijne collectie.

VERSLAG. 17

Eenige van de moeilijkste platen om te photographeeren gaan

hierbij rond. Het succes, dat men met zulke lichtbeelden heeft, is

buitengewoon groot en is naar Sprekers meening een uitstekend

middel om natuuronderzoek populair te maken zonder aanleiding

te geven tot oppervlakkigheid.

Daar een uitstekend sciopticon tegenwoordig geen 7 40 kost en

men daarmede beelden van = 2 meters doorsnede verkrijgt, ge-

looft Spreker wel, dat deze methode van demonstreeren , die van

de toekomst is.

Vervolgens laat Spreker rondgaan een doosje met eenige vlinders;

in de eerste plaats een serie van een voor onze fauna nieuwe

variëteit, nl. Craniophora ligustri W. V. var. olivacea Tutt. In Augustus

1897 ving hij een 2 van de type te Noordbroek in Groningen.

De eieren kwamen laat uit en Spreker moest de rupsen opkweeken

in een verwarmd vertrek, daar hij bespeurde dat de koude aan

zeer vele dieren het leven kostte. Daaraan schrijft hij ook de mindere

grootte der verkregen vlinders toe. Uit alle poppen op één na kwam

de variëteit, die tot nu toe nog alleen bij Weenen en in Engeland

gevangen is. Eén exemplaar vertoont een zekeren overgang. Om

dit goed te doen zien is een exemplaar van de type bovenaan gezet.

Dezen zomer heeft Spr. getracht op dezelfde plaats de soort

weer te vangen, maar het koude weer was oorzaak dat het smeer

volkomen onbezocht bleef.

In hetzelfde doosje staan 21 exemplaren van Lymnaecia phrag-

mitella Stt. Spreker laat die rondgaan om aan te toonen, dat de

namens hem in de laatste zomervergadering gedane mededeeling

over tijd van voorkomen der rups juist is geweest.

Uit 10 kolven zijn minstens 60 vlindertjes te voorschijn geko-

men, waarvan Spreker deze 21 stuks heeft opgezet.

Om te laten zien hoe vlinders die onder bijna gelijke levens-

omstandigheden leven, (nl, beide op vochtige plaatsen tusschen riet

en biezen) op elkander gelijken zijn daarnaast gestoken 2 exem-

plaren van de zoo zeldzame Aystophora palustrella Dougl., die in ons

land nog alleen in Friesland gevangen is, en b.v. in de prijscou-

rant van Staudinger niet voorkomt. Dezen zomer heeft hij de

Tijdschr. voor Entom. XLII. 2

18 VERSLAG.

rupsjes weder gevonden en zelfs beschreven en afgebeeld, maar

helaas! is er geen enkele vlinder uitgekomen. Spreker meent dit

te moeten toeschrijven aan het gebruik van te weinig vocht bij

het kweeken.

Hij wil nog een opmerking maken van meer algemeenen aard.

Spreker heeft erg te tobben met vocht in zijn huis. Zomers en

’s winters stookt hij altijd door een vulkachel op de kamer waar

zijne verzameling staat, en langzamerhand begint hij het euvel

meester te worden, maar hij meent ook opgemerkt te hebben, dat

de vochtige atmosfeer sterk werkt op het verspekken. De exem-

plaren van Zymmaecia phragmittella zijn daar het bewijs van.

Als nieuwe voedselplant van Calamotropha paludella Hbn. kan Spre-

ker zeer beslist Carex opgeven, Hij vond dit jaar daarin verscheidene

rupsen, die echter lang niet alle groen waren, maar zeer door-

schijnend wit waren gekleurd. Hij kweekte eene mooie serie daarvan

De heer de Vos tot Nederveen Cappel laat eene doos rond-

gaan, waarin zich bevinden:

1. Een exemplaar van Pieris rapae L. 4 en een van Pieris

napi L. Q die hij den 10den Juni ’98 in copulatie aan den Plasmolen

heeft gevangen.

2. Een exemplaar van Argyunis Selene Schiff, waarbij de zwarte

teekening op de bovenkant der vleugels gedeeltelijk in elkander

gevloeid is.

3. Een exemplaar van eene Syrichthus soort, door Spreker ge-

acht te behooren tot Syrichthus malvae L. (Alveolus Hb.). Bij dit

voorwerp, dat door den heer H. J. H. Latiers 12 Juni ’98 te

Kerkrade gevangen is, zijn de bovenvleugels zwart en niet, zooals

bij de type, bruinzwart vermengd met witte haren en schubben,

waardoor de vleugels meer groenachtig grijs bestoven schijnen.

4. Een exemplaar van Culymuia trapezina L., hetwelk bijzonder

groot en biina effen bruinrood gekleurd is.

5. Een gedeeltelijk ontschubd exemplaar van Neuronia cespitis

F. waarbij in den linkerachtervleugel ader 3 en 4 ongeveer in het

VERSTAG 19

midden door een dwarsadertje verbonden zijn, waardoor daar ter

plaatse eene gesloten cel is ontstaan,

6. Een zeer donker bestoven exemplaar van Boarmia crepuseu-

laria Hb., bij welk voorwerp, behoorende in de collectie van den

heer J. de Vries, van de teekening bijna niets te zien is,

Verder deelt Spreker mede, dat hij in het afgeloopen jaar onder

Apeldoorn weder eene Zithosia muscerda Hufn. zonder spoor van

zwarte vlekjes op de voorvleugels, gevangen heeft, en geeft als

zijne meening te kennen, dat deze variëteit waarschijnlijk meer

voorkomt dan aangenomen wordt, daar ’savonds op de smeer, al-

waar de meeste gevangen worden, zij zeer licht voor een afgevlogen

of verkleurd exemplaar van Lithosia griseola Hb. wordt aangezien.

Ook zijn door hem tegen den spoordijk, bij Apeldoorn, ver-

scheidene exemplaren van de vrij zeldzame soort Setina irrorella

Cl. gevangen. Naar aanleiding der vindplaats korat het Spreker zeer

waarschijnlijk voor, dat de rupsen dezer soort niet uitsluitend op Geel

Schildmos, (Parmelia parietina L.) zooals aangegeven wordt, leven.

Over Leucania albipuncta F. zegt Spreker, dat hij, op grond van

het volgende, geneigd zoude zijn, aan te nemen, dat deze soort

wel in twee generatiën in de natuur voorkomt.

Van den heer Latiers zag hij een op 28 Mei ’98 te Kerkrade

gevangen gaaf exemplaar; hij zelf ving er 10 Juni aan den Plas-

molen een, dat min of meer afgevlogen was.

Den 44den, 43den en 45den Aug. ’97 werden door hem drie

exemplaren te Kapelle bij Goes gevangen, waarvan het eerst-

gevangene zeer gaaf was, de andere reeds min of meer afgevlogen;

echter niet zóó, als de twee, door hem den 10den Sept. ’98 te

Apeldoorn gevangen exemplaren.

Ten slotte deelt Spreker mede, dat hij zeer goede ontvettingsstof uit

fijn gemalen zeeschuim, dat vooraf goed uitgewasschen was, bereid heeft.

De heer J. Th. Oudemans merkt op, dat het voorwerp van

lithosia muscerda Hfn., door Spr. vertoond, geheel overeenstemt

met het door hem te Oisterwijk in 1895 gevangen exemplaar *)

1) Zie T. v. E. DI. XXXIX, 1896, pag. 82. Nader beschreven door den heer

Snellen en afgebeeld, ibid. Dl. XL, 1897, pag. 289, Pl. 12, fig. 2,

20 VERSLAG.

en men hier dus bepaald te doen heeft met eene constante

variëteit, welke hij voorstelt te noemen Zithosia muscerda Hfn.

var. immaculata.

De heer J. Th. Oudemans vertoont eenige merkwaardige

Lepidoptera, waarbij de volgende toelichting gegeven wordt.

Een voorwerp van Polyommatus phlacas L. var, Schmidti Gerh.

d werd op 30 Mei 1898 door den heer R. A. Polak te Schoonoord

in Drenthe gevangen en aan Spreker ten geschenke aangeboden.

Het is een geheel gaaf exemplaar, dat de kenmerken der

variëteit volkomen bezit (tusschenvormen bestaan). Al het oranje-

rood, zoowel op de bovenzijde als op de onderzijde der vleugels, is

geelachtig wit, met behoud van den metaalglans. Eenige licht

blauwe vlekjes op de achtervleugels zijn zeer duidelijk, Deze

variëteit is slechts een paar malen in ons land waargenomen en

ook daarbuiten hoogst zeldzaam,

Een ander voorwerp van Polyommatus phlaeas L. &, afwijkend

door zeer breeden donkeren zoom aan de voorvleugels en waar de

distale vlekkenrij uit zeer kleine vlekjes bestaat, werd op 20

Augustus 1898 te Laag-Soeren door Spreker gevonden.

De vroeger besproken Sesiide, DL XL, 1897, p. 373, is ge-

bleken inderdaad Sciapteron tabaniforme Rott. te zijn. Een in April

1898 met de HH, Brants en van Rossum ondernomen tocht naar

de bewuste populierstompen onder Mook, leverde door uitbeitelen

en -zagen een paar dozijn rupsen op, die tusschen einde Juni en

einde Juli verscheidene vlinders opleverden. Het verschil der vroe-

ger gevonden pophulzen met de pop van den heer Brants, zie

DI. XL, p. 373, moet waarschijnlijk in hoofdzaak berusten op de

uitrekking enz, die de pophuls bij het uitkomen van den vlinder

ondergaat; de waarschijnlijkheid blijft nl. zeer groot, dat de

bewuste, tegen het uitkomen gestorven en in spiritus bewaarde

pop ook tot deze soort behoort.

Merkwaardig is het, dat uit een der houtstukken, waarin de

poppen zaten, eene Sesia asiliformis Rott. uitkwam. Deze soort leeft

nl, in eiken, niet in populieren. Hoewel de overtuiging hebbende,

VERSLAG. Di

dat al de bewuste stompen die van populieren waren, moet altijd

nog aan de mogelijkheid gedacht worden, dat er een eikenstomp

tusschen gestaan kan hebben, alhoewel dit zeer onwaarschijnlijk

zou zijn en toch ook allicht opgemerkt zou zijn geworden. Daar

de pophuls uit het hout gevallen was, kon niet meer worden na-

gegaan, of zich uit hetzelfde stuk soms óók een Seiapteron ontwik-

keld had, wat tot het aannemen van de stelling, dat de Sesia ook

in populierenhout leeft, veel zou hebben bijgedragen, zonder nog-

thans bewijzend te zijn. Een later onderzoek van al het hout gaf

Spreker de overtuiging dat slechts populierenhout aanwezig was,

Deilephila porcellus L. werd in verscheidene exemplaren uit het

ei gekweekt; groot zijn de kleurverschillen, vooral wat betreft de

intensiteit van het rood. De bijna geen rood vertoonende variëteit

suellus Stdgr., zie Tijdschr. v. Entom. Dl. XII, 1870, Pl. 6, Fig.

1, werd evenwel niet verkregen, De eieren waren afkomstig van

een te Velzen gevangen Q; bekend is het, dat de vlinders in Juni

en Juli des avonds op de bloeiende Mehium-struiken komen azen

en dan gemakkelijk te vangen zijn. De vleugels der gevangen voor-

werpen werden op de gebruikelijke wijze gekort.

Polyommatus hippothoe L. (eurydice Rott.) werd in Juni 1898

door verschillende personen te Wageningen in aantal gevangen.

Van den heer P. Timmer aldaar ontving Spreker er verscheidene,

waarvan een fraai paar vertoond wordt.

Argynnis aglaia L. werd, eveneens nabij Wageningen, in een

sterk afwijkend voorwerp aangetroffen door den heer W, van

Deventer, thans in Ned,-Indié, die de welwillendheid had, het aan

Spreker te schenken. Het dier, een 7, wellicht behoorend tot de

var. aemilia Acerb., heeft effen zwartbruine voorvleugels met slechts

twee gele vlekken. De achtervleugels zien er normaal uit, doch zwart

bestoven. Onderzijde mede melanistisch. Dit voorwerp zal in het

Tijdschrift voor Entom. nader beschreven en ook afgebeeld worden.

Van Senta maritima Tausch. ontving Spreker in het vroege

voorjaar vier rupsen. Zij werden met insecten verder groot ge-

bracht en leverden in het laatst van Mei drie vlinders, alle tot

den type behoorend,

DI VERSLAG.

Vervolgens vertoont Spreker een paar dozijn uit de eieren van

twee moedervlinders voortgekomen exemplaren van Orrhodia erythro-

cephala F. De type zoowel als zeer karakteristieke exemplaren der

var. glabra Hb. zijn hieronder aanwezig, alsook verschillende

tusschenvormen; toch blijkt het stellen van eene grens tusschen

beide niet moeilijk te zijn. Van de moedervlinders behoorde de

eene tot den type, de andere tot de variëteit. De nakomelingschap

werd niet gescheiden gehouden, daar de vader toch onbekend was.

Dat Lasiocampa pini L. wel eens voor de tweede maal als rups

tracht te overwinteren, was ook aan Spreker gebleken. Evenals bij

de hh. van Rossum, Caland en Polak, die in 1898 voorwerpen

van hem ontvingen, was het ook bij Spreker gebeurd, dat een of

twee rupsen, grootendeels of geheel volwassen geworden zijnde,

zich niet insponnen, doch tot in het late najaar bleven rondkrui-

pen. Bij Spreker werden de beide dieren, die zich aldus gedroegen,

in October onder mos op zand buiten gezet; zij kwamen niet

meer te voorschijn, bleken echter na den winter gestorven te zijn.

Ook van de rupsen, die bij anderen hetzelfde vertoond hadden, is

niets terecht gekomen. Dat eene overwintering voor de tweede

maal als rups bij deze soort voorkomt, wordt in sommige hand-

boeken over nuttige en schadelijke dieren reeds opgegeven en is

dus niet nieuw; het is echter eigenaardig genoeg, om nog eens

te worden in herinnering gebracht, daar een dergelijk iets, naar

Spr. meent, tot nog toe bij geen anderen vlinder is waarge-

nomen, waar de gewone levenscyclus eenjarig is. Het twee en

meermalen overwinteren van poppen is daarentegen lang geene

zeldzaamheid.

Eindelijk vertoont Spreker nog een voorwerp van Platysamia

cecropia, dat links een manlijken, rechts een vrouwelijken spriet

bezit. Het dier werd, met tal van normale voorwerpen, gekweekt

uit een aantal poppen, door den heer H. Crommelin uit Noord-

Amerika overgezonden. Het kwam in Sprekers handen, toen het

reeds verscheidene dagen dood was en bleek toen niet meer ge-

schikt te zijn, om met zekerheid aan te toonen , hoe de toestand der

inwendige geslachtsorganen was, wat anders zeer belangrijk zou

VERSLAG. De

zijn geweest. Alleen kon worden vastgesteld, dat geene eieren in

het achterlijf aanwezig waren en dat de uitwendige geslachtsorganen ,

of beter gezegd de copulatieorganen, normaal manlijk waren. Ver-

moedelijk zal het dier wel een manlijk dier geweest zijn, doch

of de geslachtsklieren goed ontwikkeld waren, bleef onbeslist.

Ten slotte wordt nog vermeld het in massa voorkomen van

Balaninus-larven in eikels, die op een zolder te Amsterdam uit-

gespreid lagen. De eikels waren zoo goed als zeker van inlandsche

herkomst, De larven waren talrijk genoeg, om als schadelijk te

worden aangemerkt. In Januari hadden zij zich uitgevreten en

kropen over den zolder rond; eene partij, die op vochtig zand

geplaatst werd, kroop ten deele daarin, doch bleef er ten deele

op liggen. Vermoedelijk zullen enkele wel verpoppen en den

kever tegen den zomer leveren, die alsdan soortelijk zal kunnen

worden bestemd.

Naar aanleiding van het door Dr, Ondemans medegedeelde over

Sciapteron tabaniforme verwijst de heer de Vos tot Nederveen

Cappel naar het door hem op pag. 80, DI. XLI van het Tijdschr,

voor Entom. over deze soort medegedeelde, en voegt daaraan toe,

dat het uitkomen in de natuur plaats heeft in de maanden Juni,

Juli en Augustus, doch dat de meeste voorwerpen tusschen half

Juni en half Juli te voorschijn komen. Hij heeft zelfs vlinders

bekomen uit stammetjes, die minstens 2 jaar dood waren.

De heer van der Wulp vertoont in de eerste plaats een vliegje,

indertijd uit het Leidsch Museum door Wiedemann (Aussereur.

Zweiflügler, Il, 476) als Zrypeta violacea van Java beschreven,

Het exemplaar, ofschoon reeds ongeveer 70 jaren daar aanwezig,

is nog vrij kenbaar; een tweede exemplaar, mede van Java, is er

later bijgevoegd en gaat ook ter bezichtiging rond. Ofschoon Wiede-

mann de soort tot het geslacht Zrypeta Meig. bracht, is zij toch

eene Ortaline en behoort tot het genus Xia Walk., zooals

trouwens reeds door Spreker in het Tijdschrift, dl, XLI, p. 208,

is opgemerkt,

In de tweede plaats komt de heer van der Wulp nog eens

24 VERSLAG.

terug op zijn «Catalogue of the described Diptera from South

Asia.» Hoewel nauwelijks twee jaren sinds de uitgave zijn voorbij-

gegaan, zijn er reeds vele fouten en gebreken voor den dag ge-

komen en is het aantal bekend geworden soorten sedert vrij

belangrijk toegenomen. Van een en ander is door spreker steeds

zorgvuldig aanteekening gehouden. Daargelaten eene geheele lijst

van schrijf- of drukfouten, is gebleken, dat 13 vroeger reeds

beschreven soorten niet in den Catalogus waren vermeld, waar-

onder Promachus leoninus Löw, van de Grieksche eilanden en

Klein Azië, maar die nu ook in Britsch Indië is aangetroffen.

Voorts zijn sedert de uitgave van den Catalogus niet minder dan

65 soorten als nieuw beschreven, Daarentegen moeten uit den

Catalogus vervallen 82 soorten; namelijk 6, die bij vergissing

tweemaal waren vermeld; 6, die niet in Zuid Azië voorkomen;

en 20, die als synoniem met andere soorten zijn te beschouwen.

Het aantal der van Zuid-Azië bekende soorten was volgens den

GCatalogus © Atli td er 252

Er zijn nu bijgekomen:

Vroeger beschreven soorten, die niet in den Catalogus

waren vermeldias’ veli ole het, con ER Re

Sedert als nieuw beschreven soorten . . x . . 65

Te zamen 2967

Waarvan moeten worden afgetrokken:

Als in dubbel emplooi opgenomen . . . . . . 6

Niet tot de Zuid-Aziatische fauna behoorende . „ 6

SVMOMIEMEN ne ON ee ce

Zoodat het aantal uit Zuid-Azië bekende soorten thans

bedraagt ns su NN ek e 35

Overigens zijn nog, met betrekking tot de systematische rang-

schikking, eenige wijzigingen in den Catalogus aan te brengen,

Daar eene volledige opgaaf van al de betrekkelijke soortsnamen

niet wel in het bestek van een verslag past en het wellicht toch

VERSLAG. 25

zijn nut kan hebben, de wijzigingen van den Catalogus al aan-

stonds te publiceeren, stelt de Voorzitter voor, een voorloopig sup-

plement als een afzonderlijk artikel in het Tijdschrift op te nemen.

De heer van der Wulp verklaart zich gaarne bereid, hieraan ge-

volg te geven,

De heer Piepers deelt het volgende mede:

Vergunt mij hier eens een kort verslag te doen van eene kleine

reis door mij in den afgeloopen zomer voornamelijk ten behoeve

mijner lepidopterologische studiën ondernomen, en over welker

uitkomsten ik ten zeerste reden had mij te verblijden. Ik heb

toen namelijk eerst het 4de internationaal Zoölogisch Congres te

Cambridge bezocht, daarna het museum van den heer Roth-

schild te Tring nabij Londen en het staatsmuseum te South Ken-

sington in die stad; ben vervolgens te Rennes in Frankrijk de

collectie van den heer Charles Oberthür gaan bewonderen, heb

verder nog het museum in den Jardin des Plantes te Parijs en

de collectie vlinders van den Congo te Brussel bezichtigd; ik be-

zocht tevens te Londen en te Parijs de voornaamste handelaars in

vlinders en maakte zoowel in Frankrijk als in Engeland met

verscheidene entomologen en ook speciaal lepidopterologen kennis,

aan wier kennis en ondervinding ik mijne zienswijze omtrent

meerdere punten kon onderwerpen en wier ontmoeting voor mij

alzoo ook wetenschappelijke vruchten afwierp. Vele aangename

herinneringen heb ik daarvan dus medegebracht, bovenal echter

uit Rennes. Nergens toch zag ik op lepidopterologisch gebied iets

als de daar aanwezige collectie van den heer Charles Oberthür,

zeker over het millioen lepidoptera bevattende, daaronder de

meest zeldzame soorten, een tal van vlinders uit nog weinig be-

zochte streken en prachtige seriën, ook van de meer gewone;

een studiemateriaal door zijne uitgebreidheid alleen reeds van de

hoogste waarde maar daarbij door de zorgvuldige ordening van dat

alles in werkelijkheid eenig, Terwijl de meest mogelijke beleefd-

heid en voorkomenheid van den eigenaar, — die mij zelfs nog een

70tal zeer belangrijke vlinders ten geschenke gaf, grootendeels uit

26 VERSLAG.

streken, zooals Midden-Azië, in Nederlandsche verzamelingen zeer

weinig vertegenwoordigd — het mij mogelijk maakte daar nog ver-

scheidene aanteekeningen te maken voor mijne studiën van gewicht

hadden ook de mededeelingen uit zijne aan waarnemingen op dit

gebied zoo rijke ondervinding voor mij veel waarde.

Te Cambridge werden op het Congres wel eenige interessante

voordrachten op het gebied der entomologie gehouden, doch slechts

weinige, en wat de lepidopterologie aangaat stond ik nagenoeg

alleen. Niet onaardig was echter de verzameling van plaatselijke

variëteiten van eenige gewone Midden-Europeesche vlinders zooals

Satyrus Megaera L. in een der zalen aldaar door den heer Bateson

bijeen gebracht, Vooral een groote wandkaart van Europa waar-

tegen op de verschillende plaatsen van hun voorkomen een zeker

aantal van zulke variëteiten waren opgeprikt, maakte een duidelijk

overzicht zeer mogelijk. De bedoeling was daarmede natuurlijk om

de theorie van den invloed voor het klimaat, vooral van warmte

en koude, op de kleuren der lepidoptera toe te lichten; daar

ik nu na mijne onderzoekingen te dien opzichte met die

theorie niel kan instemmen; maar die plaatselijke verschillen als

van het klimaat weinig afhankelijke ongelijkheden in den voort-

gang van het proces der kleurevolutie beschouw, miste die

voorstelling voor mij wel haar eigenlijk belang, maar met dat

al scheen mij toch de daarbij gevolgde wijze om van die verschillen

een goed overzicht te geven zeer de aandacht waard. In het Tring-

museum konde ik slechts korten tijd doorbrengen; ik zag er

echter vele exemplaren van zeldzame vlinders en kon daarmede

toch ook verscheidene voor mij belangrijke feiten constateeren.

Meer tijd had ik te mijner beschikking tot het bestudeeren der

rijke verzameling van het Britsch museum waar mij ook door de

heeren Kirby en Hevon alle verlangde hulp werd verleend. Onge-

lukkig is een groot gedeelte der exotische lepidoptera van dat

museum nog niet behoorlijk geordend en zoo voor de studie weinig

geschikt; ik trof het echter dat juist de groote collectie Pieriden,

door den heer Butler geheel geordend en gedetermineerd was. En

daar het nu juist deze famile is, welke het onderwerp mijner

VERSLAG. ZII

laatste studiën over de kleurevolutie heeft uitgemaakt, was het mij

dus mogelijk de juistheid mijner waarnemingen te dien opzichte en

der daaruit getrokken conclusién bi dit groote materieel nader

nauwkeurig te onderzoeken. Daarvoor heb ik dan ook daar den

meesten tijd besteed; natuurlijk heb ik echter nog wel hier en

daar in andere familién dat nagezocht wat ik hier hoopte te vinden

en ook veelal inderdaad heb gevonden.

In de collectie Oberthür had ik evenzoo de gelegenheid om uit

hetzelfde oogpunt een reusachtig materieel na te gaan. Aan de

Parijsche van den Jardin des Plantes had ik daarentegen niets; on-

voldoende geordend en gedetermineerd als zij is, — herhaaldelijk

trof ik ook zeker onjuiste plaatsopgaven op de etiquetten aan, ad

was zij voor mijne studiën niet bruikbaar, Te Brussel eindelijk

bemoeide ik mij voornamelijk slechts met de midden-Afrikaansche

vormen van Papilio Merope; daar de Conservator juist op reis was

miste ik er zoodanige hulp als daar vermoedelijk ook nog wel van

nut zou zijn geweest,

En wat heeft mij nu dit alles geleerd? In de eerste plaats heelt

zich bij dat alles wat ik heb kunnen zien, heeft zich bij de studie

van dat overgroote materieel, niets hoegenaamd voorgedaan met

mijne theorie omtrent de kleurevolutie bij de Pieriden in strijd of

door deze niet onmiddelijk te verklaren; is het mij bovendien nog

veel meer waarschijnlijk geworden dan vroeger reeds het geval

was dat hetzelfde verloop ook bij verscheidene andere familiën

van Rhopalocera plaats grijpt. Van uiterst veel belang voor mij

was daarbij eene mededeeling van den heer Charles Oberthür,

van een’ lepidopteroloog derhalve sedert jaren dagelijks een zoo

uiterst rijk materiaal hebbende waargenomen, dat naar zijne op die

waarneming gegronde ondervinding in de meeste genera van Rho-

palocera een verloop van kleur tusschen rood door oranje en geel

naar wit en omgekeerd, en met een meerder of minder optreden

van zwart valt te constateeren; eene waarneming die, hoewel uit

zijn niet evolutionistisch standpunt door dien lepidopteroloog an-

ders uitgelegd dan door mij, wat de feiten betreft toch ook vol-

komen met mijne theorie overeenstemt. En niet minder trof

28 VERSLAG.

het mij te dier gelegenheid, toen ik daar ook de mede

uiterst rijke Coleopterencollectie van den heer Réné Oberthür

mocht bezichtigen, dat ook in die insectenorde duidelijk hetzelfde

bleek te bestaan; wel is waar spelen de interferenzkleuren bij de

coleoptera eene veel grootere rol en doen daardoor dit verschijnsel

minder in het oog vallen, maar toch maakt bij een zoo uitgebreid

materiaal en zulke groote seriën als in die collectie aanwezig zijn,

het bestaan daarvan zich duidelijk kenbaar.

Ik vond dus door dit onderzoek niet alleen steeds de volkomene

bevestiging van mijne theorie omtrent dit verschijnsel, maar ook

zeer veel grond voor mijn vermoeden, dat dit zich wel veel verder

uitstrekt dan het gebied waarop mijne vroegere onderzoekingen

betrekking hadden, en dat zelfs tot andere insectenorden; dat het

alzoo inderdaad eene uitgebreide evolutie openbaart, op welke ik

mij verheugen mag wel het eerst de aandacht gevestigd te hebben

en waardoor ook verder vermoedelijk nog wel andere zeer belang-

rijke feiten zullen worden gekend.

Nog op een ander punt vond ik tengevolge dezer observatiën

eene lang door mij gewenschte verklaring. Was het mij toch al

mogen gelukken het polymorphisme van Papilio Memnon L. en

Papilio Polytes L., en de daaraan verbonden mimieryverschijnselen,

op welk een en ander vooral door Wallace de aandacht is ge-

vestigd, te kunnen ophelderen, niet zoo helder waren mij tot nog

toe dat van Papilio Merope Cram, en de daarbij optredende mimicry

geworden; immers van dezen Afrikaanschen vlinder is daartoe in

Nederland geen voldoend materieel voorhanden; ook ben ik na-

tuurlijk niet in de gelegenheid geweest deze soort te kweeken.

Thans is het mij echter ook gelukt dit op te helderen; ik heb

dien vlinder nu zoowel van West- als van Zuid- en Oost-Afrika,

van den Congo, van Kaffraria, van Abyssinié, van Madagascar en

van de Comoren leeren kennen en zoo met behulp mijner nu

verkregen ondervinding ook hem zijn geheim weten te ontrukken.

Later hoop ik dit in ons tijdschrift bekend te maken.

En evenzoo heb ik nu ook voldoende stof verkregen voor nog

eene andere bijdrage tot de kennis van de evolutioneele vervorming

VERSLAG. 29

der Rhopalocera, wat namelijk het ontstaan en de beteekenis

hunner zoogenaamde staarten betreft. Ook deze hoop ik spoedig te

publiceeren.

Mijne reis is dus in geenen deele te vergeefs geweest, zij zal

mij steeds in eene aangename herinnering blijven; en U allen

roep ik het met volle overtuiging toe, als tijd, gezondheid, porte-

monnaie, vrouw en andere ik had bijna gezegd «treurige» — om-

standigheden het U niet verbieden, zoo maak U ook eens op en ga

ook die heerlijkheden eens bezoeken, én voor uw genot én voor

uwe kennis, want eerst de studie van zulk een materiaal, van

zulke seriën als vooral die der heeren Oberthür doet het werkelijk

begrijpen dat alle die diervormen geene op zich zelven staande

“verschijnselen zijn; maar slechts manifestatiën van een voortdurend

van vorm wisselend leven, van eene algemeene onophoudelijke evolutie.

De heer de Meijere vermeldt vooreerst, dat door hem in het

voorjaar van 1898 verscheidene exemplaren van Zachina larvarum

L. werden gekweekt uit rupsen van Bombyx rubi, die de heer

R. A. Polak te Schoonoord in Drenthe gevonden had. Behalve dat

zij in grootte niet onbelangrijk verschilden (de lengte wisselde

tusschen 7 en 18 mm.) vertoonden meerdere individuën ook een

opmerkenswaardige eigenaardigheid van het aderverloop. Terwijl bij

het genus Tachina de fe achterrandcel open behoort te zijn, bleek

hier bij niet minder dan 7 exemplaren van de 38 deze cel ge-

sloten. Bij 3 d en 3 £ was de cel aan den rand gesloten, bij een

d rechts kort gesteeld, terwijl dit bij een 2 op beide vleugels het

geval was, Deze exemplaren waren alle vrij klein. Waar men in

de determinatie-tabellen der Tachiniden gewoonlijk reeds in den

beginne op het alternatief stuit, of de bedoelde cel al of niet ge-

sloten is, is het duidelijk welke moeielijkheden dergelijke in de

vrije natuur aangetroffen exemplaren moeten opleveren, vooral

wanneer men met een minder gewone soort te doen heeft.

Ten 2e laat Spr. rondgaan eene Nyeteribiide van Java, die tot

de grootste van deze afdeeling behoort. Het dier is nl. gedroogd

4 (het 2) tot 5 (het 4) mm. lang, en in meerdere exemplaren voor-

30 VERS TA Ge

handen in de collectie van Artis, welke exemplaren door Dr. Ploem

werden gezonden met de vermelding, dat ze gevonden waren op

Pteropus edulis. Het is blijkbaar dezelfde soort, waarvan West-

wood in zijn verhandeling over het genus Nyeteribia (Transact.

Zool. Soc. I, 1835, p. 292) een door Horsfield, ook op Java

gevangen exemplaar zegt gezien te hebben. Westwood heeft zijn

voorwerp voor een beschrijving onvoldoende geacht; de soort is

dus nog nieuw. De vondst is vooral daarom interessant, omdat

beide sexen voorhanden zijn; daarentegen zijn van Cyclopodia

Sykesii Westw. en Mopet Westw., waarmede onze soort nauw

verwant is en ook in grootte overeenkomt, respectievelijk slechts

het 2 en het d bekend. Westwood en ook Kolenati (Hor. Soc.

öntom. Ross. II, 1863, p. 83) vinden het wel niet on waarschijn-

lijk, dat deze beide slechts de twee sexen derzelfde soort zijn,

maar bewezen kan men dit toch nog niet achten.

In de derde plaats wenscht Spr. eenige mededeelingen te doen

over het einde van den tarsus bij de Diptera. Omtrent de ver-

wantschap van de familiën der Nematocera zijn op ’t oogenblik

hoofdzakelijk twee inzichten in zwang, dat van Brauer, die meer

op de larven, en dat van Osten Sacken, die meer op de kenmerken

der imagines let. Een der verschillen nu, welke laatstgenoemde

aangeeft tusschen zijne Nemocera vera en Nemocera anomala, is,

dat de N. vera geen pulvilli bezitten, de N. anomala zeer dikwijls

wel. Daar ook volgens Osten Sacken zelf bij vele familién, die

uitsluitend kleinere Diptera bevatten, onze kennis van deze organen

nog zeer onvolledig is, gevoelde Spreker zich aangespoord verschei-

dene der bedoelde Diptera in dit opzicht te onderzoeken.

Hierbij bleek hem, 1°, dat de toestand zeer verschillend kan

zijn, zelfs bij nauw verwante genera, en 2°, dat bovengenoemd

verschil niet voldoende opgaat. Zoo heeft b. v. Chironomus,

ofschoon tot de N. vera behoorende, wel degelijk goed ontwik-

kelde pulvilli en niet eenvoudig een breed, tweelobbig empodium ,

zooals Osten Sacken meent (Berlin. Entom. Ztschr. XXXVII, 1893,

p. 438). Het empodium is nl. als afzonderlijk orgaan nog aanwezig.

Ook bij Mycetophiliden (vooral duidelijk bij Sciara) zijn pulvilli

VERSLAG. 31

voorhanden. Bij verscheidene Ceratopogons fungeert daarentegen

het breede en platte empodium als hechtorgaan. Ook bij Culiciden

konden pulvilli worden aangetoond. Onder de talrijke overige, door

hem onderzochte Diptera wil spr. nog slechts wijzen op Ptychop-

tera, die door zijn van onderen behaard empodium van de Tipu-

liden blijkt af te wijken; op Diva, die groote overeenkomst met

de verhouding bij Culev vertoont en op de Scatopsinen, wier

breede hechtlap niet zooals Osten Sacken waarschijnlijk acht, door

versmelting der drie bij de meeste Bibioniden aanwezige ontstaan

moet gedacht worden; de zijdelingsche zijn nl., hoewel wat klein,

toch wel degelijk voorhanden.

De heer Jaspers vertoont de insecten, welke hij uit een 57tal

rietgallen van Zipara lucens Meig., bij Amersfoort gevonden, in

den loop van het voorjaar van 1897 heeft verkregen. Opmerkelijk

is het, dat onder een paar honderd insecten, welke te voorschijn

kwamen, zich slechts een 25-tal Zipara lucens bevonden. Spr.

heeft zijn geheelen buit in de tijdsorde der vangsten bijeen gezet;

hierbij merkt men op, dat het verschijnen van Zipara lucens

zelf wordt voorafgegaan door dat van een stoet van andere in-

secten, — dat zij dàn, vergezeld van andere, steeds talrijker

voorkomt, — daarna weer zeldzamer wordt en allengs verdwijnt,

om ten laatste nog door een grooten troep vliegjes, wespjes, enz.

gevolgd te worden.

Verder bevonden zich in de doos 1°. een brokstuk, bestaande

uit kop met sprieten, halsschild met voorpooten en verder niet

meer dan één dekschild, van Prionus coriarius L., welk voorwerp

door Spr. aldus gevonden was en waarbij hij nog na 44 dag leven

heeft waargenomen.

2. Een kakkerlak 2, juist gedood en opgezet op het oogenblik ,

dat zij met eierleggen bezig is. Zooals bekend is, legt deze hare

eieren niet afzonderlijk, maar alle te zamen in één pak. Een jong

kakkerlakje is juist uitgekomen; het zit nog tegen het pakje aan.

3. Een serie van Hondsrozesponzen (gallen van het wespje

Rhodites rosae L.) en wel: pas ontstane, volwassene en reeds

39 VERSLAG.

verlatene. Deze gallen hebben het merkwaardige, dat zij oninge-

wijden op een dwaalspoor brengen, daar zij veel op mos gelijken;

eerst als men ze doorsnijdt of uitplukt , worden ze als gallen herkend.

4. Een eiketakje, op wonderlijke manier gekromd door galvor-

ming, veroorzaakt door Audrieus inflator Hart.

5. Gallen van de bladvloo Livia juncorum Latr. op Juncus su-

pinus. Het vertoonde voorwerp van dit moerasplantje heeft geen

bloemen maar iets als een bezem aan den top gekregen.

6. Zaaddoozen van Papaver, veranderd in gallen, met poppen

van het wespje Aulax Rhoeadis er in.

7. Een blad van Heraclewm Sphondylium, fraai «bewerkt» door

vliegelarven, die daarin gemineerd hebben.

8. Populierbladen, zeer typisch, scherp uitgevreten door Saperda

carcharias L.

9. Bladeren van den gouden regen, waarvan cirkelvormige stukken

zijn uitgesneden door de behangersbij, ter bekleeding van haar nest.

10. Twee van de sigaarvormige zakjes, + 2 cM. lang, die

dikwijls aan beukestammen zitten en die door de rups van het

motje Talaeporia pseudobombycella Hibn. worden vervaardigd en

bewoond. Uit deze beide hebben zich echter sluipwespen ont wikkeld.

10. Nestjes van de eenzaam levende wesp Humenes, uit zand

vervaardigd en van den omvang van groote erwten, — gevonden

door een knaapje te Lochem op de dakpannen van zijn huis en

vrij ontijdig door hem afgerukt. Slechts een goudwesp, een parasiet,

heeft zich hieruit ontwikkeld.

De heer Polak heeft in het afgeloopen jaar kunnen constateeren,

dat het soms voorkomt, dat Pieris brassicae L. slechts één generatie

per jaar heeft. Spr. heeft nl. deze soort uit in ’t begin van Mei

1898 te Watergraafsmeer gevonden eieren gekweekt, om de rupsen

voor ‘t Insectariurn van Natura Artis Magistra vrij van Mierogaster

glomeratus F. te krijgen. De rupsen verpopten zich, zooals ge-

woonlijk, in Juli en uit ongeveer een derde deel der poppen

kwamen in Augustus de vlinders. De overige zijn nog niet uitge-

komen en zullen dus vermoedelijk eerst in April of Mei 1899 de

vlinders geven.

VERSLAG. Di

De rupsen zijn zooveel mogelijk op eene de natuur nabijkomende

wijze behandeld. Zij kregen als voedsel boerenkoolplanten, die in

bloempotten met aarde stonden.

Nog laat Spr. rondgaan twee geprepareerde rupsen van Bombyx

trifolii W. V. respectievelijk afkomstig van Zandvoort en van

Hilversum. Aan deze rupsen is het verschil tusschen de voor-

werpen, afkomstig uit de duinen en die uit het Gooi en Drenthe,

duidelijk zichtbaar. De duinrupsen onderscheiden zich van de

andere door eene grijze beharing in de zijden.

De Voorzitter bedankt de sprekers voor hunne mededeelingen

en verzoekt den heer de Meijere aan Dr, Kerbert den dank der

Vereeniging over te brengen voor de bereidwilligheid, waarmede

het Bestuur van Artis hare lokalen tot het houden dezer vergade-

ring heeft beschikbaar gesteld,

VERSLAG

VAN DE

VIER-EN-VIJFTIGSTE ZOMERVERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN TE DOETINCHEM

op Zondag 22 Juli 1899,

des morgens ten 11 ure.

Eere-Voorzitter de heer Dr. H. J. Veth.

Met hem zijn tegenwoordig de heeren: K. Bisschop van Tuinen

Hzn., L. P. de Bussy, H. Crommelin, Jhr, Dr. Ed. J. G. Everts,

D. van der Hoop, Dr. F. W. O. Kallenbach, J. Kinker, Dr. J.

C. Koningsberger, Mr. A. F. A. Leesberg, Dr. J. C. H. de Mejjere,

Dr. J. Th. Oudemans, Mr. M. C. Piepers, Dr. C. L. Reuvens,

CG. Ritsema Czn., Dr. A. J. van Rossum, P. J. M. Schuyt,

P. C. T. Snellen, Mr D. L. Uyttenboogaart en H. A. de Vos tot

Nederveen Cappel.

Van de heeren A. van den Brandt, Mr. A. Brants, M. Caland,

E. D. van Dissel, Mr. A. J. F. Fokker, Tiddo Folmer, H. W. Groll,

Dr. A. W. M. van Hasselt, J. Jaspers Jr., K. J. W. Kempers,

A. A. van Pelt Lechner, R. A. Polak en F. M. van der Wulp

is bericht ontvangen, dat zij verhinderd zijn de vergadering bij

te wonen.

Tijdschr. voor Entom. XLII. 3

36 VERSLAG.

De Eere-Voorzitter opent ten 14 uur de vergadering en heet

de leden met de volgende toespraak welkom :

Mijne Heeren !

Door uwe vereerende opdracht voor de tweede maal als Eere-

Voorzitter optredende, is het mij eene behoefte u welkom te heeten

in Gelderlands schoone dreven. En in de eerste plaats breng ik

dezen welkomstgroet aan die leden onzer Vereeniging, die voor

het eerst eene vergadering bijwonen. Zij zullen het, naar ik ver-

trouw, ondervinden, dat in onze bijeenkomsten geen dorre ge-

leerdheid den boventoon voert, dat bij ons niet die deftigheid wordt

aangetroffen , eigen aan zoovele vergaderingen, maar dat integendeel

eene vriendschappelijke gezindheid de leden aan elkander bindt,

die ten gevolge heeft, dat zij zich weldra in onze Vereeniging

zullen te huis gevoelen.

Maar niet minder heet ik de oudere leden welkom. Onze Ver-

eeniging is steeds, ook onder vakgenooten in den vreemde bekend

geweest om den aangenamen toon, die een kenmerk harer ver-

gaderingen en excursies vormt. Aan wie hebben wij dit in de

eerste plaats te danken ? Ik vrees niet voor tegenspraak, als ik

voor een aanzienlijk deel daarvan de eer geef aan onzen wakkeren

Generaal van Hasselt en aan onzen ijverigen veeljarigen secretaris

van der Wulp. De eerste heeft reeds sedert een paar jaren niet

meer aan onze zomervergaderingen deelgenomen en nu wij heden

ook onzen van der Wulp missen — laat ons hopen slechts voor

deze keer — komt bij mij het beklemmende gevoel op of wij

in staat zullen zijn die traditie te handhaven, Voor die groote

kracht, die zij buiten hunne wetenschappelijke werkzaamheid aan

onze Vereeniging hebben geschonken, wil ik hen van deze plaats

nog zoo gaarne eens danken en ik twijfel niet of gij zult allen

met mij in dien dank instemmen. Mogen beiden, ondanks hun

hoogen leeftijd, nog langen tijd ook voor ons gespaard blijven en

mogen zij nog niet voor goed aan onze algemeene vergaderingen

ontrouw worden, dit is mijn oprechte wensch. Maar aan de ouderen

onder ons roep ik toe: doe uw best hen na te volgen , want ook hier

geldt het « Noblesse oblige», het geldt de toekomst onzer Vereeniging.

Vo ERS TA Ge ol

In de verwachting, dat ook deze bijeenkomst moge strekken

tot bevordering van dien vriendschappelijken zin en tot vermeer

dering onzer kennis, verklaar ik de vier-en-vijftigste Zomerver-

gadering der Nederlandsche Entomologische Vereeniging geopend.

Nadat de aanwezige leden door een luid applaus hunne instemming

met het gesprokene hebben te kennen gegeven, verzoekt de Eere-

Voorzitter den President het jaarverslag uit te brengen.

Dit luidt als volgt:

Mijne Heeren !

Met de eervolle taak belast, een Verslag uit te brengen over

de werkzaamheden en den toestand onzer Vereeniging, gedurende

het afgeloopen maatschappelijk jaar, heb ik het genoegen, u dit

overzicht hierbij aan te bieden, Vergun mij echter, vooraf een

bijzonder woord van dank uit te spreken tot ons medelid Dr, H. J.

Veth, niet alleen omdat hij zich met de leiding dezer Vergadering

heeft willen belasten, maar ook voor zijne bemoeingen ten einde

het noodige daarvoor, in overleg met onzen Secretaris, te regelen.

Zelden gaat er, helaas! een jaar voorbij, waarin wij niet het afsterven

van leden, aan wie wij, gelijk zij aan ons gehecht waren, te betreu-

ren hebben. Zoo ontvielen ons tot ons leedwezen van de gewone leden :

de heeren J. Z. Kannegieter te Rijsenburg

en G. A. Six te ’s Gravenhage,

van onze begunstigers :

de heeren Mr. W. Albarda te Canstatt

en Mr. F. Ooster te Apeldoorn,

en van de eereleden:

de heeren Mr, J. Herman Albarda te Leeuwarden

en O. Salvin te Londen.

Het afsterven van den heer Kannegieter, op 16 Februari 1899

in den ouderdom van 37 jaar, was niet minder voor den heer

Neervoort van de Poll, als wiens trouwe en ijverige assistent hij

fungeerde, dan voor onze Vereeniging, een recht smartelijk verlies,

Bekend door zijne voor den heer van de Poll ondernomen, wel-

geslaagde reizen in den Indischen Archipel, waarvan hij, dank

38 VERSLAG.

zij zijnen ijver en ongemeene zaakkennis, schatten aan insecten

van alle oorden medebracht, mochten wij ons vleijen, hem nu ook

zijne medewerking aan het bearbeiden van het verzamelde te zien

verleenen; die hoop werd echter droevig verijdeld! Wij hebben

van zijne hand nog eene zeer doelmatige handleiding voor het verza-

melen van Insecten in de tropen, gepubliceerd in deel 35 van het

Tijdschrift voor Entomologie, welke terecht in hooge mate de aan-

dacht heeft getrokken, ontvangen

De heer G. A. Six behoorde niet alleen onder onze oudste leden ,

maar kon ook onder de ijverige worden genoemd. Hoewel als

hoofdvak zijner studie die der Hymenoptera vermeld is en hij dan

ook de Pinacographia van Snellen van Vollenhoven na diens over-

lijden heeft ten einde gebracht, kunnen wij gerustelijk zeggen dat

hij zijne aandacht aan alle orden der Insecten wijdde, Tallooze be-

wijzen daarvoor zouden uit ons Tijdschrift en de Bouwstoffen bij

te brengen zijn. Hij was het ook die het Tijdschrift voor Entomologie

opende met eene eerste bijdrage. In de laatste jaren van zijn leven

veroorloofden zijne verzwakte oogen hem niet, zich meer met En-

tomologie bezig te houden; de laatste Algemeene Vergadering welke

hij bezocht, was onze 50ste, in 1895 te ’s Gravenhage gehouden.

Ook Mr. W. Albarda, den 7den Februari 1899 te Canstatt in

Württemberg, waar hij gedurende de laatste jaren zijns levens

woonde, overleden, behoorde tot die leden welke blijvende en

vruchtbare sporen hunner werkzaamheid nalaten. Na eerst vele

jaren lang gewoon lid te zijn geweest, verwisselde hij dit lidmaat-

schap voor dat van begunstiger. Ook was hij van 1872 tot 1878

voorzitter onzer Vereeniging, in welke betrekking hij niet naliet,

hare belangen op krachtige wijze te behartigen. Hij ondersteunde

vooral zijnen broeder door het verzamelen van Neuroptera,

Mr. F. Ooster de tweede begunstiger, die ons in het afgeloopen

jaar ontviel, was geen beoefenaar der Entomologie, maar ondersteunde

sedert 1894 onze Vereeniging uit belangstelling in de wetenschappen

in het algemeen.

Ons eerelid Mr. J. Herman Albarda, broeder van onzen Oud-

President en te Leeuwarden overleden, had zich aanvankelijk aan

VERSLAG. 39

de studie der ylinders gewijd, vooral der Microlepidoptera , maar toen

ik het tweede gedeelte van mijn werk over de vlinders van Neder-

land ging bewerken, zocht hij een nieuw veld voor zijne werk-

zaamheid en legde zich toe op de studie der Neuroptera, waarmede

zich toenmaals niemand uitsluitend bezighield. Uitstekend en scherp-

zinnig zoöloog en ook van zeer werkzamen aard, was hij weldra

geheel meester op zijn nieuw gebied, zooals verschillende stukken

in het Tijdschrift voor Entomologie, ook over exotische Neuroptera,

maar vooral zijne, door bevoegde beoordeclaars hooegeroemde: Ré-

vision des Rhaphidides, in deel 34 (1894), p. 65—184 met pl. 2—10)

van ons Tijdschrift, bewijzen. Wij bezitten mede van hem eene

lijst der in Nederland waargenomen Neuroptera: Catalogue raisonné

et synonymique ‘des Neuroptères observés dans les Pays-Bas et

dans les pays limitrophes (Tijds v. Ent. 32 (1889) p. 211—376).

Te betreuren is het dat hy het hier bij eene bloote lijst liet en

niet gehoor gaf aan den wensch van zijne voornaamste medewerkers

om ten minste analytische tabellen voor de verschillende familiën,

genera en soorten der orde te vervaardigen; iets wat hem bij zijne

grondige kennis van het onderwerp niet moeielijk zou zijn gevallen.

Hij had dan het voorbeeld gevolgd van den heer Ritsema voor

de door dezen in Nederland waargenomen soorten der Vlooien

(Tijds. v. Ent. 24 (1880—1) p. LXXXVI) en zijne lijsten zouden

eene blijvende waarde hebben verkregen.

Mr. J. H. Albarda was een onbekrompen man; bij herhaling

schonk hij aan de Vereeniging ondersteuning voor de uitgave zijner

meer omvangrijke publicatiën en bij zijn overlijden bleek het, dat

hij aan haar eene som van f 2000.— had vermaakt,

In de laatste jaren van zijn leven liet hy zijne entomologische

studiën geheel varen, ontdeed zich van zijne collectiën, die hij

(ook een voorbeeld ter navolging!) aan het Leidsch Museum schonk

“en hield zich alleen met ornithologie, vroeger mede door hem be-

oefend, bezig. Nadat hij voor zijn gewoon lidmaatschap had be-

daukt, benoemde de Vereeniging hem tot eerelid.

De heer Osbert Salvin te Londen, het tweede eerelid dat wij

verloren en de medewerker van den heer F. du Cane Godman,

40 VERSLAG.

werd in 1893 als zoodanig benoemd. Hij was een ijverig Entomo-

loog en ik behoef alleen het door beide heeren uitgegeven reus-

achtige werk de « Biologia Centrali Americana» te noemen om ieder

te doen inzien wat hij voor onze wetenschap is geweest.

Een onzer gewone leden, Dr, R. Horst bedankte als zoodanig.

Tegenover deze verliezen mag ik gelukkig op recht talrijke

nieuwe aanwinsten wijzen.

Als begunstigers traden toe:

Mevrouw Reuvens—van Bemmelen te Oosterbeek,

Mevrouw Veth—van Vlaanderen te Rotterdam,

en de heer J. W. Frowein te Arnhem;

en als gewone leden:

de heeren: E. M. Beukers te Schiedam,

L. P. de Bussy te Amsterdam,

H. Crommelin te Amsterdam,

E. D. van Dissel te Utrecht,

F. J. Hendrichs te Oudenbosch,

M. A. Koekkoek te Amsterdam,

Dr. D. Mac Gillavry te Amsterdam,

O. Netscher te ’s Gravenhage,

J. J. Tesch te ’s Gravenhage ,

P. Tesch te ’s Gravenhage,

W. Warnsinck te Arnhem,

J. A.J. M. van Waterschoot van der Gracht te Amsterdam.

Ik moet echter, wat betreft den heer Netscher, die vroeger ook reeds

lid onzer Vereeniging was, opmerken, dat hij ten gevolge van zijn

onverwacht vertrek naar Indië, zich verplicht rekende, voor zijn

lidmaatschap te bedanken.

Onze Vereeniging telde aldus op 4 Juli 1899:

18 Begunstigers,

7 Eereleden,

10 Correspondeerende leden,

4 Buitenlandsche leden en

107 Gewone leden.

146

VERSLAG. 41

Met ingenomenheid begroet het Bestuur de toetreding van zoovele

nieuwe leden en heet hen van harte welkom in de Vereeniging.

Het hoopt, onder hen ijverige medewerkers te zullen vinden en

dat zij zich opgewekt zullen gevoelen om zich vooral te wenden

tot de studie van die Insectenorden, waarmede slechts een of twee

leden of ook wel niemand onder ons zich bezig houdt en welke

men dus bijna de veronachtzaamde kan noemen. Wat betreft de

hoofdorden toch, mag men namelijk zeggen, dat van het faunis-

tische gebied de oogst binnen is en er alleen nog sprake kan zijn

van «arenlezen». Maar bij de andere orden en in het bijzonder, indien

men ook acht slaat op de exotische vormen, is nog veel nieuws

te ontdekken, Uitdrukkelijk moet er nog op gewezen worden hoezeer

het Biologische en Anatomische gedeelte der Entomologie schatten

„Pelooft aan hen die het willen bewerken.

Voor eene tot de Vereeniging gerichte uitnoodiging tot inzending

harer publicatién op de aanstaande Parijsche tentoonstelling van

Nijverheidsproducten , heeft het Bestuur gemeend te moeten bedanken,

Aan het, door het Bestuur der Ned. Ent, Vereeniging aanvaarde,

haar op de voorgaande Zomervergadering te Venlo opgedragen man-

daat, om het Bestuur van het Nederlandsch Natuur- en Geneeskundig

Congres nader in te lichten ten opzichte der zinsnede betreffende

een niet verleenen van medewerking aan Dr. Vosmaer bij het

samenstellen van zijn Catalogus, is voldaan door het schrijven van

een brief waarin nu eene juiste voorstelling van het gebeurde is

gegeven. Het Bestuur van het Congres heeft, onder beleefde dank-

zegging voor die mededeeling, den brief doorgezonden aan Dr,

Vosmaer, aan wien het de verantwoordelijkheid zijner uitdruk-

kingen wenscht over te laten. Zoodra van hem antwoord mocht

inkomen, zal dit nader worden medegedeeld.

Van ons Tijdschrift werd sedert mijn laatste Verslag deel 41

gecompleteerd, en van deel 42 zullen aflevering 4 en. 2 weldre

verschijnen, om spoedig door aflevering 3 te worden gevolgd.

Het werk van Dr. J. Th. Oudemans, over de Nederlandsche

Insecten, werd geregeld voortgezet. Sedert mijn laatste Verslag

verschenen de afleveringen 9— 12,

42 VERSLAG.

Tot mijn genoegen kan ik er ook op wijzen, dat van het werk van

Dr. Everts, Coleoptera Neerlandica, het tweede gedeelte van deel I

in dit jaar het licht heeft gezien bij de firma Martinus Nyhoff te

’s Gravenhage, terwijl ik de hoop uit, dat het den auteur moge

gegeven zijn, weldra het tweede deel van zijn belangrijken arbeid

uit te geven,

Wat de Bibliotheek betreft, kan ik naar het Verslag van Dr. Reu-

vens verwijzen, wil echter nog mededeelen, dat ter voldoening aan

Artikel 19 onzer wet, het Bestuur ook eene inspectie heeft ge-

houden over de Bibliotheek en bevonden heeft, dat het overbrengen

daarvan naar Oosterbeek met de meeste zorg heeft plaats gehad

en de boeken blijkbaar hierdoor niets hebben geleden. Verder zijn

zij voorloopig, in afwachting van het gereedkomen van het gebouw

dat Dr. Reuvens laat zetten, zeer goed gehuisvest en tegen brand-

gevaar verzekerd. Ik acht het verder de plaats hier mede te deelen i

dat het fonds van het Tijdschrift voor Entomologie thans van de

Bibliotheek is afgescheiden en onder het direct beheer van den

Secretaris gesteld, een maatregel, waarvan reeds vroeger de wensche-

lijkheid was “gebleken. Het is alzoo overgebracht naar Rotterdam,

waar het onzen Secretaris is gelukt op billijke voorwaarden een

zeer geschikt droog en stofvrij lokaal te huren, alwaar nu het

geheele fonds, netjes geschikt, geborgen is. Bij het nagaan van

onzen voorraad waarover nu ook ordelijk boek wordt gehouden,

is het gebleken dat van de meeste oudere jaargangen (tot 38 toe)

slechts zeer weinig exemplaren met gekleurde platen overig zijn,

van sommige zelfs geene meer. Hierop mag door de leden, die

hunne seriën nog zouden willen completeeren, wel worden gelet,

Van exemplaren met ongekleurde platen is echter nog goede

voorraad.

Tot mijn leedwezen wordt niet alleeen onze waardige Penning-

meester, de heer H. W. Groll, door den ongunstigen staat zijner

gezondheid verhinderd om zelf zijn verslag over den toestand onzer

geldmiddelen uit te brengen en ons de schets der begrootingen

voor het volgende jaar aan te bieden, maar ziet hij zich zelfs om

dezelfde reden verplicht, zijne functiën neder te leggen. Wij be-

VERSLAG. 43

treuren dit besluit van ganscher harte, Onze Penningmeester heeft

zich doen kennen als een waardig opvolger van wijlen onzen vriend

Lodeesen, dit is aan alle leden bekend en ik mag dus op uwen

onverdeelden bijval rekenen wanneer ik aan het slot van min

Verslag voorstel om, met onze beste wenschen voor zijn verder

welvaren, den heer Groll openlijk onzen diepgevoelden dank te

betuigen voor alles wat hij met onverdeelde toewijding in het

belang der Nederlandsche Entomologische Vereeniging heeft verricht,

De Eere-Voorzitter brengt hulde aan den President voor de

juistheid, waarmede hij de lotgevallen onzer Vereeniging gedurende

het laatste vereenigingsjaar heeft geschetst en vraagt of een der

leden ook nog eenige inlichtingen wenscht te ontvangen betreffende

de daarin vermelde feiten.

De heer Kinker verzoekt de redenen te vernemen, waarom het

Bestuur niet tot het inzenden van eene complete serie van het

Tijdschrift voor Entomologie op de in 1900 te Parijs te houden

wereldtentoonstelling heeft besloten , daar dit zeker toch de aandacht

op onze Vereeniging zou vestigen. In 1878 werd eene serie van

het Tijdschrift op de in dat jaar eveneens te Parijs gehouden

tentoonstelling ingezonden en werd deze inzending met een diploma

voor een zilveren medaille bekroond; dus wel eene voldoening.

De President stelt in het licht, dat behalve de groote kosten,

die het inbinden van de 41 deelen van het Tijdschrift en het

aanschaffen van een kastje, waarin deze tentoongesteld zouden

moeten worden, zouden veroorzaken, en die zelfs door het eventueel

verwerven eener zilveren medaille niet voldoende gerechtvaardigd

zouden worden, de onmogelijkheid bestaat eene complete serie met

gekleurde platen samen te stellen, daar van verscheidene deelen

geen exemplaren meer met gekleurde platen voorradig zijn. Het

exponeeren op Nijverheids-tentoonstellingen is buitendien iets dat

niet tot den werkkring eener wetenschappelijke vereeniging be-

hoort,

44 VERSLAG.

Alsnu brengt de President namens den heer Groll rekening en

verantwoording uit over het door hem gehouden beheer der geld-

middelen.

Achtereenvolgens vermeldt hij de volgende cijfers:

Algemeene Kas.

Ontvang

Saldo van vorige rekening .

Contributiën van leden

» » begunstigers .

Extra bijdragen.

Ontvangen renten .

Diverse baten , verkoop oud mobilair bibliotheek .

Legaat Mr. J. Herman Albarda.

Uitpaat

Onkosten van vergaderingen

Lokaalhuur voor de bibliotheek en

vergoeding aan den concierge

Vergoeding aan den bibliothekaris.

Onkosten voor de bibliotheek .

Aankoop en inbinden van boeken.

Drukken van verslagen en circulaires

Bijdrage aan de Phytopathol. Verng.

Premie van assurantie

Voorschotten aan den Voorzitter.

» » >» Penningmeester

» » » Secretaris .

Onkosten van verhuizen van het

fonds Tijdschr. voor Entomologie.

Aankoop van f 2000. — Obl. 3°/,

Nederland

Renteprocuratie Grootboek .

22.75

381.93

100 —

71.95

175.09

208.905

D, —

10.90

4,18

25.935

11:84

43.02

1,944.75

7.45

Batig saldo

423.855

648.—

195,—

13.50

118.70

23 —

2,000.—

3,352.055

3.074.335

277.72

VERSLAG. 45

Fonds voor de uitgave van het Tijdschrift.

Ontvang.

Saldo van vorige rekening . . . . . . . . f 243 91

Subsidiegvanwhet RTE Ri a Vs) PD 500 —

Geleverde exemplaren aan de leden . . . . . » 312.—

Verkochte exemplaren aan den boekhandel , . . » 216. —

Verkochte vroegere jaargangen. . . . . . . » 25.25

Bijdragen van begunstigers . . . . > 110.—

f 1,407.16

Uitgaaf.

Drukloon. . . ae fen 2 6595145

Vervaardigen van platen. . . . » 990.125

Kosten van verzending en voor-

schotten aan de Commissie van

RE ETE EN ME 57.57

Premie van assurantie (voor de op-

lagen van vroegere jaargangen). » 3.40

Zegel en leges op de Rijkssubsidie

GENEVE Sat) 1.95 » 1,246,475

Batig saldo f 160.685

Fonds der bibliotheek Hartogh Heys van de Lier.

Ontvang.

Rente Inschrijving Grootboek . . . . . . . f 297.24

Uitgaaf.

Nadeelig saldo vorige rekening. . / 30.05

Aankoop en inbinden van boeken. » 418.66

Premie van assurantie . . . . » 9,—

ie 457.71

Nadeelig saldo op nieuwe rekening . . . . . > 160.47

7 457.71

46 VERSLAG.

Hieruit blijkt, dat het fonds der bibliotheek Hartogh Heys van

de Lier sluit met een nadeelig saldo groot 160.47, dat hij voor-

stelt uit de Algemeene kas aan te zuiveren. De groote uitgaven

van deze rekening worden voornamelijk veroorzaakt door het in-

binden van talrijke werken, dat toch zeker ten goede der bibliotheek

komt. Met dit voorstel vereenigt zich de vergadering en wordt

alzoo hiertoe besloten.

De Eere-Voorzitter verzoekt de heeren Kinker en de Meïere

de rekening van den Penningmeester na te zien, waaraan deze

gaarne voldoen.

Nadat zij deze taak volbracht hebben en alles in de volmaaktste

orde hebben bevonden, stelt de heer Kinker, ook namens den heer

de Meijere, voor de rekeningen goed te keuren en na een woord van

dank gebracht te hebben aan den heer Groll voor de accurate

boekhouding, dezen onder dankbetuiging voor het gehouden beheer

te dechargeeren , waartoe de Vergadering bij acclamatie besluit.

De heer Reuvens brengt thans het verslag over den toestand

der bibliotheek uit, dat aldus luidt :

Mijne Heeren !

Voor ’t eerst als bibliothecaris der Nederlandsche Entomologische

Vereeniging verslag uit moetende brengen, over hetgeen van Juli

1898—Juli 1899 met de boekerij voorgevallen is, over haar toe-

stand in dat Vereenigingsjaar, is ’l mij aangenaam u veel te kunnen

mededeelen, dat op den bloei der bibliotheek betrekking heeft.

Sinds meer dan 20 jaren onder dak gebracht in ’t Gebouw der

Maatschappij tot Nut van het Algemeen te Leiden, is zij in April

1899 naar Oosterbeek overgebracht. Dit feit alleen reeds, maakt

mijn Verslag belangrijk, want aan deze verhuizing is veel ver-

bonden, in de eerste plaats een veel verbeterde finantieële positie,

met daaruit volgend grooter jaarlyksch budget tot uitbreiding en

verzorging van onzen belangrijken boekenschat, in de tweede plaats

het onderbrengen der bibliotheek ín een voor haar speciaal ingericht

VERSLAG. 47

steenen gebouwtje, waarheen, naar ik hopen mag, in den zomer

van 1900 de leden ter vergadering opgeroepen zullen worden.

Nog een ander zeer voornaam feit valt te vermelden, Onder de

vele en belangrijke geschenken, door mij ontvangen, is er een,

dat ik speciaal wensch te vermelden, vooral de wijze waarop het

der bibiotheek geworden is. In den afgeloopen winter deed onze,

helaas aftredende penningmeester, de heer H. W. Groll, mij ’t

verzoek zijne boekerij eens na te zien, en er die bceken uit te

zoeken, die voor onze verzameling waarde hadden. Deze wijze van

handelen kan niet genoeg op prijs gesteld worden. Moge zijn voor-

beeld door velen gevolgd worden. De boeken zijn voor den schenker

niet geheel verloren, ieder oogenblik kan hij ze opvragen, tevens

echter profiteeren ruim 100 anderen er van, onze collectie wordt

grooter, wordt aanlokkelijker voor anderen, geeft dus kans op

meer leden, Wij kunnen den heer Groll zoowel voor zijn geschenk ,

als voor zijn voorbeeld niet dankbaar genoeg zijn.

Aldus de beide voornaamste feiten genoemd hebbende, valt er

nog ’t volgende te melden.

Het fonds van ons Tijdschrift, tot nog toe aan de bibliotheek

verbonden, verhuisde naar den Secretaris; voor ruil dienende,

hoort het bij hem thuis, Veel werd er dit jaar ingebonden, wel

een duur, maar een hoog noodzakelijk iets, de boeken worden er

slechts bruikbaarder door. Vermeldde ik met een enkel woord de

verhuizing naar Oosterbeek, zoo wensch ik er nog aan toe te

voegen, dat zulks geschiedde in 2 groote gesloten verhuiswagens,

en bij in- en uitpak door droog weder begunstigd werd. De boekerij

staat nu in een voor haar apart gemaakt houten gebouwtje, in

den tuin van het door mij tijdelijk bewoonde huis. In Mei 1900

zal, hoop ik, de nieuwe woning betrokken zijn.

Door ruil werd een compleet exemplaar van het « Biologisch

Centralblatt », alsmede een deel van de « Naturforscher » en daaraan

sluitende « Naturwissenschaftliche Rundschau» verkregen, beide

tijdschriften die zeer zeker in onze bibiotheek thuishooren.

Vele geschenken kwamen dit jaar in. De namen der schenkers

zijn: British Museum, Ministerie van Waterstaat enz., Proefstation

48 AE RSLAG.

O. Java, Rijkslandbouwschool, Smithsonian Institution, Mej. M. L.

Reuvens, de heeren C. Berg, O. F. Cook, T. Folmer, F. D. G,

Godman. A. M. W. van Hasselt, G. Horvath, J. Jaspers Jr. , A. F. A.

Leesberg, J, G. de Man, J. Th. Oudemans, M. C. Piepers, F.

Plateau, A. Preudhomme de Borre, CG, L. Reuvens, S. H. Scudder,

T. Thorell, J. Versluys.

De 2de druk der Catalogi is gereed gekomen Cat. B. is u in

December gestuurd, Cat. A. zal u dezer dagen loekomen. ’t Manus-

cript er van was reeds in Februari jl. in handen van den drukker,

doch drukwerk van publiek belang, als daar waren kiezerslijsten

en dergelijken, schijnen nu en dan voorrang ter zetterij verkregen

te hebben.

Bezoeken ontving de bibliotheek dit jaar weinig; een verhuizings-

periode is dan ook niet aanlokkelijk. Boeken moesten weder naar

alle windstreken verzonden worden, en wensch ik hierbij het

verzoek te voegen, om bij retourzendingen vooral voor eene goede

verpakking zorg te dragen.

Supplement IL op den Catalogus (2e druk). hierbij voor het

Verslag dezer Vergadering aangeboden, loopt ditmaal, en zoo voor

°t vervolg, over een geheel jaar. Men kan er uit zien, hoe belangrijk

tegenwoordig jaarlijks de vermeerdering der Bibliotheek is. Moge

zulks steeds zoo blijven; voor den Bibliothecaris kan het niet anders

als aangenaam zijn.

De Eere-Voorzitter betuigt den heer Reuvens den dank der

Vereeniging, niet alleen voor zijn uitgebracht verslag, maar meer

in hoofdzaak voor den omvangrijken arbeid, dien hij in het af-

geloopen jaar heeft verricht,

In plaats van den heer Groll wordt de heer Veth tot lid van

het Bestuur gekozen. Deze betuigt zijn dank voor de op hem

gevallen keuze en verklaart zich bereid deze benoeming te aan-

vaarden,

Met bijna algemeene stemmen wordt Oosterbeek als plaats aan-

gewezen, waar in 1900 de Zomervergadering zal gehouden worden.

Oisterwijk en Paterswolde werden als zoodanig ook nog genoemd.

VERSLAG. 49

De heer Brants wordt tot Eere-Voorzitter voor deze Vergadering

benoemd. Den Secretaris wordt opgedragen hem hiervan in kennis

te stellen.

Thans komt aan de orde het voorstel van het Bestuur tot be-

noeming van den heer A. G. Vorderman, te Batavia, tot cor-

respondeerend lid der Vereeniging.

De heer Piepers stelt in het licht de vele diensten, die de heer

Vorderman aan onzen President en hem gedurende vele jaren heeft

bewezen , zoowel door de tvezending van vele belangrijke vlinder-

soorten als door de inlichtingen, welke hij over het voorkomen

van verschillende soorten heeft gegeven. Waar iemand, die geen

bepaald entomoloog is, toch zijn tijd en moeite hiervoor over heeft,

verdient dit zeker erkenning van onze Vereeniging en wenscht hy

dus het voorstel van het Bestuur met aandrang te steunen.

Als resultaat der over dit punt gehouden stemming, wordt

de heer Vorderman tot correspondeerend lid benoemd en den secre-

taris opgedragen, hem van deze benoeming in kennis te stellen,

De vergadering gaat thans over tot de gebruikelijke pauze, na

afloop waarvan deze wordt heropend.

De heer Snellen zegt het volgende:

Op eene der weinige excursiën, die ik in het afgeloopen voorjaar

heb kunnen maken, is het mij toch nog gelukt, eene voor onze

Fauna nieuwe vlindersoort te ontdekken, te weten Aciptilia Ga-

lactodactyla Hübn., waarvan ik de rupsen 22 Mei, tusschen

’s Gravenhage en Wassenaar, aan den duinkant op Arctium vond.

Ik laat hierbij eenige exemplaren van dezen fraaien Vedervlinder,

die door zijne fijn zwart geteekende, melkwitte vleugels zeer ken-

baar is, ter bezichtiging rondgaan.

Op Aciptilia Galactodactyla, door Hübner, Alucit. fig. 2 afge-

beeld, werd reeds in 1859 de aandacht gevestigd door Mr. H. W.

de Graaf, in zijn stuk over de Pterophoren, Tijds. voor Ent.

deel II p. 53, als wellicht inlandsche soort. Zij is ook om dezelfde

reden beschreven in «De Vlinders van Nederland» IL p. 1053,

doch bleef tot in dit jaar onontdekt.

50 VERST AG.

De rups leeft, zooals ik boven zeide, op klitten (Arctium) en

bijt gaten in de bladeren. Zij is witgroen, behaard. De pop is ook

witgroen, of grijsachtig, met twee langsrijen van donkere vlekken

over den rug en even sterk behaard als de rups. Mijne vlinders

kwamen van 42 tot 17 Juni uit. Of deze soort wel eene tweede

generatie in hetzelfde jaar heeft, is voor mij onzeker. Duidelijke

berichten hierover vind ik niet.

Van deze gelegenheid maak ik gebruik om ook nog eens de

aandacht te vestigen op de tweede soort van Aciptilia die ikt, a. p.

p. 1054 beschreef als waarschijnlijk inlandsch, namelijk de. Balio-

dactyla. Het zou mij niet verwonderen wanneer deze na aan Tetra-

dactyla verwante soort in het zuiden van Limburg werd ontdekt,

want ik ving eenige exemplaren bij Namen, in België. Ter bezich-

tiging laat ik hierbij een paar van beide soorten rondgaan. De

kenmerken van Baliodactyla zijn ook in «De vlinders van Nederland»

opgegeven. Verder vertoont spreker het ei van Papilio Priamus

var. Lydius Felder, door hem gevonden in eene papillot bij een

wijfjes-vlinder van de genoemde soort.

Namens ons medelid den heer ter Haar te Kollum, die ver-

hinderd is de vergadering bij te wonen, deelt de heer Snellen

ook nog mede, dat Plusia Moneta alles behalve aan het uitsterven

is in Nederland. De heer ter Haar vond in Friesland acht spinsels

te Kollum en twee te Veenwouden en schreef over de soort ook

nog aan de heeren Brants, Heylaerts en van den Brandt. De eerste

ontvangt haar geregeld uit Heerenveen, dus ook uit Friesland en

de heer Heylaerts treft de soort nog steeds te Breda aan. Alleen

de heer van den Brandt heeft haar in de laatste jaren niet

gevonden.

De heer Snellen beveelt de leden zeer aan het goede voorbeeld

van den heer ter Haar te volgen en ook hunne waarnemingen

over het voorkomen van P/usia Moneta voort te zetten en mede-

tedeelen.

De heer J. Th. Oudemans deelt het volgende mede:

Op 25 Mei jl. klopte hij uit een sleedoorn- of uit een wolwilge-

VERSLAG. Hl:

struik, wat hij zich niet goed herinnert, eene groote, groene

wants, eene Palomena-soort, benevens een hoopje van 22 groote,

eveneens groene eieren, op een blad gelegd. Het dier, een wijfje,

had stellig de eieren bewaakt, gelijk enkele wantsen dit doen.

Uit deze eieren, die afzonderlijk van de moeder bewaard werden,

kwamen de jonge dieren uit op een der eerste dagen van Juni.

Echter lang niet uit alle eieren, doch slechts uit 7. De overige

ontwikkelden zich niet. De jonge wantsjes bleven dagen lang op

het hoopje eieren zitten, waarbij het spreker opviel, dat de inhoud

van verscheidene niet uitgekomen eieren verminderde en in sommige

daarvan weldra geheel verdwenen was. Het vermoeden lag voor de

hand, dat de jonge wantsjes hunne zustereieren uitzogen, wat

zich toen echter niet liel uitmaken. Daar dezelfde moederwants

echter op 1 Juni opnieuw 13 eieren bijeen en nog 1 afzonderlijk

afzette, bestond de gelegenheid tot eene nauwkeurige contrôle. Op

15 Juni kwamen 8 jongen te voorschijn en reeds op 18 Juni

hadden deze de overige 5 eieren geledigd. Spreker zag duidelijk,

dat een exemplaar den zuiger in een ei gestoken had. De ledige

eierdoppen zijn kleurloos (witachtig), zoowel de uitgezogene, als

die, waaruit zich de jongen ontwikkelden ; de laatste zien er evenwel

helderder uit, zijn met het bekende dekseltje opengesprongen en

herbergen in de opening een uit twee vereenigde driehoekjes ge-

vormd, zwart lichaampje; behoort dit wellicht tot een afgelegd

exuvium? De uitgezogen eieren waren meerendeels ietwat ingedeukt ,

wat door den druk der lucht gedurende het uitzuigen moet ge-

schied zijn. Dat van de eerste partij slechts een gedeelte der eieren

uitgezogen werd, vond stellig zijn oorzaak daarin , dat daar 7 larven

tegenover 15 eieren stonden; bij de tweede partij waren het er

8 tegenover 5 eieren. Die der eerste partij, welke vol en groen

gebleven waren, verdroogden langzamerhand. Ditzelfde geschiedde

met het apart, nl. op 2 mM. afstands gelegde ei der tweede partij ,

dat blijkbaar door de diertjes niet werd opgemerkt. Spreker vraagt

of een der aanwezige leden wel eens dezelfde waarneming deed,

of er iets in de literatuur over vermeld vond. Hij ontvangt hierop

een ontkennend antwoord. Wel merkwaardig zou het zijn, indien

Tijdschr. v. Entom. XLII. 4

52 VERSLAG.

deze gang van zaken voor een grooter of kleiner getal wantsen

regel was en er dus bij elk legsel een zeker aantal eieren aan-

wezig bleek te zijn, dat in geen geval uitkomt, en aan de

pas geboren dieren uit de zustereieren tot eerste voedsel verstrekt.

Vervolgens wordt eene dagvlinderpop op spiritus vertoond, ver-

moedelijk van Java afkomstig, en grootendeels als gepoetst geel koper

glimmend. De HH. Piepers en Koningsberger herkennen er eene

Euploea-pop in en deelen mede, dat de glans bij het leven nog

aanmerkelijk sterker is.

Uit Drenthe en wel uit de omgeving van Schoonoord, gem.

Sleen, ontving Spreker op 3 April van den heer R. A, Polak

een 30-tal zakken van Psyche graslinella Boisd,, eene daar alge-

meene soort, benevens eenige zakken van Psyche villosella O., die

er mede verre van zeldzaam is. De zakken waren reeds ter ver-

popping vastgesponnen en wel meerendeels aan heide, enkele vrou-

welijke zakken der eerstgenoemde soort ook aan brem, Hoewel

zooveel mogelijk in den natuurlijken stand geplaatst, ontwikkelde

zich uit de in de zakken vervatte poppen geen enkele vlinder.

Enkele poppen, die er uitgenomen waren, waren eerst bijzonder

levendig, doch kwamen evenmin uit Wel brachten sommige

manlijke poppen het zoo ver, dat zij uit de zakken uitstaken,

doch daar bleef het bij. Met het laten uitkomen van Psyche uni-

color Hfn. en Airsutella Hb. had Spreker nimmer moeite. Op zijn

vraag, of een der aanwezigen wellicht ondervinding genoeg op

dit gebied heeft, om hem op mogelijke verkeerde behandeling der

dieren opmerkzaam te maken, wordt geen bevestigend antwoord

ontvangen.

In zijn tuin vond Spreker op 1 Juni een Clematis Vitalba L.

sterk aangevreten en bleek dit bij nader onderzoek het werk te

zijn van de rupsen van Urapterye sambucaria L. Stellig is de ge-

noemde Ranunculacee een vreemd voedsel voor dit dier, dat vooral

op Klimop leeft. Als verdere voedingsplanten worden vermeld: Vlier,

Kamperfoelie, Liguster, Sering, Linde, Populier, Wolwilg en Slee-

doorn, van welke de meeste in den tuin aanwezig zijn; zelfs

wordt de Clematis onmiddelijk door Klimop, Vlier en Kamperfoelie

VERSLAG 53

ingesloten. Met bladeren van deze drie planten, benevens die van

Clematis, in eene suikerflesch geplaatst, aten de rupsen den eersten

dag uitsluitend van de Clematis-bladeren, vervolgens dooreen van

deze en van die van den Klimop.

In den voorzomer van dit jaar verkreeg Spreker , door bemiddeling

van den heer Polak, een wijfje van Acherontia atropos L., in

Amsterdam gevonden. Daar het dier zeer gaaf was en niet bevrucht

bleek te zijn, ligt het vermoeden voor de hand, dat het een voor-

werp is, dat uit eene pop is voortgekomen, welke toevallig, b. v.

in een stuk klei bij eene lading aardappelen, binnen de hoofdstad

is aangeland. In dat geval zal de overwintering wel op eene eenigs-

zins beschutte plaats zijn doorgemaakt, en zouden wij dus een der-

gelijk geval voor ons hebben, als beschreven werd in het Tijdschr.

voor Entom., DI. XLI, p. 236, regel 20. Zekerheid betreffende de

herkomst is echter natuurlijk niet te verkrijgen. Anatomisch

onderzoek leerde, dat de ovaria geheel onontwikkeld waren, elk

kleiner dan eene erwt. Slechts enkele, nl. 14 eieren, waren 1.7

mM. lang en 1.4 mM. breed en dik, eene afmeting, die levens-

vatbaarheid na bevruchting zou doen vermoeden; al de overige,

honderden in getal, waren met het bloote oog nauwelijks herkenbaar

en maten slechts een klein onderdeel van een mM. in alle rich-

tingen, zoodat het volume wel 50- à 100-maal kleiner was. Wat

den toestand der geslachtsorganen betreft, komt dit dier dus overeen

met het ex., dat beschreven werd Tijdschr, voor Entom., Dl. XLI,

p. 236, regel 7.

Hierna wordt vertoond een stuk half vergaan hout, aan

Spreker door den heer ter Haar te Warga gezonden en afkomstig

van eene afgebroken brugleuning. Het hout is geheel doorgraven

van de nestgangen van Crabro vagus L., eene bij ons gewone

graafwesp ; de imagines zijn juist aan het uitkomen. Eenige

gangen zijn blootgelegd en geven een duidelijk denkbeeld van

den nestbouw van dit dier; de helderbruine cocons hebben den

vorm van eene hooge, boven breedere, onder smallere, oorlooze

kruik met uiterst korten hals. In enkele holten (cellen) waren

de Crabro-larven niet ontwikkeld of te gronde gegaan en bleek

54 VERSLAG.

het

raad uitsluitend bestond uit imagines van Syrphus balteatus de

, dat de door de moederwespen bijeengebrachte voedselvoor-

G. (bestemd door Dr. de Meijere), eene zeer gewone zweefvlieg !).

Uit hetzelfde stuk hout hadden zich ook ontwikkeld een aantal

sluipwespjes, tot de Chaleididae behoorend, en door Dr. O. Schmie-

deknecht herkend als Mabritys brevicornis Ratz. Ratzeburg zegt in

zijn werk, «Die Ichneumonen der Forstinsecten », II. Bd., 1848,

p. 200, dat de soort door Nördlinger waarschijnlijk verkregen

werd uit « Anobium paniceum». Nördlinger verkreeg ze 0,a. ook

uit vergaan lindenhout. Vervolgens schrijft Ratzeburg : « Hr. Bouché

erzieht ihn aufs Neue aus dem Holze, und zwar aus Crabro cephalotes »,

waarmede vermoedelijk Cr. cephalotes F. = Cr. interrupte-fasciatus

Retz. bedoeld is, eene ook bij ons voorkomende soort. Nog zegt

Ratzeburg: «Hr, Reissig erzog ihn sogar aus Tortrie buoliana » ,

onze Retinia buoliana Schiff. Ik denk nu, dat Bouché het naast

aan de waarheid is, zonder evenwel de opgaven der anderen terug

te wijzen. Daar echter mijne exemplaren alle op een oftwee dagen

uitkwamen, ligt het vermoeden voor de hand, dat zij zich in

aantal uit een of meer grootere insecten, in dit geval de Crabro-

soort, ontwikkelden. Waren zij uit eene Anobium-soort, die ik

overigens in het hout niet aantrof, gekomen, dan zou elk exem-

plaar daarvan wel niet meer dan één sluipwespje gevoed hebben

en dan zouden deze bepaald niet zoo gelijktijdig te voorschijn ge-

komen zijn.

Ten opzichte van groote massa’s kleine sluipwespen, die zich

uit één enkel insect kunnen ontwikkelen, wordt door Spreker een

treffend voorbeeld medegedeeld, Op 25 Mei vond hij aan den Plas-

molen, onder Mook, eene rups van Plusia festucae L., die juist

begonnen was, haar cocon tusschen eenige bijeengebogen gras-

stengels te vervaardigen. Na eenige dagen bleek de rups dood en

sterk opgezwollen te zijn; de huid vertoonde segrijnachtige ver-

hevenheden, Opengebroken bleek de rups geheel gevuld te zijn

1) In DI. XXX, p. xx wordt eene dorgelijke, doch reeds afgestorven kolonie

dezer soort, daar abusievelijk vagans genoemd, beschreven. De voedselvoorraad

bestond toen uit bromvliegen.

VERSLA Ge 55

met eene compacte massa van kleine sluipwespenpopjes, die niet

door cocons omgeven waren; die, welke van binnen tegen de huid

aangedrukt lagen, waren de oorzaak van het segrijnachtige voor-

komen der buitenzijde der rups. Op 18 en 19 Juni kwamen de

wespjes uit en toen zij enkele dagen later alle dood waren , werden

zij geteld. Het aantal bedroeg 1400! De soort werd door Dr. O.

Schmiedeknecht gedetermineerd als Litomastia (Copidosoma) trunca-

tella Dalm., eene tot de onderfamilie der #neyrtinae behoorende Chal-

cidide van zeer geringe afmeting. Zij werd reeds uit zeer vele

Lepidoptera gekweekt, voornamelijk uit Noctuiden en wel inzonder-

heid uit P/usia-soorten.

Wellicht geschiedt hier iets dergelijks, als bij de tot dezelfde

onderfamilie behoorende Ageziaspis (Eucyrtus) fuscicollis Dalm.

eenige jaren geleden ontdekt werd. Volgens de nieuwste onder-

zoekingen legt dit dier nl. in eene Hyponomeuta-rups één enkel

ei, waaruit zich wel een 100-tal embryonen ontwikkelen, (Comptes

rend. Ac..d..Se. Févr. 28, 1898).

Vervolgens deelt de heer O, mede, dat het hem eindelijk gelukt

is, het volkomen insect te verkrijgen uit de reeds meermalen door

verschillende schrijvers beschreven «springende Hymenoptera-cocons».

Ook in het Tijdschr. voor Entom., DI. XV, p. 285, komt er iets

over voor van W, Mink uit Crefeld, getiteld: «Springende Hyme-

nopteren Puppen». Noch aan Mink, die N.B. totaal in de war is

met het onderscheid tusschen poppen en cocons (!), noch aan eenige

anderen, die de bewuste cocons gekend hebben, gelukte het,

de imagines te zien te krijgen; de dieren stierven zonder uit te

komen. Spreker kan nu mededeelen, dat deze sluipwesp heet:

Spudastica petiolaris C.G.Thoms., als zoodanig bestemd door Dr.

O. Schmiedeknecht. Het is eene Ichneumonide, tot de Ophioninae

behoorend, staande in de buurt van het meer bekende genus

Limneria. De 3 cocons, welke alle uitkwamen, ontving Spreker

van den heer ter Haar, die ze verkreeg uit te Noordbroek en te

Garijp op gagel gevonden rupsen, vermoedelijk van Twertoeampa

gracilis F. Nader zal deze zaak door Spreker in een opstel in het

Tijdschr. voor Entom. behandeld worden,

56 VERSLAG.

Ten slotte stelt de heer O. afdrukken ter bezichtiging van zinco-

graphische en autotypische clichés, bestemd voor de afdeeling

Coleoptera in zijn werk over de Nederlandsche Insecten , welk werk

thans zijne voltooiing begint te naderen.

De heer Piepers merkt naar aanleidig van de door Dr. Oudemans

vertoonde Indische pop op, dat deze eene Huploca-pop is en wel

naar hij vermoedt die van /. leucostictos Gm. , wat zich evenwel

niet meer met zekerheid laat zeggen, daar de goud- of zilverglans

die haar bij het leven op een stukje gepolijst goud of zilver doet

gelijken door de werking van den alcohol grootendeels verloren is

gegaan. Op deze pop vertoonen zich echter duidelijk bruine strepen,

gelijk die ook bij #. Zeucosticlos Gm. tusschen den metaalglans

voorkomen, terwijl op die van #. Midamus L. bij het leven zulke

niet zichtbaar zijn maar de pop eenen uniformen metaalglans

vertoont. Is zij dus van deze laatste soort, dan zou hieruit moeten

volgen dat diezelfde bruine strepen ook wel bij deze aanwezig

zijn doch door den metaalglans veel meer zijn bedekt dan dit nog

bij Æ. leucosticios Gm. het geval is, en eerst na de verwijdering

van dien glans weder zichtbaar worden, wat dus wel op een

evolutieproces zoude wijzen, waarbij de metaalglans zich meer en

meer over de oorspronkelijke kleur uitbreidt, hetwelk dan bij

E. Midamus L. al verder gevorderd zou zijn dan bij #. leucos-

tictos Gm. Belangrijk is het nu hiermede eens te vergelijken het-

geen E. Bordage op het in 1898 te Cambridge gehouden 4de

internationaal zoologisch congres mededeelde omtrent de pop van

Euploea Goudotii Bsd., eene soort van het eiland Réunion, die

evenals de Indische Z, Midamus L. o. a. op oleander leeft,

welke pop mede zeer sterk met die van deze soort overeenkomt,

daar zij nu eens op gepolijst zilver gelijkt, dan weder op een

weinig groenachtig gepolijst goud. Hij bevond namelijk dat terwijl

in het algemeen de kleur der omgeving op die van deze pop geen’

invloed heeft, toch een haar omringende zilverglans de goudkleur

scheen te bevorderen; en dat wanneer de rupsen in het donker

werden gekweekt poppen ontstonden op welke de metaalglans door

VERSLAG. 57

bruinzwarte strepen en vlekken was afgebroken of soms de buik-

zijde alleen op gepolijst zilver geleek doch de rugzijde bijna geheel

zwart was. Hij verkreeg dus kunstmatig door duisternis poppen

van Z. Goudotii Bsd., welke niet zoo als de normale nagenoeg

geheel met die van #. Midamus L. overeenkwamen, maar daaren-

tegen zeer veel met die van #. leucostictos Gm.

Ook dit wijst dus op hetzelfde proces en tevens op het feit dat

het licht daarbij als de prikkel optreedt, die het in werking stelt,

zoodat het des te sterker verloopt naar mate ook die prikkel sterker

inwerkt, en wanneer die komt te ontbreken, niet voortgaat , maar

op dat standpunt staan blijft, hetwelk het dan al door erfelijkheid

heeft bereikt. Tevens volgt hieruit echter: 1°. dat het licht niet

rechtstreeks dien metaalglans doet ontstaan , maar alleen indirect

als prikkel voor de evolutie inwerkt. Ware dit toch niet het geval

dan zou ook de pop van U. /eveostictos Gm. geheel metaalglanzend

moeten wezen en zouden daarentegen de in het donker gekweekte

poppen in het geheel geen’ zulken glans moeten bezitten; 2°. dat

die evolutie niet bij alle soorten gelijkelijk verloopt ; 3°. dat indien

al die evolutie als eene aanpassing aan het sterke zonlicht mag

worden beschouwd, die aanpassing dan toch slechts als eene

zeer langzaam voortgaande evolutie plaats gerijpt, welker latere

stadia langzamerhand erfelijk worden, doch welker eerste begin

vooral te wijten is aan eene aan het genus Huploea eigenaardige

geschikt- heid om op de inwerking van het zonlicht te rea-

geeren en aldus door correlatieve werking tot eene wijziging

van het bestaande over te gaan. Waarom zouden anders toch

andere poppen aan hetzelfde licht blootgesteld, zelfs die van

een zoo na aan £uploea verwant genus als Danais of niet,

of niet zoo sterk, of slechts op andere wijze dienzelfden metaal

glans vertoonen ?

Eene verandering dus, ontstaan uit een voortdurend inwerken

eener uitwendige omstandigheid op een organisme, dat tot aanpassing

daaraan bijzondere vatbaarheid bezit, en slechts uiterst Jangzaam

en bij de verschillende soorten niet gelijkelijk voortgaande, doch

overigens steeds in dezelfde door de beide factoren, die haar het

58 VERSLAG.

aanzijn gaven, gedetermineerde richting — in dit geval die der

aanpassing. Volkomen overeenkomstig mijne theorie der kleurevo-

lutie ; maar in strijd met den door velen beweerden onmiddelijken ,

rechtstreekschen invloed van het licht.

De heer Kallenbach stelt ter bezichtiging eenige rollen van

de zoogenaamde «Spiral-Bänder» van Leopold Karlinger, Brigitta-

platz 17 te Weenen. Hij heeft reeds meermalen hiervan gebruik

gemaakt en hebben deze de voorkeur boven het gebruik van

gewoon papier, daar zij sterker en doorzichtig zijn. Hij kan deze

dus voor het opzetten van vlinders zeer aanbevelen.

De heer De Meijere spreekt vooreerst over een nieuwe Ceci-

domyide, waaraan hij den naam heeft gegeven van Monardia van

der Wulpi. Deze soort, gekweekt uit larven, in vermolmd hout

te Zwammerdam aangetroffen, is zeer merkwaardig, 1° omdat

zoowel de 3 als de ® dimorphie vertoonen. Bij sommige 4 zijn nl.

de vleugels van normale grootte, bij anderen smal en opvallend

kort; evenzoo zijn bij een deel der $ de vleugels normaal, bij een

ander deel slechts als stompjes aanwezig. Het geval is des te merk-

waardiger, daar van kortgevleugelde mannetjes nog geen voorbeeld

en van zoo goed als ongevleugelde wijfjes slechts één voorbeeld

(bij Wasmanniella aptera) onder de Cecidomyiden gevonden werd,

Van laatstgenoemde soort is echter het ¢ onbekend. Daar weldra

eene uitvoerige beschrijving dezer nieuwe soort in het Tijdschrift

zal verschijnen, kan hier het medegedeelde volstaan.

Verder geeft Spreker eenige inlichtingen over de metamorphose

en in verband daarmede de verwantschap van de Lonchopteridae,

eene familie, waaromtrent te dien opzichte groote onzekerheid

bestaat. Terwijl de kenmerken van het volwassen dier aan Dolicho-

podidae doen denken, wijkt de ontwikkeling daarvan ten eenenmale

af. Hieromtrent was echter tot dusverre nog zeer weinig bekend;

slechts Lubbock en Frauenfeld waren in de gelegenheid larven te

onderzoeken. Lubbock meende in de metamorphose aansluiting te

vinden aan wat bij Stratiomyidae voorkomt. Het gelukte mij in

den afgeloopen winter meerdere larven en poppen te vinden, bij

VERSLAG. 59

welker onderzoek verschillende punten van overeenkomst met de

Cyclorrhaphen aan het licht kwamen, Daartoe behooren de volgende:

10, de larvenhuid ondergaat bij het overgaan in puparium, aan

de buikzijde althans, wel degelijk veranderingen.

2°. De pop vertoont niet dadelijk kop. vleugels en pooten,

zooals bij de Stratiomyiden, maar er is een tusschentoestand,

zooals bij de Musciden.

3°. De pop is propneustisch, niet peripneustisch als bij de

Stratiomyiden.

4°, De prothoraxhoorntjes doorboren de verdroogde larvenhuid

zooals dat ook bij vele Cyclorrhaphen voorkomt, echter niet bij

de Stratiomyiden.

Aan laatstgenoemde familie herinnert de wijze van openspringen

van het puparium, maar te dien opzichte heerscht bij de Cyclo-

rrhaphen onderling ook veel verschil, wat echter nog zeer onvol-

doende is nagegaan. De monddeelen van de larven zijn veel primi-

tiever dan bij de Cyclorrhaphen-larven het geval pleegt te zijn,

deze organen zijn evenwel bij de verschillende tot deze hoofdgroep

gerekende familiën volgens zeer verschillend type gebouwd

Naar Sprekers meening behooren de Lonchopteridae beslist onder

de Cyclorrhaphen een plaats te vinden. Het best staan zij voorloopig

in het begin daarvan, als eerste familie der Aschiza — Ook omtrent

deze familie hoopt Spreker uitvoeriger mededeelingen het licht te

doen zien.

De heer Van Rossum laat ter bezichtiging rondgaan:

1° Parthenogenetische manlijke wespen van Cimber femorata

L., syn C. betulae Zadd.

De wespen verschenen reeds in de eerste dagen van April (2

tot 12) na éénjarige overwintering. (Zie: Tijdschr. v. Entom. XLII

Versl. p.6) Zij behooren tot dezelfde silvarum-type als de moeder-

wesp, welke ter vergelijking bijgevoegd is, maar het abdomen der

mannetjes is iets donkerder roodbruin; bij de door Snellen van

Vollenhoven op plaat 3 in het achttiende deel van het Tijdschrift

afgebeelde wesp is de tint nog rooder. Bij de mannetjes is ring

60 VERSLAG.

3—6 roodbruin; bij het wijfje ring 3—7; het zwarte uiteinde

van het achterlijf is bij het vrouwelijke exemplaar glimmend. Kop

en borststuk zijn geheel zwart bij de verschenen wespen; zij

bezitten geen roode lijntjes op den schedel zooals het door Snellen

van Vollenhoven beschreven exemplaar. Bij het moederdier was de

voorrand van den thorax donkerbruinrood, doch deze is nu bijna

zwart verkleurd, Kop en thorax zijn iets hariger bij de mannetjes

dan bij het wijfje, dat nagenoeg onbehaard is; de haren aan den

kop zijn zwart, aan den thorax grijsachtig. De eerste leden der

sprieten zijn bij de manlijke exemplaren slechts weinig donkerder;

hunne schenen zijn echter niet geelbruin maar donker roodbruin,

aan de voorpooten bijna zwartbruin.

Uit de zes cocons dezer parthenogenetische kweek zijn tot nu

toe vier manlijke wespen verschenen; in den vijfden cocon was

een doode manlijke wesp aanwezig, welke wel eene opening ge-

maakt had, maar ontdaan van de sprieten, er nog ingevonden

werd. Waarschijnlijk heeft deze cocon te dicht tegen andere aange-

zeten, waardoor de beschadiging veroorzaakt kan zijn en het imago

ook den cocon niet kon verlaten,

De uitgekomen wespen werden met suikerwater ongeveer achttien

dagen in het leven gehouden.

20. Parthenogenetische manlijke en vrouwelijke wespen van Clavel-

laria Amerinae L.

Nadat den 414den April de eerste parthenogenetische wespen ver-

schenen waren, zijnde twee manlijke, vertoonde zich 19 April in

een ander glas eene vrouwelijke wesp. Terwijl bij Spreker uit

parthenogenetisch gelegde eieren van Cimbices tot nu toe slechts

manlijke exemplaren te voorschijn kwamen, was deze Clavellaria-

wesp de eerste vrouwelijke uit parthenogenesis bij hem voortge-

komen. Later verschenen tot 14 Mei nog zeven wijfjes en een

mannetje; in het geheel dus 8 2 en 3 d uit de larven van 1898.

(Zie Tijdschr. v. Entom. XLU Versl. p. 7); buitendien bevatte

een cocon welke door de wesp wel geopend, maar niet verlaten

was een dood manlijk exemplaar. Verder bleek dat twee larven

geen cocon tusschen houtschors gemaakt hadden en overleden waren.

VERSLAG. 61

Uit vier cocons, die in goeden toestand schijnen te verkeeren, kwam

nog niets te voorschijn; het zou mogelijk kunnen zijn dat de

Clavellaria-larven soms ook tweemaal in hare cocons overwinteren.

Zes vrouwelijke wespen van welke Spreker met zekerheid wist ,

dat zij niet met manlijke in aanraking geweest konden zijn,

werden binnenshuis op afgesneden wilgentakjes geplaatst of, toen

er meer blad was, achtereenvolgens buiten op wilg ingebonden.

De eerste eitjes werden 24 April binnenshuis gelegd; buiten ge-

plaatste wespen zaten in het gure voorjaar soms dagen lang roerloos

tegen een takje voordat zij tot leggen overgingen, Zij hebben echter

alle gelegd, hoewel veel minder dan de moederwesp welke er

ongeveer 35 legde; bij deze parthenogenetische wespen bedroeg

het aantal eitjes slechts de helft.

Uit deze parthenogenetische kweek in #weede generatie ontwik-

kelden zich de larfjes eerst na 17 à 18 dagen uit de eieren. Dit

duurde dus een viertal dagen langer dan bij de in 1898 waar-

genomen eerste parthenogenesis; waarschijnlijk zal het koude weer

hier van invloed geweest zijn. De verschenen larven waren echter

hoegenaamd niet minder krachtig dan die van het vorige jaar.

Zij groeiden integendeel zeer voorspoedig, en er bezweken er veel

minder dan bij de eerste parthenogesis. Ongeveer 60 vaderlooze

èn tevens grootvaderlooze wezens werden aldus grootgebracht, welke

na een larven-tijdvak van circa vijf weken cocons maakten. De eerst

uitgekomenen waren tegen half Juni, de laatste tegen 8 Juli in-

gesponnen.

De eierleggende Clavellaria-wespen konden gemiddeld twaalf dagen

in het leven gehouden worden; de drie ongepaarde mannetjes

leefden iets langer: 14, 15 en 18 dagen. Volgens Schmid (Schweiz.

Zeitschr. für das Forstwesen 1892 p. 143) sterven de gepaarde

spoedig na de copulatie, welke terstond na het verschijnen der

imagines begint.

3°. Parthenogenetische larven van Cimber connata Schr.

Spreker bezat drie cocons van Cimb. connata uit larven op els

(Alnus glutinosa) in Westervoort gevonden. Na tweejarige over-

wintering verschenen daaruit 29 April en 9 Mei twee vrouwelijke

62 VE RS GANG.

wespen. De derde cocon uit 1896 af komstig werd thans ook geopend

en bevatte een doode manlijke wesp.

Door von Siebold is reeds parthenogenesis bij C. connata waar-

genomen. Hij verkreeg uit zijne kweekingen in 1880—1884 uit-

sluitend wijfjes (Katter, Atom. Nachrichten X n°. 7 8. 94)

Aangezien Spreker bij zijne parthenogenetische kweekingen van

©. lutea en C. femorata slechts manlijke exemplaren zag verschijnen ,

was het van belang hier ook connata-larven te kweeken, om te

zien of zich daaruit weder slechts vrouwelijke wespen zouden

ontwikkelen,

De wesp welke 29 April uitgekomen was, werd dus in gaas

ingebonden op els (Alaus glutinosa) in den tuin na eerst met

suikerwater gevoed te zijn. Zij trof het niet in haar buitenverblijf;

eerst harde regenbuien, of guur en somber weer; later eenigszins

zonniger dagen met nachtvorsten, weldra weder gevolgd door

kouden regen, Wanneer de zon scheen , kroop zij rond en koesterde

zich, overigens zat zij onbewegelijk tusschen de bladeren verscholen

tegen een takje. Den 13den en 14den Mei was het iets warmer; zij

werd toen in leggende houding waargenomen; bij onderzoek bleek

dat zij in zeventien dagen slechts een tiental eitjes gelegd had,

welke moeilijk herkenbaar op het oneffen elzenblad zijn. De meesten

waren afzonderlijk verspreid; op éen blad waren er echter drie.

Wellicht verlangt deze wesp dus eene grootere oppervlakte om de

eieren te kunnen verspreiden. Toch schijnen zij hier niet ver voor

te vliegen. In de jaren 1870 en 1871 werden door Spreker op

een alleenstaanden els (Alnus incana) te Enschede de larven in zulk

eene hoeveelheid aangetroffen dat er takken van kaal gevreten

waren; op struiken van Alnus glutinosa die betrekkelijk dicht in

de buurt stonden kwam geen enkele larve voor.

Den 15den Mei werd deze elzenwesp binnenshuis gehaald, met

suikerwater versterkt, en een manlijke wilgenwesp werd bij haar

geplaatst om te onderzoeken of even als bij de wespen van beuk

en wilg ook hier kruising mogelijk was. (Tijdschr. v. Entom. XXXIX,

p. GXX.)

Bij de eerste ontmoeting werd even gevochten, maar verder

VERSLAG. 63

bekommerden zij zich gedurende {+ uur volstrekt niet om elkaar, ook

niet bij zonneschijn. Beide maakten daar gebruik van om zich te

koesteren of zochten een takje op dat met suikerwater bevochtigd

was en smulden hiervan zonder hartstochtelijk ontroerd te worden.

Toen na verwijdering van de manlijke wesp er een andere /utea-

man bij gebracht werd, had dit evenmin eenig gevolg. Daar Spreker

op dat oogenblik geen andere !) wilgen-mannen meer bezat, werd

de eerste den volgenden dag weder naast het wijfje geplaatst ; zij

beet toen zeer vinnig van zich af, en er werd een oogenblik flink

gevochten, waarbij de man goedaardiger of minder krachtig bleek.

Ten derde male werd 17 Mei de proef herhaald. Op nieuw hadden

er vechtpartijen plaats; eindelijk gaf het mannetje, nu minder

galant of bevreesd dan den vorigen dag haar «een duchtig pak»,

en snorde verwoed met hoog opgericht lijf over haar heen, terwijl

zij achterover lag en hij haar met de kaken vasthield. Bij deze

schermutseling verloor het wijfje een geheele voorpoot. Het is

mogelijk dat deze wesp, welke nu twintig dagen geleefd had,

reeds te oud was voor de paring; ook is waargenomen dat blad-

wespen welke reeds parthenogenetisch eieren gelegd hebben, later

moeilijk tot copulatie overgaan.

De verminkte werd toen weder naar een buitenverblijf op den

els teruggebracht; het weer werd op nieuw somber en zonloos

met koude regenbuien, en zij overleed 23 Mei, 24 dagen oud,

zonder meer eieren gelegd te hebben.

Bij de andere wesp, die 9 Mei verschenen en ook op els gezet

was en daarop tot 2 Juni (dus ook 24 dagen) vertoefde, waren

de uitkomsten, ten gevolge van het gure en natte weer, nog on-

gunstiger. Zij heeft in al dien tijd slechts een viertal eitjes gelegd

Uit de weinige parthenogenetische eieren verschenen intusschen

van 3—6 Juni, dus na ongeveer drie weken, acht larfjes. Zij zijn

licht loodkleurig grijs maar worden spoedig donkerder getint wanneer

1) In ’97 werd bij een dergelijke proef met eene beukenwesp @, het derde

wilgenmannetje toegelaten, nadat twee andere krachtdadig afgewezen waren.

(Tijdschr, v. Entom. XL. Versl. p. 47.)

64 VERSLAG.

zij gegeten hebben De kop is donkerbruin, tusschen de oogen

lichter. Achter den kop is de huid kleurloos, ook de zijden boven

de pooten zijn wit. Twee vervelden !) reeds den 8sten Juni, en bezaten

toen de blauwzwartige stipjes op zijde van het lichaam, welke

kenmerkend voor deze soort zijn; ook over den rug loopt eene rij

van dergelijke stippen. Bij eene tweede vervelling, welke na on-

geveer acht dagen plaats had, wordt de tint van het lichaam

groengeel ; 28 Juni bezat eene larve na vervelling de donkerblauwe

ruggestreep, aan weerszijden begrensd tusschen twee gele strepen.

Den 14den Juli heeft deze larve zich ingesponnen. Zes van de acht

parthenogenetische larven zijn volwassen geworden; de beide ter

bezichtiging medegebrachte zijn bijzonder groot.

De moederwespen circuleeren met de larven; de vleugels zijn

bij deze exemplaren niet zoo bruinachtig getint als bij de door

Snellen van Vollenhoven afgebeelde connata-wesp in het Tijdschrift,

Deel VIT der eerste serie, plaat 2.

Ter vergelijking zijn er drie wilgen-wespen bijgevoegd. Bij deze

zijn de verhevener deelen van den thorax donkerder bruin gekleurd

dan de naden daartusschen of de randen die geel, bruin of licht

lederkleurig zijn en bij pas verschenen exemplaren een bont aanzien

aan den thorax geven. Bij /utea-wespen die, reeds geruimen tijd

opgestoken , bewaard zijn, is dit kleurverschil niet meer waar te

nemen en is de thorax op het laatst geheel zwart geworden.

Bij de connata-wespen is de thorax donker bronskleurig en glim-

mend met paarschen of violet-rooden gloed,

49, Larven van Combex lutea L. syn. saliceti Zadd. op populier

gekweekt.

Nadat in het vorige jaar waargenomen was (Tijdschr. v. Entom.

XLII Versl. p.10) dat {utea-wespen gemakkelijk op populier leggen

— hoewel zij er in de natuur nog wiet op aangetroffen schijnen

1) Zaddach zegt in zijne Beobachtungen S. 40: „Vor der ersten Häuting ist

die Larve einfarbig hellgrün mit glänzendem Kopfe, schwarzen Stigmen und drei

schwarzen Punkten an jedem Segmente, welche drei Längsreihen bilden, von

denen die mittelste den künftigen Rückenstreifen bezeichnet”. De pas uitgekomen

larfjes zijn hem dus niet bekend geweest,

VERSLAG. 65

te zijn — werd deze proef thans buiten herhaald. Den 34sten Mei

werd een gepaard wijfje in gezelschap van den man ingebonden

op een takje van een kleinen Italiaanschen populier (Populus pijra-

midalisy in den tuin. Zij vertoefden hier tot 2 Juni op; er waren

in dien tijd 18 blauwgroene eitjes gelegd , welke zeer duidelijk

zichtbaar zich ten getale van 2—5 op de bladeren bevonden. De

wespen werden toen verhuisd en ingebonden op een flinken tak

van Populus nigra in den stedelijken Hortus.

Den 46den Juni, dus na zeventien dagen werden de eerste larfjes

op Pop. pyramidalis ontdekt, waaronder reeds een paar oudere iets

donkerder gekleurde, die reeds gevreten schenen te hebben. De

“tak werd afgesneden en in vochtige aarde verplaatst; de 18 larven

groeiden flink en werden alle volwassen, Den 25sten Juni waren zij

alle verveld; bladeren van Pop. nigra werden niet door hen gevreten.

Tegen half Juli waren zij van de blauwe ruggestreep voorzien ;

de tint der larven is bij sommigen iets matter groen dan van de op

wilg gekweekte larven. Op het lichaam bevinden zich vele pukkeltjes ;

bij vergelijking met de rondgaande connata-larven blijkt dat deze

veel gladder dan de /wtea-larven zijn.

Zoo gemakkelijk het viel wilgenlarven op Pop. pyramidalis te

kweeken, zoo ongunstig was de uitslag op Pop. nigra. Twee ge-

paarde wijfjes welke geruimen tijd hierop verbleven, legden te

zamen slechts 14 eitjes, waaruit 2 zeer kleine zwakke larfjes te

voorschijn kwamen, welke weldra stierven.

De pogingen om /utea-wespen op wolwilg te kweeken werden

thans herhaald (Tijdschr. v. Entom. XLII. Versl. p. 11). Be-

vruchte wijfjes werden op wolwilg in den tuin ingebonden; het

duurde eenigen tijd alvorens zij tot leggen overgingen, maar tegen

half Juli was een veertigtal eieren te tellen, waarin reeds vele

larven waargenomen werden. Bij verplaatsing der wespen naar

een anderen tak beging Spreker toen de onvoorzichtigheid het gazen

omhulsel voor de luchtigheid van onderen open te laten , meenende

dat dit bij de toen heerschende zeer hooge temperatuur bevorderlijk

voor het welzijn der larven zou zijn. Den volgenden dag detak weder

beschouwende bemerkte hij tot zijn verbazing dat er op de bladen

66 VERSLAG.

waar de eitjes zich bevonden, thans gaten aanwezig waren en

ontdekte weldra negen oorwormen welke hier een slachting aange-

richt hadden. Ongeveer 35 eieren waren door hen verslonden!

Juist een paar dagen te laat las Spreker eene opmerking van von

Siebold in zijne Beiträge zur Parthenogenesis der Arthropoden ,

waarin hij over waarnemingen bij Polites p. 26 zegt: «Zu meinem

grössten Leidwesen fand ich sehr oft den Inhalt der Zellen meiner

Beobachtungs-Nester über Nacht durch Zorfieula auricularia gänz-

lich aufgezehrt, die ich zuweilen noch des Morgens bei ihrem Dieb-

stahl überraschte».

Uit de overgebleven eitjes zijn nog een paar larven verschenen,

waarvan er eene reeds verveld en eene week oud is, Tot nog toe.

was het Spreker niet gelukt eene op wolwilg gekweekte /utea-

larve zoo lang in het leven te behouden.

Verder moet Spreker nog vermelden dat hij den 11den Mei maag-

delijke wespen van Prichiosoma lucorum L. van Dr, J. Th. Oudemans

ontving. Hij plaatste er vier op afgesneden berkentakjes; zij legden

ongeveer 24 eitjes, 1—3 bij elkaar, waarvan na dertien dagen

drie zeer lichtgroene larfjes verschenen met helder groenen kop,

bruinzwarten mond en witte pootjes. Zij waren bewegelijker dan

jonge Cimbex-larven. Twee bezweken reeds spoedig; een heeft 26

dagen geleefd, maar was toen nog slechts halfvolwassen. De teelt

van Trichiosoma-larven schijnt lastiger te zijn dan die van Cimbea-

larven. Door v. Siebold wordt dit ook aangegeven omtrent ©, sorbi.

In de Trichiosoma-eitjes werden met de loupe zeer duidelijk de

zwarte puntjes waargenomen aan de polen, waarover Dr, Oudemans

ook spreekt in de noot op p. 47 van deel XXXVI van het Tijd-

schrift voor Entomologie, Zij waren in sommige eitjes in aanhoudende

beweging. In een opstel van P. Cameron in € Proceedings and trans-

actions of the Nat. Hist. Soc. of Glasgow Vol II 1888 p. 194,

get.» «On Parthenogenesis in the Hymenoptera » worden omtrent

deze «polar globules» nadere bijzonderheden medegedeeld o.a.

« Weismann discovered that eggs from which only one globule

had been removed were parthenogenetic — in other words the

distinction between sexual and parthenogenetic eggs is that the

VERSLAG. 67

former throw out two polar globules and the latter only one; » en:

«if both globules be thrown out no development can take place

unless the egg be fertilised ».

Ten slotte bericht de heer van Rossum, dat hij een aanvang

gemaakt heeft met het scheikundig onderzoek naar de minerale

bestanddeelen der insecten-eieren !). Hoewel hij hierover in het

Tijdschrift later een uitvoeriger verslag hoopt te geven, kan hij

thans reeds mededeelen, dat in de asch der eieren van Bombyx

mort L. en Ocneria dispar L. gemakkelijk calcium-phosphaat en

ijzerverbindingen aan te toonen zijn, In zooverre bestaat er nog

een qualitatief onderscheid, dat de eieren van 0. dispar rijker aan

ijzer zijn dan de zijderupsen-eieren.

Ter verbetering diene nog dat in het verslag der winterverga-

dering op bladz. 7 regel 3 van onderen gelezen moet worden

«18 en 19 Juni» in plaats van Juli.

De heer de Vos tot Nederveen Cappel deelt mede, dat dit

jaar door hem onder Apeldoorn de rupsen van Vanessa lo L. en

Bombyx neustria L. in groot aantal waargenomen zijn, Beide soorten,

in Holland en Zeeland algemeen, komen onder Apeldoorn in den

regel weinig voor, Op Sprekers vraag of deze soorten ook in

andere streken van het land dit jaar veel voorkomen, ontvangt

hij een ontkennend antwoord.

Verder ving Spr. Setina irrorella L., op dezelfde heide, waar

hij verleden jaar Lycaena Argus L. (degon Schiff.) met hare var.

Argyrognomon Bergstr. (Argus L.) en dit jaar Lycaena Alcon F. en

Heliothis dipsaceus L. aangetroffen heeft.

Daarna laat Spr. ter bezichtiging rondgaan een exemplaar van

Argynnis Selene Schiff, welks onderkant geheel van den type af-

wijkend geteekend is,

Naar aanleiding van eene vroegere mededeeling van den heer

van Rossum, wenscht Spr. mede te deelen, dat hij bij het kloppen

van rupsen een oorworm aangetroffen heeft, die druk bezig was

1) Zie Tijdschr. v. Entom. XLII. Versl. p. 15.

Tijdschr, v. Entom. XLII.

68 VERSLAG.

eene Tortrix-rups te verslinden, in welke bezigheid hij zich door

niets liet storen.

De heer Leesberg wenscht in het licht te stellen, dat een veel

bezocht terrein toch wel nog eens iets goeds kan opleveren. In de

onmiddelijke nabijheid van den Haag ving hij onder de schors van

een afgestorven beuk een aantal exemplaren van Quedius erwentus

‘OL. type en var. virens Rottbg. Deze soort was nog weinig als

inlandsch bekend en vond hij, dat de type te Maastricht en Mid-

delburg en de type en var. in eenige exemplaren te Kolhorn N.

H. was gevangen. Deze soort schijnt zich te voeden met de onder

beukenschors niet zeldzame larven van Lkinosimus ruficollis L. en

planirostris F. of wel met die van Khizophagus bipustulatus F.

De thans door hem gevangen type en var. stelt Spr. ter bezich-

tiging.

Eveneens vertoont Spr. een exemplaar van eene zeldzame Rhi-

phiphoride door hem uit Zuid-Frankrijk ten geschenke ontvangen.

Het is de daarop bloemen voorkomende Myodites subdipterus Bosc.

Vermoedelijk zal deze parasitisch bij bijen of wespen leven, doch

vond Spr. betreffende de levenswijze van dit insect niets vermeld,

De heer Reuvens laat ter bezichtiging rondgaan de «Catalogue

of printed books of the British Museum» in 2 deelen, dat hij

aan de bibliotheek der Vereeniging ten geschenke aanbiedt. Als

vraagbaak bij het opstellen der nieuwe catalogi der bibliotheken

heeft hij hiervan veel gebruik gemaakt en is hem het nut van

eene dusdanige uitgave gebleken.

De Eere- Voorzitter betuigt hem dank voor dit belangrijk geschenk

en maakt van deze gelegenheid gebruik de bibliotheek in de gunst

der leden aan te bevelen.

De heer Everts laat ter bezichtiging rondgaan een stuk balk,

afkomstig van een der thans gerestaureerd wordende gebouwen op

het Binnenhof in de residentie De talrijke gangen hierin zijn ver-

oorzaakt door Xestobium tessellatum F.

Er.

VERSLAG. 69

Eveneens laat Spr. zien de vreetobjecten, den vorigen dag te

Winterswijk gevonden, van Zomicus 6-dentatus Boerner.

De heer Veth zegt, dat hij eerst sedert eenige dagen van een

groote reis teruggekeerd, nog niet in de gelegenheid geweest is

van zijne vangsten zooveel te prepareeren, dat hij er thans iets

van kan laten zien. Maar hij wilde hier gaarne openlijk hulde

brengen aan twee personen, die hem èn op entomologisch gebied

èn door hunne gastvrijheid zeer groote diensten hebben bewezen,

nl. de heeren Victor Apfelbeck, Custos voor de insecten-verza-

meling aan het Bosnisch-Herzegowinische Landesmuseum te Sarajevo

en N. B. Gjonovic, Apotheker te Castelnuovo, in Dalmatie.

De wetenschappelijke mededeelingen hiermede afgeloopen zijnde,

brengt de President een woord van dank aan den heer Veth voor

de uitstekende wijze, waarop hij de vergadering heeft geleid.

De Eere-voorzitter sluit daarop de vergadering.

Den volgenden dag reed men in rijtuigen naar Montferland,

waar de geheele dag werd doorgebracht met het verzamelen van

insecten.

GOTE OPT ERA:

Wat Coleoptera betreft werd de vangst vermeld van de volgende

soorten:

4. Doetinchem en Montferland.

Calathus rotundicollis Dej.

Leptusa ruficollis Er.

Thamiaraea cinnamomea Grav.

Aleochara moerens Gylh.

Myrmedonia cognata Mark.

» humeralis Grav.

Ilyobates nigricollis Payk.

Oxypoda annularis Sahlb.

Habrocerus capillaricornis Grav.

Mycetoporus rufescens Steph.

70 VERSLAG.

Quedius lateralis Grav.

» nigriceps Kr.

» fumatus Steph.

Medon ripicola Kr.

Bythinus securiger Reichb.

Cephennium thoracicum Mill.

Neuraphes elongatulus Müll.

Scydmaenus scutellaris Müll.

» collaris Müll.

Agathidium atrum Payk.

Epuraea fuscicollis Steph.

Thalycra fervida Oliv.

Cryptophagus pubescens St.

Helophorus pumilio Er,

Anobium nitidum Hrbst.

Oberea linearis L.

Cryptocephalus marginatus F.

Vrijdags voor de vergadering werden te Winterswijk ge-

vangen :

Pterostichus angustatus Dfts.

Dytiscus punctulatus F.

Tachinus pallipes Grav.

Philonthus decorus Grav.

Medon ripicola Kr.

Megarthrus hemipterus Ill.

Euplectus sanguineus Denny.

Scaphidium 4-maculatum Oliv.

Hister succicola Thoms.

Plegaderus vulneratus Panz.

Synchitodes crenata F.

Cerylon angustatum Er.

Monotoma longicollis Gylh.

Cryptophagus villosus Heer,

Chrysanthia viridis Schm.

VERSLAG. (fal

Pytho depressus L. (een enkel imago, doch vele larven).

Rhinosimus ruficollis L.

Acalles roboris Gurt. Var. Navieresi Boh.

Tomicus 6-dentatus Boern.

Criocephalus rusticus L.

en Maandags na de vergadering te Ruurlo:

Allecula morio F.

HYMENOPTER A,

Ichneumon fusorius L. Van deze zeer groote sluipwespsoort

vlogen tal van exemplaren rondom een forschen beuk achter den

tuin van het hôtel op den Montferland. Daar het van Jehnewmon

fusorius slechts bekend is, dat hij bij Sphingiden, o.a. Deilephila-

soorten, parasiteert, en geen onzer Sphingiden op beuk leeft,

was de zeer klaarblijkelijke voorkeur voor dezen boom moeilijk te

begrijpen. Een dozijn door Dr. J. Th. Oudemans gevangen voor-

werpen bleken evenwel zonder uitzondering mannetjes te zijn, en

dus ligt het vermoeden voor de hand, dat men hier niet met een

zoeken naar de prooi, maar met een zoeken van de mannetjes

naar wijfjes te doen had, van welke laatste er vermoedelijk een

of meer in het gebladerte van den boom aanwezig waren.

Door Dr. van Rossum werden larven en cocons van Lophyrus sp.

en eene larve van Cimbex femorata L. gevangen.

LEPIDOPTERA,

Betreffende de Lepidoptera deelt de heer Snellen het

volgende mede :

«Hoewel de algemeene excursie, na de Zomervergadering te

Doetinchem gehouden, zoo door de zeer geschikte keus van het

terrein (het Montferland bij ’s Heerenberg) als door het fraaie, niet

al te warme weder tot eene der best geslaagde onder degene

die ik bijwoonde, mag worden gerekend, valt toch op den oogst

van Lepidoptera niet te roemen. Niet dat zij over het geheel

schaarsch waren, integendeel, maar slechts weinige merkwaardige

soorten werden waargenomen. Hoogstens kan ik daartoe rekenen:

72 VERSLAG:

Argynnis Paphia L.

Vanessa C-album L.

Melanagria Galathea L.

Fidonia Limbaria F.

Daarentegen werden vóór de vergadering, in de omstreken van

Doetinchem, eenige zeldzamere soorten door den heer Schuyt en

mij gevangen, namelijk ;

Limenitis Sibilla L. (Schuyt).

Acidalia Inornata Haw. (Snellen).

» Nigropunctatata Hfn. (id.).

Hydrocampa Stagnata Don. (Schuyt).

Crambus Uliginosellus Zell. (Snellen).

Tortrix Decretana Tr. (id.)

> Gerningana W. V. (Schuyt).

Sciaphila Osseana Scop. (id.).

Recurvaria Nanella H, (Snellen).

Butalis Ericetella v. Hein. (id.).

Heinemannia Festivella W. V. (Schuyt).

Voor al de laatste soort, die tot dusverre alleen bij Breda door

den heer Heylaerts was gevonden, is merkwaardig.

DIPTERA.

Onder de Diptera, door Dr. de Meijere gevangen, behooren :

Cecidomyia tiliamvolvens Rübs. (de gallen).

Hormomyia piligera Löw, (id.).

Lasioptera rubi Schr. (id.).

Ceratopogon spinipes Panz,

», flavicornis Staeg.

» brunnipes Meig.

Dixa aestivalis Meig.

Poecilostola pictipennis Meig.

Chrysops rufipes Meig.

Leptogaster guttiventris Zett.

Asilus pallipes Meig.

Syrphus glaucius L.

Ve ER SPAN GE

Paragus bicolor F. Fn. nov. sp.

Eumerus lunulatus Meig.

Callomyia amoena Meig. (larven te Ruurlo).

Drymeia hamata Fall.

Cleigastra tibiella Zett.

Tetanocera umbrarum L.

Elgiva lineata Fall. Fn. nov. sp.

Sciomyza obtusa Fall.

Chyliza atriseta Meig. (te Dieren).

Micropeza lateralis Meig.

Carphotricha pupillata F.

Tephritis flavipennis Löw.

Oscinis glaberrima Meig. Fn. nov. sp.

Diastata unipunctata Zett.

Ephygrobia compta Meig.

LIJST VAN DE LEDEN

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING.

op 1 Juli 1899,

MET OPGAVE VAN HET JAAR HUNNER TOETREDING, ENZ.

(De leden, die het Tijdschrift voor Entomologie ontvangen,

zijn met een * aangeduid.)

— OD Ce

BEGUNSTIGERS.

Dr. F. J. L. Schmidt, te Rotterdam. 1869.

Het Koninklijk Zoologisch Genootschap Natura Artis Magistra te

Amsterdam. 1879.

Mr. J. Jochems, Korte Vijverberg 4, te ’s Gravenhage. 1883.

De Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen te Haarlem. 1884.

Mevrouw de Wed. Mr. J. Kneppelhout, geb. van Braam, Hemelsche

Berg, te Oosterbeek. 1887.

Mevrouw M. Neervoort van de Poll, geb. Zubli, te Rijsenburg,

(prov. Utrecht) 1887.

Mevrouw A. Weber, geb. van Bosse, te Amsterdam. 1892.

Mejuffrouw S. C. M. Schober, Catharijnesingel 36, te Utrecht. 1892.

W. P. van Wickevoort Crommelin, Keizersgracht 618, te Amsterdam.

1892.

Mevrouw J. M. C. Oudemans, geb. Schober, Oosterpark 52, te

Amsterdam. 1892.

M. J. W. ’sGravesande Guicherit, Laan Copes van Cattenburg 17, te

’s Gravenhage. 1892.

Mevrouw M. Ooster, geb. de Perrot, Vondelstraat 4, te Amsterdam. 1893,

Mr. L. E. van Petersom Ramring, te Wijk bij Duurstede. 1894.

Mevr. de Vries, geb. de Vries, Trompenberg, te Hilversum. 1895.

Jhr. A. F. Meyer, Parkstraat 79, te Arnhem. 1897.

Mevrouw J. P. Veth, geb. van Vlaanderen, Stationsweg 20, te Rot-

terdam. 1899.

Mevrouw C. W. Reuvens, geb. van Bemmelen, te Oosterbeek. 1899.

J. W. Frowein, Eusebius buitensingel 55, te Arnhem. 1899.

LIJST DER LEDEN ENZ. 75

EERELEDEN.

Jhr. Dr. J. L. C. Pompe van Meerdervoort, te Brussel. 1864.

* Dr. Gustav L. Mayr, Professor aan de Hoogere Burgerschool te

Weenen, III Hauptstrasse 75, te Weenen. 1867.

* R. Mac-Lachlan, F. R. S., Westview, Clarendon Road, Lewisham,

S. E., te Londen. 1871.

* Dr. T. Thorell, voormalig Hoogleeraar in de Zoologie aan de Hooge-

school te Upsala in Zweden, thans wonende te Helsingborg,

(Zweden). 1872.

E. Baron de Selys Longehamps, Boulevard de la Sauvenière 34,

te Luik. 1874.

* Frederic Du Cane Godman, F. R. S., 10 Chandos-street, Cavendish-

square, London W. 1895.

* F, M. van der Wulp, Hugo de Grootstraat 79, te ’s Gravenhage. 1894.

CORRESPONDEERENDE LEDEN.

Frederic Moore, Claremont House, Avenue Road, Penge (Surrey). 1864.

Jhr. J. W. May, Consul-Generaal der Nederlanden, Blenheim House,

Parson’s green Lane, Fulham S. W., te Londen. 1865.

Dr. W. Marshall, Professor aan de Universiteit te Leipzig. 1872.

A. Fauvel, Rue d'Auge 16, te Caen. 1874.

Dr. O. Taschenberg, te Halle a. S. 1883.

A. W. Putman Cramer, 142 West-street 87, te New-York. 1883.

Dr. F. Plateau, Professor der Zoologie aan de Hoogeschool te Gend. 1887.

A. Preudhomme de Borre, Villa la Fauvette, Petit Saconnex, te Genève.

1887.

S. H. Seudder, te Cambridge (Mass.) in Noord-Amerika. 1887.

* Dr. L. Zehntner, Proefstation West-Java, te Kagok-Tegal (Java). 1897.

BUITENLANDSCHE LEDEN.

Comte Henri de Bonvouloir, Avenue de Alma 10, te Parijs.

(1867—68). — Coleoptera.

* René Oberthür, Faubourg de Paris 44, te Rennes (Ille-et-Vilaine).

Frankrijk. (4882— 83). — Coleoptera, vooral Carabiciden.

* The Right Hon. Lord Th. Walsingham, M. A., F. R. S., Eaton

House 66a, Eaton-square, London 8. W. (1892—93). — Lepidoptera.

* Julius Weiss, te Deidesheim (Rheinpfalz). (1896—97).

76 LIJST DER LEDEN ENZ.

GEWONE LEDEN.

Vine. Mar. Aghina, Saer. Ord. Praed., te Huissen (Geld.) — Alge-

meene Entomologie. (1875— 76).

Dr. H. J. van Ankum, Hoogleeraar aan ’s Rijks Universiteit te

Groningen. — Algemeene Zoologie. (1871—72).

G. Annes, 3de Helmersstraat C, te Amsterdam. (1893—94).

Dr. J.F. van Bemmelen, Regentesselaan 96, te ’s Gravenhage. (1894—95).

* E. M. Beukers, Emmastraat, te Schiedam. — Lepidoptera.

(1898—99).

K. Bisschop van Tuinen Hz., Leeraar aan de Hoogere Burgerschool

en het Gymnasium te Zwolle. — Lepidoptera. (1879 —80).

P. A. M. Boele van Hensbroek, Zoutmansstraat 10, te ’s Graven-

„ hage. — Bibliographie. 1894-95).

A. M. J. Bolsius, Praktizeerend Geneesheer op Billiton. (1876—77).

Dr. H. Bos, Leeraar aan ’s Rijks Landbouwschool te Wageningen. —

Formiciden. (1881 —82).

Dr. J. Ritzema Bos, Buitengewoon hoogleeraar aan de Universiteit,

Roemer Visscherstraat 3, te Amsterdam. — Oeconomische Ento-

mologie (1871—72).

Dr. J. Bosscha Jz., te Sambas op Borneo. — Coleoptera. (1882—83).

A. van den Brandt, te Venlo. — Inlandsche insecten. (1866—67).

* Mr. A. Brants, Westervoortsche dijk 1, te Arnhem. — Lepidoptera.

(1865— 66).

* L.P. de Bussy, Phil. nat. stud., Singel 458, te Amsterdam. (1898—99).

* Dr. J. Büttikofer, Directeur van de Diergaarde te Rotterdam.

(1883—84).

Mr. R. Th. Bijleveld, Sophia-laan 11, te ’s Gravenhage. — Algemeene

Entomologie. (1863 - 64).

* M. Caland, Ingenieur van den Waterstaat, te Alkmaar. — Le-

pidoptera. (1892—93).

* A. Cankrien, Huize Fairhill te Soest nabij Soestdijk. — Lepidoptera.

1868—69).

H. Crommelin, Heerengracht 256, te Amsterdam. (1898—99).

* E. D. van Dissel, Nieuwe gracht 28, te Utrecht. (1898—99).

C. J. Dixon, Tandjong Poetoes Estate, Langkat, Sumatra. (1890—91).

* G. de Vries van Doesburgh, Waldeck Pyrmontkade 138, te

’s-Gravenhage. — Cicindelidae. (1888—89).

* Jhr Dr. Ed. J. G. Everts, Leeraar aan de Hoogere Burgerschoul;

Stalionsweg 79, te ’s Gravenhage. — Europeesche Coleoptera.

(1870—71).

* F. J. Hendrichs, S.J., te Oudenbosch. (1898—99).

Jhr. J. B. Humalda van Eysinga, te Ngoepit bij Klatten (Res.

Soerakarta) Java. (1896—97).

LIJST DER LEDEN ENZ. url

* Mr. A. J. F. Fokker, te Zierikzee. — Hemiptera. (1876—77).

Tiddo Folmer, Neude 21, te Utrecht. (1896—97). — Orthoptera en

Bibliographie.

N. H. la Fontijn, te Bergen op Zoom. — Hymenoptera aculeata

(1894— 95).

* Dr. Henri W. de Graaf, Vreewijk a. d. Vliet, Leiden. — Anatomie

en Physiologie der Insecten. (1878— 79).

Mr. H. W. de Graaf, Daendelsstraat 37, te ’s Gravenhage. — Iml.

Lepidoptera, bijzonder Microlepidoptera. (1847 — 48).

* H. W. Groll, Baan 7, te Haarlem. — Coleoptera. (1864—65).

W. K. Grothe, te Zeist. (1857—58).

* Dirk ter Haar, te Kollum. — Lepidoptera en Orthoptera.

_(1879—80). |

C. J. J. van Hall, Phil. Stud., Vondelstraat 11, te Amsterdam.

(1897—98.)

* H. F. Hartogh Heys, Huize Randsbroek, te Amersfoort. (1887 - -88).

* Dr. A. W. M. van Hasselt, Amsterdamsche Veerkade 15, te ’s Gra-

venhage. — Araneiden. (1856—57).

L. W. Havelaar, Wilhelminastraat 21, te Haarlem. — Lepidoptera

(1887--88).

* P.J. M. Heylaerts, Haagdijk, B 377, te Breda. — Lepidoptera enz.

(1866—67).

* Dr. J. van der Hoeven, Mauritsweg 62, te Rotterdam. — Coleoptera

{1886— 87).

J. van den Honert, Stadhouderskade 126, te Amsterdam. — Lepi-

doptera. (1874—75).

* D. van der Hoop, Scheepstimmermanslaan 7, te Rotterdam. —

Coleoptera. (1882—83).

Dr. M. Imans, te Utrecht. (1851—52).

J. Jaspers Jr., Plantage Lijnbaansgracht 11, te Amsterdam. — Inlandsche

Insecten. (1880—81).

Dr. F. A. Jentink, Directeur van ’s Rijks Museum van natuurlijke

historie, Rembrandt-straat, te Leiden. (1878— 79).

* J. C. J. de Joncheere, Voorstraat, D 368, te Dordrecht. — Lepi-

doptera. (1858—59).

N. A. de Joncheere, te Dordrecht. — Lepidoptera. (1886 —87).

D. J. R. Jordens, Sassenpoorterwal, F 3471, te Zwolle. — Lepidoptera.

(1863— 64).

* Dr. F. W. O. Kallenbach, Wilhelminapark, te Apeldoorn. — Lepi-

doptera. (1868 -69).

-* K. J. W. Kempers, te Nijkerk. — Coleoptera. (1892—93).

Dr. C. Kerbert, Direeteur van het Koninkl. Zoölogisch Genootschap

Natura Artis Magistra, Plantage Middenlaan, hoek Badlaan 70,

te Amsterdam. (1877 —78).

78 LIJST DER LEDEN ENZ.

* J. Kinker, Keizersgracht CC 580, te Amsterdam. — Lepidoptera en

Coleoptera indigena. (1860 —61).

J. D. Kobus, te Pasoeroean, (Java) (1892—93).

M. A. Koekkoek, Ringkade 1g, te Amsterdam. (1898—99).

* Dr. J. C. Koningsberger, Landbouw Zoöloog aan ’s Lands Planten-

tuin, te Buitenzorg. (1895—96).

H. J. H. Latiers, Leeraar aan de Hoogere Burgerschool te Rolduc

Kerkrade. — Coleoptera en Lepidoptera. (1893—94).

* A. A. van Pelt Lechner, Bowlespark 334, te Wageningen. — Lepi-

doptera. (1892—93).

* Mr. A. I’. A. Leesberg, Jan Hendrikstraat 9, te ’s Gravenhage. —

Coleoptera. (1871-—72).

Dr. Th W. van Lidth de Jeude, Conservator bij ’s Rijks Museum van

natuurlijke historie, Boommarkt, te Leiden. — Anatomie der Insecten.

(1883—84),

Dr. J. C. C. Loman, Leeraar aan het Gymnasium, Vondelkade 79,

te Amsterdam. — Opilionidae. (1886—87).

P. J. Lukwel Jr., te ’s Gravenhage. — Coleoptera. (1894—95).

* Dr. T. Lycklama à Nyeholt, Westersingel 83, te Rotterdam. —

Lepidoptera (1888-89).

H. J. Lycklama à Nyeholt, Westersingel 83, te Rotterdam. (1896—-97).

* Dr. D. Mac Gillavry, Heerengracht 423, te Amsterdam. — Inland-

sche Coleoptera en Lepidoptera. (1898—99).

* Dr. J. G. de Man, te Yerseke. — Diptera en Crustacea. (1868—69).

J. ter Meulen Jrz., Keizersgracht 686, te Amsterdam (1893—94).

Dr. J. C. H. de Meijere, Conservator der entomologische en ethno-

graphische Musea van het Kon. Zoöl. Genootschap «Natura Artis

Magistra» Oosterpark 5, te Amsterdam. — Diptera. (1888 — 89).

Dr. G. A. F. Molengraaff, te Pretoria, Zwid-Afrik. rep. — Lepidoptera.

(1877—78).

* B. F. Nierstrasz, Phil. nat. stud., p. a. Mr. J. L. Nierstrasz,

Lindelaan 16, te Bussum. — Lepidoptera (1890—91).

Dr. A. C. Oudemans Jsz., Leeraar aan de Hoogere Burgerschool,

boulevard, te Arnhem — Acarina (1878 —79).

* Dr. J. Th. Oudemans, Conservator der Zoölogische Musea van de

Universiteit, Oosterpark 52, te Amsterdam. — Macrolepidoptera,

Hymenoptera, Thysanura en Collembola (1880—81).

J. D. Pasteur, Inspecteur der Telegrafie, te Batavia, Java (1894—95).

* Dr. E. Piaget, aux Bayards, Neuchatel (Zwitserland). — Diptera

en Parasitica (1860—61).

* Mr. M. C. Piepers, Oud-Vicepresident van het Hoog Gerechtshof

van Ned. Indië, Noordeinde 10a, te ’s Gravenhage. — Lepidoptera

(1870—71). .

R. A. Polak, Plantage Badlaan 21, te Amsterdam. (1898 —99).

LIJST DER LEDEN ENZ. 79

J. R. H. Neervoort van de Poll, Huize Beukenstein, te Rijsenburg

(prov. Utrecht). — Coleoptera (1883—84).

* Dr. P. H. J. J. Ras, Velperweg 56a, te Arnhem (1876—77).

Dr. N. W. P. Rauwenhoff, Oud-hoogleeraar aan ’s Rijks Universiteit

te Utrecht. — Algemeene Zoologie (1866—67).

Dr. H. C. Redeke, Assistent van den Wetenschappelijken

Adviseur in Visscherij-zaken, Zodlogisch Station, te Helder. — Cecidién

(1893—94).

Dr. C. L. Reuvens, te Oosterbeek. (1889—90).

L. J. van Rhijn, te Bergen op Zoom. — Macrolepidoptera (1894—95).

C. Ritsema Cz, Conservator bij ’s Rijks Museum van natuurlijke

historie, Rapenburg 94, te Leiden. — Algemeene Entomologie

(1867—68).

* Mr. E. A. de Roo van Westmaas, Huize Daalhuizen, te Velp. —

Lepidoptera (1855—56).

* G. van Roon, Zwartjanstraat 33, te Rotterdam. — Coleoptera

(1895—96).

* Dr. A. J. van Rossum, Eusebius-plein 25, te Arnhem. — Cimbiciden

enz. (1872—73).

Dr. R. H. Saltet, Hoogleeraar aan de Universiteit, Nicolaas Witsen-

kade 48, te Amsterdam (1882—83).

M. M. Schepman, te Rhoon. — Neuroptera (1871—72).

* P. J. M. Schuyt, Eendrachtsweg 62, te Rotterdam. — Lepidoptera

(1890—91).

* P. C. T. Snellen Wijnhaven (Noordzijde) 45, te Rotterdam. —

Lepidoptera (1851—52).

J. B. van Stolk, villa Jarpa, Hoogeweg te Scheveningen — Lepidoptera.

(1871—72).

* P. F. Sijthoff Jzn., Administrateur op de kina-plantage Kertamanah, in

de afdeeling Bandoeng, Preanger regentschappen, Java. — Cole-

optera (1878— 79).

J. J. Tesch, Phil. nat. stud., Molenstraat 53, te ’s Gravenhage.

(1898—99).

P. Tesch, Polyt. stud., Molenstraat 53, te ’s Gravenhage (1898—99).

H. Uijen, Priemstraat, te Nijmegen. — Lepidoptera (1875-— 76).

* Mr. D. L. Uyttenboogaart, Utrechische straat 19, te Amsterdam. —

Coleoptera (1894—95).

* Dr. M. C. VerLoren van Themaat, Huize Schothorst, te Hoogland

bij Amersfoort. — Algemeene Entomologie (1845—46).

Dr. J. Versluys jr., Assistent aan het Zoölogisch Laboratorium, Plantage

Middenlaan 80, te Amsterdam. — Coleoptera en Macrolepidoptera.

(1892—93).

* Dr. H. J. Veth, Stationsweg 20, te Rotterdam. — Algemeene

Entomologie, vooral Coleoptera. (1864—-65).

80 LIJST DER LEDEN ENZ.

Johan P. Vink, te Nijmegen. — Lepidoptera. (1883—84).

A. A. Vorsterman van Oijen, te Rijswijk. (1892—93).

* H.A. de Vos tot Nederveen Cappel, te Apeldoorn. — Lepidoptera.

(1888—89).

* Joh. de Vries, P. C. Hoofistraat 82, te Amsterdam. — Lepidoptera.

(1884—85).

W. Warnsinck, Rijnkade 92, te Arnhem. (1898— 99).

* J. A. J. M. van Waterschoot van der Gracht, Heerengracht 280,

te Amsterdam. — Lepidoptera en Coleoptera. (1898 —99).

Erich Wasmann, 8. J., te Exacien bij Roermond. — Myrmekophilen

en Termitophilen. (1886 —87).

A. L Gerth van Wijk, Leeraar aan de Hoogere Burgerschool te

Middelburg. — Hymenoptera aculeata. (1874—75).

Dr. Max C. W. Weber, Hoogleeraar aan de Universiteit, te Am-

sterdam. (1886 —87).

W. A. F. Zack, te Apeldoorn. — Macrolepidoptera. (1894—95).

BESTUUR.

President. P. C. T. Snellen.

Vice-President. Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts.

Secretaris. D. van der Hoop.

Bibliothecaris. Dr. C. L. Reuvens.

Penningmeester. Dr. H. J. Veth.

COMMISSIE VAN REDACTIE VOOR HET TIJDSCHRIFT.

P. C. T. Snellen.

Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts.

Mr. A. F. A. Leesberg.

TUDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

‚UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGINCHE VEREENIGING

ONDER REDACTIE VAN

P. C. T. SNELLEN

Jur. Dr. Ep. J. G. EVERTS

Mr. A. F. A. LEESBERG

TWEE-EN-VEERTIGSTE DEEL

JAARGANG 1899

met 4 platen

(18 Augustus 1899)

S GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

1899.

De voorhoofdsuitsteeksels bij de Europeesche soorten der

Noctuinen-genera

GORTYNA EN NONAGRIA,

DOOR

A.A. VAN PELT LECHNER.

(Met een plaat.)

De bovenbedoelde organen vervullen bi de lepidoptera, die er

mede begiftigd zijn, zeer zeker een gewichtige rol aan den voor-

avond van de meest belangrijke levensverrichtingen. Zij toch zijn

de sleutels, waarmede de poorten geopend worden, die, bleven zij

gesloten, den weg onbereikbaar zouden maken, welke leidt tot de

instandhouding der soort ; organen, die aan het wezen dier enkele

soorten zoo’n eigenaardig karakter geven, achtte ik wel de moeite

waard eens aan een nauwkeuriger onderzoek te onderwerpen,

dan tot nu toe was geschied,

De hierbij gevoegde afbeeldingen heb ik naar door mij gemaakte

microscopische preparaten vervaardigd. Zij vertoonen de organen

er bovenop gezien, met uitzondering van die van het uitsteeksel

van N. rufa (fig. 8), welke het orgaan van ter zijde te zien geeft,

na verwijdering bij allen van de beharing, die de uitsteeksels

volkomen bedekt; vergrooting + 22 x.

Bij een overzicht der plaat, valt, naast verscheidenheid van

vorm, de bilateraal-symmetrische bouw der organen in het oog ,

waarop echter die van NV. spargan (fig. 4) en N. cannae (fig. 5)

een uitzondering maken, Verwantschap in vorm treedt bij de twee

laatstgenoemden, alsmede bij N. geminipuncta (fig. 7) met N.

neurica (fig. 6) (= arundineta) duidelijk aan den dag.

Tijdschr. v. Entom. XLII. 1

2 (A. A. VAN PELT LECHNER,) VOORHOOFDSUITSTEEKSELS ENZ.

Krachtig gebouwd en uitnemend er op ingericht om als stoot-

werktuig dienst te doen zijn de uitsteeksels van N. geminipuncta

(fig. 7) en N. neurica (fig. 6), terwijl die van N. sparganii (fig. 4)

en N. cannae (fig. 5) tegelijk zaagwerktuigen zijn.

Het vormkarakter van het uitsteeksel van N. typhae (fig. 3) ligt

zoowel aan dat van N. geminipuncta (fig. 7) als aan dat van N. neurica

(fig. 6) ten grondslag.

Dat van G. ochracea (fig. 1) staat in vorm op zich zelf;

eveneens is dit het geval met het uitsteeksel van N. nexa (fig. 2).

Toch valt tusschen de organen van G. ochracea (fig. 1) en N.

nexa (fig, 2) eenige verwantschap in bouw niet te ontkennen.

Beschouwingen omtrent den trap van volmaaktheid, waarop het

orgaan van N. rufa (fig. 8), dat zwak van bouw schijnt te zijn

en dat van N, neva (fig. 2), welk laatste den indruk geeft als

zou het minder volkomen voor zijn bestemming zijn ingericht,

tegenover die der andere soorten staan, zal men, naar mijne

meening, moeten opschorten, totdat men volledig op de hoogte

gekomen is van de levenswijze der rupsen dier beide soorten en

wel voornamelijk wat aangaat de planten, waarin zij leven en of

de verpoppingswijze wel geheel overeenkomt met die der overige

Nonagria-soorten.

Zevenhuizen, Z.H.

December 1898.

HEMIPTERA HETEROPTERA

uit Kirghisie en Astrakan

DOOR

Mr. A. J. F. FOKKER.

Een kleine zending Heteroptera een paar jaar geleden

Dr. Staudinger en Bang-Haas ontvangen,

soorten:

Phimodera bufonia Put.

Eurygaster hottentota H, S.

Tarisa subspinosa G. R.

Leprosoma Solskyi Jak.

Tholagmus flavolineatus F.

Sciocoris deltocephalus Fieb,

Carpocoris lynx F.

» baccarum Dall. (= fus-

cispinus Boh.)

» nigricornis F,

Eurydema festivum L. var. chlo-

roticum Horv.

var, maracandicum Och.

> ornatum L, var.

Zicrona coerulea L.

Corizus crassicornis L.

>» _ tigrinus Schill.

van

bevatte de volgende

Corizus nysioides Reut.

Chorosoma Schillingii Schml.

Henestaris halophilus Burm.

Lamprodema maurum F.

Trapezonotus nebulosus Fall.

Emblethis ciliatus, Horv.

Coranus tuberculifer Reut.

Nabis ferus L.

Centroscelicoris spinosus Jak.

Calocoris chenopodii Fall,

Lygus pratensis L. var. gemellatus

H.S. en var. campestris F.

Poeciloscytus vulneratus Wolff.

Camptobrochis punctulatus Fall.

Naucoris cimicoides L.

Corisa Rogenhoferi Fieb,

» assimilis Fieb.

4 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

H EM PE A

van den Ural.

DOOR

Mr. A. J. F, FOKKER,

De heeren Staudinger en Bang-Haas zonden mij in 1895 enkele

wantsen door een hunner reizigers uit ’t Uralgebergte medegebracht.

Deze bestonden uit:

Trigonosoma Putoni Jak. Centroscelicoris spinosus Jak.

Sciocoris microphthalmus Flor. Halticidea punctulata Reut in

Corizus sericeus Horv. nov. spec. litt. nov. gen. et spec.

beschreven door Dr. Horvath Anapus Freyi Fieb.

in Természelrajzi Füzetek. vol,

XIX p. 323.

(MR. A. J.'E. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 5

HEMIPTER A

uit Turkestan.

DOOR

Mr. A, J. F. FOKKER.

Van de heeren Staudinger en Bang-Haas ontving ik een klein

aantal wantsen in Turkestan op den kleinen Alai gevonden, be-

hoorende tot de volgende soorten :

Eurygaster Schreiberi Mont.

Sehirus dubius Scop.

Aelia sibirica Reut.

Neottiglossa leporina H. S.

Carpocoris lynx F.

Eurydema 6—punctatum Gebl.

» oleraceum L. var, an-

nulatum Fall,

Asopus punctatus L,

Bathysolen nubilus Fall.

Alydus calcaratus L.

Myrmus longiventris Horvath. nov.

spec. beschreven in Természet-

rajzi Füzetek vol, XIX p. 324,

Jan. 1899.

Chorosoma Schillingii Schml.

Corizus crassicornis L.

» parumpunctatus Schill,

Nysius punctipennis H. S.

Rhyparochromus chiragra F.

Calocoris chenopodii Fall.

» seticornis |.

Lygus pratensis L.

» _ rubicundus Fall.

Pocciloscytus unifasciatus F. Wolff,

Capsus(Rhopalotomus)cinctus Kol.

Haltiens pallicornis F. (= apte-

rus L.)

Eurycolpus flaveolus Stal.

6 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

H EMI PT'E.R A

uit Spanje.

DOOR

Mr. A. J. F, FOKKER.

De navolgende soorten maakten uit eene zending die ik ontving

uit de Sierra Nevada.

Odontotarsus grammicus L. var.

Psacasta Cerinthe F.

Eurygaster Maura L.

» hottentotta F.

Trigonosoma aeruginosum Cyril.

Ancyrosoma albolineatum F. var.

Ochetostethus nanus H. S.

Sciocoris homalonotus Fieb.

Doryderes marginatus F.

Aelia rostrata Boh.

» acuminata L.

Peribalus sphacelatus F.

» distinctus Fieb.

Carpocoris baccarum L. (= fus-

cispinus Boh).

» lunula F.

Raphigaster grisea F.

‘urydema decoratum H. S.

» oleraceum L.

» festivam L. var. pic-

tum H. S.

Centrocarenus spiniger F. Horv.

» variegatus Kol. Horv.

Enoplops cornuta H. S.

» bos Dohrn var.

Verlusia sulcicornis F.

Coreus affinis H. S.

Strobilotoma typhaeicornis F.

Micrelytra fossularum Rossi.

Stenocephalus marginicollis Put.

Therapha Hyoscyami L. en var.

flavicans Put.

Corizus crassicornis L.

Maccevethus errans F.

Lygaeus saxatilis Scop.

» punctatoguttatus F.

Cymus melanocephalus Fieb.

Cymodema tabidum Spin.

Kleidocerus didymus Spin.

Rhyparochromus praetestatusH.S.

» mixtus Horv.

Plinthisus brevipennis Latr. var.

Proderus suberythropus Costa.

Acompus rufipis Wolff.

Microtoma atrata Goeze.

Trapezonotus agrestis Fall.

Pachymerus delineatus Ramb.

Beosus luscus F.

Pyrrhocoris aegyptius L.

Velia rivulorum F.

Gerris gibbifera var. flaviventris

Put.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 7

Oncocephalus pilicornis H. S.

Reduvius personatus L.

Harpactor erythropus L.

» sanguineus F.

Prostemma albimacula Stein.

Holotrichius larve.

Anthocoris Sarothamni Del. et Sc.

Acetropis Gimmerthali Flor.

Miridius pallidus Horv.

Lopus gothicus L. var.

Januari 1899,

Calocoris hispanicus var. ater

rima Garb.

» roseomaculatus de Cr.

Brachycoleus scriptus F.

Cyphodema instabile Luc.

Camptobrochis punctulata. Fall.

Dimorphocoris signatus Fieb 14,

Haplacha marginicollis Spin.

Hysteropterum grylloides F.

Dieranotropis flavipes Fieb.

LL)

8 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

Bijdrage tot de kennis der fauna

van het eiland Texel,

DOOR

Mr. A. J. F. FOKKER.

Op blz. 158 van deel XL van dit Tijdschrift deelt de heer

Kempers mede, welke coleoptera hij gedurende zijn verblijf op

Texel aldaar aantrof. Daar genoemde heer zoo beleefd was de door

hem toen verzamelde Hemiptera mij te zenden, laat ik een opgave

der door hem gevangene soorten hier volgen :

Nieuws voor onze fauna was er niets bij.

Acanthosoma dentatum de G.

Chorosoma Schillingii Schml.

Cymus claviculus Fall.

Kleidocerus didymus Zett.

Rhyparochromus praetextatusH.S.

Stygnus arenarius Hah.

Trapezonotus agrestis Fall.

Drymus sylvaticus F.

Scolopostethus affinis Schill.

Orthostira parvula Fall.

Dietyonota strichnocera Fieb.

Monanthia cardui L.

» dumetorum H. S.

Hydrometra stagnorum Latr.

Hebrus pusillus Fall.

Gerris thoracica Schum.

Reduvius personatus L.

Nabis brevipennis Halm, forma

macroptera,

Januari 1899.

Nabis ericetorum Scholtz.

Salda pallipes F.

» Cocksii Gurt.

» saltatoria L.

Anthocoris sylvestris L.

Triphleps minuta L.

Megaloceraea erralica L,

Rhopalotomus ater L.

Psallus quercus Kb.

Neocoris Bohemanni Fall.

Nepa cinerea L.

Notonecta glauca L.

Corisa Geoffroyi Leach.

» Sahlbergi F.

Ptyelus spumarius L,

Ulopa reticulata Fab.

Megophthalmus scanicus Fall.

Tettigonia viridis L.

Eupteryx vittata L.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 9

HOE MT Pai ies

van Thüringen.

DOOR

Mr. A. J. F. FOKKER.

In ds laatste jaren ontving ik geregeld groote bezendingen van

Dr, O. Schmiedeknecht te Blankenburg in Thüringen met de door

hem jaarlijks in Thüringen gevangene Heteroptera en Homoptera.

Die zendingen geven blijk van den wetenschappelijken zin van den

verzamelaar, die zelf zich uitsluitend met Hymenoptera bezig houdt,

niet alleen om de uitstekende wijze, waarop alle voorwerpen zijn

geprepareerd, maar ook omdat zij ongeveer alle soorten bevatten,

die men in Thüringen zoude wachten en eenige, die men er in

’t geheel miet verwachten zou aan te treffen.

Ik acht het dus van belang eene lijst der door hem aldaar

waargenomene soorten, te zamen vele duizenden exemplaren, hier

te doen volgen, en dat te meer, omdat in Duitsland aan Hemiptera

weinig aandacht geschonken wordt. Ziet men hoevele departementen

in Frankrijk hunne eigene Hemipteralijsten hebben, hoe ook in

Oostenrijk van de verschillende landen locale fauna’s bestaan, dan

is ’t opvallend hoe weinig van dien aard men in Duitschland

aantreft. In de laatste jaren heeft Dr. Th. Hüber daaraan trachten

te gemoet te komen door de uitgave zijner Fauna Germanica He-

miptera Heteroptera, doch voor zoover mij bekend, is hiervan niet

meer verschenen dan tot en met de derde aflevering.

De determinatie der Homoptera heb ik voor een groot deel te

danken aan wijlen M. Lethierry en van de laatste zending aan

Dr. Melichar. De Capsiden en Anthocoriden zijn grootendeels, wat

de kleinere soorten betreft, gedetermineerd door Dr. Reuter , terwijl

ik ook aan Dr, Puton en Dr, Horvath enkele determinaties te

danken heb.

10 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

HETEROPTER A

Coptosoma globus F. Tropicoris rufipes L.

Corimelaena scarabaeoïdes L.

Odontoscelis fuliginosa L.

Eurygaster Maura L.

Graphosoma lineatum L.

Podops inuncta F.

Brachypelta aterrima Foerst.

Sehirus bicolor L.

» luctuosus Mls. R.

» dubius Scop.

» biguttatus L.

Gnathoconus albomarginatusGoez.

» picipes Fall.

Sciocoris terreus Schr. Put.

» macrocephalus Fieb.

» microphthalmus Flor.

gemeer.

Aelia acuminata L.

» klugi Hahn.

Neottiglossa inflexa Wolff.

» leporina H. S.

Eusarcoris perlatus F. en var.

spinicollis put.

» inconspicuus H. 8.

Rubiconia intermedia Wolff,

Peribalus vernalis Wolff.

Carpocoris nigricornis F.

» verbasci de G.

» baccarum L.

Palomena viridissima Pod.

Pentatoma juniperi L.

» pinicola M. R.

Piezodorus incarnatus Germ. en

var. alliaceus Germ.

Eurydema dominulum Scop. Reut.

(= festivum L. put.)

» ornatum L. var. pec-

torale Fieb.

» decoratum H. S. type

en var. simplex Rey.

» oleraceum L.

Acanthosoma haemorrhoidale L.

» dentatum de G.

Elasmostethus interstinctus L.

Sastragala ferrugata L.

Cyphostethus tristriatus F.

Picromerus bidens L.

Arma custos F.

Podisus luridus L.

Jalla dumosa L.

Syromustes marginatus L.

Verlusia rhombea L.

Coreus denticulatus Scop (= hir-

ticornis F. put.)

Alydus calcaratus L.

Stenocephalus neglectus H. S.

» medius M. R.

Therapna Hyoscyami L.

Corizus crassicornis L. en var.

abutilon Rossi.

» capitatus F.

» distinctus Sign.

» parumpunclatus Schill.

» rufus Schill.

Myrmus miriformis Fall.

Metacanthus elegans Curt.

Berytus clavipes F.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 11

Berytus crassipes H. S.

» minor H. S.

Lygaeus equestris L.

Nysius Jacobeae Schill.

» punctipennis H. S.

» Ineatus Costa.

» Ericae Schill.

» Senecionis Schill.

Cymus claviculus Fall.

» glandicolor Hahn.

Kleidocerus didymus Zett.

Henestaris halophilus Burm,

Heterogaster Artemisiae Schill.

Platyplax salviae Schill.

Oxycarenus modestus Fall.

Plociomerus luridus Hahn.

Tropistethus holosericeus Scholtz.

Rhyparochromus antennatus

Schill,

» chiragra F.

Ptertometus staphylinoides Bur

macropter et brachypter.

Macrodema micropterum Curt.

Pionosomus varius Wolff.

Acompus rufipus Wolf.

Stygnus rusticus Fall en forma

macroptera (incanus

Fieb.)

» arenarius Hah.

» sabulosus Schill,

» pygmaeus F.

Perltrechus geniculatus H.

Trapezonotus agrestis Fall.

Sphragisticus nebulosus Fall,

Pachymerus adspersus M. et B,

Pachymerus pini L.

» phoeniceus Rossi.

» pedestris Pz.

Emblethis Verbasci 1°.

Eremocoris plebejus Fall.

Drymus sylvaticus F.

» pilicornis M. et R.

Scolopostethus decoratus Hah.

» affinis Schill.

» pilosus Reut.

» pictus Schill.

» adjunctus Del. et Se.

» Thomsoni Reut.

Notochilus contractus H. S.

Gastrodes abietis L.

» ferrugineus L.

Pyrrhocoris apterus L.

Piesma maculata Lap. (Laportei

Fieb.)

» capitata Wolff.

Serenthia laeta Fall.

Orthostira macrophthalma Fieb.

» parvula Fall.

Dictyonota crassicornis Fall var.

erythrophthalma Germ.

» strichnocera Fieb.

Derephysia foliacea Fall.

Tingis Oberti Kol. Hainberg bij

Blankenburg op Vaccinium vi-

tis-idaea in Sept. 1897.

Monanthia 4-maculata Wolff.

» dumetorum H. S.

» Wolffii Fieb.

» vesiculifera Fieb.

» simplex H. 8.

12 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

Monanthia melanocephala pz.

» costata H. S.

» ciliata Fieb.

» Humuli F.

Phymata crassipes F.

Aradus depressus F.

» cinnamoneus Pz.

» _ dilatatus Duf.

Gerris rufoscutellata Latr.

» najas de G.

» _ lacustris L.

Pygolampis bidentata Fourcr.

Reduvius personatus L.

Harpactor iracundus Scop.

Nabis lativentris Boh.

» brevipennis Hah.

» ferus L.

» rugosus L.

» ericelorum Scholtz.

» flavomarginatus Schlt.

» _ limbatus Dahlb.

» brevis Schtz.

Salda saltatoria L.

» scotica Gurt.

» C-album Fieb. var.

Demecincta vk. 1s.

Anthocoris sylvestris L.

» nemoralis F.

Tetraphleps vittata Fieb.

Triphleps nigra Wolff.

» minuta L.

Microphysa pselaphiformis Curt.

Pithanus Maerkelii H. S.

Acetropis carinata H. S.

Miris calcaratus Fall.

Miris virens L.

» laevigatus E.

» holsatus F.

Megaloceraea erratica L.

» ruficornis Fall.

» longicornis Fall.

Leptoterna dolabrata L.

» ferrugata Fall.

Monalocoris Filicis L.

Pantilius tunicatus F.

Lopus albomarginatus Hah.

» gothicus L. et var. super-

ciliosus L.

Phytocoris Populi L.

» Pini Kb.

» Ulmi L.

» varipes Boh.

» Tiliae F.

» longipennis Flor,

Alloeonotus distinguendus H. S.

Calocoris bifasciatus Hah.

Calocoris alpestris Mey.

» bipunctatus F.

» chenopodii Fall.

» roseomaculatus de G.

» marginellus F.

» infusus H. S.

» fulvomaculatus de G.

Actinotus ruber Reut. nov. spec.

Deze fraaie roode capside werd

door Dr. Schmiedeknecht in een

exemplaar gevangen op den

hoogsten berg van Thüringen

«den Schneekopf »(3000 voet).

Pycnopterna striata L.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 15

Brachycoleus scriptus F.

Dichrooscytus rufipennis Fall.

Lygus pratensis F.

» campestris F.

» contaminatus Fall.

» rubricatus Fall.

» pabulinus L.

» atomarius Mey.

» cervinus Mey.

Orthops Kalmii L.

» Pastinacae Fall.

Hadrodema Pinastri Fall.

Cyphodema rubicunda Fall.

Poeciloscytus Gyllenhalli Fall.

» unifasciatus F.

Camptobrochis lutescens Schill,

» punctulata Fall.

Capsus laniarius L.

» olivaceus F.

Bothynotus pilosus Boh.

Rhopatolomus ater L.

Pilophorus clavatus L.

» cinnamopterus Kb.

» perplexus Dgl et Sc.

» confusus Kb.

Cremnoccphalus umbratilis F.

Systellonotus triguttatus L.

Omphalonotus 4-guttatus Kb.

2 exempl.

Eroticoris rufescens Burm. forma

macroptera.

Halticus luteicollis Pz.

» apterus L.

Strongylocoris leucocephalus L.

Orthocephalus brevis Pz.

Orthocephalus saltator Hah.

» mutabilis Flor.

Dicyphus pallidus H. S.

» errans Wolff.

» annulatus Wolff.

» globulifer Fall.

» pallidicornis Fieb.

Cyllocoris histrionicus L.

» flavonotatus Boh.

Aethorhinus angulatus F.

Globiceps sphegiformis Rossi.

» cruciatus Reut.

Mecomma ambulans Fall.

Orthotylus marginalis Reut.

» virens Fall.

» fuscescens Kb.

» tenellus Reut.

» ericetorum Fall,

» flavosparsus Sahlb,

> prasinus Fall.

» concolor Kb.

Heterotoma merioptera Scop.

Heterocordylus tumidicornis H. S.

» tibialis Reut,

Malacocoris chlorizans Fall.

Onychumenus decolor Fall.

Eurycolpus flaveolus Stal.

Hoplomachus Thunbergi Fall.

Macrocoleus molliculus Fall.

» Tanaceti Fall.

Amblytylus nasutus Kb.

» affinis Fieb.

Macrotylus Herrichii Reut.

» Paykulii Fall.

Harpocera thoracica Fall,

14 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HRTEROPTERA.

Phylus melanocephalus L.

» Coryli L.

Psallus variabilis Fall.

» diminutus Kb. var.

» Quercus Kb.

» roseus F.

» Fallenii Reut.

» varians H. S.

» ambiguus Fall.

Psallus betuleti Fall.

Atractotomus magnicornis Fall.

» mali var. # Reut.

Criocoris nigricornis Reut. nov.

spec. beschreven in Re-

vue d’Entomologie deel

XIII p. 145.

Criocoris crassicornis Hahn var.

fulvicornis Reut. nov.

var. beschreven in Re-

vue d’Entomologie deel

XII p. 146.

Plagiognathus chrysanthemi Wolf

en var. vicarius Reut.

» alpinus Reut.

Agalliastes pullus Reut.

Neocoris Bohemanni Fall.

Campylomma Verbasci H. S.

Plea minutissima L.

Corisa Fallenii Fieb.

» _ lugubris Fieb.

» limitata Fieb.

Cymatia coleoptrata F.

HOMOPTERA.

Cicada montana Scop.

Cixius pilosus Ol. en var. infu-

matus Fieb. en var. albi-

cinctus Germ.

» cunicularius L.

» simplex H. S.

» nervosns L.

Oliarus Panzeri Loew.

Issus coleoptratus F.

Asiraca clavicornis F.

Stenocranus lineola Germ.

Kelisia gnttula Germ.

Eurysa lineata Perris.

Conomelus limbatus F.

Delphax pellucida F.

» Fairmairei Perris.

» sordidula Stal.

Dicranotopis hamata Boh.

Stiroma affinis Fieb.

Tettigometra obliqua Pz.

» macrocephala Fieb.

» virescens Pz.

» impressopunctata

Duf.

Triecphora vulnerata Germ.

Lepeyronia coleoptrata L.

Aphrophora corticea Germ.

» Alni Fall.

Ptyelus exclamationis Thunb.

» albipennis F.

>» spumarius L.

Centrotus cornutus L.

Gargara Genistae F.

Ulopa reticulata Fab,

(MR. A. J. Fi FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA,

Megophthalmus scanieus Fall.

Ledra aurita L.

Idiocerus cognatus Fieb.

» Populi L.

» scurra H. S.

» notatus F.

» lituratus Fall.

» Herrichii Kb.

» confusus Flor.

» fulgidus F.

Macropsis lanio L.

Bythoscopus Alni Schr.

» flavicollis L.

Pediopsis Tiliae Germ.

» cerea Germ.

» virescens F.

» mendax Fieb.

» nassata Germ. en var

marginata H.

Pediopsis nana H. S.

» scutellata Boh.

Agallia venosa Fall.

Tettigonia viridis L.

Euacanthus interruptus L.

» acuminatus F.

Eupelix producta Ger.

» cuspidata Germ.

» depressa F. Stal.

Acocephalus striatus Fab.

» serratulae F.

» albifrons Scott.

» tricinctus Curt.

Gnathodus punctatus Thunb.

Cicadula sexnotata Fall.

» punctifrons Fall.

Grypotes pinetellus Boh.

Graphocraerus ventralis Fall.

Thamnotettix fenestratus H. S.

» tenuis Germ.

» eroceus H. S.

» attenuatus Msh.

» torneellus Zett.

» abietinus Fall.

» pictus Leth.

» cruentatus Pz.

) quadrinotatus F.

» Preyssleri H. S.

» sulphurellus Zett.

» simplex H. S.

Athysanus stactogala Am.

Fall.

orichalceus Th.

» striatellus var:

» cognatus Del. et Sc.

> subfuscullus Fall.

» erythrostictus Leth.

» plebejus Zett.

» obsolatus Kb.

» obscurellus Kb.

Goniagnathus brevis H. S.

Jassus mixtus F.

» modestus Scott.

» commutatus Fieb.

Platymetopius undatus de G.

Zetl.

var. calceolatus Boh.

Deltocephalus Bohemanni

» multinotatus Boh.

» distiguendus Flor.

» picturatus Fieb.

» parallelus Fieb,

» hyalinus Fieb,

16 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

Deltocephalus striatus L.

» abdominalis Fab.

Deltocephalus cephalotes H. S.

Alebra albostriella Fall.

Dicraneura aureola Fall.

Kybos smaragdula Fall.

Chlorita flavescens F.

» viridula Fall.

Eupteryx Germari Zett.

et var.

Wahlbergi Boh.

Eupteryx concinna Germ.

» pulchella Fall.

» stellulata Burm.

» Carpini Fourc.

Typhlocyba jucunda H. S.

» nitidula F.

» geometrica Schr.

» Quercus F.

Zygina scutellaris H. S.

» parvula Boh.

(MR. A. J. F. FOKKER). HEMIPTERA HETEROPTERA. 17

HEMIPTER A

gevangen In de Provincie Oran, Algerie door Dr, 0, Schmiedeknecht

DOOR

Mr. A. J. F. FOKKER,

In Természetrajzi Füzetek deel XIX publiceert Dr, O. Schmiede-

knecht de interessante beschrijving van zijn reis in het voorjaar

van 1895 naar Oran.

De ruim 3000 Hemiptera door hem medegebracht, nam ik over

en laat hieronder volgen eene opgave der verschillende soorten naar

het voorbeeld der Fransche entomologen, die getrouwelijk in de

Revue Francaise de van verschillende excursies in Algerie mede-

gebrachte Hemiptera openbaar maken.

De Capsiden en Anthocoriden zijn voor een groot deel geverifi-

eerd door Dr. Reuter; de Homoptera voor ’t grootste gedeelte

gedetermineerd door Dr. Melichar, terwijl ik ook aan Dr. Puton

eenige determinaties te danken heb.

De aanteekeningen in de volgende lijst stelde ik in ’t Fransch,

omdat de Hemipterologen van dat land er ’t meest belang in zullen

stellen,

Nog diene vermeld, dat als verkortingen gebruikt worden:

H = Hamman—Bou—Hadjar,

Dj. = Djebel Tessalah.

EIRENE Ar Ove TE be Ar

Coptosoma globus F. var. (bord Odontotarsus grammicus L. Oran.

de l’abdomen entièrement roux) Rio Salato quelques ex.

Saida. Psacasta tuberculata F. Oran

Odontoscelis dorsalis F. Rio Salato. Saïda Dj.

Odontotarsus caudatus Klug. Dj. Eurygaster maroccana F. et var

Saida Rio Salato H. nigra H. Saida Rio

en nombre. ; Salato Dj. en nombre,

Tijdschr. v. Entom. XLII. 2

18 (MR. A. J. F. FOKKER). HEMIPTERA HETEROPTERA.

hottentotta H. S.

Saida H.

Trigonosoma falcatum Cyr, Oran

H. Rio Salato Dj.

Putonia torrida Stal Dj.

Ancyrosoma albolineatum F.Tlem-

cen Dj. H. Oran Rio Salato

en nombre.

Eurygaster

Tholagmus flavolineatus F ‚partout.

Graphosoma semipunctatum F.

Rio Salato Dj. H.

Saida Oran.

» lineatum L. Oran.

var flavipes Am, Rio

Salato.

Podops inuncta F. H. 1 ex.

Crocistethus Waltlii Fieb. H.

Tlemcen 4 ex.

Ochetostethus nanus H. S. Dj.

Tlemcen Rio Salato 4 ex,

Sciocoris fissus M. & R. H.

» Helferi Fieb. Dj, Rio

Salato & H.

» distinctus Fieb.Tlemcen.

Dyroderes marginatus F. H. 2 ex.

Aelia Klugii Hab. H. 1 ex.

» cognata Fieb, Saida Rio

Salato H. & Dj. en nombre.

» acuminata L. Rio Salato H.

Neottiglossa bifida Costa Dj. H.

Saida (en nombre) Tlemcen.

Eusarcoris inconspicuus H. S. H.

Dj. Rio Salato (en nombre) Saida,

Peribalus distinctus Fieb. H. Dj.

Tlemcen 6 ex.

Carpocoris baccarum Dall H. Dj.

Rio Salato Saïda en

nombre.

» varius F. H, Saida Rio

Salato en nombre.

» Verbasci de G. (= bac-

carum L,) H. 3 ex.

Nezara viridula L. Dj. 1 ex.

var torquata F. H. 2 ex.

Piezodorus incarnatus Germ, H.

Oran 2 ex.

Eurydema festivum. L. Reut Rio

Salato H. 3 ex.

var pictum H. S, par-

tout.

» consobrinum Put H.

1 ex.

Jalla dumosa L. H. 1 ex.

Centrocoris spiniger F. H. Oran

Salato Saida Tlemcen

en nombre.

variegatus Kol.H.3 ex.

Verlusia rhombea L. H. Rio Sa-

lato 5 ex.

Var) (Dj:

» sulcicornis F. Oran 6 ex.

Rio Salato 3 ex.

Loxocnemis dentator F. Rio Sa-

lato 1 ex.

Bothrostethus elevatus Fieb.Tlem-

cen Oran 3 ex.

Coreus denticulatus Scop H. 1 ex.

» hirticornis F. (= hirsutus

Fieb.) Saida H. Dj. Tlem- :

cen en nombre,

(MR. A. J. F. FOKKER). HEMIPTERA HETEROPTERA. 19

Strobilotoma typhaecornis Fieb.

Tlemcen Saida 2 ex.

Micrelytra fossularum Rossi Rio

Salato H. en nombre Saida 1 ex.

de la forme macroptére Rio

Salato.

Camptopus lateralis Germ. Rio

Salato H. Saida Oran en nom-

bre et variété (tibias postéri-

eurs noirs).

Stenocephalus agilis Scop Oran

der:

» setulosus Ferrari

Rio Salato Tlem-

cen 3 ex.

Therapha Hyoscyami L. Tlemcen

Saïda Oran Rio Salato.

nigridorsum Put

Oran H, Rio Salato

Saida.

» var. flavicans Put Dj.

H. Saïda Tlemcen.

Corizus crassicornis L. partout.

Schill.

Tlemcen Dj.

pi rufus Schill. H,

» _ hyalinus F. H. Dj. Saida

var

» parumpunctatus

Tlemcen Rio Salato.

» _ lepidus Fieb Dj.

» tigrinus Schill. Dj. H.

Rio Salato.

Maccevethus errans F. partout.

Chorosoma Schillingii Schm. Rio

Salato 2 ex.

Neides aduncus Fieb. Rio Sal, 4 ex.

Berytus minor H. S. Dj.

» clavipes F. Dj. Tlemcen,

» Signoreti Fieb. Dj. H.

Rio Salato.

Metacanthus elegans Curt Tlem-

‚ cen Rio Salato Saida.

Lygaeus militaris F. H. Saida Rio

Salato Tlemcen.

Scope Dj:

Tlemcen Rio Salato.

» saxatilis

» punctatoguttatus F, Dj.

Tlemcen.

Lygaeosoma reticulatum H.S, H.

Sen

Nysius punctipennis H, S. Tlem-

cen Dj. H.

D. spec.

Ischnodemus Genei Spin H. 1 ex.

Henestaris laticeps Curt Tlemcen

Rio Salato H,

Geocoris erythrocephalus Lep. H.

1 ex.

» grylloides L. Tlemcen

Saida 2 ex.

Artheneis foveolata Spin. Dj.

4 ex.

Heterogaster Urticae F. Tlemcen

H. Rio Salato.

Platyplax salviae Schill. H. Dj.

Saida.

Mieroplax albofasciata Curt Tlem-

cen H. Dj.

» plagiata Fieb. H.

» interrupta Dj. Tlemcen.

Brachyplax palliata Costa Dj.

20 (MR. A. J. F. FOKKER). HEMIPTERA HETEROPTERA.

Metopoplax fuscinervis Stal D. J.

Tlemcen.

» ditomoides Costa H.

Rio Salato.

Macroplax Helferi H. S. H. Dj.

Saida.

Rhyparochromus chiragra F. H.

Dj. Tlemcen.

var. nigricornis

Del. & Sc. H.

dex:

» praetextatus H.

S. H. Tlemcen.

Proderus suberythropus Costa H.

Rex:

Sch.

Tlemcen H. 2 ex.

Tropistethus holocericeus

Ptertotmetus staphylinoides Burm

Saida 1 ex.

Ischnocoris hemipterus Schill. H.

2 ex.

Stygnus rusticus Fall. Tlemcen

ED Rex:

» pedestris Fall. Tlemcen

Dj. H. 4 ex.

Peritrechus meridionalis Put Dj,

H. 4 ex.

Trapezonotus Ulrichii Fieb Saida

Rio Salato H.

Sphragisticus nebulosus Fall. H.

Pachymerus adspersus M.R. Tlem-

cen Dj. Saida.

var. nova Putoni. (tache noire sur

l'angle interne de la corie)Saida,

Microtoma carbonaria Rossi Rio

Salato.

Beosus luscus F. H. Dj. Tlemcen

4 ex.

Emblethis Verbasci F. Oran Dj.

Scolopostethus adjunctus Dj. &

Sc. Tlemcen.

» decoratus Hah. H.

Notochilus contractus H. S. Dj.

Oran.

Pyrrhocoris aegyptius L. Tlemcen

2 ex.

» apterus L. H.2rex.

dont 4 macroptére.

Piesma maculata Lap Rio Salato

H. Dj. Saida Tlemcen.

Serentnia spec aux fémurs noirs

Tlemcen.

Orthostira cervina Germ. H. 1 ex.

» parvula Fall. H. 2 ex.

Dictyonota crassicornis var. ery-

throphthalmus Germ. Saïda

Tlemcen 2 ex.

Derephysia foliacea Fall. H. 1 ex.

Monanthia maculata H. S. H.

Dj. 4 ex.

» dumetorum H. S. H.

1. ex D}

» vesiculifera Fieb.

Tlemcen H. Saida.

» Humuli F. H. 4 ex.

» Wolfii Fieb. Tlem-

cen 2 ex.

» liturata Fieb. Dj.1 ex.

» costata P. var. ? Dj.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 21

Monosteira unicostata M. R. Tlem-

cen 4 ex.

Phymata monstrosa F. Dj.

Hydrometra stagnorum L. Dj.

Gerris cinerea Put Rio Salato en

nombre brach. et macropt.

Ploiaria culiciformis de G. var.

Hel ex.

Oncocephalus acutangulus Reut.

Rio Salato 4 ex.

» squalidus Rossi H,

DEX,

» pilicornis H. S. Rio

Salato H. 3 ex.

Reduvius villosus F. Rio Salato

H. 5 ex.

Pirates ululans Rossi Rio Salato

1 ex.

Harpactor erythropus L. et variété

a ventre roux H. en nombre,

Saida Rio Salato.

Nabis brevipennis Hahm. Oran.

» capsiformis Germ. H. Dj.

Tlemcen Rio Salato 11 ex.

» limbatus Dahlb. Oran 1 ex.

» ferus L. Flemcen H. Dj.

» viridulus Spin. Tlemcen H.

oase Tiout sur Tamari,

» rugosus L. H. Tlemcen.

» ericetorum Sch. Dj.

» brevis Sch. Oran Dj. H.

Salda

» pallipes F, Dj. 2 ex.

saltatoma LH. Tex:

var,

dimidiata Curt. Dj.

Rio Salato,

Salda laterialis Fall, Tlemcen 3 ex.

» pallidipennis Reut. Tlem-

cen Dj

Piezostethus spec. H.

Anthocoris sylvestris L, Tlemcen

» nemoralis F, Tlemcen

Dj. var.

Westh Saida.

Triphleps discolor Reut Dj. H,

superbus

» nigra Wolff Tlemcen H,

» minuta L. Dj. H,

Microphysa pselaphiformis Curt.

bs Dae

Pithanus maerkelii H. S. Dj.

Acetropis carinata H. S, H. Dj.

Tlemcen.

Miris calcaratus Fall. Dj. H. Saïda

Rio Salato.

» laevigatus L. Dj. H.

» holsatus F. Tlemcen 4 ex.

Megaloceraea erratica L. Dj. H.

Tlemcen,

» longicornis Fall, H.

Tlemcen.

» ruficornis Fourc.Dj.

H. Oran Rio Salato.

Leptopterna ferrugata Fall, H.

Tlemcen,

Lopus gothicus L. var. superci-

liosus L. H.

» lincolatus Brullé Tlemcen

Dj.

Miridius quadrivirgatus Costa H.

Dj. Tlemcen Rio Salato,

22 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

Miridius pallidus Horv. Rio Salato

H. Tlemcen.

Phytocoris Tiliae F. Dj.

» Populi L. Tlemcen.

» varipes Boh. Dj. Tlem-

cen.

» Ulmi L. H.

» miridioïdes Leth. Oran

Rio Salato Dj.

» exoletus Costa H.

» Pici Reut. (verisim.)

H. 4 ex.

Calocoris sexpunctatus F. var.

thoracicus Oran H.

Tlemcen var. coccineus

Duf. Dj. Rio Salato H.

Saida.

» affinis H. S. Tlemcen

1 ex.

» chenopodii Fall. Tlem-

cen Saida H.

» bipunctatus de G. Dj.

Tlemcen Oran Rio Sa-

lato.

» roseomaculatus de G.

Saida H. Rio Salato.

Brachycoleus sexvittatus Reut.

Saida.

» bimaculatus Ramb.

H. 1 ex.

Plesiocoris rugicollis Fall. H.

Lygus pratensis F. partout.

var. gemellatus H. S. Dj.

Saida H.

» campestris F. Tlemcen.

Lygus contaminatus Fall. Tlem-

cen Oran Dj. H.

» Kalmii L. Saida Dj. H.

Oran. var. flavovarius F.

H. Tlemcen Rio Salato.

» lucorum May Dj. 1 ex.

» cervinus H. S. Tlemcen

Dj. Oran.

» rubricatus Fall. Dj. Oran

H. Tlemcen.

Camptozygum pinastri Fall. Rio

Salato.

Cyphodema rubicunda Fall. Dj.

Tlemcen Oran.

» Oberthuri Put Rio

Salato Dj. oase Tiout.

» instabile Luc. Dj. H.

Saïda.

Poeciloscytus Gyllenhali Fall. Dj.

» Asperulae Fieb. H.

Saïda.

» unifasciatus F.

Tlemcen.

Camptobrochis punctulata Fall.

Dj. Saida H.

» lutescens Schill.

EDE

Capsus trifasciatus L. Rio Salato.

» olivaceus F. Tlemcen Oran.

» punctum Ramb. H. 3 ex.

Rio Salato.

Rhopalotomus ater L. H.

Pilophorus perplexus Dgl. Tlem-

cen (sur Quercus Ilex).

Halticus apterus L. Dj.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 23

Halticus macrocephalus Fieb. Dj.

Strongylocoris leucocephalus L. H.

Oran.

Orthocephalus tenuicornis M. & R.

Dj.

» mutabilis Fall. Dj.

Pachytomella Passerinii Costa H.

Tlemcen.

Dimorphocoris debilis Reut. Dj.

Oran.

» signatus Fieb. Rio

Salato.

Macrolophus nubilis H. S. Rio

Salato.

Cyrtopeltis tenuis Reut. Rio Salato.

Dicyphus pallidus H. S. Dj.

» errans Wolff Tlemcen

Oran.

» annulatus Wolff Dj.

Saida.

» pallidicornis Fieb. Dj.

Tlemcen.

» globulifer Fall. Tlemcen.

Aetorhinus angulatus F, Dj. H.

Globiceps sphegiformis Rossi Dj.

Tlemcen.

Mecomma ambulans Fall. Dj.

Orthotylus prasinus Fall. Tlemcen

(sur le Populus Tre-

mula en nombre) H.

Rio Salato.

» ericetorum Fall. H.

» viridinervis Kb. H.

» virescens Del. & Sc.

Tlemcen H. Dj.

Orthotylus marginatus var. oran-

niensis Reut. nov. var.

Tlemcen.

» concolor Kb. H.

» bilineatus Fall. Oran.

Heterocordylus tumidicornis H. S,

Dj.« Oran.

» tibialis Hahn. H.

Tlemeen.

Malacocoris chlorizans Fall. Dj.

Onychumenus decolor Fall. Dj.

Oran.

Eurycolpus flaveolus Stal. H.

Oncotylus setulosus H.S. Tlemcen.

» nigricornis Saund H.

Conostethus venustus Fieb. H,

Dj. Tlemcen Oran var. j Reut.

Djebel.

Pachyxyphus lineellus Mls. Rey

Tlemcen.

Thermocoris Munieri Put Dj. Rio

Salato.

Hoplomachus Thunbergi Fall.

Saïdi Flemcen Dj.

Tinicephalus rubiginosus Fieb,

Dj. Oran.

» flavospilosus Reut.

Rio Salato Saïda

H. Dj. en nombre,

Megalocoleus longirostris Fieb. Dj.

d et 2, Rio Salato.

» Krueperi Reut, var.

Dj.

» molliculus Fall,

Tlemcen.

24 - (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

Amblytylus vittiger Reut. nov.

spec. Dj.

» nasutus Kb. B.

Macrotylus elevatus Fieb. H. Dj.

» nigricornis Fieb. Dj.

H. Oran.

» geniculatus Reut. nov.

spec. H. 1 ex.

» Handlirschi Reut. nov.

spec. Tlemcen 2 ex.

» Paykulli Fall. Tlem-

cen Saida H. Dj.

Phylus melanocephalus L. Dj.

» _ plagiatus H. S. Tlemcen,

Psallus ancorifer Fieb. Dj. 4H.

Tlemcen Saida Rio Salato.

» diminutus Kb. Dj. Oran.

» pinicola Reut. Dj.

» Grotchi Scott Tlemcen.

» _ variabilis Fall. Dj. H.

» obscurellus Fall. Dj.

» _ roseus F. var. Tlemcen.

» betuleti Fall. H.

» vitellinus Sch. var. @

Reut. H.

Atractotomus Schmiedeknechti

Reut. nov. spec. Tlemcen.

Atractotomus brevicornis Reut.

nov. spec. Dj.

Criocoris crassicornis Hahn. Rio

Salato Oran Dj. H.

Plagiognathus Chrysanthemi Wolff

partout,

Agalliastes pullus Reut. Tlemcen,

Campylomma Verbasci H.S. Saida.

Auchenocrepis alboscutellata Put.

oase Tiout sur Tamarix Tlemcen.

Megalodactylus macula-rubra M.

RAD; 2ER

Tuponia Hippophaes Fieb. Dj.

Rio Salato.

» Tamaricis Mey H. Rio

Salato et var. oase Tiout

Dj.

Ochrodema fuscilore Reut. Dj.

Plea minutissima L. H.

Corixa hieroglyphica Duf. H.

» semistriata Fieb. et variété

très noire H,

» Fallenii Fieb. H.

» coleoptrata F. H.

» _ lugubris Fieb. H. deux 2

(verisim).

HOMOPTERA.

Gicadetta cantans F. Djebel Antar.

» aestuans F. H.

Phantia longiceps Put. oase Tiout.

Hemitropis arcufera Put Rio Salato

Dj. sur Tamarix,

» seticulosa Leth. Dj.

Cixius nervosus L. Tlemcen.

» cunicularius L. Oran.

» simplex H. S.? H.

Hyalestes obsoletus Sign. H. Rio

Salato.

Oliarus leporinus L. Rio Salato.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 25

Oliarus Panzeri Loew. Saïda Rio

Salato.

» pallens Germ. H.

> adustus Fieb, H.

Almana nov. spec. ? H.

» nov. spec. ? H.

Dictyophora europaea L. Dj. H.

Tlemcen Rio Salato Saida,

Issus acuminatus Leth. Saida Dj.

Hysteropterum impressum Fieb.

Tlemcen.

» Zelleri Kb.? Tlem-

cen Rio Salato,

» liliimacula Costa

H. Dj. Tlemcen

Saida Rio Salato.

Stenocranus lineola Germ. Dj. H.

en nombre.

» longipennis Curt. H.

Kelisia guttula Germ. H. Dj.

Tlemcen.

» vittipennis Sahlb. H. Dj.

Tlemcen.

Conomelus limbatus F. Dj.

Liburnia striatella Fall. Tlemcen

Oran.

» pellucida F. Dj. var.

obscura Fieb. Tlemcen.

» discolor Boh. ? Tlemcen.

» distinguenda Kb.Djebel9.

» propinqua Fieb. Tlem-

cen Saïda H.

» sordidula Stal. Dj.

Dieranotopis hamata Boh. H.

Tettigometra peliotaenia Fieb. H.

Tettigometra costulata Fieb. oase

Tiout H.

» obliqua Pz. Rio

Salato Dj. P.

» picta Fieb. Saida Dj.

» virescens Pz. H.

Tlemcen. var. ? Dj.

» lepida Fieb. oase

Tiout Tlemcan.

» macrocephala Fieb.

Saida.

Ptyelus lineatus L. Rio Salato

Tlemcen Saida.

L. “Djs "Aa:

Tlemcen Saida Rio Salato.

» spumarius

» albipennis F. Tlemcen

DJ Er

» exclamationis Thunb. Dj.

Tlemcen,

» campestris Fall. var. H.

Centrotus chloroticus Fairm. H.

Gargara Genistae F. Dj. Tlemcen.

Megophthalmus scanicus Fall. Dj.

Tlemcen.

Idiocerus populi L. Dj. H.

» spec. Dj.

» spec. Tlemcen.

» ustulatus M. & R. Rio

Salato.

» similis Kb. Tlemcen.

» adustus H.S. Tlemcen.

Bythoscopus flavicollis L. Rio

Salato H.

Pediopsis Tiliae Germ. Dj.

» Freyi Fieb. Tlemcen.

Pediopsis virescens F. Dj. H.

Tlemcen.

Agallia venosa Fall. Dj. H. Saida

Tlemcen.

» brachyptera Boh. H.

Euacanthus interruptus L. Tlem-

cen Dj. H.

Eupelix cuspidata F. Dj.

» producta Germ. Dj.

» spathulata Germ. H.

Acocephalus Striatus L. Dj. Tlem-

cen.

» tricinctus Curt. Dj,

Rio Salato.

Dorydium lanceolatum Burm. Dj.

Gnathodus punctatus Thunb.

Tlemcen.

» roseus Scott. Tlemcen.

Cicadula sexnotata Fall, Oran.

Grypotes pinetellus Boh. H. Dj.

Doratura stylata Boh. Rio Salato

oase Tiout. H. Dj.

» Spec. ? Oran.

Fall.

Tlemcen.

Graphocraerus ventralis

Phlepsius intricatus H. S. oase

Tiout Dj. H. Saïda Rio Salato.

Thamnotettix viridinervis Kb. Dj.

» quadrinotatus F. H.

» Croceus ES:

Tlemcen Saida,

» fenestratus H. S,

H. Dj.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

Thamnotettix tenuis Germ, Dj.

Tlemcen Saida,

» rubrivenosus Scott.

MEDI

» spec. ? Tlemcen.

» sulphurellus Zett.

Tlemcen.

» Martini Leth.

Flemcen.

» abietunis Fall.Dj.H.

» paryphantus Leth.

Oran Dj. var. ru-

brostriatus Put

Oran.

» algiricus Leth, Dj.

Hz:

Athysanus obscurellus Kb. Oran.

Tlemcen Rio Salato

Saida Dj. et H.

» erythrostictus Leth.

Tlemcen.

Fall, H.

» stactogala Am. H. oase

Tiout

Rio Salato,

» plebejus Leth. Dj. H.

Tlemcen.

» obsoletus Kb. Saida

Dj SH.

» dilectus Kb, ? Tlem-

cen H. Oran.

» subfusculus

sur Tamarix

Goniagnathus brevis H. S. Rio

Salato Dj. H.

Jassus commutatus Fieb, Dj. H.

Tlemcen.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 27

Jassus mixtus F. Dj. H. Tlemcen.

Kb. H.

Tlemcen.

Platymetopius major

Deltocephalus thoracicus Fieb, H.

Dj.

» calceolatus Boh. Dj.

» spec. oase Tiout

Rio Salato,

» striata L.? Dj.

» vitripennis ? Tlem-

cen.

» socialis Flor. Dj.

» abdominalis F. Dj.

» cephalotes H. S. H.

» spec. ? Rio Salato H.

» multinotatus Boh.

» pulicaris Fall,

Tlemcen Dj.

» striatus L. H. Dj.

Tlemcen Saïda,

» picturatus Fieb. Dj.

Tlemcen Saïda H.

Aleba albostriella Fall. Dj. var.

Walhbergi Boh. Dj.

Dieraneura micantula Zett. H.

Tlemcen.

» spec. Saida.

Chlorita viresceus Saida H.

» solani Koll Dj.

» viridula Fall, Tlemcen

Saida.

Kybos rubrovenosus Mel, nov.

spec. oase Tiout.

Eupteryx curtisii Flor. Dj. H,

» carpini Fourc. Dj.

Tlemeen Saida.

» stellulata Burn. Tlem-

cen Dj.

» vittata L H.

Typhlocyba Lethierryi Ed. Dj. H.

Zygina scutellaris H. S. Tlemcen

Dj.

» punctulum M. R. Tlem-

cen

mula) H,

(sur populus Tre-

28 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

HEM PDSR

uit Egypte.

DOOR

Mr. A. J. F, FOKKER,

Toen in 1897 mijn jarenlange correspondent Dr. O. Schmiede-

knecht zijn voornemen te kennen gaf weder eens den wandelstaf

op te vatten en eenen entomologischen ontdekkingstocht te onder-

nemen naar Egypte, kwamen wij overeen, dat ik zijne hemiptera

zou overnemen.

In het begin van Maart 1897 ving de reis aan, doch het resultaat

was niet, zooals wij ons dat hadden voorgesteld.

Ofschoon in Egypte zeer interessante soorten te vinden zijn, is

de fauna in ‘’t algemeen veel armer dan b.v. die van Algerie.

Dr. Schmiedeknecht schreef mij dan ook «Aegypten gehört durch

die Einformigkeit seiner ganzen Gegend zu den fiir das Sammeln

um wenigsten geeigneten Ländern. Das Nilthal is durchweg ange-

baut und die Ueberschwemmungen alljährlich lassen keine reiche

Thierwelt aufkommen. Die Wüste beiderseits ist loser Sand oder

dürrer Kalkgestein ohne alle Vegetation”. Daarbij eene levens-

gevaarlijke hitte en buitengewoon dure reiskosten, ezels, fooien, enz.

Zoowel wat Hymenoptera als wat Hemiptera betreft, leverde de reis

veel minder op zoowel in qualiteit als in quantiteit (ruim 1000 stuks

Hemiptera) dan wij ons hadden voorgesteld; toch ontbrak het er

niet aan, dat niet de noodige moeite gedaan was. Zoo had ik

speciaal verzocht te letten op de waterwantsen, waarvan in Egypte

veel merkwaardigs voorkomt. Dr. Schmiedeknecht liet daartoe te

Helouan vertoevende, van de beroemde zwavelbaden het bassin af-

tappen om zoo de waterwantsen en masse machtig te worden,

maar helaas! de ontelbare menigte voorwerpen van Corixa, die hij

aldaar en op andere plaatsen verkreeg, en die ik voor alle zeker-

heid aan ’t oordeel van Dr. Puton onderwierp, waren allen C.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 29

atomaria en hieroglyphica waarvoor men waarlijk niet naar Egypte

behoeft te reizen.

Dit neemt niet weg, dat onder ’t verzamelde eenige interessante

en nieuwe soorten zijn. — Dr. Reuter heeft de meeste Capsiden

en alle Anthrocoriden en Saldiden gedetermineerd.

De navolgende lijst bevat alleen Heteroptera.

De Homoptera zijn nog niet bestemd.

BETER OPT BRAS

Tholagmus flavolineatus F. Nyl

tusschen Kaïro en

Helouan 3 ex.

» Chobauti Put ibidem

1 ex.

Ancyrosoma albolineatum F, ibi-

dem.

Freb Tourrah

bij Kairo,

Aelia Klugü Hahn Tourrah Sak-

korah Wadi Halfi Adelen Tarel.

Ess:

Tourrah. Adelen Tarel.

Sciocoris Helferi

Eusarcoris inconspicuus

Carpocoris nigricornis F. Mokka-

tam, Adelen Tarel.

» arabicus Stäl zwavel-

baden van Helouan.

Verlusia suleicornis F. ibidem.

Bathysolen nubilus Fall. Nyl tus-

schen K. & H.

Coreus affinis H. S. ibidem.

Corizus hyalinus Fall. Tourrah.

Wadi Half.

Agraphopus viridis jak Sakkorah,

Fieb Wadi

Halfi À ex.

Berytus Signoreti

Nysius spec.

Geocoris acuticeps Sign. Adelen

Tarel.

» scutellaris Put, Mit Ra-

hine Mokkatam.

» Henoni Put. Tourrah

Nyl tusschen K. & H,

Engistus boops Duf Sakkorah

Mokkatam. Mit Rahine by

Memphis.

Oxycarenus hyalinipennis Cost

Nyl tusschèn K. &

H. Tourrah, Wadi

Halfi, Mit Rahine,

» collaris M. R. Adelen

Tarel Nyl tusschen

A i.

Plinthisus spec.

Lasiosomus enervis H. S. Nyl

tusschen K. & H.

Put

Wadi Halfi 1 ex.

Scolopostethus affinis Schill. Nyl

tusschen K. en H.

Hahn

Wadi Halfi Sakkorah.

Peritrechus meridionalis

» decoratus

30 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

Notochilus contractus H. S. Wadi

Halfi,

Drymus assimilis Horv. Tourrah,

Ny! tusschen K. & HM.

Catoplatus costatus F var.? ibidem.

Mesovelia vittigera Horv. zwavel-

baden van Helouan in aantal

brachypter, enkele exemplaren

macropter; 1 ex. te Tourrah.

Centroscelicoris pallidispinus Reut.

Nyl tusschen K. & H. 2 ex.

Adelen Tarel.

Reduvius pallipes KI. Wadi Halfi,

Coranus aegyptius F. Tourrah.

1 ex.

» tuberculifer Reut. Wadi

Hal tex:

Nabis capsiformis Ger var Wadi

Halfi Sakkorah. Adelen Tarel

Nyl tusschen K. & H.

Salda pallidipennis Reut, verisim.

Tourrah Adelen Tarel Nyl tus-

schen K. & H.

sylvestris L. Adelen

Tarel Sakkorah Tour-

rah Wadi Halfi.

Anthocoris

» gallarum Ulmi de G,

Nyl tusschen K. & H.

» nemoralis F. ibidem

Tourrah, Wadi Halfi,

Triphleps nigra Wolff Nyltusschen

Ken den

» albidipennis Reut. ge-

meen, Mokkatam Mit Rahine

Tourrah. Nyl tusschen K. & H.

Teratodella insigne Reut. Tour-

Sakkorah. Wadi Halfi

Mokkatam Mit Rahine Nyl tus-

schen K. & H.

Trigonotylus ruficornis Fall. Ade-

rah.

len Tarel. Nyl tus-

schen. 4 KS

Sakkarah.

» pulchellus Hahn Nyl

tusschen K. & H.

Pantiloides pallidus Ramb. Nyl

tusschen K. & H. Arabische

woestijn. Helouan, Tourrah.,

Sakkorah, Adelen Tarel

Eur geyrtus Bellevoyei Réut Tour-

rah. Nyl tusschen K. & H.

Lygus pratensis var gemellatus

H. S. Arabische woestijn. Nyl

tusschen K. & H.

Lygus lucorum Mey. Wadi Halfi.

» rubicundus Fall, Nyl tus-

schen K. & H.

Camptobrochis Martini Put. Mit

Rahine Wadi Halfi Mokkatam,

Sakkorah.

Omphalonotus anomphalus Reut.

Nov. spec.

Systellonotus triguttatus L. Nyl

tusschen K. en H,

parviceps Reut.

Nyl tusschen K. en H. Wadi

Halfi.

Anonychia Fokkeri Reut. nov.

gen, & spec. Wadi Halfi.

Cyrthorrhinus

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HRTEROPTERA. 31

Campylomma Zizyphi Put & Reut.

Wadi Halfi,

Nicolasi Reut. Mok-

katam Mit Rahine

Tourrah, Sakkorah

Helouan Nil tus-

schen K, & H. var.j.

Reut. nov. var.Sak-

korah Wadi Hali;

var. Tourrah Nijl

tusschen K. & H.

Tuponia spec.

Hippophaes Mey. & Fieb.

Mit Rahine.

Tamaricis Perris Mok-

katam, Wadi Halfi. Mit

Rahine Helouan, Adelen-

Tarel. Nijloever tusschen

Ker cou:

Auchenocrepis alboscutellata put.

Mit Rahine Mokkatam.

Belostoma niloticum Stal. Nijl.

Anisops producta Fieb. in aantal

Tourrah Sakkorah Adelen

Tarel,

Corixa atomaria Ill. Adelen Tarel

(8 ex.) zwavelbronnen van

Helouan (zeer licht van

kleur)

» hieroglyphica Duf in massa

Adelen Tarel, Wadi Halfi

zwavelbronnen van He-

louan Tourrah Sakkorah.

32 (MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA.

H Eve Peel REA

uit Zwitserland, Tyrol en Noord Italië.

DOOR

Mr. A. J. F, FOKKER.

De navolgende Hemiptera zijn ten deele gevangen in 1895 bij

een reisje door de weinig bekende Bergamaskische Alpen, ten deele

vroeger of later in andere streken van Tyrol of Zwitserland.

De zeer gewone soorten, die overal voorkomen, zijn weggelaten.

Graphosoma lineatum L. Clusone.

Sehirus luctuosus M. R. Bondione.

» dubius Scop. madonna di

campiglie,

Sciocorus microphthalmus Flor

Viège (Visp.) in 1894.

» macrocephalus Fieb.

Lovere.

» terreus Schr. Fucine.

Bondione.

Peribalus sphacelatus F. var. Tajo.

» albipes F. Capo di ponte.

Carpocoris lynx F. Tajo.

Arenocoris spinipes Fall. Fucine.

Coreus alpinus Horv, Sulden.

Camptopus lateralis Germ. Capo

di ponte Viège.

Alydus rupestris Fieb. Van deze

alpine soort, waarnaar ik dik-

wijls te vergeefs zocht, trof

ik aan den voet van een glet-

scher bij Saas Fee in Septem-

ber 1894 verscheidene ex. aan.

Nysius punctipennis H. S, Fucine,

Geocoris megacephalus Rossi Stilf-

ser joch, Saas Fée, Sulden.

Schill

Capo di ponte.

Heterogaster Artemisiae.

Ischnocoris augustulus Boh. Viege.

Microtoma atrata Goeze Viége.

Eremocoris erraticus F. Saas Fée,

Piesma capitata Wolff Capo di

ponte.

Dictyonata crassicornis Fall. var.

erythrophthalmus Germ. Capo

di ponte.

Monanthia capucina Germ. Zer-

matt.

Coranus tuberculifer Rt. Fucine.

Salda orthochila Fieb. Bondione,

Sulden Trafoi.

Salda C. album Fieb. Sulden

Edolo Saas Fee.

» melanoscela Fieb. Sul-

den Capo di ponte Edolo.

» pallipes F. Sulden

Edolo.

Miris sericans Fieb. Locarno, 2.

(MR. A. J. F. FOKKER) HEMIPTERA HETEROPTERA. 33

Phytocoris Pini Kb. Capo di ponte.

Cälocoris sexguttatus F. Madonna

di Campiglie.

» alpestris Mey ibidem.

» 4 punctatus F. Edalo.

» vandalicus Rossi Capo

di ponte.

Cremnocephalus albolineatus Reut,

Madonna di Campiglie.

Halticus pallicornis F. Madonna

di Campiglie Capo di ponte.

Macrolophus costalis Fieb. Capo

di ponte.

Cyrthopettis geniculata. Fieb.

ibidem.

Dicyphus annulatus Wolff ibidem.

Orthotylus grisescens Dgl. & Scott.

Grimsel.

Macrotylus Paykullii Fall Capo

di ponte.

Psallus salicellus Mey. Zermatt

in aantal.

Agalliastes pullus Reut. Capo di

ponte.

Tuponia Hippophaes Fieb Edolo

in aantal.

HOMOPTER A.

Calocoris Bonelli Latr. In Augus-

tus 1897, niet zeldzaam in

wijnbergen bij Fassano di Gar-

done Riviera.

‘ Tettigometra spec. Dr. Melichar

ignota Capo di ponte,

Tijdschr. v. Entom. XLII.

Tettigometra impressopunctata

Duf. Lovere,

Athysanus stractogala Am, Edolo.

Deltocephalus Linnei Fieb.

Locarno.

Dicraneura Manderstjernae . Kb;

Viège,

CATALOGUS

DER

in Nederland voorkomende Hemiptera,

DOOR

Mr. A. J. F, FOKKER,

N°. 6. ADDENDA ET CORRIGENDA.

In Deel XXXIV van dit Tijdschrift verscheen het vijfde en

laatste gedeelte hiervan. Sinds dien heb ik aan onze inlandsche

fauna niet veel kunnen doen, gedeeltelijk omdat mijn weinige vrije

tijd door niet inlandsche wantsen werd in beslag genomen, hoofd-

zakelijk echter omdat de entomologie door andere bezigheden op

den achtergrond werd gedrongen. Zij geraakte evenwel niet in ’t

vergeethoek , zooals blijkt uit de navolgende nieuwe of zeldzame

„soorten, die voor een deel ook te danken zijn aan de vriendelijke

zendingen van de heeren Dr. de Meyere, Jhr. Dr. Everts, Mr.

Leesberg, van den Brandt, Groll en Kempers.

HETEROPTERA 1)

Corizus rufus Schill fn. nov. spec. Valkeveen bij Naarden, Fokker.

Ischnodemus sabuleti Fall. Zierikzee 5 Fokker 1 Ex. macropter.

Niet nieuw, maar zeer zeldzaam.

Scolopostethus puberulus Horv. fn. nov. spec. Vorden.

Orthostira platychila Fieb. fn. nov. spec. Maastricht 6. Leesberg.

Monanthia quadrimaculata. Wolff fn. nov. spec. Venlo. v. d. Brandt.

Phymata crassipes L. fn. nov. spec. 1 ex. werd door den heer

Groll. 27 Juli 1890 te Groesbeek geklopt.

1) Piezodorus rubrofasciatus F. waarvan Dr. Everts te Hilligersberg in

April 1 ex. ving, is een exotische soort en wordt dus niet opgenomen.

(MR. A. J. F. FOKKER) CATALOGUS DER HEMIPTERA. 35

Aradus corticalis L. fn. nov. spec. Den Haag 6 Everts.

Hebrus pusillus Full, var. erythrocephalus Lap. fn. nov. Kem-

pers Texel 5.

Microvelia pygmaea Duf., niet nieuw, maar hoogst zeldzaam 2 ex.

der brachyptere vorm werden door Jhr. Dr. Everts bij Winters-

‘wijk gevangen.

Gerris gibbifera Schml. var. flaviventris Put. ? fn. nov. Win-

terswijk 7 Fokker.

Harpactor annulatus L. niet nieuw, maar hoogst zeldzaam. Venlo

v. d. Brandt. 3 ex. Gronsveld 6 Leesberg.

Nabis flavomarginatus Scholtz. van den macropteren vorm (ner-

vosus Boh), welke nieuw voor onze fauna is, ving ik 1 stuk

te Lochem 6.

Salda marginalis Fall, fu. nov. spec. In aantal op de heide bij

Lochem en Winterswijk in Juni, Fokker. Het voorkomen van

deze in ’t hooge Noorden te huis behoorende soort hier te lande

is zeer interessant, vooral omdat (zie blz. 233 van deel XXVII

van dit Tijdschrift) men op het voorkomen er van in Nederland

hopen mocht.

Salda palustris Dgl. 1 ex. te Zierikzee in Augustus vermoedelijk

volgens Dr, Reuter tot deze soort behoorend. De soort is dan

nieuw voor de fauna.

Ceratocombus coleoptratus Zett. Van deze soort vroeger in 4 stuk

door den ‘heer Everts bij Valkenburg gevonden, vond hij weder

bij Maarsbergen in Sphagnum in Augustus verscheidene ex.,

die sprongen als vlooien.

Myrmedobia distinguenda Reut. var, Pupalis. Rey. 1 ex. Steeg 6,

Everts, soort en varieteit zijn beiden fn. nov. Volgens den ca-

talogue van Dr. Puton is distinguenda alleen nog gevonden in

de Carpathen.

Capsus scutellaris F. fn. nov. spec. Venlo van den Brandt 1 Ex.

Pilophorus confusus kb. fn. nov. spec. Haamstede 8. Fokker 4 ex.

Stiphrosoma obscurum Ramb. moet vervallen, is = luridum Fall.

Orthocephalus Ferrarii Reut. fn. nov. spec. Oldenzaal 7 Fokker.

Pachytomella Passerinii Costa fn. nov. spec. Culemburg de Meyere,

36 (MR. A. J. F. FOKKER) CATALOGUS DER HEMIPTERA.

Psallus roseus Fall. var. Alni F. Haamstede 8 Fokker.

» luridus Reut. fn. nov. spec. Oldenzaal 7 Fokker.

HOMOPTER A.

Cixius simplex H. S. fn. nov. spec. Oldenzaal 7 Fokker.

Chloriona prasinula Fieb. fn. nov. spec. Zierikzee 6 Fokker.

Idiocerus Herrichii Kb. fn. nov. spec. Haamstede 8 Fokker.

Bythoscopus rufusculus Fieb. fn. nov. spec. Santpoort 7 de Meyere.

Cicadula 7. motata Fall. fn. nov. spec. Bussum 7. de Meyere 1 ex.

15 Januari 1899.

AANTEEKENINGEN

OVER EENIGE

MACRO-LEPIDOPTER A.

DOOR

H, A, DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL,

(Hierbij Plaat 2).

Lycaena Argus L. (Aegon Schiff).

In aansluiting met mijn stukje over Lycaena Argus L. en

Aegon Schiff (Tijdschr. v. Ent. 40, pag. 229), kan ik nu mede-

deelen, dat door mij de variëteit Argyrognomon Bergstr.

(Argus L.), ook onder Apeldoorn, en wel op een laag gelegen

stuk heidegrond nabij het Apeldoornsche kanaal, is waargenomen.

Ware ik vroeger van meening dat, naar aanleiding der door

mij waargenomen vliegplaatsen, de variëteit, ten minste in ons

land, bepaald bleef tot hoog gelegen dorre gronden, zoo blijkt uit

het aantreffen van haar onder Apeldoorn op een laag gelegen

terrein, dat ik in eene dwaling verkeerde. De bodem echter van

dat terrein bestond uit een’ grintbank, waardoor op de diepere

plaatsen het water meer of minder bleef staan en zich een laagje

humus gevormd had, tengevolge waarvan men daar dan ook

Gentiaan (Gentiana Pneumonanthe L.) en het vliegenvangertje

(Drosera rotundifolia L ) aantrof; op de iets hooger gelegen plek-

ken vond men het dorre korstmos Over het algemeen kenmerkte

het terrein zich door eenen armoedigen plantengroei.

Opmerkelijk is het, dat de variëteit, die gewoonlijk grooter dan

38 (H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL.) AANTEEKENINGEN

de {ype is, op genoemd terrein in grootte niet van haar te on-

derscheiden was. De vlucht der gevangen 33 bedroeg 22— 27 mM.

daarentegen ving ik een mannelijk exemplaar van de type met

eene vlucht van 30 mM.

De kleur aan den onderkant wisselde bij de dd der variëteit af

van blauwgrijs tot grijsbruin, bij de type was de kleur donkerder

dan dit in den regel het geval is en wel in die mate, dat alléén

het onderzoek met de loupe beslissen kon of ik de type of de

variëteit voor mij had. Bij de 22 is dit steeds noodzakelijk, aan-

gezien bij deze in de kleur niet het minste verschil is tusschen

de type en de variëteit.

Thecla W. album Kn. Pl. 2, Fig. 1.

Op. pag. 65 van deel I, heeft de heer P. C. T. Snellen in

zijn werk reeds bovengenoemde soort beschreven en op pag. 1127

van deel II, de vangst in Limburg vermeld.

Daar ik destijds nog niet het genoegen had den heer P, C. T.

Snellen te kennen en ik later vergeten heb ZE. mede te deelen,

dat ook door mij genoemde soort gevangen was, zoo vermeld ik

alsnog dat dit heeft plaats gehad:

den Alden Juli 1880, den 12den Juli 1881 te Kapelle bij

Goes en den 18den Juli 1882, in de nabijheid van Scheveningen,

steeds slechts een exemplaar.

De afbeelding heb ik gemaakt naar het zeer gave exemplaar

den 12den Juli te Kapelle bij Goes gevangen.

Bi) de beschrijving door den heer Snellen wenschte ik nog te

voegen, dat genoemde soort in evenredigheid het langste staartje

van al onze inlandsche Thecla’s bezit.

Melitaea Aurinia v. Rott. Ab. Pl. 2, Fig. 2.

De afgebeelde aberatie van bovengenoemde soort door mij 13 Juni

1891 te Apeldoorn gevangen, is door den heer P. C. T. Snellen

in het Tijdschr. v. Ent. 36, pag. 191 beschreven.

Melitaea Athalia Esp. var. Navarina S. Pl, 2, Fig. 3.

Bovengenoemde variëteit door mij 28 Juni 1890 te Apeldoorn

OVER EENIGE MACRO-LEPIDOPTERA. 39

gevangen, is door den heer P. G, T. Snellen in het Tijdschr, v.

Ent. 36, pag. 192, beschreven. Een tweede exemplaar heb ik

niet meer aangetroffen, maar wel heb ik kort geleden van den

heer Latiers een exemplaar van Melitaea Athalia Esp. ontvangen,

dat door ZE. 18 Juni 1898 te Kerkrade gevangen is en dat door

de zeer donkere kleur gereedelijk als een overgang tot de var.

Navarina kan beschouwd worden. Het is op plaat 2, bij fig. 4,

afgebeeld.

Orrhodia vaccinii L. var. spadicea Hb.

PL 2, Fig. 5,

Onder de honderden Orrhodia’s die ik in den nazomer steeds

op de smeer aantref, (het is mij voorgekomen, dat ik in éénen

omgang over de 200 stuks telde), is het mij slechts eens, op 25

Sept. 1895, gelukt de variëteit Spadicea Hb. te vinden, wel een

bewijs, dat deze var. ten minste onder Apeldoorn — en ik geloof

wel in ons geheele land — zeldzaam is, daarom vond ik het de

moeite waard, haar af te beelden.

Orrhodia ligula Esp. Var. of Ab.? Pl. 2, Fig. 6.

De hierbij afgebeelde variëteit of aberatie is mij onbekend en

ik vind haar ook nergens beschreven, den 16den October 1896

werd zij alhier door mij gevangen.

De vleugels zijn iets smaller dan Ligula ze gewoonlijk heeft,

over de vleugels ligt meer glans en van daar zoude de naam van

Polita niet misplaatst zijn, ware het niet, dat de beschrijving van

deze variëteit niet op haar past.

Acidalia emutaria Hb. Pl. 2, Fig, 7a en 4.

Deze voor de Fauna van Nederland nieuwe Acidalia is door mij

10 Aug. 1897 te Kapelle bij Goes gevangen.

De heer P. C. T. Snellen heeft haar in het Tjdschr. v. Ent. 40

pag. 313 beschreven, bij abuis staat daar als datum 10 Juli in

plaats van 10 Augustus. Eene beschrijving bij deze teekening is

dus overbodig, alleen wil ik nog vermelden, dat bij mijn exem-

40 (H. A. DE VOS TOT NEDERV. CAPPEL.) AANT. O. MACRO-LEPIDOPT.

plaar de franjelijn niet op de adereinden, maar in de cellen ver-

dikt is.

Het exemplaar is door mij op smeer gevangen en ik voeg hier

nog bij, dat ik den volgenden dag er weder een op de smeer

aantrof, dat mij helaas ontsnapte,

Eupithecia laquearia H. S. Pl. 2, Fig. 8a en 4.

Deze eveneens voor de Fauna van Nederland nieuwe soort door

den heer H. Crommelin 4 Juli 1897 te Houthem in Limburg

gevangen en welwillend aan mij afgestaan, is door den P. C. T.

Snellen in dit tijdschrift, deel 40, pag. 325, beschreven.

Apeldoorn, Januari 1899.

Verbeteringen en Aanvullingen

IN DEN

Catalogue of the described Diptera

from South Asia.

DOOR

F. M. VAN DER WULE.

In de jongste wintervergadering der Entomologische Vereeniging

van 22 Januari 1899 (zie het Verslag op blz. 24) besprak ik

den bovengemelden Catalogus en wees op de daarin voorkomende

fouten en gebreken, alsmede op talrijke bijvoegingen, die sedert

het verschijnen waren noodig geworden, Ik berekende toen, dat

het getal der bekend geworden Dipterg-soorten uit Zuid-Azië tot

2935 was gestegen. In den korten tijd, na deze mededeeling

verloopen, is dat getal nog vermeerderd door sedert publiek ge-

maakte beschrijvingen van verscheidene nieuwe soorten.

De Catalogus van 1896 bevatte . . . . 2889 soorten.

Bijgekomen zijn:

Vroeger reeds beschreven soorten, die niet in

den Catalogus waren vermeld . . . . 13

Sedert de uitgave beschreven nieuwe soorten. 87

— 100 »

Tre 2989. =>

42 (E.M. VAN DER WULP.) VERBETERINGEN EN AANVULLINGEN

Tr. 2989 soorten.

Daarentegen moeten vervallen:

Soorten in dubbel emplooi vermeld . . . 6

Soorten die niet tot de Zuid-Aziatische fauna

behooren si mp sh sea a ee

Soorten, die als synoniem met anderen zijn

gebleken CU EEE EN o

——_ 359»

Zoodat ten slotte het getal der bekend ——

gemaakte Zuid-Aziatische soorten bedraagt 2954 »

Dit alles is opgenomen in het hier volgende overzicht, dat als

een voorloopig supplement op den Catalogus kan worden aan-

gemerkt.

I. Bijvoegingen tot de bibliographische Lijst.

-BRAUER (F.). — Gyrostigma sumatrensis (Verhand, Zool. bot,

Gesellsch. Wien. XXXIV, 1884, p. 269).

— Beiträge zur Kenntniss aussereuropäischen Oestriden

(Denkschriften der Kais. Acad, der Wissensch, in

Wien, LXIV. 1896. p. 259).

JACOBSON (G.), — Catalogus specierum subfamiliae Gelyphidarum

(Annuaire du Musée Zool. de l’Acad. Imp. des

Sciences de St. Petersbourg, 1896. p. 246).

KERTÉSZ (C.). — Uj.-Guinea Légy-faunajäbél (Természetrajzi

Füzetek, XX. 1897. p. 611).

— Loxoneura facialis n. sp. (1. c. p. 617).

— Cleitamia Osten-Sackeni n. sp. (1. c. XXI, 1898.

p. 494).

— Verzeichniss einiger von L, Biró in Neu-Guinea und

am Malayischen Archipel gesammelten Dipteren (id,

XXII, 1899. p. 175).

— Die Cleitamia-Arten Neu Guinea’s (Ann. Mus. Ge-

nova, XXXIX, 1899) piloni):

WIEDEMANN. (CG. R. W.). — Monographia generis Midarum.

Kiel, 1829.

IN DEN CATALOGUE OF 8. ASIATIC DIPTERA. 43

~ Wuzp (F. M. van DER). — Aanteekeningen betreffende Oost-

Indische

11896. p:

1898. p.

Diptera (Tijdschr. voor Entom. XXXIX,

95; id, XL, 1897. p. 184; id. XLI,

115 en 205).

a Zur Dipteren-Fauna von Ceylon (Természetrajzi Fü-

zetek, XX, 1897. p. 136).

— Agromyza minutissima (1. c. XX, 1897. p. 613). "

-~ Dipteren aus Neu Guinea (1. c. XXI, 1898. p. 409).

— A new species of Microstylum (Notes from the Leyden

Museum, XVIII, 1897, p. 241).

— On Habropogon jucundus v. d. W. (Notes from the

Blz. 31. regel 5 v.o. Fabr, Syst. Antl. voeg bij: 53. 9.

86...»

» »

31 »

39. >»

» »

47. D

» »

GAS)

» »

Do ID

DO »

SV a)

» »

Leyden Museum, XX, 1899. p. 231).

Verbetering van schrijf- of drukfouten. !).

18 »

achter Auss. Zweifl, I. 38.

vallen pl 26 1:

Tijdschr. v. Entom. XXII. lees: XXIII.

Pselliophora chrysopila. lees: Ps. chryso-

moet ver-

phila.

Dipt Sum. exp. 40: 1. lees: 11.4,

achter Sumatra voeg bij: Ceylon.

Walks 1..c. Vo. 147,5. lees: 145.5:

Process inno Soc I te leesı: 21.28.

Proc. Linn. Soc. IV. 104. lees: IV. 100.

Proc” Linn. Soc. IV. 102. lees: IV. 101.

Walk lee 1082 23. tees 4109... 93:

Proc Linn, Soca im lees 12.100:

Adraga univieta. lees: A. univitta.

: Proc tlinn: Soca LIL Ss, lees? 1808

1) Behalve die reeds aan het slot van den Catalogus vermeld.

44 (F.M.VAN DER WULP.) VERBETERINGEN EN AANVULLINGEN

Blz. 58. regel 11 v. b.

& ©

oe db a a U 00

10 »

Denkschr. K. Ac. Wiss. Wien, XLIV.

19. lees: XLIV. 75.

„Macq. Le AIT 198888 ve bp)

b. Europe and Senegal. voeg bij: New Holland.

voeg bij: id. supp. 4. 113.

Not Leyd. Mus. VII. 83. 38. lees: VII.

83. 39.

East India. lees: Ceylon.

. Nat. Tijdschr. "Ned. Ind, VIINS36 220!

lees: XVII. 86. 20.

Mierostylum Rhyphae. lees: M. Rhypae.

Microstylum Polygnotes. lees: M. Poly-

gnotus.

. Microstylum brevipenne. lees: M.brunnipenne.

Microstylum trimelus. lees: M. trimélas.

Ann. Mus. Gen. XVI. 418. lees: XVI. 428.

. Walk. L c. n. ser. IV. 282. lees: V. 282.

Walk. l'e. TM. S7. 28: lees: TE Sinise:

achter Bengal. voeg bij: Gelebes, Ambon.

. Tijdschr. v. Entom. XV. 266. 17. lees:

Vie 20 ONE

. Ommatius concinnens. lees: 0, concinens.

b. List Dipt. Brit. Mus. III. 528, lees: III, 538.

. Er. volucelloides Walk. Proc. Linn. Soc.

VII. 213. 50. lees: Awona volucelloides

Walk. Proc. Linn. Soc, Vil 212750.

. “Trans. Ent. Soc. 2 "ser IV. 7. lees: LV. 195:

Trans, Ent. Soc. 2 ser. IV. 204. lees:

IV. 201.

Leiosia v. d. Wulp. voeg bij: Tijdschr.

v. Entom. XXX VI, 185 (1893)

Auss. Zweifl, II. 276. 12. lees: II. 376. 12.

Walk. l.c. IV. 291. 79. lees: V. 291. 79.

Trans. Linn. Soc, XVII. 309. lees:

XVIIL 309.

IN DEN CATALOGUE OF S. ASIATIO DIPTERA. 45

Blz. 174. regel 2 v. b.

» »

1495 Tp

» »

1904905

SAN y

189701)

190, »

191, »

» »

20850

40” vb:

19: AT

6 veh.

UNS

Trans. Linn, Soc. XVII. 308, lees:

XVIII. 308,

Trans. Linn. Soc. XVII, 299. lees:

XVIII: 299:

Trans. Linn, Soc. XVII 546. lees:

XVIII, 546,

Trans. Liane (soca VIT! 3102 slees=

XVIII, 310.

Ind. Mus. Notes, I. 122, lees: I. 192,

Stenopterina trivittata Walk. List Dipt.

Brit. Mus. IV. 1072. voeg bij: (Dacus).

Ann, Mus, Gen. VII, 465, lees: XVI. 465.

Asyntoma, lees: Asyntona.

id. V. 295. 88, lees: V, 262, 16.

Dipt. exot. Il, 3. 221. pl. 30 f. 1. lees:

pl330.. 202%

Dipt. exot. supp. 3.63. 1. voeg bij: pl. 7 f. 9.

Dipt. exot. supp. 4. 285. 1, lees: 4. 2861.

Trans. Zool. Soc. I. 291. voeg bij:

pl. 36 f. 29—34.

III. Vroeger reeds beschreven soorten, welke niet in den

Catalogus zijn vermeld.

Blz. 34. Culea zonatipes Walk. Proc. Linn. Soc. V. 229, 2. —

Dorey, Nieuw Guinea,

» filipes Walk. |. c. V. 229. 3. — Dorey, Nieuw

Guinea.

» 91. Promachus leoninus Löw, Linn. Ent. HI, 404; v. d. Wulp,

Tijdschr. v. Entom. XLI, 131, pl. 4 f. 6. — Darjeeling.

Deze soort was oorspronkelijk beschreven naar exem-

plaren van de Grieksche eilanden en Klein-Azië, maar

is nu gebleken ook in de Himalaja-streek voor te komen.

» 94, Asilus superveniens Walk. Proc. Linn, Soc, II, 128. 3. —

Aroe,

L Blz.

(EF. M. VAN DER WULP.) VERBETERINGEN EN AANVULLINGEN

115.

23.

88.

Eristalis tortuosus Walk. Proc. Linn. Soc. V. 266. 13. —

Tond.

. Lristalomyia saphirina Big. Ann. Soc. Ent. France, 5.

X. 230. — Nieuw Guinea.

. Gyrostigma sumatrensis Brauer, Verh. Zool. bot. Ges.

XXXIV. 269. pl, X. id. Denkschr. KEAC Wiss

Wien, LXIV. 264. — De larve in de maag van

Rhinoceros sumatrensis; de imago onbekend.

Cobboldia elephantis (Gastrophilus elephantis) Cobbold,

Trans. Linn. Soc. 2 ser. II (1881) 246 (de larve);

Brauer, Wien. Ent. Zeitschr. VI (1887) 217 (larve);

id, Sitz. Ber. K. Ac. Wiss. Wien, 2 Juli 1896 (imago);

id. Denkschr. K. Ac. Wiss. Wien, LXIV. 266.

. Echinomyia sarcophagoides Walk. Proc. Linn. Soc. V,

303 2 donk

. Platystoma atomaria Walk. Proc, Linn. Soc. V. 293. 84. —

Batjan.

(De naam is in conflict met P/. atomarium Walk.

Le. IV.148, welke echter synoniem is met P/. stellata

Walk. en punctiplena Walk.).

Dacus concisus Walk. Proc. Linn Soc. V. 252. — Nieuw

Guinea.

Is eene soort verschillend van Dacus (Strumeta)

concisus Walk. 1. c. VII. 220. 84, van Waigoe.

. Hippobosca maculata Leach, Mem. Werner Soc. Edin-

burg, II. 553. pl. 26 f. 11—13. — Oost-Indië.

» aegyptiaca Macq. Dipt. exot. II. 3. 274. pl.

34 f. 5; syn. ZH. Wahlenbergiana Saenn.

Neue exot. Dipt. 98. 132. pl. 2 £ 13. —

Egypte, Kafferland —- Komt ook in Bengale

voor (zie Indian Mus. Notes, IV. 2. 79).

IN DEN CATALOGUE OF 8. ASIATIC DIPTERA. 47

IV. Soorten nieuw beschreven sedert de samenstelling

van den Catalogus.

Blz, 47. Hermetia albitarsis v.d, Wulp, Termész, Füz. XXI. 409,

— Nieuw Guinea

» 50. Chloromyia stigmatica v.d. Wulp, Le. 411.8. — Nieuw

Guinea.

» 51, Salduba signatipennis v.d, Wulp, 1, c. 412. 12. — Nieuw

Guinea.

» evigua v. d. Wulp, |. c. 413. 13. — Nieuw

Guinea.

» 57, Pachygaster lativentris v.d, Wulp, L c. 416, 21. — Nieuw

Guinea.

» limbipennis v. d. Wulp, L c. 417. 22, —

Nieuw Guinea.

Obrapa argentata v.d. Wulp, Le. 417. 24, pl. 20 f. 5, —

Nieuw Guinea,

» 69. Phycus nitidus v.d. Wulp, Termész. Füz. XX. 137. 5. —

Ceylon.

SCENOPINIDAE,

Scenopinus Latr. Hist. nat. Crust. et Ins. XIV, 392

(1805).

Scenopinus Biröi Kert. Termész. Füz, XXII 173. —

Nieuw Guinea.

» 75. Mydas Fruhstorfert v.d Wulp, Tijdschr, v. Entom, XXXIX.

98. pl. 2 f. 3—5. — Java.

» 78. Cenopogon v. d. Wulp, Tijdschr. v. Entom, XLI, 120

(1898).

Cenopogon voleatus Walk. List Dipt. Brit. Mus. IL 346

(Dasypogon). — Himalaja (Darjeeling), China,

Java.

Syn. Dasypogon Hypsaon Walk. |. ec. 318.

» Cenopogon bifidus v.d, Wulp, Tijdschr. v. Entom.

XLI 12%, ple 3 1006.

48 (F.M. VAN DER WULP.) VERBETERINGEN EN AANVULLINGEN

Kolonel Yerbury te Londen heeft mij medegedeeld, dat Dasy-

pogon volcatus Walk. en Hypsaon Walk., waarvan hij de typische

exemplaren in het Britsch Museum heeft onderzocht, de beide

seksen zijn van eene en dezelfde soort en beiden geheel overeen-

komen met mijn’ Cenopogon bifidus. De zwarte beharing aan de

pooten van D. volcatus, waarvan in Walker’s beschrijving wordt

gewaagd (en die mij terughield van mijne soort met die van Walker

te identifieeren), is, volgens den heer Yerbury, niet aan het

typische voorwerp terug te vinden; de pooten hebben alleen de

gele borstels, zooals in mijne beschrijving is vermeld.

Blz. 80. Microstylum Oberthirii v d. Wulp, Notes from the Leyden

Museum, XVIII. 241, — Siào Lou, op de

grenzen tusschen Thibet en China,

» fulviventre v. d. Wulp, Tijdschr. v. Entom.

XLI, 116. — Oost-Indië.

» albolineatum v. 4. Wulp, I. c. 118. — Darjeeling.

» 87. Laphria egregia v.d. Wulp, 1. c. 123, pl. 3 f. 8. — Noord-

Borneo,

» gilwoides v. d. Wulp, |. c. 124. pl. 4 f. 1. —

Darjeeling.

» | aberrans v.d. Wulp, l.c. 126. — Java.

» furva v. d. Wulp, Le. 127. — Darjeeling.

» erythropus v.d. Wulp, L c. 129. — Nieuw

Pommeren.

» 95. Machimus Löw, Linn. Ent. IV. 1 (1849).

Machimus coruscus v.d, Wulp, Tijdschr, v. Entom. XLI.

138. — Java.

Cinadus v.d, Wulp, Tijdschr. v. Entom. XLI. 139(1897).

Cinadus spurius v.d. Wulp, 1, c. 140. pl. 5 f. 1. — Gelebes.

» spretus v.d. Wulp, I. c. 141, — Java.

» 96. Mochtherus rutilans v. dà. Wulp, 1. c. 143. — Nieuw

Pommeren.

» 97. Itamus melanopygus v.d. Wulp, Le. 146. — Celebes.

» spinicauda v.d. Wulp, L c. 147. — Celebes.

Threnia Schin. Verh, zool. bot, Ges. XVI. 674 (1866).

Blz. 100.

de 101,

104.

106.

1075

120.

IN DEN CATALOGUE OF 8. ASIATIC DIPTERA. 49

Threnia microtelus v.d. Wulp, Tijdschr. v. Entom. XLI.

147, pl. 5 f. 10, — Java,

» acanthura v.d. Wulp, 1. c. 149, — Java.

Allocotasia praeacuta v.d, Wulp, |. c. 151. — Java.

Ommatius hyalinipennis v.d. Wulp, L c. 152, — Nieuw

Pommeren,

Hybos geniculatus v.d. Wulp, Termész. Füz, XX. 137.

6. — Ceylon.

>» Bezzi Kert. Termész. Füz. XXII, 175. — Nieuw

Guinea,

» papuanus Kert. |, c, 175. — Nieuw Guinea,

Parahybos Kert. Termész. Füz. XXII. 176 (1899).

Parahybos iridipennis Kert. 1, c — Nieuw Guinea.

Elaphropeza fulvithoraz v. d. Wulp, Termész. Füz. XX.

138. 7, — Ceylon.

Psilopus spinifer v.d, Wulp, Tijdschr. v. Entom. XXXIX,

101. pl. 2 f. 8-10. — Java.

» anthracoides v. d. Wulp, lee. 102, pl. 2 f. 11,

12. — Java.

Ceria metallina v. d. Wulp, Termesz. Füz. XXI. 420, -

32. — Nieuw Guinea.

Microdon obscurus v. 4 Wulp, 1. c, 421, 33, — Nieuw

Guinea,

Melithreptus distinetus Kert. Termész. Füz. XXIL 177.

11. — Nieuw Guinea.

» Novae- Gwineae Kert. 1, c. 178, 12, — Nieuw

Guinea,

. Bacha rubella v.d. Wulp, 1 c. 423. 40. — Nieuw Guinea,

> mundulav.d. Wulp, l.c. 423. 41, — Nieuw Guinea,

. Pipunculus parvulus v.d. Wulp, l.c. 424, 42, — Nieuw

Guinea.

Platypeza Wulpw Kert. Termész. Füz. XXII. 179, 13. —

Nieuw Guinea,

126. Hehinomyia lampros v. 4 Wulp, Tijdschr, v. Entom,

XXXIX, 105, — Java,

Tijdschr, v. Entom. XLII. 4

(F. M. VAN DER WULP.) VERBETERINGEN EN AANVULLINGEN

Blz. 126. Paratachina vulpecula v.d. Wulp, 1. c. 106. pl. 2 f. 14—

136.

138.

173.

1779:

4419.

180.

182.

16. — Java.

Siphona gedeana v.d. Wulp, Lc. 109. — Java.

Dexia fuscicostalis v.d. Wulp, Termész, Füz. XX. 139.

11. — Ceylon.

5. Nerius Mocsaryi Kert. Termesz. Füz. XXII. 181. 19. —

Nieuw Guinea.

. Nothybus biguttatus v.d. Wulp, Tijdschr. v. Entom, XXXIX.

112. pl. 2 f. 18, 19. — Java.

. Teleopsis rubicunda v.d. Wulp, Tijdschr. v. Entom. XL.

196. 6. pl. 8 f, 6. — Java, Nias.

Loxoneura facialis Kert. Termész, Fiz. XX. 617. — Assam.

Cleitamia Osten-Sackeni Kert. l.c. XXI, 494; id. XXI,

184; Ann. Mus. Genova, XXXIX, 563.

pl. 7 f. 5. — Nieuw Guinea.

» similis Kert. Ann. Mus, Genova, XXXIX, 562.

pl. 7 f. 4, — Nieuw Guinea.

» rivelloides Kert. 1, c. 564. pl. 7 f, 6, —

Nieuw Guinea.

» Rüderi Kert. 1. c. 565. pl. 7 f. 7. — Nieuw

Guinea,

» Gestroi Kert, 1, c. 566. pl. 7 f. 8. — Nieuw

Guinea.

Loriomyia Kert. Ann. Mus, Genova, XXXIX. 567 (1899).

Loriomyia guttipennis Kert. 1, c. 567. pl. 7 f.9. — Nieuw

Guinea,

Rivellia (Scotinosoma) eximia v.d Wulp, Termész, Fiz.

XX. 140. 19. pl. 3 f. 1. — Ceylon.

Stenopterina geniculata v. d. Wulp, Tijdschr. v. Entom.

XLI. 206, 3. — Java.

» rufifemorata v.d. Wulp, Le. 207. 4.- Java.

» unimaculata Kert. Termész. Füz, XXII, 185,

29. — Nieuw Guinea.

Naupoda ypsilon v. 4 Wulp, Tijdschr. v. Entom. XLI.

206. 2, — Java,

Blz. 182,

195.

196,

197

198.

203.

IN DEN CATALOGUE OF 8. ASIATIO DIPTERA. 51

Icteroptera v.d. Wulp, Tijdschr. v. Entom. XLI, 212

(1898).

Icteroptera limbipennis v.d. Wulp, Le. 213. 7. — Java,

» maculata v.d. Wulp, l.c. 213. 8. — Nias.

. Euxesta? parvula v.d, Wulp, Termész. Fiz, XX. 141.

20. pl, 3 f. 2. — Ceylon.

A. Xiria Lavinia v.d, Wulp, Tijdschr. v. Entom. XLI. 210.

6. — Java.

. Anomoea Walk. Entom, Mag. III. 80 (1836).

Anomoea alboscutellata v. d Wulp, Tijdschr. v. Entom,

XLI. 217. 4, — Sumatra.

Lauxania cupreiventris v. d. Wulp, Termész. Füz. XX.

142. 24, — Ceylon.

» fuscipennis v. d. Wulp, 1. c. 142, 25. — Ceylon.

» tripunctata v.d, Wulp, 1. c. 142. 26. — Ceylon.

Minettia Lichtwardti Kert. Termész, Fiz, XXII 361, —

Nieuw Guinea,

Pachycerina Macq. Suit. à Buff. IL 511 (1835).

Pachycerina flaviceps Kert, Termész Füz, XXI. 191, 38.

— Nieuw Guinea.

Teratocranum Kert. l.c, 189 (1899).

Teratocranum Beckeri Kert, 1. c. 190, 37. — Nieuw Guinea.

Celyphus chinensis Jacobs. Annuaires du Mus. Zoolog, de

St. Pétersbourg, 1896, 250. — China.

. Oscinis argyropa Kert. Termész. Füz. XXII. 39. — Nieuw

Guinea,

» papuana Kert, 1. c, 40. — Nieuw Guinea.

» albitarsis Kert. 1, c. 41. — Nieuw Guinea,

Leptomyza Macq. Suit. à Buff, II. 580 (1835).

Leptomyza variipennis v. d. Wulp, Termész. Füz. XX.

143. 28. pl. 3 f 3, 4. — Ceylon.

Stegana Meig. Syst. Beschr. VI. 79 (1830).

Stegana lateralis v. d. Wulp, Termész. Füz. XX, 143.

29. — Ceylon.

Erima Kert. Termész. Füz. XXII. 193 (1899).

52 (Fr. M. VAN DER WULP.) VERBETERINGEN EN AANVULLINGEN

Blz. 203. Prima fasciata Kert. 1. c. 193. 43. — Nieuw Guinea.

Drosophila maculwentris v.d. Wulp, Termész, Füz. XX.

f 142. 27. — Ceylon.

Monocera v.d. Wulp, Termész. Füz. XXI, 425 (1898).

Monocera monstruosa v.d, Wulp, l.c. 425. 40. pl. 20

f. 8. — Nieuw Guinea.

» 205, Agromyza solita v. d. Wulp, Termész, Füz. XX. 143.

30, — Ceylon.

Desmometopa Löw, Dipt. Amer, sept. Gent. VI, n°. 96

(1865).

Desmometopa minutissima v.d, Wulp, Termész. Füz. XX,

613 (Agromyza), Mik, Wien. Ent. Zeitung,

XVI, 146. — Nieuw Guinea.

» singaporensis Kert. Termész, Fiiz, XXII, 194.

44, — Singapore.

» 206. Olfersia longirostris v.d. Wulp, Termész. Füz. XX. 144.

31. — Ceylon,

V. Soorten die uit den Catalogus moeten vervallen.

a, Als bij vergissing in dubbel emplooi vermeld:

Blz. 52 Odontomyia maculipennis Macq. (zie Negritomyia maculi-

pennis Macq. blz. 53).

» 60. Tabanus longirostris Walk. (zie Pangonia longirostris Hardw.

blz. 64.)

» 165. Nerius cyaneus Guér. (zie Angitula cyanea Guér. blz. 183).

» 180. Herina fusca Thoms. (zie Rivellia fusca Thoms. blz. 179).

» 187, Dacus trivittatus Walk. (zie Stenopterina trivittata Walk.

blz, 479);

» 188. Dacus divergens Walk., reeds vermeld op blz. 187.

6. Als niet in Zuid-Azië voorkomende :

Blz. 93. Asilus nigritarsis Macq. van Hobartstown in Tasmanië.

» 1!4. Eristalis semicirculus Walk. van Honduras.

» 165. Nerius rubescens Macq. van Brazilié,

IN DEN CATALOGUE OF 8. ASIATIC DIPTERA. 53

Blz 178. Eniconeura fenestralis Macq. — Bij het samenstellen van

171%

1.91%

CANS

Blz.

ar»

o1.

57.

10.

74.

18.

80.

81.

98,

99.

108.

den Catalogus heb ik over het hoofd gezien, dat Löw

reeds den generieken naam had vervangen door Clitodoxa

(Mon. Dipt. N. Amer. III 42) en tegelijk daarbij ver-

meldde, dat hij van Clitodowa (Eniconeura) fenestralis

Macq. een exemplaar van Guinea had gezien ; ook Bigot

ontving de soort van West-Afrika.

Diopsis Trentepohlii Westw. van Guinea.

Urophora vittithorax Macq. is synoniem met de Brazi-

liaansche Dacus serpentinus Wied, die tot het genus

Aerotova Löw (Anastrepha Schin.) hehoort. Macquart noemt

als vaderland « Indes », en bedoelde wellicht « Indes occiden-

tales », (zie Löw, Mon. Dipt. N. Amer. III. 227).

synoniem gebleken met andere soorten :

Microchrysa annulipes Thoms., zijnde het 9 van M, fla-

vwentris Wied. blz. 50.

Gabaza argentea Walk., syn. met Wallacea argentea Dol.

Exoprosopa coerulcipennis Dol. , syn. met 2. Tantalus Fabr.

Comastus pulchellus v. d. Wulp, syn. met Æucharimyia

dives Big. — Volgens mededeeling van den heer Yerbury

zijn het de beide seksen van dezelfde soort, daar hij

ze in coitu op Ceylon heeft gevangen, |

Habropogon jucundus v.d. Wulp, syn. met Seylaticus ver-

tebratus Big.

Microstylum spinitarse Macy., syn. met M. Vica Walk.

biz-79;

Dasypogon volcatus Wik. en Hypsaon WIk. syn. met

Cenopogon bifidus v.d. Wulp (zie hiervoren).

Itamus dipygus Schin., syn. met I. longistylus Wied.

Ommatius concinens v. d. Wulp, syn. met O. ‚fulvidus

Wied.

Ommatius noctifer Walk. (alsmede O. spinibarlis v. d. Wulp),

syn. met O. minor Dol.

Humerus argentipes Walk. syn. met £. argyropus Dol.

Blz.

(F.

M. VAN DER WULP.) VERBETERINGEN EN AANVULLINGEN

117. Xiphopheromyia glossata Big., syn. met Lycastris albipes

Walk. (volgens mededeeling van den heer Yerbury,

na vergelijking van typische exemplaren in het Britsch

Museum),

165. Nerius tibialis Dol. en N. mantoides Walk., syn. met

171.

N. annulipes Dol. (zie Kertész, Termész. Füz., XXII.

p. 181; ook N. inermis Schin., syn. met N. lineolatus

Wied. (zie Kertész, |. c.)

Diopsis Westwoodii de Haan, syn. met D. indica Westw.

» attenuata Dol, (met D. latimana Rond. en lativola

Rond.), syn. met D. Dalmanni Wied.

» apicalis Dol. (met D. graminicola Dol.), syn.

met D. indica Westw.

186. Dacus fascipennis Wied., syn. met D. umbrosus Fabr,

187. Dacus (Strumeta) conformis Walk., als voren.

192. Trypeta Elimia Walk. (met Ortalis regularis Dol), syn.

met Zrypeta (Anomoea) fossata Fabr,

195. Oxyphora malaica Schin., syn. met Xarnuta leucotelus

Walk. blz. 102.

VI. Wijzigingen in de systematische rangschikking.

48. Sargus ferrugineus Dol. behoort in het geslacht Péecticus

DI.

Löw.

Salduba melanaria Walk. vormt een nieuw genus Caeno-

cephalus v. d. Wulp, Termész, Füz. XXI. 413 (1898),

en waartoe, volgens den heer Yerbury, ook Salduba sca-

pularis Walk. moet worden gebracht.

Dasypogon Ambryon Walk., Damias Walk., Aphrisus

Walk., Mehelus Walk., Imbrex Walk. en pulverifer Walk.

behooren allen tot het genus Sc/eropogon Löw, blijkens

de typen in het Britsch Museum, door den heer Yerbury

onderzocht,

IN DEN CATALOGUE OF 8. ASIATIC DIPTERA. 55

Blz. 93. Asilus bengalensis Macq. behoort tot het geslacht Synolcus

Low. |

» Philus Walk, tot Ltamus Löw.

» atratulus Walk. tot Machimus Löw.

» 9. » mendax Walk. tot Pamponerus Löw.

» 96. » annulatus Fabr., door mij vroeger in het genus

Mochtherus opgenomen , past beter in het genus Synolcus.

» 105. Dolichopus ziezac Wied. is een Rhagoneurus.

» 107. Het genus SpAizimorpha Rond. kan niet wel behouden

blijven, omdat de daaraan toegeschreven kenmerken

wel voor de Europeesche, doch niet voor de exotische

soorten kunnen gelden. De bedoeling was, om Ceria

subsessilis Fallen van de overige Ceria-soorten af te

scheiden, wegens het aan de basis sterk vernauwde

achterlijf en de sprieten, die slechts op eene bultige

verhevenheid van het voorhoofd, niet op een langen

steel, zijn ingeplant. Latere schrijvers, o. a Schiner

(Faun. austr. I. 368) en Williston (Synopsis of the

N. Amer, Syrphidae, p. 259) hebben dan ook het

geslacht Ceria in zijn geheel gelaten. Alleen Bigot nam

in zijn «tableau synoptique » (Ann. Soc, Ent, de France,

1883, p. 232) de verdeeling in Ceria en Sphivimorpha

van Rondani aan, doch vergiste zich, door juist om-

gekeerd ©. conopsoides L. en andere soorten met langen

voorhoofdsteel in het genus Sphiximorpha op te nemen

en daarentegen C. subsessilis in het oorspronkelijke

genus Ceria te laten. Bij de beschrijving van eenige

exotische soorten, door Bigot (l. c. p. 317 en volg.)

als Sphiximorpha gebracht, wordt dan ook telkens van

den sprietsteel gesproken. Onder deze omstan-

digheden ligt het voor de hand, het genus Ceria voor-

loopig maar in zijn geheel te laten, ofschvon later,

bij meer bekendheid met exotische vormen, generieke

afscheidingen zeker niet zullen uitblijven. In ieder

geval is Sphiaimorpha anchorata Big. geen Sphiaimorpha

(FE. M. VAN DER WULP.) VERBETERINGEN EN AANVULLINGEN

in den zin van Rondani, maar eene soort, verwant

aan Ceria javana Wied.

Blz, 111. Sinds Solenaspis Beccarii Ost.-Sack. gebleken is dezelfde

soort te zijn als Plagiocera nitens Big., moet zij So-

lenaspis nitens heeten, omdat Bigot’s beschrijving een

jaar ouder is.

» 115, Van Zrestalis postscriptus Walk gaf ik, naar een exem-

138.

159.

162.

176.

183.

190.

1917

plaar van Nieuw Guinea, eene afbeelding in Termész.

Fiz, XXI pl. 20 f. 7. Kolonel Yerbury, na ver-

gelijking van het typische exemplaar (een d) in het

Britsch Museum, betwijfelt de juistheid mijner deter-

minatie; hij deelde mij verscheidene verschilpunten

mede, o. a, dat in Walker’s exemplaar de vleugels

geheel glasachtig zijn, zonder eenig spoor van een

donker uiteinde, zooals mijne afbeelding vertoont.

Dexia divergens Walk. is eene Thelaira.

Anthomyia albicornis Walk. is eene Mydaea (zie Kertész.

Termész. Füzetek, XXII. p. 180).

Het genus Xarzuta behoort niet tot de Helomyzinae,

maar tot de Trypetinae.

Walker (Proc. Linn. Soc. V. 162) beweert, dat zijn

Lamprogaster tetyroides synoniem zou wezen met Zy-

gaenula paradoxa Dol. — De beschrijvingen van beide

soorten loopen echter zoo uiteen, dat het bezwaarlijk

valt de synonymie aan te nemen,

Het genus Xangelina Walk. behoort niet tot de Ortalinae,

maar tot de Sapromyzinae en is waarschijnlijk synoniem

met Physegenia Macq. (zie Löw, Mon. Dipt. N. Amer.

i.e p: 27).

Het genus Sophira Walk. behoort niet tot de Trypetinae,

maar tot de Ortalinae.

Ptilona sexmaculata v. d. Wulp past beter in het genus

Rioxa Walk. (zie Tijdschr. v. Entom. XLI. 219).

Het genus Xiria Walk. behoort niet tot de Trypetinae,

maar tot de Ortalinae.

IN DEN CATALOGUE OF S. ASIATIC DIPTERA. 07

Blz. 192. Trypeta modesta Fabr. is eene Ptilona.

» fossata Fabr. eene Anomoea.

» 193. Het genus Meracantha Macq. behoort niet tot de Trypetinae,

maar tot de Ortalinae (zie Löw, Mon. Dipt. N. Amer.

III. p. 23 en 70).

» 201, Chlorops argenteus Fabr, is waarschijnlijk eene Lobioptera

(zie Mik, Verh. Zool. bot, Ges, XXXVII, 180 en Wien.

Ent. Zeit. XVI. 38).

NIEUWE AANTEEKENINGEN

OVER

BA BREASEAZDZESN;

DOOR

BC TSN EL EN:

(Hierbij pl. 3 en 4).

Ten vervolge op mijne « Aanteekeningen over Pyraliden » (Zújds.

v. Ent. 44, p. 173 enz), geef ik hier weder eenige nieuwe,

waarbij ook beschrijvingen van soorten die ik voor onbekend houd.

Waarschijnlijk zal ik mijne mededeelingen over deze vlinder-

familie met een derde stukje besluiten.

Aporodes Nanalis Christoph, Horae Soc. Ent. Ross. 22 (1888)

p. 310.

Hierbij behooren als synonymen:

Aporodes Obscura Warren, Ann. and Mag. of Nat. Hist. Ser. 6,

vol. 9, p. 175 (1892), en

Hereyniella Staudingeri Bethune-Baker, Ent. Monthly Mag. 29,

p. 204 (1893).

Elosita m. nov. gen.

Het thans te beschrijven, zeer merkwaardige nieuwe genus,

herinnert door den smallen vleugelvorm en het lange achterlijf aan

de genera Ischnurges Led., Stenophyes Led., Cotachena Moore

(waarover zie Tijds. v. Ent. 38, p. 125) en Isocentris Meyr.

(Gratiosalis Walk.). Van Ischnurges Led. verschilt het door de

(P. ©. T SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN ENZ. 59

kortere sprieten, van de drie andere genera door den vleugelvorm.

De achterrand der voorvleugels en de bovenhelft van dien der

achtervleugels is namelijk als met de schaar regt afgesneden, iets,

wat men ook aan de voorvleugels van het mede verwante genus

Perinephele Led, opmerkt. Verder zijn niet de aderen 8— 10 der

voorvleugels, maar alleen 9 en 10 gesteeld en is de wortel der

sprieten verdikt en gebogen, zooals bij de Phyciden-genera Nepho-

pteryx en Pempelia. Dit laatste is echter waarschijnlijk een kenmerk ,

alleen aan de mannelijke sekse eigen, komt bij het, mij onbekende ,

wijfje wel niet voor en is dus van ondergeschikte waarde.

Overigens zijn de lipvoelers snuitvormig. spits, tweemaal zoo

lang als de kop, de bijpalpen draadvormig, het voorhoofd vlak, de

bijoogen aanwezig, de sprieten goed twee derden zoo lang als de

voorrand der voorvleugels, aan den wortel als boven beschreven,

verder draadvormig, naakt. Vleugels vrij smal, de voorrand der

voorvleugels gebogen, de punt duidelijk, de achterrand regt. Punt

der achtervleugels mede duidelijk, de bovenhelft van hunnen

achterrand mede duidelijk regt, de onderhelft gebogen. Aderstelsel

als bij Botys, zonder afwijkingen.

Achterlijf slank, tweemaal zoo lang als de achtervleugels, bij

een mijner beide mannen aan het eind met twee onzuiver witte

pluimen op zijde, eenigszins zoo als bij het genus Psara Snell.,

zie Tijds. v. Ent. 18, p. 239 en 38, p. 146. Bij het andere

voorwerp zijn die pluimen echter niet zigtbaar, zoodat zij waar-

schijnlijk ingetrokken kunnen worden.

Ik merk hier in het voorbijgaan op, dat voor Ussurialis Bremer

(volstrekt geene Botyodes en waarvan Botys Labutonalis Led. het

® schijnt te zijn) zoomede voor Heterogenalis Bremer, die geene

Omiodes is, vooral om den zeer afwijkenden vleugelvorm, ook

wel nieuwe genera zullen moeten worden gevormd; «geschapen »

zou wijlen Guenée hebben gezegd.

Elosita Fuscocilialis m. nov. sp. Pl. 3, fig. 1, 2.

Twee gave en frissche mannen van 23 en 25 mm. vlugt.

Lipvoelers okergeel, onderaan wit. Bijpalpen en sprieten okergeel ,

60 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

ook het fijn wit gerande aangezigt, de schedel, de thorax, de

bovenzijde van het achterlijf en die der vleugels. De teekening is

fijn, okerbruin en bestaat op de voorvleugels uit eene schuine,

iets bogtige eerste dwarslijn, eene stip en een gebogen streepje

in de middencel en eene gewoon gevormde tweede dwarslijn die

in de bogt bovenaan op de aderen stipvormig is verdikt, Op de

achtervleugels ziet men slechts het middengedeelte eener gewone

booglijn en een bruin vlekje op de dwarsader. Verder is op de

voorvleugels de geheele franjelijn roestbruin, op de achtervleugels

hare bovenhelft en even zoo ver de franje bruingrijs, iets glanzig,

op de achtervleugels van ader 2 tot den staarthoek okergeel.

Ook het aderbeloop der voorvleugels is bruiner dan de grond,

maar zeer fijn.

Borst, buik, pooten en onderzijde der vleugels bruinwit, de

laatste op de voorvleugels iets graauw bestoven, met sporen eener

dwarslijn.

West-Java, Buitenzorg; G. J. Oudemans.

Orobena (A) Lygialis m. nov. spec. PI, 3, fig. 3, (4), en

fig. 4 (kop met palpen).

Een paar 20—21 mm,

Het komt mij voor, dat deze soort, uithoofde van de korte,

snuitvormige palpen, den Noctuinen- (Prothymia, Metoponia) ach-

tigen habitus en de ongeteekende achtervleugels, zeer wel in het

genus Orobena Guen., Led. kan worden geplaatst. Dat de vleugels

bijzonder lange franje hebben, zou ik echter niet durven beweren.

De vlinder herinnert ook aan het genus Orthomecyna Meyrick,

Trans. Ent. Soc. of Lond, 1888 p. 226, doch de aderen 4 en 5

der achtervleugels zijn ongesteeld en 3 is aanwezig. In het voorbij-

gaan merk ik op dat het genus Odontia Dup., Led. ook beter bij

Orobena zou staan dan daar, waar het door Lederer is geplaatst

en dat Godara (Pionea) Incomalis Guen. wel eene zuivere Orobena

zal zijn. Naar de beschrijving heeft zij tenminste niets gemeens

met Crocidolomia Binotalis Zell. , Micropt. Caffr. p. 66, Led. Beitr.

p. 68. (Pionea Comalis Guen. p. 368, Godara Comalis Led., Beitr.

OVER PYRALIDEN. 6i

p. 92 pl. 12 fig. 6). Het genus Godara is door Lederer op eene

zeer vlugtige manier beschreven.

Onder de soorten van Orobena schijnt Zygialis mij toe, zich

zeer te onderscheiden door de warm okergele, in het midden grijs

gewolkte voorvleugels en hunne vrij spits gebroken tweede dwarslijn,

Lipvoelers (zie Fig. 4), onderaan wit, verder okergeel, als de

kop, de thorax en de grondkleur der voorvleugels. Deze hebben

een spoor eener donkere dwarslijn aan den wortel, eene duidelijke ,

tweemaal gebogene, roestbruine eerste op een derde en eene even

duidelijke, getande tweede op twee derden. Deze lijn is even boven

het midden vrij scherp gebroken en nadert dan den achterrand.

Tusschen haar en de zwartbruine franjelijn ziet men nog eene fijn

gegolfde (stomp getande) golflijn. De vleugel is overigens op ver-

schillende plaatsen dun roestbruin gewolkt, in het midden van het

middenveld, achter eene iets bleekere, uiterst flaauw aangeduide

niervlek, vrij digt paarsgrijs. Franje zwartbruin. Achtervleugels

okergeel, maar bleeker dan de voorvleugels, ongeteekend, met iets

grijsachtige franje, Achterlijf als de achtervleugels gekleurd en niet

langer dan deze. Onderzijde bleek okergeel, ongeteekend.

De draadvormige sprieten zijn even kort als bij Orobena Exti-

malis en Straminalis.

Borneo en Java. In de collectie van wijlen den heer Ragonot te

Parijs bevond zich ook een wijfje uit de Delagoa-baai, Zuid-Afrika.

Tabidia Craterodes Meyrick, Trans. Ent. Soc. of London

1894, p. 467.

Van deze soort, door Meyrick duidelijk beschreven en die inder-

daad tot mijn genus Tabidia behoort, heb ik een paartje voor mij,

dat ik van den heer Hering te Stettin ontving en dat door Dr.

Dohrn in Deli op Sumatra werd gevangen. Ik moet dit aanstippen ,

omdat ik eerst meende, hier eene nieuwe soort voor mij te hebben

en haar ook reeds als zoodanig determineerde.

Craterodes is door den heer Meyrick, zooals ik zeide, duidelijk

beschreven maar toch na aan /nsanalis verwant. Beide soorten

verschillen in grootte (Craterodes 19— 22, Insanalis 16—18 mm.)

62 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

de donkere achterrand der vleugels is bij de eerste ruim ander-

halfmaal zoo breed als bij de laatste en buitendien sterker uitge-

drukt, de achtervleugels hebben een duidelijker middenpunt en

de tweede dwarslijn is een weinig bogtig; bij /nsanalis is zij

geheel regt. Buitendien is de geheele donkere teekening dikker

en minder scherp dan bij /nsanalis. De grondkleur der vleugels

is bij laatstgenoemde iets onzuiver wit, maar niet zoo geel als op

de ruw gekleurde afbeelding in het Tijdschrift, deel 26, pl. &,

fig. 6 is aangeduid. Ik moet nog opmerken dat bij dit genus de

man op de voorvleugels, aan den wortel van het indruksel in cel

10 een plat schubbenkammetje heeft.

Craterodes is nu bekend van Poeloe Laut en Sumatra. Zusanalis

ken ik van Celebes, Nias, Java en Borneo; de exemplaren dezer

lokaliteiten verschillen niet.

Tabidia Aculealis Hamps., Moths of India IV, p. 263, fig. 159,

houd ik voor dezelfde als mijne /nsanalis. Of zij ook dezelfde is

als Trisignata Moore, Lep. of Ceylon III, p. 306, die Hampson

bij zijne deulealis aanhaalt, kan ik niet beslissen en nog minder

of het de Aculeahs van Walker, 34, p. 1427 is.

Tabidia Flexulalis m., nov. sp.

Twee mannen, 18 mm.

Deze nieuwe soort, waarvan ik twee mannen voor mij heb (een

geheel gaaf en frisch), is wel na aan de beide bovenvermelde

(Tab. Craterodes Meyr. en Insanalis Snell.) verwant, maar toch

zoo ligtelijk kenbaar, dat eene afbeelding onnoodig mag heeten.

Grootte tusschen Craterodes en Insanalis, vorm van vleugels en

lichaamsdeelen, zoomede het aderstelsel, het indruksel en schubben-

kammetje der voorvleugels eveneens. De grondkleur der vleugels

is echter donkergrijs, zuiver van tint en de teekening wit. Zij

bestaat uit twee regte dwarslijnen bij den wortel der voorvleugels,

dan komt eene langwerpig vierkante vlek die aan den voorrand begint,

op een derde; deze vlek is door een gebogen wit lijntje met den

binnenrand verbonden. Tweede middenvlek ook van den voorrand

uitgaande, naar onderen verbreed en afgerond, Tweede dwarslijn

OVER PYRALIDEN. 63

wit, vrij bogtig, langs ader 2 afgebroken. In den staarthoek

een wit vlekje. Franje aan den wortel onder de vleugelpunt wit,

overigens grijs.

Op de achtervleugels is de wortel wit, met eene ongebogen

grijze lijn; dan volgt eene groote, vierkante, naar onderen als

eene lijn tot den binnenrand verlengde grijze middenvlek en eene

halfronde witte vlek voor de, wortelwaarts door eene grijze lijn

begrensde witte tweede- of booglijn. Deze is bogtig, op ader 2

zelfs hoekig gebroken. Achterrand met twee witte vlekken op de

franjelijn, bij den staarthoek, alwaar ook de, overige grijze franje

witachtig is.

Dinner-eiland, bij Nieuw-Guinea. Kowald. Aan mij door Lord

Walsingham geschonken.

Crocidophora Extenualis m. nov. spec, PI, 3 fig. 5 4.

Twee mannen van 18, 19, een wijfje van 22 mm, vlugt,

Verwant aan Zimbolalis Moore, Proc, Zool, Soc. of London

1877 p. 615. — Hampson, Moths of India IV p. 390. Tot dezelfde

sectie van het bij Hampson zeer gemeleerde genus Crocidophora

behoorende en ongeveer even groot als de genoemde soort van

Moore, heeft de man eveneens een Klein indruksel op de boven-

zijde van de middencel der voorvleugels, eene schubbenkam op

hunne onderzijde aan ader 7, maar aldaar slechts eene kleine

schubbenkam aan de basis van den binnenrand der middencel.

Verder onderscheidt Mwtenwalis zich door de zeer bleek , flets bruin-

achtig okergele grondkleur der bovenzijde en den naar onderen

versmalden, langs de franjelijn bleek geel gemengden , bleek paars-

achtig bruingrijzen achterrand der voorvleugels. Sprieten draadvormig ,

ook bij den man naakt, bruingeel. Lipvoelers onderaan wit , verder

okerbruin. Thorax en achterlijfsrug bleek bruinachtig gemengd;

evenzoo de voorrand der voorvleugels een weinig, hunne grond-

kleur, als boven gezegd, bleek bruinachtig geel. Dwarslijnen bleek

leembruin, genoegzaam ongegolfd, de eerste schuin, met een

tandje op ader 4, voor haar een bruin vlekje op den binnenrand.

Dwarsader met een bruin vlekje, Tweede dwarslijn van den voor-

64 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

rand tot ader 2 regt, dan, scherp gebroken, daar langs terug-

loopende, met een bruin vlekje op haren wortel en een bijna regt-

standig, iets gegolfd ondereinde. Het laatste vierde van den vleugel

is paarsachtig bruingrijs, wortelwaarts door eene donkerder, dikke,

op ader 2 getande lijn begrensd, langs de franjelijn bleek bruin-

geel gemengd en deze zoover met scherpe bruine stippen geteekend,

naar onderen meer onafgebroken donker.

De achtervleugels zijn als de voorvleugels gekleurd, met eene

bruine langslijn op den binnenrand der middencel en eene iets

wortelwaarts gebogen regte, fijne bruine dwarslijn daarachter van

ader 6 tot ader 2. Tot zoover is ook de achterrand gekleurd en

geteekend als die der voorvleugels en de franjelijn fijn donker.

Franje overal als de aangrenzende achterrand en van ader 2 der

voor- tot 2 der achtervleugels met eene donkere lijn over den wortel.

Onderzijde onzuiver wit met grijsachtigen achterrand der vleugels.

Java, Tegal (Lucassen) — Buitenzorg, G. J. Oudemans.

Calamochrous Simplicialis m. nov. sp. Pl. 3, fig. 6 {.

Zeven gave exemplaren van beide seksen, 24—26 mm.

In algemeen voorkomen, grootte, kleur en vleugelvorm, her-

innert deze soort sterk aan Calamochrous Acutellus Ev., doch bij

nader onderzoek bemerkt men verschillende afwijkingen. Ik moet

intusschen opmerken, dat, evenals bij Acutellus, de zuiger goed

ontwikkeld is, de binnenrand der middencel op de bovenzijde

onbehaard en hunne dwarsader onafgebroken, zoodat er geene

kwestie kan zijn van eene andere subfamilie.

Vleugelvorm als bij Acutellus en Chilonalis, het voorhoofd even-

eens iets uitstekend, maar minder; lipvoelers snuitvormig, spits,

een vijfde korter dan bij Acutellus, bijpalpen als bij die soort,

Sprieten uiterst kort bewimperd, gewoon gevormd. Bijoogen aan-

wezig. Wat de nervuur aangaat, zoo bemerkt men bij Simpleialis

niets van de door Lederer beschreven afwijkingen — zij zijn

ook bij Chilonalis niet aanwezig, — de middencel de voorvleugels

heeft de gewone lengte bij beide seksen en de aderen 6 en 7 zijn

aan den wortel niet bogtig, ook ontbreekt in cel 7 het kale

OVER PYRALIDEN. 65

indruksel. Alleen merk ik op, dat de staarthoek van de middencel

der voorvleugels bij Simplicialis meer uitgerekt is dan bij Acutellus

en bij de echte Botyden. De pooten zijn glad beschubd, gewoon

gespoord; bij den { bemerk ik aan de inplanting der voorpooten

twee vrij lange haarpluimen die ik bij Acutellus en Chilonalis niet

zie, Van laatstgemelde moet ik nog aanteekenen, dat bij haar de

aderen 6 en 7 der voorvleugels bijna uit één puut ontspringen,

bij Simplieialis echter duidelijk. gescheiden, uit twee derden en de

spits der dwarsader. Palpen onderaan wit, overigens geelgraauw,

Sprieten onzuiver wit, Voorhoofd op zijde vuil wit gerand, overi-

gens graauwgeel (als dor riet), gelijk de thoraxrug en de bovenzijde

der voorvleugels. Deze zijn langs de wortelhelft van den voorrand

en langs den achterrand iets bruinachtig, de voorrand zelf fljn

helderwit (als bij Acutellus). De voorvleugels zijn overigens bij

drie exemplaren ongeteekend, bij de vier andere zijn — meer

of minder sterk uitgedrukt — eene stip in de middencel en een

gebogen streepje op de dwarsader , zoo mede een wolkje op den wortel

der aderen 3—5 graauw. Franje graauwbruin — bij Acutellus

elanzig wit.

Achtervleugels met franje geelwit, iets glanzig. De onderzijde

der voorvleugels is graauwachtig, die der achtervleugels beenwit,

beiden soms in het midden een weinig graauw bestoven. Pooten

en buik als de achtervleugels, de achterlijfsrug meer geelgraauw.

Buitenzorg, G. J. Oudemans (een 4), de andere exemplaren

door Mr. Piepers verzameld.

Erilusa Euagra Feld, Lep. der Novara-Reise pl. 136, fig, 34 d.

Onder den, van Walker afkomstigen, doch, voor zoover ik weet,

nog nergens door eene toereikende beschrijving gesteunden gene-

rieken naam Erilusa, zijn door Felder op de aangehaalde plaat een

zestal soorten van Pyraliden afgebeeld, waarbij als zevende nog is

gekomen Æ. Dioptalis Butler, Illustr. I, p. 61, pl. 20, fig. 4

(1877). Van deze bezit ik twee soorten, Nitealis Felder, 1. c.

fig 35 en £uagra Feld., fig. 34. Nitealis wijkt in het aderstelsel

niet van Botys af en heeft ook gewoon gevormde pooten en bijoogen ,

Tijdschr. v. Entom. XLII. 5

66 (P. ©. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

maar mist de bijpalpen en de mannelijke sprieten zijn in het

midden door beschubbing verdikt, nog sterker dan men naar

Felder’s atbeelding wel zou vermoeden. De lipvoelers zijn als bij

Botys, A, b, Lederer. Het komt mij voor dat deze kenmerken,

gepaard aan de lange, vrij smalle vleugels en het lange, slanke

achterlijf, wel voldoenden grond opleveren om Erilusa Walker als

zelfstandig genus te handhaven. Hierbij komt nog de eigenaardige

kleur en teekening der vleugels, sterk herinnerende aan die van

vele Zuid-Amerikaansche Syntomiden (Charidea (Huagra) Micilia ,

Cram., Auxo L., Coelestina Gram.) of Lithosiden (Lsostola Superba

Druce), ja zelfs van dagvlinders uit het genus Ithomia, Inderdaad

een heerlijk thema voor liefhebbers van mimicrieke bespiegelingen !

Of de overige, door Felder en Butler afgebeelde soorten van

Erilusa wel generiek bij Nitealis behooren, kan zonder nader

onderzoek niet als zeker worden aangenomen. Zuagra Feld. wijkt

ten minste in drie belangrijke punten af, want de vlinder heeft

bijpalpen (dunne, draadvormige), gewone, draadvormige sprieten

en sterk opgezwollen voorscheenen. Het aderstelsel is hetzelfde als

bij Nitealis, ook de lipvoelers en bijoogen. Derhalve komt het mij

voor, dat althans Awagra wel aanspraak heeft op een nieuw genus,

want in allen gevalle zullen de bijpalpen wel bij het mij onbekende

wijfje aanwezig zijn, al ontbreekt de verdikking der voorscheenen.

Ik sla dus voor dat nieuwe genus den naam Tycinia voor.

Van Muagra bezit ik een mannetje dat ik van Dr. Staudinger

ontving. Het is van Chanchamayo (Peru), afkomstig. Mijn mannetje

van Nitealis is uit Zuid-Amerika, zonder nadere aanduiding van

lokaliteit.

Filodes Decoloralis m. nov. spec. Pl. 3, fig. 7 4.

Een man van 23 mm.

Indien ik deze soort tot het genus Filodes Guen., Lederer breng,

dan zie ik daarom eenige afwijkingen niet over het hoofd die later

welligt tol eene generieke afscheiding zullen leiden; voorloopig

schijnt mij deze nog wel uitgesteld te kunnen worden. In den

vorm van vleugels en lijf, de lange sprieten, den vorm der lip-

OVER PYRALIDEN. 67

voelers en bijpalpen en in de lange, dunne pooten komt Decoloralis

met Fulvidorsalis Hübn. en Sexpunctalis Snell. overeen, maar een

hoofdverschil ligt daarin, dat ader 10 der voorvleugels uit den steel

van 8 en 9 ontspringt, niet uit de middencel. Verder verschilt de

man, (het wijfje ken ik niet), van dien der beide genoemde

soorten, door de glad beschubde, geheel normale voorpooten, het

geheel ontbreken van het eerste paar sporen der achterscheenen,

de duidelijke ader 8 der achtervleugels en het geheel vlakke voor-

hoofd, Dit laatste puilt bij de beide seksen van Sexpunctalis en bij

den man van Zw/vidorsalis (bij het wijfje is het geheel vlak) een

weinig rond uit.

Behoudens de twee genoemde afwijkingen verschilt het ader-

stelsel bij Decoloralis niet van dat der bovengenoemde soorten

van Filodes, het ondergedeelte van de dwarsader der voorvleugels

is alleen iets schuiner.

Ik merk hierbij nog op, dat bij de genera Pleonectusa Led. en

Trematarcha Meyr , in bouw met Filodes overeenkomende en waarbij

ook de aderen 8—10 der voorvleugels gesteeld zijn, de sprieten

toch eene veel mindere lengte hebben dan bij Decoloralis; ook bij

het genus Tyspanodes Warr., Hamps.

Sprieten bruinachtig wit, flaauw bruin geringd. Kop met palpen

zoomede de thorax, onzuiver wit, ook het met drie bleek bruingrijze

stippen geteekende wortelvijfde der voorvleugels Dit is duidelijk afge-

scheiden van de overige vier vijfden , die bleek bruingrijs, naar ach-

teren langzamerhand nog oplichtende, zijn. Het donkerder gedeelte

is op het midden van den vleugel geteekend met vijf flaauwe, onzuiver

witte vlekjes en op de plaats der gewone tweede dwarslijn nog met

eene reeks veel flaauwere. De uiterste achterrand van den vleugel

wordt weder onzuiver wit. Achtervleugels grijsachtig wit met hel-

derder achterrand; zij zijn met twee flaauwe grijze dwarslijnen en,

tegen den witteren achterrand, met een grijzen dwarsband, die

onderaan met de tweede lijn zamenvalt geteekend. Franje onzuiver wit.

Achterlijf en pooten onzuiver wit; de staartpluim , drie dwarsban-

den over den buik en de tweede helft der voorscheenen donkergrijs.

Sumatra, Snelleman,

68 (P. ©. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

Hoplisa m,, nov. gen.

Indien de beide seksen van den thans te beschrijven vlinder even

bijzonder gevormd waren als de man, dan zouden de kenmerken

van het nieuwe genus, dat ik voor deze soort moet vormen, al

zeer gemakkelijk kunnen worden opgegeven,

Het is echter, zooals bij vele Pyraliden, alleen de man, die ze

bezit, het wijfje is zeer regelmatig gevormd. Niet nalaten kan ik

hier op te merken dat het voor een definitief systeem der Pyraliden

de voorkeur zou verdienen om de genera in de eerste plaats te

vestigen op de kenmerken aan beide seksen eigen en die der

uitsluitend mannelijke in de tweede plaats te vermelden. Daardoor

zoude ook tevens eene groote vermindering van het getal der genera

worden teweeg gebragt.

Wat de kenmerken van Hoplisa aangaat, zoo wil ik in de eerste

plaats opmerken, dat, hoewel de wortelhelft der achtervleugels op

de bovenzijde eene vrij sterke beharing vertoont, de binnenrand

der middencel zelf die niet bezit. Verder is de zuiger aanwezig en

ader 7 der voorvleugels komt uit de middencel, terwijl ader 8 der

achtervleugels duidelijk met 7 is verbonden.

Lipvoelers opgerigt en gebogen, halt zoo breed als de oogen,

niet langer dan de kop, het eindlid kort, stomp en onduidelijk.

Bijpalpen dun, draadvormig, vrij kort, Bijoogen aanwezig. Voor-

hoofd vlak, afgerond.

Sprieten twee derden zoolang als de voorrand der voorvleugels,

dun, bij beide seksen draadvormig, bij den man zeer kort be-

wimperd, bij het wijfje naakt. Wortellid vrij duidelijk, Thorax

gewoon gevormd, de schouderdeksels bij den man wel iets langer

dan gewoonlijk, bij het wijfje hebben zij de gewone lengte.

Voorvleugels bij den man met iets bogtigen voorrand en eenigszins

omhoogstekende, duidelijke punt (pl. 3 fig. 9), de achterrand

flaauw en gelijkmatig gebogen, weinig schuin, zoo lang als drie-

vijfden van den binnenrand, Op de onderzijde ziet men eerstens

aan den iets ingedrukten en daardoor aan de bovenzijde een weinig

gewelfden voorrandswortel eene kamvormige, vlak, en naar binnen

OVER PYRALIDEN. 69

gestreken, lichtgrijze beharing, daaronder, de middencel tot ruim

een derde beslaande, eene dikke, iets wollige, zwarte; dan volgt

eene langere, kamvormige beschubbing van den binnenrand der

middencel tot het eind (pl. 3 fig. 9). Bij het wijfje zijn deze

bijzonderheden niet aanwezig, de voorvleugels zijn daar regelmatig

gevormd als bij eene gewone Botys. Achtervleugels bij beide seksen

wat kort en afgerond, zonder bijzondere kenmerken.

Voorvleugels met 12 aderen, de middencel iets langer dan de

helft van den vleugel, ader 2 iets voorbij drie vierden van haren

binnenrand ontspringende, 3—5 gescheiden, 6 iets onder, 7 uit

de spits der regelmatige dwarsader en tegen den wortel iets ge-

bogen. De aderen 8—10 zijn bij beide seksen gesteeld (en toch

kan de vlinder daarom niet gezegd worden tot de verwantschap

van Hydrocampa te behooren). Ader 11 loopt schuin en vrij in

den voorrand. Bij den man volgt het beloop der aderen 8—11 dat

van den voorrand en zijn zij dus een weinig bogtig; bij het wijfje

is dit het geval niet.

In de achtervleugels is de middencel iets korter dan de helft

van den vleugel, de aderen 3—5 zijn ongesteeld , 6 ontspringt met

den steel van 7—8 uit één punt.

Pooten lang, dun, gewoon gevormd en gespoord, de voorschee-

nen misschien iets dikker behaard dan de andere.

Achterlijf bij het wijfje een derde langer dan de achtervleugels,

bij den man de helft; bij dezen de eerste drie ringen op den rug

eenigszins fijn wollig behaard en de staartpluim wat langer dan

gewoonlijk, als een penseel bijeen gestreken.

In het systeem wenschte ik dit nieuwe genus te plaatsen tus-

schen de genera Condylorhiza Lederer en Botyodes Guenée, Lederer.

Hoplisa Soricalis m. nov. spec. Pl. 3 fig. 8, Oro:

Drie mannen en vijf wijfjes. 27—31 mm.

Palpen licht muisgrauw, aan de voorzijde iets witachtig , evenzoo

de schedel, het achterhoofd bruinachtig. Sprieten lichtbruin. Boven-

zijde van lijf en vleugels licht muisgraauw , bij de mannen de

thorax en een plekje onder den voorrandswortel iets donkerder,

70 (P. ©. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

de halskraag iets bruinachtig. Wat de teekening betreft, zoo ont-

breekt de eerste dwarslijn; in de plaats van de tweede bevindt

zich op twee deren der voorvleugels eene dwarsrij vaalzwarte stip-

pen die, van iets onder den voorrand tot in eel 2, uit eene rond-

gebogen reeks van zeven kleine bestaat. Hieronder volgt in cel 14

eene groote en in cel 1a eene zeer kleine, dikwijls ontbrekende,

waarbij zich op de achtervleugels eene dergelijke, maar meer

bostige dwarsrij stippen aansluit die over het midden van den

vleugel loopt. Van deze zijn de stip in cel 5 iets, die in eel 1d

merkbaar grooter dan de andere, Dwarsader der voorvleugels met

een zeer flaauw donker streepje. Franjelijn fijn, geel, de franje als

de vleugels,

Onderzijde witgrijs, de vleugels geteekend als boven, maar de

stippen der dwarsrij flaauwer, de dwarsaders, vooral die der voor-

vleugels, echter met duidelijke zwartgrijze streepjes; voorborst

bruinachtig, buitenzijde der pooten donkerder.

West-Java; Buitenzorg. G. I. Oudemans.

Deanolis m. nov. gen.

Hoewel de hieronder beschreven en afgebeelde Pyralide herinnert

aan de genera Basonga Möschler (Abhandl. der Senck. naturf.

Gesellsch. 1886 p. 79), Dichogama Led. en Cliniodes Guen., Led,

is het toch duidelijk dat zij in geen van deze geplaatst kan worden,

want de palpen (lipvoelers) zijn zeer lang, horizontaal en spits

terwijl zij bij de drie genoemde vrij kort en stomp en ook min

of meer opgerigt zijn, Verder zijn de aderen 8—10, niet 9—10

der voorvleugels gesteeld, de scheenen en tarsen van den man

glad beschubd, niet lang behaard, zooals bij Basonga, en diens

staartpluim, hoewel ook vrij lang, grover en meer bijeengestreken

dan bij Cliniodes.

Sprieten draadvormig

g, ook bij den man naakt. Lipvoelers ruim

tweemalen zoo lang als de kop, regtuitstekende, zeer spits.

Bijpalpen draadvormig, lang en dun. Zuiger opgerold. Voorhoofd

vlak. Bijoogen aanwezig. Thorax iets plat, overigens gewoon

gevormd, evenzoo de vleugels, deze verder zonder uitsnijdingen

OVER PYRALIDEN. 71

of tanden en de achtervleugels niet breeder dan de voorvleugels,

De aderen 3—5 der voorvleugels zijn ongesteeld, 10 komt uit

den steel van 8—9 en 41 loopt schuin. In de achtervleugels 3—5

mede ongesteeld, nabij elkander ontspringende, evenzoo 6 en de

steel van 7—8.

Pooten gewoon gevormd en gespoord, glad beschubd, Achterlijf

bij den man ruim de helft langer dan de binnenrand der achter-

vleugels, de staartpluim vrij lang, plat, glad gestreken, niet zoo

in het oogloopend als bij Cliniodes, meer zooals bij Basonga. Bij

het wijfje loopt het achterlijf in eene spitse punt uit.

Deanolis Sublimbalis m. nov, spec. Pl, 3, fig. 11 (Q) en fig. 12

(kop met palpen).

Een man en drie wijfjes, 24—26 mm.

Sprieten graauwbruin. Palpen oranjebruin, geheel onderaan wit.

Zuigerwortel wit. Kop en thorax oranjebruin; de schedel, twee

vlekken op den halskraag en eene ronde op iederen schouderdeksel

bleekgeel.

De voorvleugels zijn bruingrijs, maar zij zijn dun beschubd,

staalgroen glanzig, aan de inplanting oranjebruin met een witte

slip. Eene fijne zwarte stip ziet men aan den wortel der middencel,

twee min of meer door grijze schubben verbondene boven en onder

aan de dwarsader, onder deze een grijs vlekje op den binnenrand.

Achterrand smal donkerder, maar alleen duidelijk aan den staart-

hoek, aldaar wortelwaarts door een zwartgrijs streepje begrensd,

verder naar boven door een tegen den voorrand verflaauwend

gegolfd donker lijntje of door zulke stippen. Franjelijn bruingeel

met enkele fijne donkere stippen. Franje als de vleugel. Achter-

vleugels vuilwit, ook glanzig, in het midden met eene aan den

wortel smal beginnende, naar achteren verbreedende en de cellen

14 (bovenhelft)—4 beslaande dunne donkergrijze bestuiving. Achter-

rand van de punt tot ader 2 zwartgrijs bestoven en wortelwaarts

zoover door eene bijna zwarte, geheel regte lijn begrensd als de

donkere middenbestuiving strekt. Franjelijn bruingeel met fijne

72 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

grijze streepjes. Franje van de vleugelpunt tot ader 2 zwartgrijs,

verder licht bruingrijs.

Achterlijf oranjebruin, ring 2 met duidelijken witten achterrand,

de ringen 4 en 5 met minder duidelijken. Mannelijke staart pluim

onzuiver grijsgeel. Onderzijde der vleugels onzuiver geelwit, glanzig ,

de achterrand en een streepje op de dwarsader van het voorste

paar donker grijs. Borst, pooten en buik als de onderzijde der vleugels.

Van deze soort is door Mr. Piepers op Celebes, bij Makassar,

een paar gevangen. Die exemplaren zijn echter niet gaaf, maar

later vond hij twee goede wijfjes, op Java, bij Batavia.

Glyphodes Proximalis m. nov. spec. Pl. 3. fig. 13 4.

Drie mannen, van 20 mm. vlugt.

Deze kleine Glyphodes is het naast verwant aan (2. Bicolor

Swains. (Diurnalis Guen), maar verschilt daarvan door den schuinsch

staanden, niet regten, witten dwarsband op een derde der voor-

vleugels en het ontbreken van het driekante witte voorrands-

vlekje boven de groote witte middenvlek, die buitendien minder

afgerond is. De vlinder is ook kleiner.

Palpen breed, afgerond, donkerbruin , onderaan wit. Voorhoofd

bruin, geel gevand. Halskraag en het midden van den thoraxrug

donker graauwbruin, de schouderdeksels helder wit. De voor-

vleugels zijn merkbaar spitser dan bij Picolor en hebben een lan-

geren, schuineren achterrand (verg. Guenée, Pyral. Pl. 5 fig. 5).

Hunne grondkleur is donker graauwbruin, dof, de binnenrand

smal helderwit, niet verder dan de witte dwarsband die schuinsch

staat, spits gepunt is en iets boven de helft van den vleugel komt.

Hij is verder helderwit, glanzig, fijn zwart gerand evenals de

bijna als eene schuine ruit gevormde groote witte middenvlek op

twee derden van den vleugel. Franjelijn fijn zwart. Franje wit,

maar aan de vleugelpunt, in het midden en aan den staarthoek

donker gris.

Op de achtervleugels is iets meer dan de wortelhelft helderwit,

glanzig, het overige donker graauwbruin, tegen den wortel zwart

gerand. Franjelijn ook zwart, fijn; franje geheel wit.

OVER PYRALIDEN. 13

De onderzijde der voorvleugels is als boven, bleeker. Op de

achtervleugels is de wortelhelft wit, de tweede helft, achter eene

zwartgrijze middenlijn eerst grijswit, tegen den achterrand don-

kergrijs.

Van het lange en dunne achterlijf is de rug donker graauwbruin,

de staartpluim donker graauwgeel, de buik wit, als borst en pooten.

Hampson beschrijft in de Moths of India IV p, 359 ook nog

twee verwante soorten, t. w. Zrnalis Swinhoe, iets grooter dan

Bicolor en ook zwarter en Minimalis s., kleiner dan Proximals

(16 mm.), met, behalve aan den voorrand, geheel witten wortel

der voorvleugels en van den binnenrand gescheiden wilten dwarsband.

Bicolor variëert zeer wat den vorm van den witten dwarsband

der voorvleugels betreft,

Indie: Himalaya, een 7, collectie van den heer Hinneberg te

Potsdam, Java: Batavia twee mannen, in onze collectie.

Glyphodes Substelalis m. nov. sp. PI. 4 fig. À (2).

Glyphodes Stolalis Snell, Tijds. v. Ent. 26 (1883) p. 143.

Op de aangehaalde plaats besprak ik een door Mr. Piepers op

Celebes gevangen wijfje dat ik voor G/. Stolalis Guenée hield,

niettegenstaande eenige door mij opgemerkte en t. a. p. opgegeven

verschillen, daarin bestaande, dat eerstens de grondkleur der voor-

vleugels donkerder is dan op de afbeelding van Sfo/alis Guenée

en bij een Javaansch mannetje, dan dat de onvolkomen witte

dwarsband bij Stolalis smaller en de daarop volgende witte lijn

tot een vlekje aan den voorrand en een smal lijntje op den bin-

nenrand is beperkt. Voorts zijn er bij het exemplaar van Celebes

geene donkere lijnen tusschen de witte dwarbanden en deze ook

veel minder glanzig.

Ik heb sedert meer exemplaren van Stola/is gezien en moet

eerstens opmerken dat de tand aan de buitenzijde van den onvol-

komen witten dwarsband op twee derden der voorvleugels soms

zeer flaauw is aangeduid en ook wel kan ontbreken. Vervolgens heb

ik onlangs een mannetje van Nieuw-Brittanje gezien dat juist

overeenkomt met het wijfje van Celebes en ik houd dus nu de

74 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

opgegeven verschillen niet voor sexueel, gelijk ik eerst geneigd was

aan te nemen maar voor specifiek en scheid de exemplaren van

Celebes en Nieuw-Brittanje af als Glyphodes Substolalis Snellen.

Glyphodes Pulverulentalis Hampson, Moths of India IV p. 353,

N. 5032 (1896).

Hierbij behoort, als beschrijving van den man: #1. Dysallactalis

Hamps., lc. N. 5033.

De soort is ook waargenomen in Zuid-China, (Dr. Seitz), op

Sumatra (Dr. Dohrn) en op Java, (Fruhstorfer) Exemplaren van

deze lokaliteiten bevinden zich in het Pommersche Museum te Stettin.

Heterocnephes Reniferalis Snell, Trans. Ent. Soc. of London,

1890 p. 616.

De soort, die de heer Hampson, Moths of India IV p. 284

onder den naam van Boechoris Telphusalis beschrijft en waarbij

hij Leniferalis Snell. aanhaalt, is niet deze maar Heteroen. Vici-

nalis Snall., Midden-Sumatra p. 70 (1880) (Glyphodes Uncinalis

Pagenstecher, Jahrb. des Nass. Vereins für Naturkunde 37 (1884)

p. 126, pl. 7, fig. 6). Die Vicinalis is iets kleiner dan Stran-

gulalis, waarvan zij overigens trouwens ook, evenals Zeniferalis ,

in de door den heer Hampson zeer juist opgegeven punten verschilt.

De eerste witte dwarsband der voorvleugels loopt verder bij /ieinalis

tot den binnenrand door, evenals bij Straugulalis, Bij Reniferalis,

die buitendien, zooals ik in de beschrijving vermeldde, bruiner

van tint is dan Strangulalis, houdt de vermelde witte band in

cel 16 op.

Dat het toch wel niet aangaat om bij zoo na verwante soorten

als waarvan hier sprake is, de vage beschrijvingen van Walker

toe te passen, is iets, waarover ik wel niet verder behoef uit te

weiden na al hetgeen over dit onderwerp reeds is opgemerkt.

Heterocnephes Incisalis m. nov. spec. Pl. 4, fig. 2, 3.

Twee mannen van 21 en een wijfje van 19 mm. vlugt.

In deel 27 van dit Tijdschrift is op p. 41 pl. 3, fig. 12, 124

OVER PYRALIDEN. 75

eene Æntephria Appensalis door mij bekend gemaakt die schijnbaar

aan de thans te beschrijven nieuwe soort is verwant. Dit is echter

inderdaad niet het geval, want de lipvoelers, die bij Appensalis

smal, gebogen en spits zijn, vertoonen zich bij Zucisalis plat, bijna

zoo breed als de oogen en stomp (zie fig. 3). Daardoor past de

soort beter in Heterocnephes Lederer, een genus dat echter, zoo

als Meyrick ergens opmerkt, niet zeer scherp van Glyphodes Guen.,

Led. onderscheiden is.

Lipvoelers half wit en zwart, niet boven den kop uitstekende.

Bijpalpen zwart met witte spits. Voorhoofd en schedel wit. Sprieten

bleek bruingeel, bij den man genoegzaam naakt. Thorax en boven-

zijde der vleugels licht grijs, iets geelachtig, nog lichter dan bij

Appensalis, waar de kleur op de aangehaalde afbeelding echter te

bruinachtig is voorgesteld, Voorrand der voorvleugels smal zwart-

grijs. Dwarslijnen donkergrijs, de eerste stomp gebroken, met

regtstandig ondereind, ongegolfd. Tweede van den voorrand tot

ader 2 ongebogen, getand, dan voorbij de helft van die ader en

aan haren wortel stomp gebroken, het ondereinde vrij regt. Onder

den voorrand, vóór de eerste dwarslijn ziet men een buitenwaarts

zwartgrijs gerand helderwit vlekje, dan juist voorbij de lijn een

grooter, aan alle zijden, en ook dikker, zwartgrijs gerand. Voor

het begin der tweede lijn bevindt zich nog een derde wit voor-

randsvlekje; dit is langwerpig, eenigszins halvemaanvormig, wor-

telwaarts rond gebogen, buitenwaarts driemaal getand. Voorrand

in het midden ook nog met een wit veegje.

Achtervleugels met twee donkergrijze lijnen, eene ongebogene

die uit een donker middenpunt komt bij den wortel en eene

hoekige op twee derden.

Franjelijn dik, zwartgrijs. Franje wit. Onderzijde der vleugels

ongeveer gelijk aan de bovenzijde, de achtervleugels witter, de

dwarslijnen flaauwer, Achterlijf op den rug als de vleugels gekleurd,

de laatste ring en de, bij den man vrij lange dunne staartpluim

met eene witte vlek en streep. Pooten en buik grijswit.

Sumatra, Deli, Dr. Dohrn, — Dinner-Island bij Nieuw-Guinea.

Pommersches Museum te Stettin en mijne collectie, Het exem-

76 (P. €. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

plaar van het « Dinner-Island » werd mij door Lord Walsingham

geschonken.

Agathodes Caliginosalis Snell., Tijds v. Ent. 38 p. 147 (1895).

De heer H. Veen, Conservator bij het Koloniaal Museum te

Haarlem, deelde mij uit een brief van Dr. J. GC. Koningsberger te

Buitenzorg, dd. 26 Oct. 1897, over deze soort het volgende mede:

« Het dier heeft eene wilde Sphingiden-vlucht, iets, wat men bij

Pyraliden weinig ziet; in de rust is het abdomen naar boven gerigt.

Genus Metasiodes Meyrick.

De heer Meyrick beschrijft in de Transactions of the Ent. Soc.

of London 1894 p. 465 een nieuw genus Metasiodes, dat door

Hampson, Moths of India IV p. 312, onder den naam « Metasciodes »

met zijn genus Nacoleia wordt vereenigd. Meyrick zegt van zijn genus

Metasia: «Characters of Metasia, but face without prominence ».

Ik moet opmerken, dat nergens, bij de generieke beschrijvingen

van Metasia, zoo min bij Guenée, Delt. et Pyr. p. 251, als by

Lederer, Beitrag etc p. 129 (Sep), ook niet bij v. Heinemann,

Schmett. Deutschlands und der Schweiz, Zünsler p. 99, van een

uitpuilend voorhoofd wordt gesproken, wel bij den laatsten, zeer

beslist van het tegendeel, Dit is dus iets, wat Meyrick willekeurig

aanneemt , evenals Hampson, die (Moths of India IV p. 421) even

willekeurig Suppandalis als type van het genus aanwijst, waarvan

Guenée niet spreekt, Over het verkeerde van het type-systeem zal

ik nu niet weder uitweiden maar opmerken, dat de echte Metasia’s,

sens. Guenée, Lederer en v. Heinemann een v/ak voorhoofd moeten

bezitten. Dit is intusschen wiet het geval met de door Guenée in

Metasia opgenomen Suppandalis en Hijmenulis. Deze moeten dus

worden verwijderd en komen in het genus Metasiodes Ragonot ,

Ann. S. E. de France 1894 p. 172, met Metusiodes Vestalis en

Rhodobaphialis Ragonot, terwijl Metasiodes Meyrick , voorloopig een

synonym wordt van Metasia, of weder een nieuw genus, daar de

vorm der lipvoelers, zooals Meyrick dien beschrijft: «Labial palpi

ascending, rough-scaled beneath, terminal joint short, obtuse»

OYER PYRALIDEN. 17

niet goed stemt met de beschrijving dier organen bij Guenée ,

Lederer en von Heinemann, welke juist is.

Tot Metasia Guen., Led., von Hein., behooren de volgende ,

mij in natura bekende soorten:

Carnealis Tr., Guen., v. Hein.

Octogenalis Led.

Olbienalis Guen.

Ophialis Treits.

Deltoïdalis Snell.

Lilliputalis Snell.

Excavatalis Rag.

Virginalis Rag.

Ibericalis Rag.

Alleen bekend uit de beschrijvingen zijn mij:

Infidalis Mann.

Viperalis Guen.

Mendicalis Staud.

Ochrofascialis Christ.

Acharis Meyr.

Emiralis Oberthur.

Inustalis Rag,

Cuencalis Rag.

Zanclogramma Mevr.

Hilarodes Meyr.

Rosealis Rag.

en de drie, door Meijrick tot zijn genus Metasiodes (waarover zie

hierboven) gebrachte:

Achromatias Meyr.

Calliophis Meyr.

Tholeropa Meyr.

Steniodes Costipunctalis m., nov. spec. Pl. 4, fig. 4 (8) en

fig. 5 (Spriet). ;

Zeven exemplaren van beide seksen, 14—18 mm,

Ik heb in dit Tijdschrift, deel 18 (1874—75) op p. 244 een

78 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

genus Steniodes beschreven, met eene Amerikaansche soort, Lutealis ,

die t. a. pl., op pl. 13, fig. 17, 18 vrij goed is voorgesteld, Niets

belet om de tegenwoordige Javaansche naast haar te plaatsen. De

vlinder is iets kleiner, maar de vleugelvorm, palpen en mannelijke

sprieten zijn eveneens; bijoogen zijn ook aanwezig en in het ader-

stelsel merk ik geen verschil op. Van Zwtealis onderscheidt de

nieuwe soort zich verder door de zijdeachtig glanzige, okergele,

langs de buitenranden breed donker gevlekte bovenzijde, met vrij

duidelijke donkere dwarslijnen en tegen de punt afwisselend geel

en zwart gevlekten voorrand der voorvleugels

Palpen tweemaal zoo lang als de kop, iets hangend, snuitvor-

mig, spits; zij zijn onderaan wit, verder grijsbruin als kop en

thorax. Sprieten bij den man op dezelfde plaats en wijze als bij

Lutealis met eene verdikking door schubben, overigens van gewone

lengte (twee derden der voorvleugels), bij beide seks.n voorbij de

helft met driekante leden, overigens bewimperd, bij den man

echter langer. Voorvleugels met duidelijke punt en in het midden

gebogen achterrand, evenzoo is de achterrand der achtervleugels

gebogen, maar veel sterker en aldaar de punt stomp.

Grondkleur van de bovenzijde der vleugels zijdeachtig glanzig

okergeel , maar bijna de geheele voorrandshelft der voorvleugels,

het sterkst bij den man, graauwgeel bestoven , de geheele voorrand,

doeh eerst voorbij de helft duidelijk, met afwisselend okergele en

zwartgrijze vlekjes geteekend. Achterrand der voorvleugels met

twee, die der achtervleugels met eene groote, grijsbruine vlek.

Van verdere teekening ziet men nog twee fijne, grijsbruine dwars-

lijnen op voor- en achtervleugels waar van de tweede sterk bogtig

is en op de voorvleugels twee lichtgekernde middenvlekken, de

eerste rond, de tweede, grootere, ongeveer vierkant, Randpunten

dik, grijsbruin. Franje geel, grijsbruin bij de groote vlekken.

Op de onderzijde der vleugels zijn kleur en teekening ongeveer

als boven, maar alles bleeker, minder scherp.

Achterlijf langer dan de achtervleugels, de rug grijs. Borst, buik

en pooten geelwit, de voordijen en scheenen ten deele grauwbruin,

De exemplaren zijn allen van Java, Tegal, (Mr. Th. Lucassen),

OVER PYRALIDEN. 79

of uit de Preanger, waar zij op eene hoogte van p.m, 1800 meter

door de heeren P. F. Sijthoff en B. J. B. Anthony gevangen werden

Eustenia m. nov. gen.

Verschillende kenmerken verbieden om de hieronder beschreven

soort bij een der bestaande Pyraliden-genera in te lijven.

Zoo de korte sprieten wat betreft Ischnurges Led., de geheel

verschillende, niet spits snuitvormige maar zeer breede, afgeronde

vorm der lipvoelers wat Diasemia aangaat , ofschoon de vleugelvorm

van den vlinder sterk met dien van Dias. Grammalis Doubd. (Spilo-

notalis Snell., Zmpulsalis Moore) overeenkomt !). De genera An-

tigastra, Metasia, Steniodes en Stenia hebben ook snuitvormige

palpen. In Lederer’s Analytische tabel der Pyraliden-genera zou

men het genus in afdeeling 80 moeten plaatsen, waar het zich van

Coenostola en Syngamia onderscheidt door de, in beide seksen,

nog sterker dan bij Chnaura, gekartelde sprieten, van alle drie

door den geheel regelmatig gebogen achterrand der achtervleugels.

De plaats heb ik gekozen tusschen Stenia en Amaurophanes ;

ook aan het laatstgenoemde genus herinnert de bouw eenigszins.

Palpen opgerigt, zoo breed als de oogen, niet langer dan de

kop, aan de voorzijde sterk afgerond, met zeer onduidelijk eindlid ;

bijpalpen kort en stomp. Zuiger duidelijk. Voorhoofd afgerond.

Bijoogen aanwezig. Sprieten zoo lang als drie vijfden der voor-

vleugels, dun, hunne leden driekant, vooral tegen de punt; zij

zijn ook bij den Y bijna naakt. Thorax rond, het achterlijf iets

langer dan de achtervleugels, het slankere mannelijke met korte

staart pluim.

Vleugels langwerpig, de voorvleugels met bijna geheel vlakken

voorrand, spitse, bij den d duidelijk iets omgebogen punt en

schuinen, vrij regelmatig gebogen achterrand. Achtervleugels weinig

breeder, de voorrand langer dan de binnenrand, de hoeken stomp ,

de achterrand zeer gelijkmatig gebogen. Teekening aan die van

1) Impulsalis Moore wordt door Hampson bij Zifferata geciteerd. Ik merk

hipr ook nog op dat de afbeelding van Ramburialis bij Hampson, Moths of

India IV p. 11 geheel verkeerd is, wat den vleugelvorm betreft,

80 (P. ©. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

Metasia en Stenia herinnerend, de dwarslijnen weinig gebogen ,

voor- en achtervleugels met ronde, lichtgekernde middenvlekken.

Voorvleugels met 12 aderen, 3-5 ongesteeld, 8-10 gesteeld

in den voorrand; 11 schuin. In de achtervleugels ontspringen de

steel van 7—8 en 6 uit één punt; 3—5 zijn ongesteeld, bij één

Q zijn 4 en 5 echter kort gesteeld, maar alleen rechts, niet links.

De vleugels bezitten geene bijzondere kenmerken in den vorm

van groefjes of kammetjes.

Pooten vrij lang en dun, glad beschubd, gewoon gespoord,

Tot dit genus breng ik ééne voort:

Eustenia Acuminatalis m. nov. spec. Pl 4 fig. 6, 7.

Drie paren, de mannen 16—18, de wijfjes 19 —21 mm,

De palpen zijn grauwbruin, ook het aangezigt, de sprieten

grijsgeel, op den rug donker gestippeld. Schedel en thorax grijs-

geel, de laatste aan de voorzijde zwartgrijs.

Bovenzijde der vleugels grijsachtig leemgeel, de voorrand der

voorvleugels tot twee derden donker bestoven, dan met twee zwarte

boogjes en twee zwarte stippen geteekend. Ook de geheele ach-

terrand is een weinig donker bestoven en langs de iets gegolfde

donkere franjelijn ziet men donkere stippen in de cellen. Van de

gewone dwarslijnen, die hier donkergrijs zijn, ziet men slechts

fijne, onzamenhangende gedeelten; zij loopen allen zeer schuin.

Zeer duidelijk zijn echter vier donkere, een weinig lichter dan de

grond gevulde middenringen op de dwarsaders.

Het achterlijf is op bovenzijde als de vleugels gekleurd en heeft

op den laatsten ring eene grijze vlek.

Op de onderzijde der vleugels is de grondkleur iets lichter en

helderder dan boven, de donkere randbestuiving sterker maar minder

gelijkmatig; de teekening dikker maar nog minder zamenhangend.

Pooten, buik en borst grijsgeel met enkele donkere schubben.

West-Java, Buitenzorg, G. J. Oudemans. Een mannetje ving

Mr. Piepers ook op Saleijer, bij Celebes, Het is op de bovenzijde

iets zwaarder en vlekkiger geteekend dan de Javaansche exem-

OVER PYRALIDEN. 81

plaren doch wat afgevlogen, weshalve de vermelding in der tijd

(zie Tijds. v. Ent. 23 p. 198 enz., 27 p. 35 enz.) achterwege bleef,

Blepharomastix Eborinalis m. nov. spec. !)

Een gaaf en frisch paar, de man 22, het wijfje 19 mm, vlugt.

Deze soort komt in lichaamsbouw, kleur en teekening zeer

overeen met de door mij in deel 18 van het Tijdschrift voor

Entomologie beschreven Cindaphia Impuralis, die aldaar ook is

afgebeeld op pl. 14 fig. 10 (een weinig te grijs). Ik plaatste die

soort toenmaals in het genus Cindaphia Lederer, hoewel ik het

verschil in de pooten niet over het hoofd zag. Latere vergelijkingen

hebben mij echter nog andere verschilpunten met Cindaphia Bico-

loralis Guen. (Incensalis Led., Aniculalis Berg.) doen ontdekken

en grootere overeenkomst met de soorten van het genus Blepha-

romastix, o.a. met Ranalis Guen., die ik later van Zeller ontving,

en ik geloof dus dat Zmpuralis beter in het laatstgenoemde genus

wordt geplaatst. Intusschen moet ik opmerken, dat ader 10 der

voorvleugels, die bij Aanalis en Vestalialis Snell. naast den steel

van 8 en 9 ontspringt, bij Zmpuralis, en ook bij Eborinalis wit

dien steel komt, en dat de sprietleden naar het eind van den

schaft toe, iets gekerfd zijn. Liever echter dan weder een nieuw

genus te scheppen, vorm ik voor deze beide soorten, en voor

Cirrosalis Felder en Rog., Nov. pl. 135 fig. 37 4, die geene Botys

is, eene afdeeling B van Blepharomastix Lederer, de typische

soorten. met ongesteelde ader 10, in A plaatsende. Bij Mbormalis

zijn de lipvoelers half wit en graauwbruin , de bijpalpen graauwbruin.

De bij den d lang bewimperde sprieten, de kop en de bovenzijde

van thorax, achterlijf en vleugels, zijn beenkleurig, bijna zooals

bij Ranalis, minder wit dan bij /mpuralis Voorrand der voor-

vleugels even smal donker als bij Ranalis, ook de dwarslijnen als

daar, maar de beide middenvlekken niet licht, donker gerand,

maar, evenals bij /mpuralis, uit eene donkere stip en zulk een

streepje op de dwarsader bestaande. Vóór de donkere franjelijn

1) De afbeelding dezer soort wordt bij een volgend stukje geleverd.

Tijdschr. v. Entom. XLII. 6

82 (P. €. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

loopt eene rij donkere streepjes, Deze rij ontbreekt bij de twee

genoemde soorten, Franje ongeveer als de vleugel, met eene flaauwe

donkere deelingslijn over de wortelhelft

Onderzijde der vleugels als boven, iets bleeker. Pooten beenkleurig ,

het voorste paar aan de buitenzijde een weinig graauw bestoven.

Chiriqui: Ribbe (4) — Columbia: Baron von Nolcken, tweede

reis (9). In mijne collectie.

Blepharomastix Obscuralis m. nov. spec.

Drie mannen van 181—19 mm. vlugt.

Evenals bij BZ Eborinalis en Impuralis, zijn ook hier de aderen

8—10 der voorvleugels gesteeld en de sprieten van den man, (het

wijfje ken ik niet) lang bewimperd, inderdaad nog iets langer dan

bij de genoemde soorten. Zij zijn overigens geheel draadvormig,

bruingeel gekleurd. Lipvoelers half wit en zwartgrijs. Zuigerwortel

wit, Kop, thorax en de bovenzijde van de vleugels en het achterlijf

die denzelfden vorm hebben als bij de andere soorten, zijn zeer

donker, effen potloodkleurig grijs. De teekening der vleugels is nog

iets donkerder dan de grond, maar zeer onduidelijk. Zij bestaat op

de voorvleugels uit eene regte dwarslijn op een vierde, uit eene

stip in de middencel en een streepje op de dwarsader benevens uit

eene tweede dwarslijn. Van deze loopt het eerste gedeelte, op

dezelfde wijze als bij de verwante soorten, bijna regt van den

voorrand naar den binnenrand, dien zij bijna bereikt, Het midden-

gedeelte is bijna uitgewischt, en het derde deel, dat uit het mid-

denstreepje op de dwarsader schijnt te komen en weder duidelijk

is, vrij regt en ongegolfd van ader 2 naar den binnenrand.

Achtervleugels met eene booglijn die veel overeenkomst heeft met

de tweede lijn der voorvleugels, Franjelijn ook bijna zwart, maar

zeer onduidelijk. Franje als de vleugels.

De onderzijde is lichter grijs dan boven, met dezelfde, hier

duidelijker teekening.

Door de donkere kleur is deze soort van al de overige beschrevene

zeer goed te onderscheiden, behalve van Ochreocapitalis , waarover

zie lager.

OVER PYRALIDEN. 83

Panama: Chiriqui, Ribbe Van Dr. Staudinger ontvangen en in

mijne collectie.

Blepharomastix Ochreocapitalis Ragonot, Ann. Soc. Ent. de

France 1894 p. 165.

Bij deze, als eene Botys door Ragonot beschreven soort, zijn

de aderen 8—10 der voorvleugels gesteeld, Zij kan dus geene

Botys, Lederer, zijn en, daar de vleugelvorm en het lange, dunne

achterlijf vrij wel met de soorten van Blepharomastix overeenkomen ,

kan zij gevoegelijk in afdeeling B van dat genus worden geplaatst.

De vorm der lipvoelers vrij wel dezelfde als daar, de mannelijke

sprieten zijn draadvormig, zeer kort bewimperd. Overigens is zij

in kleur het naast verwant aan de hierboven beschreven Obseuralis,

maar nog donkerder, met nog flaauwer teekening, okergele kop en

witte franje.

Van deze soort ontving ik van Dr. Staudinger twee mannen,

maar bezat van haar sedert lang een, mede mannelijk , exemplaar,

dat door Baron von Hedemann was gevangen, ook aan den Amoer,

den 14 Augustus.

Cometura Leuculalis m. nov. spec. Pl. 4 fig. 8 d.

Een man van 23 mm. vlust.

De hee: Meyrick heeft in de Trans. Ent, Soc. of London 1886

p. 226 een Australisch Pyraliden-genus Cometura beschreven. Dit

schijnt mij toe, na verwant te zijn aan Psara Snellen. Tijds. v.

Ent. 18 (1874—75) p. 239 (met Pallicaudalis n. s., van Columbie,

Z.-Amerika), waarbij later nog is gekomen Selenialis Snell. , Tijds.

38 (1895) p. 146 pl. 6 fig. 5 van Java, maar ook aan het genus

Perinephele, met de eenige europeesche soort Zancealis W. V.

Bij alle drie zijn de vleugels vrij smal en heeft het lange manne-

lijke achterlijf mede eene lange, lichte staartpluim die uitgebreid

kan worden. Perinephele is door de snuitvormige lipvoelers onder-

scheiden van de beide andere genera, waar zij opgerigt en gebogen

zijn, bij Psara komt ader 10 der voorvleugels uit den voorrand

der middencel, bij Cometura uit den steel van 8 en 9,

84 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

Van het genus Cometura beschreef de heer Meyrick t. a. p. ééne

soort, Picrogramma s., van de Fidji-eilanden. Eene tweede leerde ik

kennen van de Loyalty-eilanden, door wijlen Ragonot. Zij onder-

scheidt zich door de kalkwitte grondkleur der vleugels dadelijk van

de genoemde soort, waar de kleur als licht okergeel wordt beschre-

ven. Ook moet daar de tweede dwarslijn scherp getand zijn, wat

zij bij ZLeuculalis niet is. Lipvoelers zwartgrijs, geheel onderaan

wit, Sprieten bruingeel, iets gekarteld. Bovenzijde van lyf en

vleugels kalkwit, iets glanzig, de thorax vooraan zwartgrijs, ook

de smal wit gerande drie laatste achterlijfsringen ; de lange staart-

pluim is geheel wit. Op de vleugels zijn de voor- en achterrand

der voorvleugels, de achterrand der achtervleugels, twee ongetande

dwarslijnen en twee middenvlekken der voorvleugels zoo mede eene

vrij dikke booglijn der achtervleugels en een rond vlekje boven

hunnen staarthoek zwartgrijs. Eerste dwarslijn der voorvleugels

flaauw, tweede dik, regtstandig, in het midden met eene bogt,

langs ader 2 niet, zooals dikwijls bij de Pyraliden, naar binnen

tredend. Zwartgrijze voorrand naar binnen iets vervloeid, de mid-

denvlekken daarvan niet scherp gescheiden, de eerste rond, de

tweede langwerpig. Donkere achterrand der voor- en achtervleugels

bovenaan breeder, de booglijn der laatsten iets voorbij het midden,

iets gegolfd, ongetand, den staarthoek niet duidelijk bereikende.

Onderzijde der vleugels als boven maar flaauwer geteekend, doch

het vlekje boven den staarthoek der achtervleugels ontbrekende.

Franje onvolledig, grijsachtig. Pooten bijna geheel wit, alleen de

voorscheenen iets grijsachtig,

Het vaderland dezer soort, waarvan ik een ¢ bezit, is boven

opgegeven.

Ik wil hier ook nog opmerken dat het genus Decticogaster

Snellen, Tijds. v. Ent. 23 p. 230, niet met het genus Tatobotys

Butler, Hampson, Moths of India IV p. 224, vereenigd kan worden.

Beide genera zijn wel verwant maar bij de beide seksen van Decti-

cogaster Zonulalis Snellen, zijn de aderen 2 en 3 der voorvleugels

gesteeld, bij Zatobotys Japanalis Hampson ver gescheiden. Dit reeds

komt mij voor voldoende te zijn om beide genera te laten bestaan.

OVER PYRALIDEN. 85

Platamonia Medinalis m. nov. sp. PL 4 fig. 9, 10, 41.

Twee paren, de mannen van 25 en 28, de wijfjes: van 24 en

26 mm. vlugt

Deze soort is na verwant aan Plat. Ampliatalis Led., Beitrag

p. 136 pl. 16 fig. 6, maar kleiner en minder breedvleugelig.

Verder onderscheidt zij zich door sterk verdonkerden wortel der

voorvleugels en door veel duidelijker uitgedrukte middenteekens op

deze. Bij Ampliatalis is ook wel vóór het donkere streepje op de

dwarsader nog eene donkere stip aanwezig maar zij is zeer fijn en

wordt door de ook daar donkere voorrandsbestuiving verduisterd.

De zeer korte, stompe lipvoelers zijn naauwelijks langer dan de

kop, tweekleurig, wit en bruin (pl. 4 fig. 10), de bijpalpen dun,

draadvormig, de sprieten reiken bij den ¢ tot over drie vierden

van den voorrand der voorvleugels, zooals bij Ampliatalıs en zijn

dus bij het genus Platamonia wel wat langer dan gewoonlijk

(2 der voorvleugels); bij het 2 zijn zij wat korter en bij beide

seksen iets gekarteld. Kop en thorax zijn paarsbruin, ook de wortel

der voorvleugels, zoomede hun voorrand tot twee derden, binnen-

waarls vervloeid. Langs den binnenrand zijn zij verder oliegeel ,

gelijk bij Ampliatalis, evenzoo de wortelhelft der achtervleugels,

Het overige der vleugels is bruingrijs en hunne geheele boven-

zijde eenigszins glanzig. Dwarslijnen der voor- en achtervleugels

dikker dan bij Ampliatalis, overigens het beloop als daar, de voor-

vleugels ook nog met twee duidelijke middenteekens, de achter-

vleugels met één donker streepje op de dwarsader. Franjelijn

bruingrijs, ook over den wortel der op de vcorvleugels bruingrijze,

op het achterpaar witgepunte franje zulk eene lijn. Op de onder-

zijde zijn de vleugels doffer, de teekening als boven aangelegd,

minder duidelijk Achterlijf donkerder bruingeel dan de vleugel-

wortels, bij den d zijn de beide laatste ringen en de staartpluim

zwart en wit geteekend (fig. 11), bij het ? alleen het voorlaatste

lid. Pooten dun, bruingeel, de voorscheenen met eene zwarte stip.

Platamonia Ptochura Meyr.. Frans. Ent. Soc of London, 1894

p. 468, naar één d van 23 mm., van Poeloe Laut beschreven,

is stellig verwant, maar de auteur zegt duidelijk dat het achterlijf

86 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

niet met wit is geteekend. Daar de beschrijving niet door eene

afbeelding is toegelicht, zal ik mij van verdere beschouwingen

onthouden. Platamonia? Stenosoma Felder en Rog., behoort niet

hier en is door den heer Meyrick in zijn genus Dracaenura geplaatst.

Medinalis komt op Gelebes voor en is door mij naar een paar

in onze collectie en naar een paar in de collectie van het Pom-

mersche Museum te Stettin beschreven.

Entephria Tabidialis m. nov. sp. Pl. 4 fig. 12, 13.

Drie mannen van 19—22 mm.

Om niet weder een nieuw genus te vormen, huisvest ik deze

soort in het genus Entephria Lederer, Beitrag p. 197, waarmede

althans (naar de beschrijving), de lipvoelers en bijpalpen vrij wel

overeenkomen; de draadvormige sprieten zijn echter slechts kort

bewimperd en in aanleg van teekening, zoomede in den vorm der

staartpluim, komt de vlinder meer overeen met J/eterocnephes

Strangulalis Snell, Tijds. 23 p. 224; 27 p. 35 pl. 3 fig. 1, 1a

en Leniferalis Snell., Trans. Ent. Soc. of London 1890 p. 616.

De vorm der lipvoelers is echter bij die twee soorten geheel anders.

(Op de aangehaalde afbeelding in het Tijdschrift zijn zij nog te

smal en te spits voorgesteld). Lipvoelers smal, zoo breed als de

helft der oogen, glad beschubd, gebogen, het eindlid duidelijk ,

veel korter dan de helft van lid 2; zij zijn overigens wit, zwart-

grijs geteekend. Bijpalpen dun, draadvormig. Sprieten bruingeel,

draadvormig, kort en gelijkmatig bewimperd. Bijoogen aanwezig.

Thorax onzuiver wit, donkergrijs gevlekt. Bovenzijde der vleugels

onzuiver geelachtig wit, een breede achterrand en de dikke donkere

teekening bruinachtig zwartgrijs. De laatste is als volgt: Op de

voorvleugels ziet men bij den wortel eerst eene stip en dan eene

gebogen dwarslijn met twee stompe tanden, op een vijfde eene

eenvoudig gebogene tweede; derde dwarslijn (of de gewone tweede)

zeer onduidelijk in haar beloop daar zij in het midden ineenvloeit

met den donkeren achterrand, onder den wortel van ader 2 met

de groote, onregelmatige, tweemaal, eens of in het geheel niet

licht gekernde groote donkere middenvlek, terwijl zij aan den

OVER PYRALIDEN. 87

binnenrand vervloeit in eene vlek, die cel 14 van het middenveld

geheel, ook tot aan de eerste dwarslijn, beslaat. Eerste midden vlek

eene ronde, bij één stuk !met de eerste dwarslijn ineengevloeide

stip. De donkere achterrand heeft aan den voorrand een halvemaan-

vormig geelwit streepje der grondkleur en in den staarthoek bij

twee exemplaren een geelwit vlekje, bij het derde aldaar geen.

Achtervleugels met eene ringvormige donkere middenvlek en eene

dikke, regte lijn daaruit naar den binnenrand, even boven den

geheel met den donkeren

staarthoek uitkomende. Booglijn bijna g

achterrand ineengevloeid; achter haar begin een geelwit vlekje aan

den voorrand, in de cellen 2—4, op den achterrand , een grooter,

Franjelijn fijn, geelwit; franje met eene bruingrijze, sterk ver-

vloeide lijn over den wortel , zoodat men hare geelwitte kleur naauwe-

lijks ziet, Onderzijde der vleugels bleeker en valer, overigens als

boven. Achterlijfsrug aan den wortel wit met grijze vlekjes, ver-

volgens bruinachtig, de laatste ring en staartpluim zwartgrijs,

vrij helderwit geteekend. Pooten wit, de voorscheenen met eene

grijze vlek.

Java; Tegal, Kemanglen. Lucassen.

Chobera Moore. Deser. of new Indian Lep. Ins. pt. ILL,

p. 219 (1888).

De vreemd gevormde Pyralide, voor welke Moore het boven-

genoemde nieuwe genus vormt, herinnert eenigszins aan de genera

Bradina Lederer, Ercta Lederer en Epherema Snellen (Tijds. v.

Ent. 35 (1892) p. 170 en 172). Ik plaats het genus naast Ephe-

rema omdat de voorrand der achtervleugels, hoewel flaauw, toch

eveneens iets uitgesneden is. De binnenrand van de middeneel der

achtervleugels is op de bovenzijde onbehaard en de zuiger duidelijk ,

terwijl ader 7 der voorvleugels uit de dwarsader komt.

Lipvoelers anderhalf maal zoo lang als de kop, snuitvormig,

iets hangend, spits. Zij zijn tweekleurig, onderaan wit, verder

licht leembruin, Bijpalpen draadvormig. Voorhoofd bijna vlak. Bij-

oogen aanwezig. Sprieten goed twee derden zoo lang als de voor vleu-

gels, draadvormig , ook bij den d bijna naakt, Thorax kort, gedrongen,

88 (P. C. T. SNELLEN), NIEUWE AANTEEKENINGEN

Vleugels afwijkend van vorm, de voorvleugels lang , smal, spits ,

mesvormig, de achtervleugels ongeveer tweemaal zoo breed, korter

en meer driekant, met iets uitgesneden voorrand, breede, stompe

punt, onder het midden duidelijk ingetrokken achterrand en vrij

lange franje.

Voorvleugels met 12 aderen; het sprankje onder den wortel van

ader 1 loopt ongeveer evenwijdig met deze ader; middencel tegen

den wortel vrij smal, maar niet korter dan gewoonlijk, ader 2 uit

ruim twee derden van haren binnenrand, 3 voor, 4 uit, 5 dui-

delijk boven haren staarthoek ontspringende; 6 uit twee derden

der dwarsader, 7 uit hare spits, aan den wortel weinig gebogen,

8---10 gesteeld, 44 vrij in den voorrand. In de achtervleugels is

de middencel kort, zelfs haar vrij sterk uitgerekte staarthoek komt

nog niet tot de helft van den vleugel, de voorrand nog niet tot

een vierde; de ader 3—5 ontspringen digt opeen, doch geschei-

den, 6 wel is waar uit één punt met den steel van 7—8 doch

die steel verwijdert zich dadelijk door eene bogt van haar.

Achterlijf tweemaal zoo lang als de achtervleugels, dun maar

normaal gevormd, ook de mannelijke staartpluim. Pooten lang,

doch vrij krachtig, glad beschubd, overigens gewoon gevormd;

van de sporen de binnenste kort, de buitenste lang.

De eenige soort die de auteur tot Chobera brengt, is:

Pallida Moore, |. c. p. 220 (1888). PI. 4 fig. 14 (d).

Crocidophora Pallida Hampson , Moths of India IV p. 388 (1896).

Een paar, 30—31 mm.

De kleur der palpen — wit en leembruin — is reeds boven

vermeld, Kop en halskraag zijn iets lichter leembruin, evenzoo de

thoraxrug wiens kleur naar achteren in leemkleurig graauwgeel

overgaat. Vleugels op de bovenzijde graauwgeel, glanzig, de voor-

vleugels aan den wortel iets bruiner, ook langs den voorrand een

weinig, de punt wat graauwer, ook die der tegen den staarthoek

duidelijk bleekere achtervleugels. Teekening ontbreekt, met uitzon-

dering van twee flaauwe donkere stippen der voorvleugels op de

OVER PYRALIDEN. 89

plaats der gewone vlekken. Franjelijn uiterst fijn donker geteekend ,

de vrij breede franje zonder teekening.

Onderzijde der vleugels bleeker dan boven, even glanzig en

ongeteekend.

Borst en pooten bruinwit, de buitenzijde der laatsten iets graauwer.

Achterlijf op den rug ais de bovenzijde der achtervleugels gekleurd ,

op den buik bruinwit.

Java, Tegal; Lucassen (4, 31 mm.) — Sumatra, Deli; Pom-

mersche Museum te Stettin (2). Zij komt ook in Indië voor,

Bovenstaande beschrijving dezer soort, die ik voor onbeschreven

hield, en ook als Cultralis Snell. i. litt. had benoemd , was gereed ,

toen het, door eene mededeeling van den heer Hering te Stettin,

bleek, dat zij de Chobera Pallida van Moore is. Toch vind ik het

beter mijne beschrijving niel terug te houden, daar zij die van

den auteur nog hier en daar aanvult en ik bovendien eene af beel-

ding kan geven.

Hampson maakt in zijn werk geen gewag van den generieken

naam Chobera Moore; men zal hem dus aldaar te vergeefs zoeken.

Crossophora? Microthyralis m. nov. spec. !).

Twee mannen van 35 en 36, een wijfje van 27 mm. vlugt.

Möschler heeft in de Abhandl. der Senckenb. naturf, Ges. 1890

p. 308 een nieuw genus der Pyraliden beschreven, onder den

naam van Crossophora. Het is na aan Geratoclasis verwant maar

onderscheidt zich door de gelijkmatig bewimperde sprieten , zonder

langere haren daar tusschen. Verder hebben de achterscheenen op

op de bovenzijde eene langere beharing en zijn ook iets onregelmatig

gevormd. Men zou er nog kunnen bijvoegen dat de vlinder slanker

is gebouwd dan Cer. Delimitalis Guen., Led , maar toch komt

het mij voor dat men Cross. Miscellalis Möschler wel zonder al

te grooten dwang als eene wat afwijkende Ceratoclasis had kunnen

beschouwen. Reeds mijne Cer. Tenebralis (Tijds. 18 p. 246), is

niet geheel normaal. Rooalis id. p. 247 nog meer wat minder en

!) De afbeelding dezer soort wordt bij een volgend stukje geleverd.

90 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

helt in teekening wat tot Wisce/lalis over. Zoo vormt alles een,

zij het dan ook niet zeer homogeen geheel. Anders zou men van

die drie soorten soorten drie verschillende genera moeten vormen.

Dit ware overdreven, doch tot zulke uitersten leidt somtijds het

vestigen van genera op kenmerken, slechts aan eene sekse eigen.

De thans te beschrijven soort, hoewel hare verwantschap met

Crossophora klaarblijkelijk is, onderscheidt zich weder door nog

kortere bijpalpen, eenigszins driekant eindlid der opgerigte, even

lange lipvoelers, dunnere, op een derde wel eenigszins gebogen

maar aan de bovenzijde niet uitgesneden, ook gelijkmatig bewim-

perde sprieten en normale pooten. Toch plaats ik haar liever voor-

loopig in Crossophora dan weder een nieuw genus te «scheppen».

lid 2 boven aan wat verbreed en daar ongeveer als de helft van

palpen (lipvoelers) zijn niet langer dan de kop, gebogen,

de doorsnede der oogen. Sprieten boven beschreven, van gewone

lengte; de wortel is «knollig» verdikt. Bijoogen aanwezig, ook de

zuiger. Voorhoofd een weinig rond uitpuilend. Thorax gewoon;

achterlijf nog wat slanker dan bij Aiscellalis en, evenals daar,

een weinig langer dan bij Ceratoclasis Delimitalis en Tenebralis.

Vleugelvorm als bij Miscellalis. De palpen zijn geheel onderaan

wit maar overigens zijn zij, evenals kop, sprieten , thorax, achter-

lijfsrug en bovenzijde der vleugels met franje donker zwartbruin

met flaauw paarsen glans Wat teekening betreft, zoo ziet men

daarvan niets dan op de voorvleugels eene ronde doorschijnend

witte stip op een derde der middencel, eene dubbele op de dwars-

ader en eene of twee daar onder, juist aan den wortel der cellen

3 en 4, De achtervleugels zijn tegen den wortel wat valer en

erijzer: zij hebben ook twee witte stippen op hunne dwarsader en

twee aan den wortel der cellen 3 en 4, maar minder scherp.

Verder ziet men nog eene niet scherp begrensde begrensde door-

schijnende plek in het midden der cellen 6 en 7. De onderzijde

der vleugels is vaal, iets paarsglanzig graauwbruin, met dezelfde

teekening als boven, die van het lijf vuilwit ; ook de pooten zijn

ten deele witachtig, overigens graauwbruin.

De bovenstaande beschrijving geldt voor den man. Het wijfje,

OVER PYRALIDEN. 91

waarvan ik een exemplaar zag, is kleiner, breed- en kortvleugeliger

en heeft ook een dikker en korter achterlijf. De sprieten zijn regel-

matig gevormd. Op de voorvleugels ziet men, wat verder buiten-

waarts dan bij den man, in de cellen 2, 3 en 4 drie doorschijnend

witte, buitenwaarts donker gerande stippen. Achtervlengels met

een kort, drietandig donker lijntje op de aderen 2—4.

Twee mannen, van Peru (Chanchamayo), ontving ik van

Dr. Staudinger en een wijfje, uit Brazilië, bevindt zich in de

collectie van het Pommersche Museum te Stettin.

Van Crossophora Miscellalis Möschler ontving ik van den auteur

een d van Jamaica, een tweede ving Baron von Nolcken op zijne

tweede reis in Columbie en ik zag ook een exemplaar uit Paraguay.

Carthade m. nov. gen.

Dit nieuwe genus bezit een kenmerk, dat bij de Pyraliden —

in het bijzonder bij de Botyden (ongeveer de genera 49—180 van

Lederer 1 omvattende, — slechts zeer weinig wordt aangetroffen. De

mannelijke sprieten zijn namelijk duidelijk gebaard. In Lederer’s

Analytische tabel der Pyraliden-genera komt het nieuwe genus in

afdeeling 92, naast Meroctena, Led., waarvan het zich onder-

scheidt door alleen verdikten, niet uitgesneden sprietwortel en

door dat de sprieten tot drie vijfden dubbel, niet slechts tot twee

vijfden en enkelvoudig gebaard zijn. Andere genera waarmede men

Carthade zou moeten vergelijken ken ik niet. De plaats komt mij

voor te zijn bij Geratoclasis Led. en Strepsimela Meyrick (Trans.

Ent. Soc. of London 1886 p. 249).

Sprieten niet veel langer dan drie vijfden der voorvleugels, het

ongebaarde gedeelte iets gekerfd , de wortel verdikt. Lipvoelers ander-

halfmaal zoo lang als de kop, regtuitstekend rnaar smal en iets

stomp. Bijpalpen lang, tegen het eind iets verdikt. Bijoogen en

zuiger aanwezig, Voorhoofd afgerond.

Vleugelvorm zonder bijzonderheden , de gewone van Botys en het

gewoon gevormde achterlijf twee vijfden langer dan de achter-

vleugels. Bijzondere kenmerken bezitten de vleugels ouk niet en

de zeer onduidelijke teekening is de gewone van Botys (twee dwars-

92 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

lijnen en twee middenteekens der voor-, ééne dwarslijn der achter-

vleugels).

Aderstelsel als bij Botys, 3—5 der voorvleugels ongesteeld , 8—9

gesteeld, 10 en 11 vrij. In de achtervleugels 3—5 ook ongesteeld ,

7 met 8 verbonden.

Pooten gewoon gevormd en gespoord,

De soort die ik tot dit genus breng is:

Carthade Caecalis m. !)

Een man van 19 mm. vlugt.

Lipvoelers van onderen wit, overigens zwart. Bijpalpen zwart.

Voorhoofd met eene witte vlek, Sprieten bruingrijs, de wortel aan

de voorzijde en de spits van den schaft wit. Schedel en bovenzijde

van lijf en vleugels zeer donker grijs, met weinig glans.

Teekening der vleugels onduidelijk, weinig donkerder dan de

grond, vooral de eerste dwarslijn. Tweede dwarslijn dik , stomp-

hoekig , ongegolfd, evenzoo de dwarslijn der achtervleugels. Midden-

teekens (twee der voor-, een der achtervleugels) uit vrij dikke,

vaalzwarte stippen bestaande. Franje donkergrijs met vuilwitte spits.

Onderzijde der vleugels bruingrijs, met paarsen glans, de voor-

rand der achtervleugels tot over de helft wit, ook de achterrand

bij den staarthoek een weinig, zoomede de wortel en binnenrand

der voorvleugels. Men ziet eene flaauwe, donkere booglijn. Franje

onzuiver wit,

Borst, buik en pooten grootendeels wit.

Zuid-Amerika, Golumbie. Dr. Petersen. In mijne collectie.

Cindaphia Bicoloralis Guen. (/ncensalis Led.).

Volgens Lederer, Beitrag etc. (Wien, Ent. Monats. VII p.146),

is bij het genus Cindaphia ader 10 der voorvleugels met 8 en 9

gesteeld. Dit 1s onjuist, ader 10 ontspringt uit de spits der mid-

dencel, »aast den steel van 8 en 9, Daardoor komt het genus in

een andere afdeeling van zijne Analytische tabel der genera, namelijk

in 122, naast Botys, waarvan het zich, in de afdeeling A, a, «

*) De afbeelding dezer soort wordt bij een volgend stukje geleverd.

OVER PYRALIDEN. 93

eigenlijk hoofdzakelijk doorgaande slechts onderscheidt door den

bogtigen achterrand der achtervleugels. Vooral wat betreft den

vorm der lipvoelers, is het na verwant aan Bot. 1 Uectalis Moore,

Albofimbrialis Snell. (niet dezelfde als Z//ectalis) en Coenostolalis

Snell. (bij deze is ook de achterrand der achtervleugels fijn maar

duidelijk gegolfd). De verwantschap met Botys is dus vrij naauw,

toch wensch ik Cindaphia te behouden.

Dat Lederer’s eenige soort (Incensalis), de Asopia Bicoloralis

van Guenée, Delt. et Pyr. p. 205 (niet 202) is, werd door

Dr. Berg, An. de la Soc. Cientif. Argent. XV p. 169 reeds vol-

doende aangetoond. Ook Berg's Botys Amiculalis Stett. Ent Zeit. 37

p. 343 (1876) behoort volgens hem hier. Verwant is ook (generiek)

Tetracona Amathealis Meyrick, Trans. Ent. Soc. of London 1884

p. 307, uit Australie. Daar ik echter van deze soort slechts een

niet geheel gaaf exemplaar bezit, wensch ik mij over haar niet

verder uit te laten.

Bicoloralis Guenée ken ik tot dusverre alleen uit Noord- en

Zuid-Amerika,

Leucinodes Bilinealis m. nov. spec. Pl. 4 fig. 15.

Een man van 22 mm, vlugt.

Hoewel de lipvoelers bij deze en de volgende L, Unilinealis

merkbaar korter zijn dan by Z. Æegantalis Guenée, is dit, m.i.,

geene voldoende reden om haar niet in het genus Leucinodes te

plaatsen. Zij zijn eigenlijk van den zeltden vorm, regtuitstekend ,

ook zijn vleugelvorm en aderstelsel eveneens en dan moet ik

vermelden, dat de lipvoelers bij den man van Klegantalis korter

zijn dan bij het wijfje. Van meer belang komt mij voor te zijn,

dat het voorhoofd, dat bij Klegantalis (en ook bij Orbonalis Guenée)

eenigszins stomp uitsteekt, bij mijne beide nieuwe soorten geheel

vlak is. Ik wil hier nog aanteekenen dat bij de afbeelding, die

Hampson in zijne Moths of India IV p. 370 fig. 198 van Orbonalis

geeft, de vleugelvorm niet geheel juist is voorgesteld en de palpen

te veel opgerigt en gebogen. Zij zijn overigens ook bij die soort

korter dan bij Mlegantalis.

94 (P. C. T. SNELLEN). NIEUWE AANTEEKENINGEN

Lipvoelers bij Bilimealis de helft langer dan de kop. Voorhoofd,

als boven gezegd, geheel afgerond. Sprieten draadvormig. Voor-

vleugels met duidelijke punt en in het midden hoekigen achter-

rand; ook de achterrand der achtervleugels is in het midden

stomphoekig. Kop en thorax wit, de laatste in het midden bruin.

Grond der voorvleugels ook wit, bij hunnen wortel eene schuine

roestbruine dwarslijn, op een derde eene regtstandige graauwbruine.

Dan volet, iets voorbij de helft, een eenigszins onregelmatige

roestbruine dwarsband met eene zwartbruine vlek aan de wortel-

zijde, op den binnenrand. Uit den dwarsband, iets boven het

midden, loopen twee evenwijdige, horizontale, duidelijk gescheideu

roestbruine lijnen naar den achterrand. Van de vleugelpunt tot

aan het eind der onderste lijn is deze bruin. Achtervleugels groo-

tendeels roestbruin, alleen de achterrand is smal wit, behalve aan

den staarthoek, ook de wortel een weinig en het roestbruin don-

kerder geteekend.

Achterlijf graauwbruin met witte punt.

Celebes. — Pommersches Museum te Stettin.

Leucinodes Unilinealis m. nov. sp.

Een man van 21 mm. vlugt.

Deze soort is zeer na aan de voorgaande verwant, de lipvoelers

zijn niet langer, de sprieten geheel naakt en de vleugelvorm bijna

eveneens. De achtervleugels zijn namelijk aan den staarthoek meer

afgerond dan bij Bilinealis.

Verder is de voorvleugelwortel slechts met ééne loodregte

donkere dwarslijn geteekend, daar de eerste, schuine ontbreekt.

De wolkige, roestbruine dwarsband heeft niet aan de wortelzijde,

op den binnenrand, eene zwartbruine vlek, maar buitenwaarts,

in den staarthoek en hij reikt ook in het midden, met eene ronde

bogt, veel verder wortelwaarts. De twee bruine langslijnen die

van dien band uit naar den achterrand loopen, zijn niet geheel

evenwijdig, daar de bovenste, aan den wortel breedere, iets schuin

naar beneden loopt; ook zijn zij niet duidelijk gescheiden en zwart-

bruin gerand. Op de achtervleugels is de wortel tot een vijfde der

OVER PYRALIDEN. 95

vleugellengte wit met een graauwbruin dwarslijntje, maar het roest-

bruine veld strekt zich, behalve aan de vleugelpunt, ¢o¢ aan den

achterrand uit en is, vóór dezen, in de eellen de tot 5

, met 5,

bij Bilinealis ontbrekende fijne zwarte stippen geteekend.

De naauwe verwantschap van deze en de voorgaande soort, maakt

eene afbeelding overbodig.

Java. Batavia. Mr. Piepers.

VERKLARING DER AFBEELDINGEN,

PLAAT 3.

Fig 4, 2. Elosita Fuscocilialis Snell.

» 3, 4 Orobena Lygialis Snell.

> D. Crocidophora Extenualis Snell.

» 6. Calamochrous Simplicialis Snell.

» 7. Filodes Decoloralis Snell.

» 8, 9, 10. Hoplisa Soricalis Snell,

» 41, 12. Deanolis Sublimbalis Snell.

» 13. Glyphodes Proximalis Snell.

PLAAT 4

Fig. 1. Glyphodes Substolalis Snell.

» 2, 3. Heterocnephes Incisalis Snell.

» 4, 5. Sfeniodes Costipunctalis Snell.

) 6, 7. Eustenia Acuminatalis Snell.

» 8. Cometura Leuculalis Snell.

» 9, 10, 11. Platamonia Medinalis Snell.

» 12, 15. Entephria Tabidialis Snell.

» 14. Chobera Pallida Moore.

» 15. Leucinodes Bilinealis Snell,

mr. es Br.

ng : , ei DI

= 771 i i ne io A rene ER nn roe

er x ee yr _ Pile RTP ai | ARIA Luvi

= te , si È D Rie Ak . a

: = | ui ml.

| | er? #

> = u

Di pue COR TIR ne > hie n

ta | = SL

> CE

n i n

3 . <a

ae a u

> 5 Fu x |

è i |

5 Vea nf B

Kof DIANA Ù

: j . |

È Ù

— a gees, | ne

è - eS

Ie pi: |

u u Di ar i ir n

"i A : | ve +

ni u N: À wr + x 0

| . Lou ved LIN

Le, 7 u =

a7 = a: = ur i

i LL) . . ı

¢ Ù 3 i." Ts

! DIO D A

| "i ali Hi

Ù hi

i U

Pod de è i x à

7 po 7 n :

u DI ne :

T § si

4 =

. n

= i :

U 5 ; or

L u

4 u }i- au

7 = i î if r if

in è da i>

Q iP + =

Te Tsi ta un i cdi

1 x :

Pe 7 a US hr ra n u

ra A 7

A | #0 sn ‘LS

Vai

O la ©

4 u

. LI 0 se

i ©

i e n x 1, * SEE

: si Ji 2 Fa

si NI

Li II 7 si 1 © | MST

eli . x ~ i

i Es Er Se

a =~ : NRA |

= Thi x a | Nae : SI LE

SI Da u alal

i x ac” ER 7

7 « n . VE 2, 4 @ de

& oe est AMEN Pala ti = 2

u » nn i i (n AES Dea

on u = Di ar) sc | Se

> 7 5 I ae TE DI n

um En È a si me 4 fc. aa a! 7 Ti x

de o» = ue u i ete 2 ee

RISE

T.v.E.XLIL

AJW ht

PWM Trap impr

AA v. PL.ad nat del

Voorhoofds uitsteeksels bij Gortyna en Nonagria.

EI?

Tv E. XLI.

Nederlandsche Macr: lepi loptera

TvE.XLIL PI.3

W.F del PWM Trap impr AGW ith

Pyraliden.

TvE. XLII

Pyraliden.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

ONDER REDACTIE VAN

P. C. T. SNELLEN

JHR. DR. Ep. J. G. EVERTS

Mr. A. F. A. LEESBERG

TWEE-EN-VEERTIGSTE DEEL

JAARGANG 1899

PISANI

Derde Aflerering

met 4 platen

(6 December 1899)

DAAR

'S GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

1899.

Craniophora (Acronycta) Ligustri Fabr.

var. Olivacea Tutt.

DOOR

D. TER HAAR.

(Hierbij Plaat 5, A. figuur 1).

Toen ik in Augustus 1897 eenige exemplaren van Crautophora

Ligustri Fabr. te Noordbroek (prov. Groningen) op smeer ving

liet ik een ® eieren leggen. Daartoe hield ik het dier ruim 14 dagen

in een lampeglas in leven en voedde het met eenigszins verdunde

honig, die ik op de esscheblaadjes druppelde.

Ettelijke eitjes werden gelegd, niet in scholen , maar ieder afzon-

derlijk en zoowel op de takjes en bladeren ais tegen het glas zelf.

De vlinder was geheel stuk gevlogen en snorde ’s nachts in het

glas, zoodat ik vermoed, dat het eierleggen in de natuur al vlie-

gende geschiedt.

Dank zij de lampeglas-methode ging ook het kweeken der jonge

rupsjes zeer voorspoedig. Zij groeiden best, maar niet snel, van

de voorgezette esschebladeren, Toen het kouder werd trad een soort

ziekte op. De bijna volwassen rupsen werden geelachtig van kleur

en slap. Zoodra ik het bemerkte zette ik de kweekglazen in een

verwarmd vertrek en van toen af ging alles weer best, maar. ..

mijn voorraad was leelijk gedund. Toen ik in den winter het zand

doorzocht, vond ik slechts negen poppen, Vele rupsen waren nog

verdroogd,

Tijdschr. v. Entom. XLII. a

98 (D. TER HAAR). CRANIOPHORA (ACRONYCTA) LIGUSTRI FABR.

Uit die negen poppen is slechts één exemplaar van den type te

voorschijn gekomen bij den heer Snellen, wien ik 2 poppen zond;

ik zelf kreeg één exemplaar uit, dat een overgang vormde en de

andere 7 behooren alle tot de nog niet in ons land waargenomen

variëteit Olivacea, zooals deze door Tutt is beschreven in Deel I

pag. 13 zijner »The British noctuae and their varieties,’ (Londen,

Swan, Sonnenschein and Co., 1891).

Zijne beschrijving luidt: »This (var.) has no white markings,

the white portions being suffused. The suffusion, however, is in

this form of a dark olive-green colour.”

Zooals men op de afbeelding kan zien, past de beschrijving

volkomen op de door mij gekweekte exemplaren. De olijfgroene

kleur die bij den type de zwarte teekening overdekt, heeft zich over

den geheelen vleugel uitgebreid.

Craniophora Ligustri F. behoort in ons land nog tot de zeldzame

vlinders. Ik geloof echter niet dat dit in de Noordelijke provinciën

het geval is. Ik zag reeds verscheidene exemplaren die in Friesland

gevangen waren en in Noordbroek was zij ook niet zeldzaam. Dit

zal wel samenhangen met het meer voorkomen van den Esschenboom

(Fraxinus Excelsior L.), waarmede vaak de wegen beplant zijn.

Het voorkomen in ons land van de variëteit Olövacea is echter

merkwaardig, omdat die tot nu toe alleen was waargenomen in

Engeland en bij Weenen. In Engeland is de variëteit op sommige

plaatsen even gewoon als de type, vaak heeft zij zelfs de over-

hand, zooals in Yorkshire.

Daar deze soort laat op den avond vliegt, is zij misschien daar-

door nog minder waargenomen. Mijne exemplaren kwamen allen

’savonds tegen 10 uur uit de pop. De kleur beschermt haar zeer ,

wanneer zij overdag tegen de boomen zit. Waarschijnlijk zal de

variëteit, nu eenmaal de opmerkzaamheid er op gevestigd is wel

meer gevonden worden.

Tutt beschrijft t. a. p. 3 variëteiten, n.l.:

a. var. Coronula Haw., waarvan de witte teekening in de voor-

vleugelpunt licht grijsachtig bruin is, terwijl alleen het naar den

wortel gekeerde gedeelte van de ronde vlek als een klein wit half

VAR. OLIVACEA TUTT. 99

maantje zichtbaar is. Deze variëteit is waargenomen in Zuidelijk

Wales en Noordelijk Kent.

P. var. Olivacea Tutt, die hierboven beschreven is, en

y var. Nigra Tutt, waarbij de voorvleugels geheel zwart zijn,

terwijl de zwarte teekening nog donkerder afsteekt, Er is geen

spoor van lichte vlekken of teekeningen of van de groene kleur.

Gevangen bij Doncaster.

Daar de soort nog niet vaak is waargenomen in ons land, meen

ik eenige opmerkingen hierbij te mogen voegen.

De door mij gekweekte rupsen (ruim 400) hadden geen

»menieroode” luchtgaten. Deze staken bijna niet van de grondkleur

af, en daar de heer de Roo van Westmaas van oranjekleurige

stigmata spreekt, vermoed ik dat hierin nog al variatie bestaat.

Mijne popjes waren effen bruin, van groenachtige vleugelscheden

was geen sprake.

Over het voorkomen van eene of meer generatiën durf ik geen

beslist oordeel te vellen. Ik begin meer en meer over te hellen tot

het gevoelen, dat men het denkbeeld van twee of meer generatién

zal moeten loslaten, daar elke generatie zich ongelijk ontwikkelt,

wat natuurlijk voor het in stand blijven der soorten een groot

voordeel is. Zooals ik zeide, ving ik mijn exemplaren in Augustus

en wel in de helft dier maand. De rupsjes kwamen tegen het eind

van September uit het ei en waren in vijf weken volwassen. De

vlinders kwamen tusschen 26 Juni en 14 Juli uit de pop. In dien

tijd ben ik met opzet weer naar Noordbroek gegaan om te trachten

op smeer de soort te vangen, vooral met het oog op de variëteit.

De bitter koude avonden in die dagen bedierven alle goede kansen ;

ik ving bepaald niets op smeer, en dus ook geen Craniophora

Ligustri.

Den 28 Juli 1898 vond ik tusschen Dronrijp en Franeker een

prachtig typisch 2 tegen een boom zitten. Ik geloof dat uit de

vlinders die in Juni uit de pop kwamen, nog wel in Augustus

eene tweede generatie had kunnen voortkomen, waarvan de rupsen

vóór den winter volwassen, zich nog verpopt hadden, terwijl van

100 (D. THR HAAR). CRANIOPHORA (ACRONYCTA) LIGUSTRI ENZ.

de Juli-exemplaren ook de poppen zouden overwinteren. Maar ik

ben van meening, dat de rupsen van zulk eene tweede generatie

groote kans op ontijdigen ondergang hebben, evenals het door mij

crootgebrachte broedsel in de vrije natuur geheel zou ten gronde

gegaan zijn door de lange en koude Octobernachten.

Warga, 2 April 1899,

101

EENIGE AANTEEKENINGEN

OVER

EXOTISCHE LEPIDOPTERA

DOOR

P. C. T. SNELLEN.

(Hierbij pl. 5, B.)

1 Euploea Radamanthus Fabr.

Alle schrijvers na Fabricius noemen deze Euploea «lthadamanthus»,

ofschoon in de beschrijving, Entom. Syst. III, 1 p. 42 N. 127

de eerste ch» van dat woord duidelijk ontbreekt en in den Index

de naam door Fabricius onveranderd werd gelaten. Welke reden

de geleerden hebben gehad om ons vlindertje te verdoopen naar

Z. M. Rhadamanthos, broeder van Minos en regter in den i artarus,

weel ik niet, maar eene geldige reden is er niet voor en dus zal

het alleen uit pedanterie zijn geschied; de Euploea dient Radaman-

thus te heeten. Wel is waar bestaat er nog eene vroegere be-

schrijving van Fabricius die mede hier behoort (Pap. Diocletianus,

Fabr., op. cit. p. 40 N. 118) waarover men zie Dr. Aurivillius,

Entom. Tidskrift 1897, p, 141

dus heeft die van den man (Radamanthus) de voorkeur als soortsnaam.

, doch deze betreft het wijtje en

De vlinder variëert overigens, als meer soorten van het genus,

vrij sterk, ofschoon hij niet zeer verbreid is. (Nepaul, Sikkim,

Tenasserim, Cochin-China, Malacca, Sumatra, Nias, Billiton,

Borneo, Java). Dr. B. Hagen vermeldt haar (Jahrb. d. Nass, Vereins

49 (1896) niet van het tusschen Borneo en Java gelegen eiland

Bawean, Dat dit sterk variéeren aan eenige schrijvers aanleiding

102 P. C. T. SNELLEN. EENIGE AANTEEKENINGEN

heeft gegeven, de onderscheidene lokale vormen als specifiek ver-

schillende te beschouwen, is niet te verwonderen, vooral omdat

men de hoofdverschillen in de wilte binnenrandsstrepen der ach-

tervleugels gelegen, dadelijk bemerkt, doeh wie, zooals ik, gele-

genheid heeft gehad om honderde exemplaren van Æadamanthus

(althans mannelijke, wijfjes zijn veel zeldzamer) in het Leidsch

Museum en in verschillende Nederlandsche collectiën te vergelijken ,

ziet ook al zeer spoedig dat alle vormen duidelijk en hoogst ge-

leidelijk in elkander overgaan. Men kan ze dan ook gemakkelijk

als volet rangschikken, Ik moet echter opmerken dat ik thans

niet van alle variëteiten wijfjes voor mij heb en dat dus onder-

staande karakteristiek alleen voor de mannen geldt Aan de wijf jes

der verschillende variëteiten is het gemakkelijk te zien dat zij bij-

een behooren.

1 Witte strepen bij den binnenrand der achter-

vleugels ten getale van zes, in de cellen

4 a—c, 2 en 3 !), naauwelijks door het don-

kere aderbeloop gescheiden, die in cel 14 en 14

den staarthoek bereikende. Vele lichte stippen

langs den achterrand der vleugels, die der

voorvleugels grootendeels wit. Aan den wortel

van cel 3 der voorvleugels eene groote witte

vlek, 70—75 mm. (&) . . . . . . . Var. A. Ramsayi

Moore,

Lep. Ind. I. p. 111

pl. 39 fig. 1, 1a dg

(Nepaul, Sikkim),

2 Witte strepen bij den binnenrand der achter-

vleugels ten getale van vier of vijf, in de

cellen 14—c (en 2), door duidelijke donkere

lijnen gescheiden, die in cel 14 en 14 onge-

veer den staarthoek bereikende. Vele lichte

stippen langs den achterrand der vleugels,

1) De streep in cel fe is dubbel.

OVER EXOTISCHE LEPIDOPTERA. 108

die der voorvleugels grootendeels blaauw. Aan

den wortel van cel 3 der voorvleugels eene

CAS NT de O Type.

(Diocletianus Dist.,

Rhop. Mal. p. 28,

pl. 4 fig. 4,5 d2

Tenasserim, Malacca,

Cochin-China,

Sumatra),

Witte strepen bij den binnenrand der achter-

vleugels ten getale van drie of vier, in de

cellen 1a—1c, soms nog een wit stipje aan

den wortel van cel 2, de streep in cel 1a

ontbrekende of tot verdwijning neigende.

Alle witte strepen spits, niet langer dan drie

vijfden van den binnenrand en door duidelijke

donkere gescheiden. Lichte stippen langs den

achterrand der vleugels minder overvloedig;

die der voorvleugels blaauw met witten kern.

Aan den wortel van cel 3 der voorvleugels eene

witte stip. 61—67 mm. () . . . . . Var. Alcidice

Godart, Enc. Méth.

I p.180 (1819-23

(Thoosa Hübn. Exot.)

(Java).

Witte strepen bij den binnenrand der achter-

vleugels ten getale van drie of vier, in de

cellen 1a en de, de streep in cel 14 ontbre-

kende of tot verdwijning neigende. Alie witte

strepen eenigszins stomp, vooral de tweede van

cel 1c, niet langer dan de helft van den binnen-

rand en door duidelijke donkere gescheiden.

Lichte stippen langs den achterrand der

vleugels als bij variëteit B, vooral niet grooter.

104 P, C. T. SNELLEN. RENIGE AANTEEKENINGEN.

Aan den wortel van cel 3 der voorvleugels eene

(ook wel ontbrekende) witte stip; 60— 67 mm. Var.G. Lowa, Butl.

(Journ. Linn. Soc.

of London XIV p.

294 (1878).

(Borneo).

Witte strepen bij den binnenrand der achter-

vleugels ontbrekende of slechts door een of

twee flaauwe sporen aangeduid. Lichte stippen

langs den achterrand der vleugels als bi

variëteit B. Hoogstens eene fijne witte stip aan

den wortel van cel 2 der voorvleugels, 46—57

MON CH A O Ya ete Loe . +. var. D. var. Niasica

Snell. Tijds. v. Ent.

27 p. 81 (Verslag)

(1883) (Nias).

De laatste variëteit is wel de vreemdste en inderdaad aanleiding

gevende tot het aannemen eener afzonderlijke, alleen op Nias voor-

komende soort. Ik zag echter te Leiden exemplaren waarbij ten

minste twee of drie duidelijke beginselen van de witte binnenrands-

strepen der achtervleugels vertoonen en ook in de collectie van de

Poll. Veel komen zij wel niet voor (1 of 2 op 100 exemplaren),

maar toch genoeg om te doen zien dat deze Niasica slechts eene

variëteit is. De variëteit D werd ook, als £uploea Maasseni, ge-

publiceerd door den heer G. Weymer, Stett. Ent, Zeit. 1885, p. 260,

pl. 4 f. 3 en later nog eens, als Danisepa Niasana , door Swinhoe ,

in de Ann. and Mag. of Nat. Hist. 6 Ser. XII p. 254 (1893).

Naar bovenvermelde kenmerken zijn nu de lokale variëteiten

van Ladamanthus vrij goed te scheiden en doorgaande wel altijd

herkenbaar; overgangsexemplaren komen evenwel overal voor, of-

schoon spaarzaam, ik zag die ook van den type op de variëteit B

en van deze op C.

Ik heb geene groote verwachting van de ontdekking van nieuwe

lokale variëteiten en dus zal de synonymie althans bij deze soort

OVER EXOTISCHE LEPIDOPTERA. 105

wel tot staan zijn gekomen. Mogt het echter wel gebeuren, dan

zou ik wel aanbevelen, de nieuwe variëteiten naar de vindplaatsen

te benoemen, liever dan naar in de Entomologie bijna onbekende

personen zooals b. v. de variëteit van Borneo.

De heer Moore, die het genus Euploea in een aantal, eigenlijk

alleen op mannelijke kenmerken , gevestigde genera verdeelde , plaatst

Radamanthus in zijn genus Danisepa, (Proc. Zool. Soc. of London

1883 p. 296).

2. Hestina Oberthuri Leech. Pl. 5 B. fig. 5, a en 4.

Door Leech is in deel 23 (4890), van het Tijdschrift de Ento-

mologist op pag. 32 eene Hestina Oberthuri van China en Thibet

beschreven en afgebeeld in de Butterflies of China etc , p. 147

pl. 20 fig. 7 (1893), die door Moore, Lepidoptera Indica II p. 38

(1896), zonder aarzelen is geplaatst in zijn genus Parhestina, als

verwante van Persimilis Westwood. Eenige woorden over dit genus

Parhestina mogen voorafgaan. Het genus Parhestina is hetzelfde als

mijn genus Diagora, Tijdschr. v. Ent. 37 p. 67 (1894), dat ook

wel erkend wordt door den heer Moore, maar dat hij verdoopt,

omdat Diagora reeds als naam van een synonym van eene der

soorten voorkomt en buitendien de naam »Diagoras’’ reeds vroeger

werd gebezigd. ledereen zal inzien dat beide argumenten onvoldoende

zijn en dus zal het genus wel Diagora dienen te blijven heeten.

Ik zeide dat Oberthurt door den heer Moore zonder aarzelen als

eene verwante van Persimilis is beschouwd en inderdaad, teeke-

ning en kleur zijn zóó overeenkomstig bij beide dieren dat men tot

het aannemen van zulk eene verwantschap al zeer ligtelijk geraakt.

Toen Mr. Piepers dan ook verleden jaar voor onze collectie een

exemplaar van Oberthuri medebragt, hem door den heer Oberthür

geschonken, was ik zeer geneigd om Moore's opvatting voor juist

te houden. Door kleur en teekening herinnert Oberthuri sterk aan

Hestina Nama Dbd., H. Mimetica Butl., H. Carolinae Snell. en

aan Diagora Persimilis Westwood. Een nader onderzoek der gene-

rieke kenmerken van den vlinder deed mij echter tot andere

gedachten komen en het bleek mij, dat Oberthuri in het geheel

106 P. ©. T. SNELLEN. EENIGE AANTEEKENINGEN

niet als eene verwante van de genera Hestina en Diagora kan

worden beschouwd en wel om de volgende reden:

Een gewigtig kenmerk bij de Classificatie der Nymphalidae is

gelegen in de plaats waar de zoogenaamde praecostaalader der

achtervleugels ontspringt, namelijk hetzij vóór, juist tegenover of

voorbij de plaats waar de costaal- en subcostaalader (voorrand der

middencel) zich van elkander afscheiden. Felder is de eerste geweest

die het belang van dit kenmerk heeft ingezien, zie »Ein neues

Lepidopteron aus der Familie der Nymphaliden (1861) en Herrich-

Schiffer heeft zich met Felders opvatting vereenigd (Corr. Blatt

des Zoòl.-Mineral. Vereins zu Regensburg 18 (1864) p. 105. Het

is ook inderdaad een zeer gewigtig kenmerk, ik heb dit steeds zoo

bevonden en daarom verwonderde het mij zeer dat Schatz, in de

Familiën und Gattungen der Tagfalter bij de bewerking der Nym-

phaliden, het niet heeft gewaardeerd, maar voor de verdeeling dier

familie in groepen en genera met kenmerken voor den dag komt

die geheel onvoldoende, ja ongerijmd zijn, b.v. de aan de rupsen

ontleende. Ik zal over dat werk thans niet verder spreken maar

alleen opmerken dat het mij zeer teleurgesteld heeft en dat het

wel achterwege had kunnen blijven. Wat aangaat de bespreking

van het genus waarin //estina Oberthurt Leech moet worden geplaatst,

zal ik mij dan ook liever aan Felder en Herrich-Schäffer houden.

ledere Classificatie die gebaseerd is op de eerste toestanden der

dieren, op inwendige, alleen bij ontleding te constateeren kenmer-

ken of op die, welke slechts aan ééne sekse eigen zijn, is in

beginsel verkeerd en kan hoogstens hetzij als eene voorloopige

worden geduld, of moet wat de strikt anatomische aangaat,

althans bij de Insekten, als geheel verwerpelijk worden beschouwd,

Bij de genera Hestina en Diagora (Parhestina) nu, ontspringt de

praecostaalader der achtervleugels voorbij de plaats waar costaal-

en subcostaalader zich van elkander afscheiden. Dit is gemakkelijk,

met eene gewone loupe, zonder bevochtigen met terpentijn of

ontschubben, te zien. Even gemakkelijk kan men constateeren dat

bij /. Oberlhuri de praecostaalader ontspringt, juist tegenover de

plaats waar de beide genoemde hoofdaderen zich van elkander af-

OVER EXOTISCHE LEPIDOPTERA. 107

scheiden, (zie pl. 5 B fig. 5, bij a.) De soort behoort dus te huis

in afdeeling II van Herrich-Schäffer’s Analytische tabel der Nym-

phaliden-genera (Correspondenz-Blatt des Zool.-Miner. Vereins zu

Regensburg 1864 p. 110): «Die Subeostalis und Costalis der

Hinterflügel laufen bis zum Ursprung der Praecostalis dicht an

einander; diese entspringt gerade der Stelle

3 gegenüber wo sich die

Subcostalis in sanfter Krümmung von der Costalis entfernt. Ast

8 der Vorderflügel in den Saum» en, daar de middencel der achter-

vleugels open is (die der voorvleugels is door eene duidelijke dwars-

ader gesloten), de aderen 7—9 (niet 7—10) der voorvleugels

gesteeld zijn en men op de onderzijde der achtervleugels geene

ringvormige figuren in de middencel ziet, komt men tot Herrich-

Schäffer’s sectie «5», de genera Limenitis, Pandita en Heterochroa

bevattende. Herrich-Schäffer heeft die drie genera in de tabel niet

verder gekarakteriseerd. Wat Heterochroa betreft, zegt hij bij de

nadere toelichting zijner genera, 1. c. p. 130. «Von Limenitis

weiss ich Heterochroa nicht zu trennen, doch lassen sie sich ver-

einigt in mehrere Gruppen sondern». Daar ik van Heterochroa,

dat een geheel Amerikaansch genus is, slechts een paar soorten

bezit, wil ik deze kwestie onbehandeld laten maar wat Pandita

betreft, opmerken dat bij dit genus ader 9 der voorvleugels voorbij

de helft van den steel van 7—9 ontspringt, bij Limenitis er voor.

Zeer scherp is de afscheiding echter niet en dus zou het mij niet

verwonderen wanneer men later ook Pandita met Limenitis

vereenigde.

Wat nu Oberthuri aangaat, zoo is zij, volgens het aderstelsel

eene geheel typische Limenitis; ader 9 der voorvleugels ontspringt

uit een derde van den steel van 7—9, Ook wanneer men den

vlinder met de alom bekende Limenitis Populi vergelijkt, ziet men

in de palpen, oogen, sprieten of pooten geen verschil. De aanleg

der teekening wijkt echter af In plaats van den bij Limenitis

zoo gewonen gebroken lichten dwarsband der voor- en de een of

twee met den achterrand parallele lichte dwarsbanden der achter-

vleugels, ziet men bij Oberthur witte (donker bestoven) langsstrepen

in de cellen en eene rij witte stippen langs den achtterrand der

108 P. C. T. SNELLEN. EENIGE AANTEEKENINGEN

vleugels, juist in den trant der genoemde soorten van Hestina en

Diagora. Deze afwijking in de teekening is wel belangrijk, maar

reeds bij Limenitis Cottini Oberthür zie ik eene aanduiding van

iets dergelijks.

Op bijgaande plaat is het aderstelsel der achtervleugels van

Diagora en Limenitis afgebeeld. Daaruit blijkt, zooals ik hierboven

opmerkte, dat bij Diagora de praecostaalader (zie Fig. 5 bij a)

ontspringt, voorbij de plaats waar de costaal- en subcostaalader

(voorrand der middencel), zich van elkander afscheiden.

Men zal dus wel kunnen aannemen dat Oberthuri Leech in het

genus Limenitis moet worden geplaatst.

Wat de voorvleugels betreft, zoo moet nog opgemerkt worden,

dat bij Diagora Mimetica, de aderen 3 en 4 uit één punt ont-

springen en de dwarsader tusschen 5 en 6 buitenwaarts schuin is

terwijl bij Oberlhuri 3 en 4 zijn gescheiden en het bovengedeelte

der dwarsader regtstandig is even als bij Limenitus Populi.

3. Nyctemera Ludekingii Voll. Pl. 5, B, fig. 1.

Door Dr. Snellen van Vollenhoven is in deel I van het Neder-

landsch Tijdschrift voor de Dierkunde, uitgegeven door het Genoot-

schap Natura Artis Magistra, in 1863, eene Bijdrage tot de kennis

van het vlindergeslacht Leptosoma Boisd. (= Nyctemera Hbn.) ge-

publiceerd, waarin verschillende nieuwe soorten zijn beschreven.

Die «Bijdrage», uitgegeven in een weinig verbreid en bovendien

algemeen zoölogisch Tijdschrift, is zeer weinig bekend geworden,

zoo zelfs, dat de namen der, bovendien niet afgebeelde, nieuwe

soorten wel eens als namen «in litteris» werden beschouwd. Eene

van deze is N. 21 der Bijdrage, Lept. Ludekingii Voll. , eene zeer

karakteristieke soort, waarvan den auteur slechts een enkel exem-

plaar, zonder kop, ten dienste stond; welk voorwerp zich thans in

de verzameling van het Leidsch Museum bevindt.

De beschrijving in de Bijdragen is uitvoerig en met zorg ver-

vaardigd maar toch eenigszins onklaar, omdat de teekening bij dezen

vlinder vrij verward en onduidelijk is. Ook is de vergelijking met

eene Pieris niet gelukkig; het is aan sommige soorten van het

OVER EXOTISCHE LEPIDOPTERA. 109

Geometriden-genus Abraxas, vooral Indische, dat deze Nyctemera

inderdaad herinnert. Het aderstelsel verwijst ons echter dadelijk

naar de Lithosiden, Indien ergens, dan ware hier eene goede af-

beelding tot behoorlijke kenbaarmaking der soort een vereischte

geweest. Een fraai, frisch exemplaar (wijfje) van Zudekingii ten

geschenke ontvangen hebbende van Dr. Dohrn te Stettin, die het

in Deli, op Sumatra, waarschijnlijk in de hoogere streken ving,

meen ik van dit geschenk niet beter partij te kunnen trekken,

dan door nu voor eene goede afbeelding, naar eene voor mij door

Dr. Henri W. de Graaf te Leiden vervaardigde teekening te zorgen.

Het origineel der beschrijving in de Bijdrage, stellig reeds wat

verlept toen Snellen van Vollenhoven het in handen kreeg, is er,

ofschoon zeer goed geconserveerd gebleven, toch niet frisscher

op geworden en dus voor eene afbeelding minder aanbevelenswaardig.

Voor de beschrijving naar de «Bijdragen» verwijzende, wil ik

hier echter de Latijnsche diagnose herhalen. Zij luidt aldus:

«L(ept.) flavum nigrovarium; alae anticae albae, costa, limbo,

venis, fascia sinuata maculaque fuscis; posticae albae, maculis

tribus discalibus margineque dentato fuscis. »

Ik merk nog op dat de aanhef der diagnose op het ligchaam

van den vlinder slaat. Dit is geel, zwart geteekend, Uit den term

«fuscis» voor de vleugelteekening blijft m. i. al dadelijk dat het

exemplaar niet zeer frisch meer was; ik zou die teekening liever

zwart (niger) noemen.

Het origineel was van Sumatra, waarschijnlijk uit de Padangsche

bovenlanden. Van Java ken ik deze soort niet, maar in het Pom-

mersche Museum bevindt zich ook een exemplaar uit Noord-Borneo ,

van den Kini-Baloe, dat in mets van de Sumatranen verschilt.

Ludekingii schijnt eene vrij zeldzame soort, hetgeen haar dan

ook wel voor synonymen heeft behoed, Misschien is Zrypheromera

Zerenoïdes Butler, Ann. and Mag. of Nat. Hist. Ser. V, p. 380

(1881) ook van Sumatra, er een, maar ik kan het niet zeker

zeggen. Van Ludekingit zag nog eene beschrijving in de Annales

de la Soc. Ent. Belge 33, p. XXVI (1889), door den heer Hey-

laerts, het licht.

110 P. C. T. SNELLEN. EENIGE AANTEEKENINGEN

Dat de generieke naam Leptosoma niet in aanmerking kan komen,

als zijnde vóór Boisduval meermalen verbruikt, is wel bekend.

4. Nyctemera Kinibalina Staud. Pl. 5, B. fig. 2(d).

Ook deze Nyctemera is geene nieuwe soort, maar daar ik een

fraai paar van Dr. Staudinger ontving, wenschte ik de gelegenheid

te baat te nemen dat Dr, de Graaf ook van haar eene afbeelding

wilde maken om deze hierbij het licht te doen zien en tevens

Kinibalina te vergelijken met de naverwante, maar m. i. toch goed

onderscheiden N. Sumatrensis Heylaerts, beschreven in Compt.

rend, des Séanc. de la Soc. Ent. Belge 34 p. 17 (1890), maar

nog niet afgebeeld.

Kinibalina behoort tot de grootere soorten van het genus, de

voor mij staande man heeft eene vlugt van 40, het wijfje van

42 mm. De sprieten zijn bij den man lang gebaard, bij het wijfje

ook, maar korter, met getand puntvierde en zwart gekleurd.

Palpen, kop en halskraag zijn zwart, fijn geel geboord, de thorax,

rug en schouderdeksels ook zwart, fijn wit gerand, Achterlijf met

lichterijzen rug en witte buikhelft Over het midden van den rug

loopt eene rij zwarte streepjes, tusschen welke de achterranden

der ringen witter zijn, waardoor de streepjes dan ook meer uit-

komen. Ook de zijden zijn met eene reeks zwartgrijze stippen

geteekend, de witte buik met twee rijen en de laatste achterlijfs-

ring is geel. Voorvleugels dof zwart, iets vaal, met fijn witten

binnenrand en zes fijne iets geelachtig witte stralen uit den wortel

tot twee vijfden, op de hoofdaderen en in cel 10 en in de midden-

cel, Op drie vijfden ziet men een witten dwarsband die tot in cel

14 langzaam versmalt, dan opeens sterk en ook regter wordt,

terwijl hij bij ader 1 eindigt. Franje als de vleugel. Achtervleugels

en franje wit, met eene grootere zwarte vlek die de vleugelpunt

beslaat en vier ongeveer ovale op de einden der aderen 2—5.

De onderzijde der vleugels vertoont ons ongeveer eene herhaling

der bovenzijde, met meer vervloeide wortellijnen en dwarsband der

voorvleugels en eene afgebroken zwarte lijn langs den voorrand der

achtervleugels. De pooten en borst zijn grijs, iets lichter geteekend.

OVER EXOTISCHE LEPIDOPTERA. 111

Het vaderland dezer soort is Noord-Borneo (Kini-Baloe).

Wat nu Sumatrensis aangaat, waarvan ik vier exemplaren voor

mij heb, van Sumatra, uit de Pacangsche bovenlanden en de

Battak-landen, boven Deli, zoo is deze merkbaar kleiner (31—36

mm.). Sprieten, kop en thorax als bij Kinibalina, het achterlijf

met zwartgrijzen rug en bij de voor mij staande exemplaren fijn

wit gerande ringen en witte zijdelijn, de buik wit met twee rijen

zwarte stippen, De laatste ring is zwartgrijs, slechts aan het eind

geel. Op de voorvleugels, die ook vaal, dof zwart zijn, ziet men

mede zes lichte wortelstralen , maar ze zijn duidelijk, geel en lan-

ger, daar zij, zoo als de heer Heylaerts aanteekent tot (of bijna

tot) den witten dwarsband doorloopen. De binnenrand is niet wit,

maar ook zwart, Witte dwarsband smaller, aan de buitenzijde

rond gegolfd en bijna dadelijk voorbij ader 2 ophoudende. De

achtervleugels zijn wit, met meer, en meer zamenhangend, ook

wortelwaarts gelijkmatiger begrensd zwart om de vleugelpunt dan

bij Âribalina; het strekt zich naar onderen tot iets voorbij ader

4 uit. Daaronder ziet men drie of vier zwarte stippen.

Ik houd Xixnihalina voor eene, van Sumatrensis in de nader aan-

geduide punten verschillende goede soort, niet voor eene variëteit.

5. Drepana Cyanocera m. nov. spec. Pl. 5, B, fig. 3.

Een man van 95 mm.

Deze nieuwe Drepana, waarvan het voor mij staande exemplaar

zeer gaaf en frisch is, onderscheidt zich bijzonder door den glanzig

staalblaauwen (iets groenachtigen) schaft der tot aan het eind dub-

bel bruingeel gebaarde sprieten. Palpen en aangezigt bruingeel.

eenigszins grijs beschubd. Halskraag donkerder, okerbruin.

De grondkleur der bovenzijde van lijf en vleugels is een iets

grijsachtig, wat bleek leemgeel, zonder eenigen glans, behalve een

flaauwen op de voorrandshelft der achtervleugels. Voorrand des

voorvleugels met vijf bruine vlekken , ook de voorrand der midden-

cel en de aderen in de vleugelpunt (zoo mede de binnenrand dier

cel een weinig), donker beschubd. Op ruim een derde van den

vleugel ziet men de eerste dwarslijn, zij is loodregt, ongegolfd,

112 P. C. T. SNELLEN. EENIGE AANTEEKENINGEN

De tweede ontspringt nabij de vleugelpunt en loopt iets schuin;

zij is mede ongebogen, niet gegolfd. Langs hare buitenzijde loopt

van af ader 5 eene grijze schaduwstreep; daarachter ziet men vijf

fijne zwarte stippen, op de omgebogen vleugelpunt eenige bruine

streepjes en de franjelijn is van de vleugelpunt tot ader 3 donker-

bruin. Dwarsader met een fijn bruin streepje.

Achtervleugels onder de matglanzige voorrandshelft met een bruin

dwarslijntje bij den wortel, eene dikkere lijn met eene flaauwe , dunne

grijze er achter op drie vijfden en drie donkere stippen op den

achterrand.

Franje als de vleugels, in het midden met grijze spits. De

onderzijde der vleugels is grijs, met smal bruingelen voorrand der

voorvleugels, iets bleekere voorrandshelft der achtervleugels en

uiterst flaauwe, donkerder aanduiding van de dwarslijnen der

bovenzijde.

Borst, buik en pooten als de onderzijde der vleugels, de buiten-

zijde der pooten zwartgrijs, de middenscheenen met twee, de

achterscheenen met vier sporen.

Later, wanner ik een tweede exemplaar mag ontvangen, zal ik

opgeven hoe het beloop van de aderen 10 en 11 der voorvleugels is.

Java, Preanger, ongeveer 5000 voet. P. T. Sythoff.

6. Milionia Zonea Moore. Pl. 5, B, fig. 4 (var. 2).

Deze fraaije Geometride is door den heer Moore in de Proc of the

Zool. Soc. of London 1872 p. 569, uit Indie beschreven en een

Sumatraansch voorwerp naar eene teekening van Mr. Brants afge-

beeld in de Reis door Midden-Sumatra, Lepidoptera pl. V, fig. 3

(1880). Die afbeelding is kennelijk maar vrij hard en geeft eene

slechts middelmatige reproductie der teekening, die uitstekend

schoon mogt worden genoemd

Als naverwante soort werd later door den heer Butler beschreven.

Milionia Pyrozonis (Ann. and Mag. of Natural History 5 Ser. XII

p. 107 enz. (1883), afgebeeld in: Waterhouse, Aid, pl. 183 fig. 2

(1889), zich onderscheidende door dubbel zoo breede, daarbij

oranje-okergeel in plaats van vermiljoenrood gekleurde teekening.

OVER EXOTISCHE LEPIDOPTERA. ae

Deze Pyrozonis wordt door den heer Hampson, Moths of India als

eene variëteit van Zonea beschouwd en wel teregt, zooals mij

bleek uit een door Dr. Buttikofer op Borneo gevangen mannetje,

dat zich op het Leidsch Museum bevindt en juist den overgang

op den type vormt in den vorm der teekening, wier kleur iets

levendiger oranjegeel is dan bij Pyrozonis, waarvan ik een exem-

plaar van den auteur ontving.

Van eene tweede, iets meer afwijkende variëteit van de Loe-

Choe-eilanden, ten zuiden van Japan gelegen, ontving Mr, Piepers

van den heer Oberthür te Rennes een paartje. Deze variëteit

onderscheidt zich van den type (zie de bovenvermelde afbeelding

in de Sumatra-reis), door zwarte, slechts iets blaauwachtige grond-

kleur der bovenzijde en helder okergele kleur van den dwarsband

der voor- en den achterrand der achtervleugels. Aan de vleugel-

wortels ziet men eenige fijne groenachtig staalblaauwe stralen op

de hoofdaderen. Zij is door Druce als eene afzonderlijke soort be-

schreven in deel XXV (1888—89) p. 62 van het Entom. Monthly

Magazine onder den naam van Pryer: Druce maar verschilt stellig

niet specifiek van Zonea. De bouw van sprieten en pooten is ook

volmaakt dezelfde. Ik geef hierbij eene afbeelding naar een wijfje.

7. Omiza Simplaria m. nov. spec.

Twee mannen van 36— 37 mm.

Deze soort behoort wel tot hetzelfde genus als de door mij in

Midden-Sumatra, Lepidoptera p. 57 (1880, niet 1887) beschreven

Strigularia, die ook op Java voorkomt (collectie van Dr, Pagen-

stecher te Wiesbaden), maar die in ieder geval uit het genus

Plutodes Guenée behoort te worden verwijderd. Tot welk genus

deze beide soorten definitief moeten worden gebragt, is voor mij

nog geheel onzeker en daarom wil ik deze kwestie thans onbe-

sproken laten. De vleugelvorm is bij Simplaria dezelfde als bij

Strigularia, namelijk de voorvleugels met even spitse punt als de

in het bovengenoemde werk op pl. IV fig. 13 afgebeelde Plutodes

Centraria, maar de achtervleugels niet met bijna vlakken achter-

rand, zooals daar, maar op ader 4 iets hoekig en ook met duide-

Tijdschr, v. Entom. XLII. 8

114 (P. C. T. SNELLEN). EENIGE AANTEEKENINGEN

lijker punt en staarthoek, Het aderstelsel is zooals t. a. p. van

Strigularia beschreven, waarbij ik echter nog aanteekenen wil,

dat de smalle aanhangcel der voorvleugels op den voorrand der

middencel, één mm. voor hare spits is geplaatst en dat ader 5

der achtervleugels, hoewel zeer duidelijk, toch nog iets dunner is

dan de andere aderen. Palpen en sprieten zijn als bij Sfrigularia,

ook de pooten, vooral het achterpaar. Het achterlijf is zoo lang als

de binnenrand der achtervleugels.

Kop, palpen, sprieten, bovenzijde van lijf en vleugels zijn bij

Simplaria bleek, grijsachtig rood, zeer effen, eenkleurig en dof,

de oppervlakte der vleugels is zeer gelijkmatig geteekend met zeer

fijne, gegolfde grijsachtig witte, vrij onduidelijke dwarslijntjes en

met twee zeer flaauwe, gegolfde, slecht begrensde, iets donkerder

dwarsstrepen op een derde en twee derden der vleugels geplaatst,

waarvan de tweede op de aderen met enkele fijne zwarte stippen

is geteekend. De voorrand der voorvleugels is tot aan de punt

smal donker paarsgrijs, niet scherp begrensd, de dwarsader der

achtervleugels heeft eene fijne maar scherpe zwarte stip en de

franjelijn is haarfijn, weinig donkerder.

Onderzijde der vleugels roodachtig zemelkleurig geel, ongeteekend,

iets glanzig. Franje als de vleugels, ongeteekend. Borst, buik en

pooten als de onderkant der vleugels,

Sumatra (Deli) Schagen van Leeuwen, (mijne collectie). Java

(collectie Pagenstecher). Komt ook op Borneo voor,

VERKLARING DER AFBEELDINGEN,

Plaat 5, B.

Fig. 4. Nyctemera Ludekingii Voll,

year 2. » Kinibalina Staud.

» 3. Drepana Cyanocera Snell.

» 4. Milionia Zonea var. Pryeri Druce.

» 9a. Limenitis Oberthuri Leech.

» 6, Diagora Persimilis Westw.

115

OVER DE

STEKELS AAN DE VOORSCHENEN

BIJ HET GENUS

AGRO

DOOR

H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL.

(Hierbij plaat 6, 7 en 8).

Op de 31ste wintervergadering der Ned. Entom. Vereeniging

heb ik het een en ander over de stekels bij het genus Agrotis

medegedeeld en mijn voornemen te kennen gegeven, dit onder-

werp uitvoerig in het Tijds. v. Ent. te willen behandelen, Door

verschillende oorzaken heeft echter de uitvoering van mijn plan

vertraging ondervonden, Volledigheidshalve heb ik in het volgende

gedeeltelijk van het, op genoemde wintervergadering, medegedeelde

moeten gebruik maken; eene herhaling die echter m. i, geen

kwaad kan.

Julius Lederer heeft in zijn werk «Die Noctuinen Europa's

(Wien 1857)» naar den verschillenden vorm der staartkleppen,

het al of niet bedoornd zijn der voorschenen en de bekleeding

der mannelijke sprieten, de soorten van het genus Agrotis tot

onder-afdeelingen gebracht.

In navolging van hem hebben onder anderen H. von Heinemann

in « die Schmetterlinge Deutschlands, und der Schweiz (Braunschweig

1859)» en P.C, T. Snellen, in «de Vlinders van Nederland (1867) »,

de verdeeling naar de bedoornde of onbedoornde voorschenen be-

116 (I. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL). OVER DE STEKELS

houden, doch m. i. te recht, weinig of geen acht geslagen op den

vorm der staartkleppen en de bekleeding der sprieten.

Dr. Staudinger heeft in zijnen Catalogus (1871) eene geheel andere

volgorde bij de soorten aangenomen, die mij vreemd voorkomt.

Of hij gelet heeft op de bedoorning der schenen, durf ik niet

met zekerheid te zeggen.

Prof, Ernst Hofmann is in zijn werk !) den Catalogus van Stau-

dinger gevolgd en heeft bij de verdeeling van het genus Agrotis

gelet (?) op de bedoorning der voorschenen en tevens op den vorm

der staartkleppen en sprieten bij de mannen.

In de laatste uitgaven van Berge’s Schmetterlingsbuch ?) is

eveneens deze volgorde aangenomen, echter zonder eenige nadere

verdeeling.

De aanleiding tot mijn onderzoek is geweest, de mededeeling

van den heer P. C. T. Snellen 8), dat Prot. Joh. B. Smith *)

opmerkt, dat Lederer en Speyer zeggen, dat bij Agrotis Baja de

voorschenen onbedoornd zijn, terwijl deze bij de Noord-Amerikaansche

voorwerpen, die voor Baja doorgaan, doornen bezitten.

Na lezing van deze mededeeling kwam het mij vreemd voor,

dat de Noord-Amerikaansche Baja aldus van onze Europeesche

zoude verschillen en besloot ik nauwkeurig te onderzoeken, in

hoever Lederer en Speyer gelijk hadden, Tot dat doel liet ik ver-

scheidene exemplaren van Baja van Dr, Staudinger komen, aan-

gezien ik begreep, dat, wilde mijn onderzoek waarde hebben, ik

mij niet uitsluitend tot Nederlandsche exemplaren moest bepalen.

Tot mijn groot leedwezen gelukte het mij niet Noord-A merikaansche

Baja’s machtig te worden,

1) Die Gross-Schmetterlinge Europa's, zweite Auflage 1894. Dit werk is een

plaatwerk, waarin de soorten over het algemeen nog al goed zijn afgebeeld; de

tekst echter beteekent niets.

2) Fr. Berge’s Schmetterlingsbuch, bearbeitet von H. von Heinemann. Neu

durchgesehen und ergänzt von Dr. W. Steudel. Siebente und achte Auflage,

1888, 1898.

3) Tijds. v. Ent. Deel 39, pag. 157, noot 3.

4) Bulletin of the United States Museum, N°. 38 (1890).

AAN DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS 117

Onderzocht werden:

38 stuks uit Nederland.

2 » » Saltdalen (Noorwegen).

5» >» Midden-Duitschland.

2 » » Aroldsen.

Zen Kenter?

7» » Tianschan (Turkestan).

te zamen 56 stuks, waarvan 81 pooten ter onderzoeking kwamen.

Onder deze behoorden de 7 dieren uit Turkestan tot de variëteit

Bajula Staud,, eene variëteit, die m. i. een’ afzonderlijken naam

niet verdient. Of de wetenschap gediend wordt met het geven van

namen aan alle mogelijke variëteiten en aberraties van soorten, ben

ik zoo vrij te betwijfelen; ik geloof integendeel, dat de verwarring

grooter wordt, vooral waar het verschil zoo gering is, als dit met

Baja en hare variëteit Paula Staud, het geval is.

Daar ik begreep, dat, indien doornen aan de voorschenen bij 4grotis

Baja voorkwamen, deze dan onder haren en schubben verborgen

moesten zijn, besloot ik eene ontschubbing aan het onderzoek

vooraf te doen gaan. De verwijdering der schubben verkreeg ik

door eene behandeling der pooten met natronloog, waarna eene

uitwassching in water plaats had.

Reeds bij den eersten poot die ter onderzoeking kwam bleek

mij, dat de scheen niet geheel doornloos was, maar ook tevens,

dat de gebruikelijke benaming doorn verkeerd is en vervangen moet

worden door dien van stekel, daar het een in de chitinehuid met

eene geleding ingeplant orgaan is. Op de 31ste wintervergadering

heb ik dit reeds besproken en met genoegen gezien, dat Dr. J. Th.

Oudemans in zijn werk «de Nederlandsche insecten», ook den

naam «stekel» en niet «doorn» gebruikt heeft.

Van al de onderzochte voorschenen vond ik niet één stekelloos ;

het aantal wisselde zeer af en ook waren de stekels niet altijd op

dezelfde plaats in de scheen bevestigd; zelfs vond ik menigmaal

het aantal stekels aan de beide voorschenen van een en hetzelfde

dier verschillend (zie pl. 6, fig. 5).

Aan den binnenkant der scheen vond ik in:

118 (x. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL.) OVER DE STEKELS

2 gevallen 4 stekel en wel aan het einde der scheen.

8 » 2 stekels » » DRD » » »

4 » 9 » waarvan 1 » » » » »

1 » 3 » en wel DAD » » »

38 » 3 » waarvan 2 » » » » »

1 » 3 » » Ito » » »

4 » 4 » » 3°) > » » »

7 » 4 » » DORE » » »

5 » 5 » » SDS NE » » »

7 » 5 » » DE DD » » »

4 » 6 » » 4 » » » » »

> » 6 » » Do » » »

1 » 7 » » BI » » »

Aan den buitenkant der scheen vond ik in:

15 gevallen 0 stekels.

36 » 1 stekel en wel aan het einde der scheen.

25 » 2 » » » » » » » »

3 » 3 » » » » » » » »

2 » 3 » waarvan 2 » >» » » »

Soms bespeurde ik zeer groote verschillen bij dieren uit dezelfde

streek en zelfs aan de beide voorpooten van een en hetzelfde

exemplaar, b. v. bij de volgende exemplaren uit:

Apeldoorn. Rechterscheen 5 stekels binnen, 1 buiten.

Linkerscheen 3 » » 1 »

» Rechterscheen 5 » » 3 »

Linkerscheen 3 » » 2 »

» Rechterscheen 2 » » 0 »

Linkerscheen 3 » » 2 »

Kentei ? Rechterscheen 4 » -» 0 »

» Linkerscheen 4 » » 1 »

Van 25 dieren, waarvan beide voorpooten onderzocht zijn, waren

slechts in 7 gevallen de stekels aan rechter- en linkerscheen gelijk.

Een onderscheid aan de pooten tusschen dieren uit verschillende

streken heb ik niet kunnen bespeuren.

Het resultaat, dat dit onderzoek mij opleverde, gaf mij aan-

leiding de 43 in Nederland waargenomen Agrotis soorten aan een

AAN DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS. 119

nader onderzoek te onderwerpen. Gaarne had ik ook hierbij Noord-

Amerikaansche exemplaren ter vergelijking gehad, ten einde te

onderzoeken of ook de voorschenen van andere soorten uit dat

werelddeel meer en steviger stekels bezaten dan de Europeesche,

zooals dit bij Baja het geval moet zijn.

Hoewel ik mij tot de in Nederland waargenomen soorten heb moeten

bepalen, zoo zijn naast de Nederlandsche, ook van verscheidene

soorten, exemplaren uit andere streken van Europa onderzocht,

Bij deze laatsten, die ik van Dr. Staudinger heb laten komen,

heb ik in de bekleeding der scheen geen verschil met Nederland-

sche exemplaren kunnen ontdekken.

Ter onderzoeking kwamen 257 dieren en van dezen 321 pooten.

Ten einde het onderzoek zoo volledig mogelijk te doen zijn,

heb ik van

1°. elken voorpoot de lengte van de scheen en het eerste

tarslid gemeten, ten einde de waarde na te gaan van de ver-

deeling door den heer P, G. T, Snellen bedacht naar de verhouding

van scheen tot het eerste tarslid. 1)

1) In de 5de uitgaaf, van het vroeger reeds genoemde Berge’s Schmetterlings-

buch, bijgewerkt door Dr. W. Steudel, is deze verdeeling overgenomen; of zij

reeds te vinden is in een der vroegere door H. von Heinemann zelf bewerkte

uitgaven, is mij onbekend. Met een enkel woord wil ik hierbij wijzen, hoe dat

werk in den loop des tijds veranderd is.

In de 5de uitgaaf is volgens de voorrede van Dr. W. Steudel het systeem,

door von Heinemann gevolgd, behouden en men vindt daarin „eine Uebersicht

über die Gattungen und Familién” die, hoewel niet zoo gemakkelijk als de tabel

der Familiën in „De vlinders van Nederland, van P. C. T. Snellen” toch zeer

goed bruikbaar is. Uit d+ voorrede van de 6de uitgaaf is niet op te maken, of

daar nog hetzelfde gevolgd is. In de 7de nitgaaf is, volgens de voorrede van

deu uitgever (Oct. I888), geheel de Catalogus van Dr. Staudinger gevolgd, het-

welk volgens den uitgever is „eine praktische Neuerung, welche von allen

Sammlern, namentlich von solchen, welche Tauschverkehr unterhalten, m t Freude

begrüsst werden wird”. Of deze „praktische Neuerung” eene verbetering is,

betwijfel ik zeer; de tabel is uit die uitgaaf verdwenen, waardoor het determi-

neeren zeer lastig is geworden en eene verdeeling van het genus Agrotis vindt

daarin niet meer plaats.

Bij de 8ste uitgaaf zijn meer platen en is deze, zoo ik meen, overigens gelijk

aan de vorige.

Het eenige wat van het vrij goede werk (öde uitgaaf) is overgebleven, is de

titel, waarin nog steeds staat: „bearbeitet von H. von Heinemann”, hoewel het

niets meer met diens werk gemeen heeft.

120 (H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL). OVER DE STEKELS

2°. elken voorpoot de breedte van de scheen gemeten, ten einde

de verhouding na te gaan van de breedte tot de lengte der scheen,

3°. aan elken voorpoot die ter onderzoeking kwam, de stekels aan

de scheen geteld en de plaats van inplanting nauwkeurig opgenomen.

4%. bij een of meer exemplaren van iedere soort de lengte en

breedte der stekels aan de voorschenen gemeten.

De metingen hadden plaats met behulp van een Ocularmicrometer.

Bij mijn onderzoek heb ik buiten beschouwing gelaten den vorm

der staartkleppen en sprieten der dd, daar sexueele kenmerken

bij de verdeeling van een genus al zeer onpraktisch zijn; een wijfjes

vlinder is op sexueele kenmerken van den man eenvoudig niet te

determineeren, evenmin als dit omgekeerd het geval is.

Reeds bij het onderzoek van Baja trof ik op de schenen, be-

halve schubben, haren en stekels, organen aan, die ik stekelharen

wil noemen; deze zijn in evenredigheid van hunne lengte te dun

om tot de stekels en toch weder te stevig om tot de haren ge-

rekend te worden. Bij Fig. 2* PI. 6, fig. 2* en 5* PI. 7 vindt

men er afgebeeld, de eerste heb ik niet gemeten, de twee laatsten

zijn respectievelijk 0,143 mm. en 0,348 mm. lang, bij 0,006 mm.

en 0,008 mm. breed. By Fig. 3* PI. 6 vindt men een orgaan

afgebeeld dat het midden houdt tusschen een stekelhaar en een

stekel, het is 0,138 mm lang bij 0,009 mm. breed; het is

door mij nog tot de stekels gerekend.

Zoowel dit als het geheele wisselvallige voorkomen *) der stekels ,

doet mij denken aan een orgaan dat langzamerhand aan het dege-

nereeren is en in haren overgaat of nieuw verworven wordt. Dit

aannemende is het m. i. volstrekt niet onmogelijk, dat in de eene

streek (werelddeel) de degeneratie of formatie verder voortgeschreden

is dan in de andere en daaraan het verschil in de bekleeding

der voorschenen der Noord-Amerikaalsche met de Europeesche en

Aziatische exemplaren van Baja toe te schrijven is; de heer P. C.

1) Reeds bij mijn onderzoek der pooten van Lycaena Argus L. trok het

mijne aandacht, dat op de eene voorscheen soms veel meer stekels voorkwamen

dan op de andere. (Zie Tijds. v. Ent. 4%, pag. 29).

AAN DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS. 121

T. Snellen heeft toch bij de Europeesche met de loup geen, bij

de Noord-Amerikaansche wel stekels gevonden, een bewijs dus,

dat zij bij laatstgenoemden veel meer te voorschijn komen.

Hoewel bij Baja gebleken is en in het volgende nog meer aan-

getoond zal worden, dat de stekels zeer wisselvallige organen zijn ,

die bovendien menigmaal zóó onder haren en schubben verborgen

zitten, dat zij hoogst moeielijk of niet waargenomen kunnen

worden en daarom niet in aanmerking mogen komen bij de ver-

deeling van een genus in onderafdeelingen, zoo kan ik toch niet

nalaten te wijzen op het verband, dat er schijnt te bestaan tus-

schen den vorm der stekels en de verhouding van scheen tot eerste

tarslid.

Het is zelfs zoo sterk, dat ware het mogelijk naar den vorm der

stekels eene verdeeling te maken, men nagenoeg dezelfde zoude be-

komen, dan naar de verhouding van de scheen tot het eerste tarslid,

Van al de onderzochte dieren, waarvan de voorscheen duidelijk

langer was dan het eerste lid der tarsen, vond ik de stekels, ook

aan het einde der scheen recht of slechts zeer weinig gekromd

(PL 6, fig. 1—5 en Pl. 7, fig. 1—7) en de scheen aan het

einde niet afgerond (Pl. 6, fig 1—5 en PI. 7, fig. 1—6),

behalve bij Praecox (Pl. 7, fig. 7), waar deze wel afgerond is.

Indien verscheidene stekels op de scheen voorkomen, zijn in

den regel meer dan één daarvan aan het einde der scheen geplaatst

en de laatste niet of ten minste niet noemenswaardig langer en

steviger dan de overigen. Zoo vond ik b. v. bij eene scheen van

Agr. Signum (PI. 7, fig. 2) aan den binnenkant de twee stekels

aan het einde der scheen 0,240 en 0,294 mm. lang bij 0,021 en

0,050 mm. breed, de overige zeven 0,234—0,324 mm. lang bij

0,021 —0,050 mm. breed, aan den buitenkant de twee stekels aan

het einde 0,372 en 0,330 mm. lang bij 0,021 en 0,030 mm. breed,

de twee anderen 0,324 en 0,300 mm. lang bij 0,024 en 0,021

mm. breed; bij eene scheen van dgr. Xanthographa (PL, 7, fig. 3)

aan den binnenkant aan het einde drie stekels, 0,282 en 0,408

lang bij 0,021 en 0,033 mm. breed, de overige vier 0,318—0,384

mm. lang bij 0,024—0,033 mm. breed, aan den buitenkant de

122 (4. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL). OVER DE STEKELS

twee stekels aan het einde 0,330 en 0,432 mm. lang bij 0,021

en 0,033 mm. breed, de overige drie 0,360—0,432 mm. lang bij

0,024—0,030 mm. breed.

Agrotis Obscura en Praecox (PL. 7, fig. 6 en 7) wijken van de

vorigen min of meer af en vormen als het ware eenen overgang

op de volgende groep. Vooral is dit het geval met Praecox door

de aan het einde afgeronde scheen, door het aldaar voorkomen

van slechts één stekel, die veel langer en zwaarder is dan de

overigen en door het bijna gelijk aantal stekels zoowel binnen als

buitenwaarts. Bij de afgebeelde scheen vindt men, wat zelden

voorkomt, buitenwaarts één stekel meer dan binnenwaarts.

De stekels waren aan de binnenzijde: de laatste 0,624 lang bij

0,060 mm. breed, de overigen 0,270 —0,504 mm. lang by

0,033—0,042 breed. Buitenzijde: de laatste 0,600 mm. lang bij

0,054 mm. breed, de overigen 0,312—0,408 mm. lang bij

0,033—0,042 mm. breed.

Van al de onderzochte dieren, waarvan de voorscheen niet ot

ten minste zeer weinig langer was dan het eerste lid der tars

kwamen hoogst zelden aan het einde twee stekels naast elkander

voor en was de scheen aan het einde afgerond. Aan den binnen-

kant vond ik den laatsten stekel steeds en somtijds den voorlaat-

sten, aan den buitenkant meest de twee soms de drie laatsten,

sterk gekromd en zeer stevig, de overige stekels waren in den

regel ook min of meer gekromd (PI. 8, fig. 1—8.). B.v. bij de

fig. 2) vond ik de

twee laatste stekels binnen 0,292 en 0,384 mm. lang bij 0,048

voorscheen van een’ Agr. Segetum (Pl. 8,

en 0,060 mm. breed, de overigen 0,246—0,354 mm. lang by

0,021—0,030 breed. Aan den buitenkant de drie laatste stekels

0,294—0,402 mm. lang bij 0,048—0,063 mm. breed, de overigen

van 0,204—0,342 mm. lang bij 0,024—0,042 mm. breed.

Bij Cinerea (Pl. 8, fig. 8) aan den binnenkant de laatste stekel

lang, 0,486 mm. bij 0,072 mm. breed, de overigen 0,240—0,360

mm. bij 0,024—0,030; aan den buitenkant de twee laatste stekels

0,360 en 0,414 mm. lang en 0,054 en 0,066 mm. breed. De

overigen 0,276—0,306 mm. lang bij 0,030 —0,036 mm. breed.

AAN DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS. 123

Opmerkelijk is het, dat bij de dieren met eene betrekkelijk

lange scheen, geen noemenswaardig verschil waar te nemen was

tusschen de lengte der scheen binnen- en buitenwaartsch, terwijl

bij de anderen de scheen binnenwaartsch steeds langer was.

Ook hierop maakt Praecox eene uitzondering.

In volgende tabel vindt men vermeld:

1°. het aantal onderzochte dieren en dat der voorpooten die ter

onderzoeking gekomen zijn;

2°, de verhouding van scheen tot het eerste tarslid, het laatste

daarbij als eenheid aangenomen ;

30, de breedte der scheen, de lengte daarbij als eenheid aan-

genomen;

4°, het aantal stekels op iedere scheen, zoowel binnen- als

buitenwaartsch.

5°, de lengte en breedte van de gemeten stekels. ')

Het genus heb ik voornamelijk verdeeld naar P. G. T. Snellen

«De vlinders van Nederland» en Berge’s Schmetterlingsbuch, *)

met behoud van diens namen voor de onderafdeelingen en met

bijvoeging van het vroegere genus Aplecta. Meer voor de curiositeit

heb ik die soorten, welke volgens het werk van Hofmann geen

stekels bezitten met een * gemerkt.

De volgorde door mij aangenomen is geheel willekeurig, in de

eerste groep heb ik ter wille van het gemakkelijker overzicht

zooveel mogelijk de soorten geplaatst naar het aantal stekels aan

den buitenkant, met uitzondering echter van Oceulta die ik van

Prasina niet heb willen scheiden.

In de tweede groep, heb ik die soorten het eerst geplaatst,

welke mij het meest verwant schenen aan de vorige afdeeling.

1) De stekels zijn niet van alle schenen gemeten; in de opgaaf der grootte

heb ik de beide uitersten vermeld.

2) 5de uitgaaf,

124

(De stekels zijn, ook aan het einde der scheen, recht of slec.

aantal stekels aan den binnenkant der scheen bij

Indien verscheidene stekels op de scheen voorkomen, zijn |

deze weinig steviger dan de overigen.

Het

(H A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL). OVER DE STEKIS.

Aantal Verhouding Breedte der 7

ENEN: Onderzochte RL scheen tot | scheen tot hare | A.

SOORT. ecrste tarslid. lengte. |

N°. | Rech}

dieren, |pooten.|| Scheen. TSE Breedte. | Lengte. | Li

arslid. |

Fimbria. L. * 9 9 | 1,57 l 0,20 ] 1—8

" | 9

(‘) Janthina. Esp. */ 3 3 1,78 1 0,18 1 Je

u I 3

Interjecta. Hb. * | 1 Li 1,53 LO ES) Il 1

Comes. Hb. | 4 4 1,65 TORE IL il

D | | 9

” || 3

7 | 4

Orbona. Hfn, # | - 5 5 1,56 1 0,21 L l

2 | | 2

: | 3

7 | | 4

uy | | 5

Pronuba. L. * | 4 | 4 1,64 o 20719 1 il

Te MARS EN | 2

7 | | 3

n" | 4

B. Achtervleugels niet gt

a. (Aplec

Prasina F. * | 6 Lal lee JMD AIT 1 i

| | | 2—3 |°R:

| | 4 |

| fi |

| | 5

|| | 7

| 6

| ”

(1) De stekels kwamen bij deze

I. Voorschenen duidelijk lang

A. Achtervleugels geel nil

Einde der scheen nl

soort te midden op de scheen en dus geen aan het eile

x ds

IN DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS. 125

an het eerste tarslid.

ser weinig gekromd.

eeste soorten veel grooter dan aan den buitenkant.

en regel meer dan een aan het einde der scheen geplaatst en

gerond).

warten band. Triphaena O. en Tr.

Stekels binnenzijde. Stekels buitenzijde.

\antal. | Lengte in mm. Breedte in mm.|| Aantal. | Lengte in mm. | Breedte in mm.

mmm

RE | 0,390 0,018

2 | 0,258—0,276 | 0,018—0,021

1 0,306 0,018 |

9 | 0,246-—0,528 | 0,021—0,039 5 0,364—0,528 | 0,027—0,036

ER | 3

ED | 5

9 2

9 0,300--0,480 | 0,024—0,033 4 0,306—0,582 | 0,021—0,033

9 3 |

7 2 |

10 6

10 2

Mi 0,276—0,600 | 0,024—0,042 9 0,426—0,564 | 0,030—0,042

10 | 8 |

El 8

9 1

let zwarten band.

ioisd.).

1 0,174—0,240 | 0,015 | Il 0,174—0,240 | 0,009—0,012

1 | Il

0 Meel

2 | (AS

2 | 2

1 2

3 | 2

1 | nee?

or; dit is door mij bij geen andere soort waargenomen,

126

(H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL) OVER DE STEKA

SO OMR

NAAM.

Oeeulta. L.

„ IRIE 6 fio. 2.

(1) Sobrina. Gn. * ||

Baja. F. *

MPI. IG Tigo.

(1) Eenige soort waarbij de voorschenen bij de verschillende exemplaren geen ondersch#

SEE

| 29

| | 30

|| | | u |

| 31—32| R.

| 33 R

| u L.

| 34—42|| RA

| 48 R

r L.

Verhouding Breedte der |

Ma van scheen tot scheen tot hare R.

eerste tarslid. | lengte.

| N°. | Reel

1 5 Eerste Lin

dieren. | pooten.|| Scheen. lid ‚Breedte. | Lengte.

| | arslid.

5 6 1,68 1 0,18 es al

| | 9 |

a LI

b. (Graphipho!

4 4 | 1,59 | 1 | 0,16 | 1 [14 a

56 sl 1,49 1l | 0,20 | L INA | RZ

| | 5 | &

| | | 16-10) R.

| | | (11—12|| Re

| 113—14) R.

| eae Roli

| || 19 | 28

| | u | 1

| 20 | 4

I | i

121-922) RI

| 23 | 8

# | L

24 | Ri

| | u | L

| 25 ||

| | 26

| |

‚N DE

VOORSCHENEN BIJ HET

GENUS AGROTIS.

127

chs.).

1 12 CO BR COE — Ut 29 CO Sì Ot 09 09 OI ~ CO OL O2 Or ES up DoS Ur Où 39 CS vorm

everden,

Stekels binnenzijde.

Lengte in mm. |

0,174— 0,402

0,228

| 0,246—0,330

3reedte in mm.

0,018-— 0,030 |

0,015

0,018-— 0,053

Aantal.

OW WTO DO WE DO NO DO ee GI RK VO NW OO

Stekels binnenzijde.

Lengte in mm. | Breedte in mm.

0,264— 0.408

0,021—0,027

| 6,282

| 0,018

0,330—-0,390 |

0,018 —0,024

128 (H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL). COVER DE STEK)

| Verhouding Breedte der

| q D

: = | SRO van scheen tot | scheen tot hare R.

SOORT. | ì eerste tarslid. | lengte. |

| N°. || Rees

NAAM. | = |

dieren. | pooten.|| Scheen. DEE Breedte.| Lengte. | Li

| | tarslid.

ri EEE a a EG Po EZ RE RC

Baja F. | 44 |

" | | w Li

” 45 LA

” 46—59| R.

” 60 RM

7 | a Li

" | 61 RM

u [4 L

” 62 LY

7 63 LM

” 64 Rg

" " L#

7 65 RM

7 " L.#

Castanea Esp. 3 3 1,61 JL 017 1 iL Ril

u | 2—3 n

Saucia Hb. | 6 6 17 1 (DEA) 1 l en 4 R

1 | 2—3 m

Brunnea F. | 5 504047 1 0,17 1 il Ri

” || | 2 [Al

u | | sen 5 7

” | | di "u

Triangulum Hufn, #| 5 5 2721556 i 0,19 il 1 R.

7 | || 2

» | 4

” 5

Ditrapezium Bkh, 5 5 Ip; 1 0,18 1 1 R,

7 | 2

” | 3 o |

ti | 4 Val |

“ | 5 a

Rubi View. 5 5 | 1,63 N 0,17 1 1 R.

" | || u

” | | ”

i | | n

" | | n

Festiva Hb. 10 14 || 1,60 Jk 0,20 1 1 Rl

uv | " L | |

" | 2 R

” " Ls

7 | RM

" | | ” Li

UN DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS. 129

Stekels binnenzijde. Stekels binnenzijde.

Lengte in mm. | Breedte in mm.

\ i . .

lantal. | Lengte in mm. | Breedte in mm. {| Aantal.

0.312—0,354 | 0,018—0,021 0,354 0,021

0,312—0,606 | 0,018—0,030 0,504 0,033

0,264—0,312 | 0,018—0,024 0,396— 0,342 0,018

0,228— 0,348

0,015 — 0,080 0,240—0,354 | 0,012—0,024

0,240—0,396 | 0,015—0,027 |

0,264—0,426 | 0,018—0,030

0,161— 0,366 | 0,012—0,024 0,264—0,444 | 0,018—0,024

0,222—0,372 0,018—0,024 0,276—0,378 0,015—0,024

D © © © © MH © 00 © Go Sant EH 00 Go 00 to © Go Gua IU UNI Hi BE Oo RO WO

29 > HO DO VIT DV DO 20 DO MUNDO OO UO

Tijdschr, v. Entom. XLII, 9

130

Martial Verhouding | Breedte der

I Onde enten Ae scheen tot | scheen tot hare

SOORT. eerste tarslid. lengte.

NAAM. È

dieren. | pooten.|| Scheen. monn | Breedte.| Lengte.

Festiva Hb. |

u ||

Molothina Esp. * 5 5 | 1559 jj 0,16 il

Do PONT |

7 | |

Dahli Hb. 2 2 | 1,57 1 0,16 il

# | |

Signum F. [ee 5. || 1,42 1 0,20 l

: |

7 |

” |

Xanthographa F. 12 12 | 1,56 L 0,19 1

7 PIE fl fig. 3. | |

” | |

| | |

uv | || |

” |

C. nigrum L. 4 | 4 | 1,52 1 0,20 | 1

7 | | |

Plecta L. 4 4 1,54 1 0,20 | 1

Putris L. 5 5 | 1,59 J 0,19 Il

u | |

" |

, |

Strigula Thnb. # | 6 | 6 1,50 L 0,18 1

u | |

1 | |

Glareosa Esp. il 1 1.41 Il 0,19 1

"n P1.6 fig. 4. | | | |

Umbrosa Hb. | 6 6 1,62 1210,20 771

„ Pl. 7 fig. 4. |

” | |

NO:

i=)

wra sg

VO © Et À OI DI Pr DO a

M BDO HA VI

oo DO H 0

Ree.

N DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS. 131

mn nn eee ee

Stekels binnenzijde. Stekels buitenzijde.

Breedte in mm,|| Aantal. | Lengte in mm. | Breedte in mm.

| |

ıntal.

nnn

Lengte in mm.

= ne; = = =

2 «© Co =2 00 © to 00 00 © gE 00 SO Sì =t 00 Où © © es

0,246—0,408

0,018—0,033

1 09 > UI UI OI UI + VI UI VI He VI VS UI DI Ur dI UI OT RO Ur UI UI MD TE B NDT me

0,318—0,432 |

0,138—0,304 | 0,009—0,018 0,282—0,360 | 0,015--0,018

0,150—0,342 | 0,012—0,024. 0,228—0,336 | 0,018—0,024

1 05234 05378 | 0:0212-0,030 0,324—0,390 | 0,024—0,030

0,018-— 0,033

8 | |

9 | 0,180—0,378 | 0,012—0,024 0,270—0,354 | 0,015—0,021

1 | |

B | 0,264—0,384 | 0,018—0,027 0,210—0,390 | 0,012—0.024

È |

5 |

7 0,198—0,300 0,012—0,021 0,090—0,300 | 0,009— 0,024

6 | 0,204—0,300 | 0,015—0,021 0,228—0,300 | 0,015—0,018

8 |

5 |

10 | 0,204—0,384 | 0,015—0,030 0,252—0,432 | 0,018—0,030

9 | 0,288—0,390 | 0,018—0,030 6 0,372—0,444 | 0,018—0,024

| © 1

8 4

132

(H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL).

tl Verhouding Breedte der

ll onderzochte || van scheen tot | scheen tot hare

SOORT. È eerste tarslid. lengte.

NAAM. =

dieren. | pooten.|| Scheen. Regio Breedte.| Lengte.

tarslid. ©)

Umbrosa Hb.

Augur F, * 5 5 1,60 il! 0,21 il

VB abe:

„

Simulans Hufn. [patio 5 1537 1 |! 0,20 1

ehe.) |

i | |

7 |

Obscura Brahm. * | 5 5 1,54 1 | 0,20 1

"EL eso. | |

” | |

Praecox L. | 4 6 1,33 1 0,23 1

PIS eo) |

7 | |

| |

(De laatste stekel binnenwaarts, meest de twee en somtijds de €

meer gekromd.

min of

Vestigialis Rott.

» P1.8 fio.

Ypsilon Rott.

PISE

JRE

Voorschenen niet of slechts 2

OVER DE

STEK

Geen groot verschil tusschen het aan

0,20 il

0,22 1

Agrc

len3 | Ril

2 14

4 |

" 14

5 |

6 Rl

1,2,4| M

3 al

5 4!

, | 98

6 14

" |

iy’ DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS. 133

il Stekels binnenzijde. Stekels buitenzijde.

Vata. Lengte in mm. | Breedte in mm. || Aantal. | Lengte in mm. | Breedte in mm.

1 RSS EDE TE INR NPD RE EE NE ONE TL ON TN ECC

10 4

10 6

iu 0,174—0,378 0,012—0,024 5 0,252 —0,438 0,015—0,024

Is 4

15 7

13 7

14 6

isd).

18 0,348—0,450 | 0,021—0,030 2 0,276—0,450 | 0,018—0,030

9 4

i 3

6 4

7 0,348—0.642 | 0,024—0,048 6 0,324—0,612 0,024-- 0,042

8 1

0 1

17 7

8 0,240—0,642 | 0,030—0,054 | 8 0,218—0,600 | 0,018—0,054

D | 6

5 | 6

16 | 6

6 | 5

7 | 5

finig langer dan het eerste tarslid.

fitste stekels buitenwaarts, sterk gekromd en stevig, de overigen

dikels binnen- en buitenwaarts. Einde der scheen afgerond.)

re cr.

0,216—0,396 | 0,018—0,054 0,198—0,384 | 0,018—0,054

——

0,228—0,522 0,015—0,066 0,330—0,510 0,033—0,072

=3 00 00 O Odd OL

D 2 OF Où MD Où Ot GS DI Ot Où Or

SOORT.

NAAM.

Nigricans L.

„ Pl.8 fig. 4.

Segetum Schiff.

v PI. 8 fig. 2.

Exclamationis L.

“”

„

Obelisca Hb.

pe P18 fig, DE

”

Lidia Cram.

Corticea Hb.

MA RE1S8:ig0.

Aantal

onderzochte

Verhouding

van scheen tot

eerste tarslid.

Oo bd

1,05

0,85

0,92

0,94

Eerste

dieren. | pooten.|| Scheen. | REEL Breedte.

0,23

0,24

Breedte der

scheen tot hare

lengte.

0,24

| 0,24

| 0,25

Lengte.

(H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL). OVER DE STER

ed et CU me

EN ee rr a MMS MW a VESTITO

antal.

EE -

20 DO D I D II Où O0 1 O0 =I OÙ =I Où 00 =I LO I OÙ =I IF =I O0 dì O0 O0 =I =Y Ammon aan

N DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS.

Lengte in mm. | Breedte in mm.

Stekels binnenzijde.

Aantal.

Lengte in mm.

Stekels buitenzijde.

Breedte in mm.

0,222 —0,516

0,246— 0,408

0,210—0,

0,240— 0,402

0,180—0,444

0,330—0,504 |

| 0,234—0,432

0,012—0,060

0,018—0,060

0,018— 0,072

0,018—0,048

0,018— 0,054

0,024— 0,054 |

0,018—0,060 |

Se 2d SD BO SD SD OD DI D2 SOT OUD BD RAWVIMAIMAAWIMIMWMMMIUIRAONVNIVQWVE DO MIO OS

0,312—0,516

0,204—0,402

| 0,354—0,468

0,246-- 0,414

0,294—0,456

0,294— 0,468

0,198— 0,432

0,030—0,060

0,024—0,063

0,042—0,072

0,024—0,042

0,030—0,054

0,024—0,054

0,024—0.063

(H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL). OVER DE STEKE

Aantal Verhouding Breedte der

a A Onde eine van scheen tot || scheen tot hare

ROOI eerste tarslid. lengte.

NAAM.

Eerste

| tarslid. Breedte.

dieren. | pooten.|| Scheen. Lengte.

Corticea Hb. 5 |

v 6 2

7 17 2

” a Li

# 8 ‘ RI

" | 7 L.

Cursoria Hfn. 5 8 1 1 0,26 1 1 | Ra

” 2en 3 | R. |

7 4 en 5 R

u LA “ Til

Ripae Hb. Ton Se 0,99 i 0,27 1 i R

[2 PI 8 fig. a

Cinerea Hb. 1 | 1 0,86 1 0,30 1 1 R

Zoo als uit de voorgaande tabel blijkt, zijn de Agrotis-soorten met

gele achtervleugels aldaar bijeengevoegd. Staudinger’s volgorde is

anders; deze plaatst Sobrina, Augur en Obscura tusschen hen in.

In de 5de uitgaaf van Berge vormen zij het afzonderlijke genus

Triphaena O., Hübn.; von Heinemann |) heeft dit niet gedaan,

omdat hij van oordeel was, dat « Farbe und Zeichnung der Hinter-

flügel doch nicht zur Trennung von Gattungen benutzt werden

können». Hoewel daar wel iets voor te zeggen is, zoo moet ik

toch opmerken, dat m. i. de kleur en teekening der achtervleu-

gels van veel meer belang zijn, dan de vorm van het achterlijf

bij de 9%, een kenmerk gelijk aan dat der sprieten bij de dd. Het

laatste kenmerk heeft von Heinemann niet van Lederer overgenomen ,

dus afgekeurd, maar wel heeft hij, en na hem Dr. Staudinger,

een genus Dianthoecia Bd, aangenomen, dat zich alléén van het

1) Die Schmetterlinge Deutschlands und der Schweiz. Systematisch bearbeitet

von H. von Heiremann 1859, pug. 482.

iN DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTIS. 137

ee i

Stekels buitenzijde,

Stekels binnenzijde.

antal. | Lengte in mm. | Breedte in mm.|| Aantal. | Lengte in mm. | Breedte in mm.

8 6

8 8

a 1

8 7

9 fi

8 7

7 0,300—0,444 | 0,021—0,054 7 0,216—0,432 | 0,015—0,054

6 6

7 6

6 6

8 0,180—0,420 | 0,012—0,048 6 0,252—0,360 | 0,024—0,042

5 0,240 0,456 | 0,024— 0,072 6 0,276 -- 0,414 | 0,030—0,066

genus Mamestra Tr. onderscheidt door het voorhanden zijn van

eenen legboor bij de 22.

Wenschelijk en voor het overzicht gemakkelijker komt het mij

voor het groote genus Agrotis te splitsen in volgende drie onder-

afdeelingen:

a. Achtervleugels geel met zwarten band. Triphaena O., Hübn.

b. Voorschenen duidelijk langer dan het eerste tarslid ; hierbij be-

hoort dan ook het vroegere genus Aplecta Boisd. Graphiphora Ochs.

c. Voorschenen niet of slechts onbeduidend langer dan het eerste

tarslid. Agrotis O. Tr.

Deze verdeeling, hoofdzakelijk door den heer Snellen bedacht,

komt mij voor de natuurlijkste te zijn.

Ga ik nu al het voorgaande na, zoo kom ik tot het volgende, dat:

1°. de verdeeling van het genus Agrotis naar de verhouding van

de scheen tot het eerste tarslid, recht van bestaan heeft, daar dit

kenmerk volgens mijne onderzoekingen opgaat en daarbij goed

waarneembaar is. Toch blijft het een kenmerk, dat ik liefst, alléén

138 (H. A. DE VOS TOT NEDERVEEN CAPPEL). OVER DE STEKELS

bij gebrek aan beter, gebruikt zoude willen zien, daar, al zijn

door mij geen belangrijke individueele verschillen aangetroffen,

deze toch zeer goed mogelijk kunnen zijn;

2°. de breedte der scheen geen goed kenmerk is, daar, door

de mindere of meerdere sterkere bekleeding, de scheen menigmaal

breeder schijnt dan zij in werkelijkheid is. Bovendien komt het

mij zeer moeielijk voor, eene goede definitie van het woord breed

te geven. Wel kan men in het algemeen zeggen, dat in verhouding

tot hare lengte de schenen der dieren van de eerste groep, Praecox

uitgezonderd, smaller zijn dan die, welke tot de tweede behooren ;

Vestigialis maakt bij de laatste eene uitzondering, bij deze is de

scheen in verhouding niet breeder dan bij Baja en verscheidene

andere soorten uit dien groep;

3°. de stekels aan de voorschenen nooit bij de verdeeling van

een genus in aanmerking mogen komen, daar, deze zeer wissel-

vallige organen, menigmaal nog bovendien onder haren en schubben

verborgen zitten, zoodat zij zonder voorafgaande ontschubbing niet

waar te nemen zijn, Van daar dan ook dat het voorhanden zijn

van stekels, midden op de voorscheen, bij verscheidene soorten

nog onbekend was.

Apeldoorn, Maart 1899.

Plaat 6, fig.

AAN DE VOORSCHENEN BIJ HET GENUS AGROTUS. 159

Verklaring der afbeeldingen.

Voorschenen van Agrotis Pronuba.

))

Occulta.

Molothina.

Glareosa,

Baja.

Augur.

Signum.

Xanthographa.

Umbrosa.

Simulans.

Obscura.

Praecox.

Vestigialis.

Segelum,

IJpsilon.

Nigricans.

Obelisca.

Corticea,

Ripae.

Cinerea.

140

Sur un cas de dimorphisme chez les deux sexes

d’une Cecidomyide nouvelle

(Monardia van der Wulpi).

PAR

J.C. H. DE MEIJERE (d'Amsterdam).

(Planches 9 et 10).

Aux premiers jours d'Avril de cette année (1899) je trouvai

près de Zwammerdam (prov. de Zuid-Holland) quantité de larves et

de nymphes d’une Cécidomyide dans un tronc de saule pourri.

La plupart firent leur éclosion pendant le même mois, les autres au

commencement de Mai. Ce qui me frappa aussitôt, c'est que plusieurs

femelles étaient à peu près dépourvues d’ailes, et qu’une partie des

miles avaient les ailes fort courtes, D'abord j’obtins surtout des femelles

aptères, tandis qu'à la fin d’Avril ces femelles disparurent et

furent remplacées par d’autres normalement ailées. Parmi les males ,

ceux avec les ailes courtes se montrèrent pendant toute la durée de

l’éclosion de nos insectes; les individus avec des ailes normales

étaient beaucoup plus rares. Ma première pensée fut, qu’il s'agissait

de deux espèces distinctes, mais l’examen exact de plusieurs

individus ne m’a pas fourni de différences spécifiques entre les

deux sortes de mâles et les deux sortes de femelles. Tous les deux

appartiennent au genre Monardia Kieff. et c'est seulement dans les

ailes et les organes corrélatifs, comme les balanciers et le thorax,

que se montre une différence remarquable. De la seule espèce

(3. C. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC. 141

connue de ce genre (M. stirpium Kieff. !) les larves et les nymphes

ont été trouvées dans des souches de pins pourris, aux environs

de Bitche (Lorraine) par M. Kieffer. Il serait donc bien surprenant

de trouver dans un seul tronc de saule deux nouvelles espèces

différentes. Cela me semblerait beaucoup plus étonnant que le

dimorphisme, qu'on doit accepter, si tous les individus appar-

tiennent à la même espèce. Du reste le groupe des Cécidomyides

nous a déjà présenté assez de faits aussi merveilleux, comme le

pédogénèse, la curieuse formation des antennes avec leurs divers

appendices, le fait, que chez plusieurs espèces la nymphe reste

enveloppée par la peau de la larve; récemment encore Rübsaamen

a observé que, chez Thurauia aquatica Ribs, ?), la larve quitte

enfin sa coque, pour se faire un cocon et se transformer en

nymphe.

Mes efforts pour observer la copulation n’ont pas réussi, et les

autres preuves exactes du dimorphisme sont assez difficiles à établir,

c’est pour cette raison que je me contenterai de publier d’abord

mes insectes sous un seul nom; dans le cas, où il s'agirait de

deux. espèces, le nom restera aux femelles aptères et à leurs mâles.

Voici la description exacte des divers specimens:

Taille 4 à 11 mm. Les plus petits individus se trouvent parmi

les mâles à ailes courtes, En courant avec grande rapidité ces insectes

ont l’aspect des Psociles aptères très connues des genres Clothilla

et Atropos. Les individus ailés non plus ne se servent pas volontiers

de leurs ailes. J’en ai eu marchant sur mon porte-plume, je les

ai inquiétés de diverses manières, mais ils se sont rarement en-

volés. Plusieurs fois j’ai ouvert le bocal, où je les élevais, pour

prendre à mon aise les individus que je voulais examiner, sans

qu'ils fissent d’ efforts pour s'envoler.

La couleur de tous les individus est d’abord d’un rouge orangé;

cette couleur est due aux gouttes d’huile de l’intérieur de l’animal.

Chez la plupart, le côté dorsal du thorax et quelquefois celui de

1) Miscellanea entomologica. Narbonne IV, 1896, p. 22.

2) Rübsaamen. Ueb. Gallmücken auf Carex and Iris. Wiener Entomol, Zeitung

XVIII, p. 60.

142 (5. ©. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC.

l'abdomen s’obscurcissent bientôt; surtout cette partie du thorax

devient presque noire, un peu luisante. Palpes (fig. 5) de trois articles,

le premier beaucoup plus grand que les suivants.

Crochets des tarses (fig. 4) sans dent à leur bord intérieur;

quelquefois ils me semblaient un peu dilatés en dessous du sommet,

Pelote rudimentaire, avec quelques poils à son bord inférieur.

Miles brachyptères et mdles pourvus d'ailes normales :

Antennes à 2 + 42 articles, les deux premiers articles arrondis,

les suivants (fig. 6) en forme de bouteille, les deux derniers

ovalaires. Aux articles du funicule on aperçoit quatre rangées de

soies, dont celles de la seconde sont les plus longues; les deux

dernières rangées ne contiennent respectivement que quatre et une

soie. De chaque côté de cette dernière soie se trouve un appendice

hyalin en forme de champignon du genre Peziza; les deux articles

inférieurs du funicule en possèdent trois et dans l’article suivant,

représenté par la fig. 6, il y a à la place du troisième appendice

une minime soie hyaline.

Comme c’est souvent le cas chez les soies sensitives des Arthropodes,

les soies du verticille le plus grand sont implantées dans un enfon-

cement assez large, dont le bord supérieur est proéminent; c’est

l’ensemble de ces parties proéminentes qui est connu sous le nom

de crénélations. Dans les autres soies, ces enfoncements sont

beaucoup moins prononcés. Parmi les mâles bien ailés jen trouvai

un dont les antennes étaient composées de 2 + 13 articles. ')

Pince anale (fig. 7 et 8) à ongles ellipsoidaux, munis d’une seule

dent vers l'extrémité du côté interne. Tarses antérieurs avec le

premier article à peu près deux fois aussi long que l’article terminal ;

les articles intermédiaires diffèrent peu en longueur. Les articles

sont entre eux comme 5 : 2 : 2: 1,7 : 3,2. Aux tarses posté-

rieurs, les articles sont entre eux comme 5: 2,5 : 2 : 1,5: 2—2,2.

Males à ailes normales :

La structure des ailes (fig. 9) ne diffère guère de celle de

1) Comparer e. a. Prionellus coronatus Kieff., à antennes à 2 + 10 ou 2 + 11

articles (Kieffer. Miscell. Entomol. IV, p. 17).

(J. ©. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC. 143

Monardia stirpium. Les balanciers sont grands, munis de deux ren-

flements à la base; l’écusson proéminent porte une rangée de huit

soies longues près du bord postérieur.

Miles à ailes courtes (fig. 1): Les ailes n’atteignent pas à beaucoup

près l'extrémité de Pabdomen; elles sont fort étroites ; leur bord posté-

rieur étant presque droit. Leur longueur est d'en viron 0,56 mm. Gomme

d'ordinaire chez des organes devenus rudimentaires, les individus

montrent quelque variation dans le développement des ailes et des

nervures. Deux cas extrêmes se trouvent figurés dans les figg. 10

et 14. Ce qui est particulier dans la nervation alaire de ces mâles,

c’est que l’union de la nervure transversale et de la première

nervure se -fait au bord antérieur même de l'aile. Dans les ailes

les moins développées la fourche de la 42 nervure a tout à fait

disparu.

Les balanciers sont fort courts, n’atteignant que 0,14 mm. de

longueur, L’écusson est proéminent et porte huit soies longues, comme

chez les autres mâles.

Femelles aptères et femelles à ailes normales: Les antennes se

composent de 2 + 10 articles. Les articles du funicule sont en

forme de bouteille (fig. 12), mais avec le cou plus court que

chez les males. Aussi les verticilles de soies sont moins nombreux.

Il n’y en a qu’un qui soit entier, et en outre il y a une soie,

implantée plus haut, au côté convexe de chaque article. Chaque

article porte quatre appendices hyalins, plus grands que chez les mà les.

L’oviscapte (fig. 13) porte des lamelles supérieures à trois

articulations, dont la troisième est plus courte que les deux pré-

cédentes réunies. Lamelle inférieure bifide,

Les articles des tarses antérieurs sont entre eux comme 5 : 2:

9 :1,6—1,7 : 3,2 - 3,5; et aux tarses postérieurs comme 5 : 2,5:

2:1,5: 2,3. C'est donc presque la même formule que pour les mâles,

Femelles à ailes normales : Les ailes (fig. 14) sont moins dilatées que

chez les males. La nervation n’offre pas de différences remarquables.

Les balanciers sont bien développés et l’écusson proéminent porte

huit longues soies, tout comme chez les mälesb ien ailés,

144 (3. ©. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC.

Femelles à ailes rudimentaires : (Fig. 2 et 3).

Les rudiments des ailes (fig. 15 et 16) n’atteignent qu’une

longueur de 0,16 mm. et une largeur de 0,056 mm. au plus.

Leur bord porte quelques poils plus grands, qui ne sont pas situés

aux mêmes endroits chez les divers individus. Tantôt il y en a

quelques-uns à l’extrémité, tantôt ils se montrent plus développés

au bord antérieur de Vaile. On n’y aperçoit pas de nervures,

seulement une fine trachée, provenant de la partie antérieure du

thorax, s’y introduit et se laisse apercevoir jusqu’à l’extrémité de

Vaile. Les balanciers sont extrêmement petits. On ne les voit guère,

quand on regarde l’animal d’en haut; ils ont aspect d'un hémi-

sphère de 0,02 diamètre ; quelquefois il se trouve un poil à leur extré-

mité. La fig. 16 montre le rapport entre la grandeur de l’aile et

de son balancier, tous les deux rudimentaires.

Au thorax l’écusson est plus large et pas du tout proéminent.

Près du bord postérieur les soies sont un peu plus longues

qu'ailleurs sur le thorax.

Les nymphes sont d’une couleur orangée. Comme chez les autres

Campylomyzines, elles peuvent se mouvoir et se déplacer facilement.

Stigmates du prothorax (fig. 17) allongés. Avec de forts gros-

sissements on y aperçoit environ 20 petits cercles, qui d’abord

semblent être des ouvertures. Cependant en les comparant avec ce

qui m'est connu sur les organes correspondants d’autres nymphes

et aussi sur les stigmates des larves de diptères, !) je suis disposé

à croire que dans ce cas il ne s’agit pas de véritables ouvertures,

mais d’endroits couverts d’une membrane extrêmement mince.

Quand on observe le stigmate de côté, on peut s'assurer que ces

cercles sont situés à l’extrémité de tubes très courts, reliant la

chambre terminale de la trachée avec l'extérieur, Il y a donc ici la

même structure que dans les stigmates de plusieurs larves de diptères.

J'ai adopté le nom de boutons (Knospen) pour les dits tubes.

Soies du vertex (fig. 18) très longues, les faciales supérieures

1) Voir: de Meijere, Ueber zusammengesetzte Stigmen bei Dipterenlarven.

Tijdschrift voor Entomologie, XXX VIII, p. 65.

(J. C. H, DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC. 145

de moitié plus courtes; les faciales inférieures et latérales un peu

plus courtes que ces dernières, Les quatre soies thoraciques du

milieu de la première rangée n’atteignent que la moitié de la

longueur des faciales supérieures. Chez une nymphe de femelle

brachyptère je les trouvai d’une longueur de 0,048 mm., tandis

que les soies du vertex étaient quatre fois aussi longues (0,2 mm.).

Du côté ventral de l’abdomen les verrues se trouvent ordinairement

réunies deux à deux; au côté dorsal cependant on trouve des

groupes linéaires, formés le plus souvent de 3, 4, ou 5 verrues,

Au neuvième segment (segment anal) les soies sont extraordinaire-

ment courtes (0,012 mm.) et ne se distinguent guère des soies

peu développées, qu’on remarque sur les autres segments de l'abdomen.

Chez toutes les nymphes, les fourreaux contenant les ailes s’éten-

dent à peu près jusqu’à l'extrémité du 2° segment de l'abdomen; quand

le développement de l’insecte parfait est avancé, on peut très bien

reconnaitre chez les femelles brachyptères le rudiment de l'aile,

couché dans un fourreau beaucoup trop grand. Le même rudiment se

présente, mais moins prononcé, chez les mâles brachypteres.

Larve adulte de 3 mm., d'un blanc un peu jaunâtre, ce

qui est dù au corps adipeux. Antennes courtes (fig. 19). Verrues

spiniformes n’existant que sur le dessous, formant huit séries,

dont chacune se compose de 12 à 15 rangées de spinules. Ces

séries sont situées sur le métathorax et les sept premiers segments

de l’abdomen, et occupent le tiers antérieur du segment correspon-

dant; bord postérieur des séries ondulé,

Le segment anal (fig. 20 et 21) diffère de celui de Monardia

sturpium; il porte de chaque côté un renflement, sur lequel se

voient deux papilles, tandis que chez M. stirpium ces renflements

latéraux ne sont pas plus grands que les médians et ne portent

qu'une seule papille, La forme de la spatule est la même dans les

deux espèces. Chez des larves plus jeunes je trouvai les trois dents

encore séparées les unes des autres, et hyalines. Du côté ventral

du cou on aperçoit quatre papilles, dont les deux antérieures sont

circulaires, les deux autres ovalaires.

Tijdschr, v. Entom. XLII. 10

146 (5. ©. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC.

Oeufs: Pendant l'élevage de mes insectes, quelques femelles

s’attachèrent aux parois un peu mouillées des bocaux où je les

tenais et déposérent leurs oeufs contre le verre Je n'ai pu trouver

de différence entre le nombre ou la forme des oeufs des deux sortes

de femelles. Les oeufs (fig. 22) sont toujours allongés, avec un

côté droit. Ils sont blanchâtres, d’une longueur de 0,3 mm. et

d’une largeur de 0,065 mm. Leur coque est très mince et sans

structure particulière. Le nombre dépasse une centaine. J’en comptai

130 dans l'intérieur d’une femelle bien ailée.

En comparant cette espèce avec Monardia stirpium on trouve

parmi les différences les plus importantes: Les crochets des tarses

ne sont pas munis de dent en dessous de leur sommet. Chez les

miles de M. stirpium on trouve quatre appendices hyalins aux articles

des antennes et non pas 2 ou (aux inférieurs) 3. Les articles des

tarses antérieurs sont entre eux comme 5:924:11:91 chez J.

stirpium et 5:2:2:1,6—1,7:3,2—3,5 chez M. van der Wulpi.

Les pinces sont munies de deux dents chez M. stirpium , tandis que

l'espèce nouvelle n’en possède qu’une seule. Chez les femelles de M

slirpium, aux tarses antérieurs le dernier article est quatre fois

aussi long que le précédent; chez M. van der Wulpi, il est seule-

ment deux fois aussi long.

Les nymphes de M. stirpium se reconnaissent aisément aux

caractères suivants: quatre soies thoraciques de la première rangée

sont environ aussi longues que les faciales supérieures, et les soies

du segment anal sont plus développées que chez l’espèce nouvelle.

Les larves des deux espèces different par la couleur, celles de 47.

stirpium étant orangées; elles different aussi par la structure du

segment anal.

Pour le moment, je n’ose rien dire des rapports qui peuvent

exister entre les différentes formes de notre Monardia. Ce qui est

certain, c’est que chez les deux sortes de femelles on apercoit les

deux réceptacles séminaux , facilement reconnaissables à leur couleur

foncée , comme chez beaucoup d’autres diptéres, Il n’y a donc aucune

raison de croire à une génération parthénogénétique. Peut-être

(J. ©. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC. 147

Pune des formes se rencontre-t-elle surtout au printemps. Il

n’est pas impossible que pendant l’hiver dernier, dont la tempé-

rature a toujours été assez élevée, une partie des nymphes

hivernant ordinairement, ont offert les insectes parfaits assez tôt

et que ceux-ci aient donné naissance à une nouvelle génération

complètement développée à la même époque que d’autres nymphes

de la génération hivernante. Mais il faudrait des preuves pour

trancher cette question, et ces preuves sont du reste assez difficiles

à établir chez des insectes d’une telle petitesse, Toutefois je n'ai pas

voulu attendre pour présenter dès aujourd’hui la description de cette

espèce remarquable. Cest bien la première Cecidomyide, présen-

tant des mâles tellement brachyptères et jusque maintenant, Was-

manniella aptera Kieff. offrait le seul exemple de femelles aptères. De

cette espèce, dont la larve fut trouvée sous la gaine d’une feuille

de scirpe, la description détaillée n’a pas encore paru, mais le

diagnose se trouve dans le «Synopse des Cecidomyies d'Europe et

d'Algérie décrites jusqu’à ce jour», p. 49 1). On n’en connaît que

la femelle. M. Kieffer a bien voulu m’informer que ces femelles sont

munies au thorax de petits appendices, mais il n’a pas encore décidé

si ces appendices sont des ailes rudimentaires ou des balanciers.

L'étude de mon espèce, me permet de croire que ce sont bien là

des ailes.

Wasmanniella se distingue aussitôt de Monardia par les crochets

des tarses dentelés; du reste ces genres sont fort voisins, comme

aussi plusieurs autres genres de Campylomyzines créés par Kiefer,

\igoureusement la nouvelle espèce ne s'accorde pas tout à fait avec la

diagnose du genre Monardia, qui d’après le «Synopse» (p. 50)

diffère du genre Aprionus par les crochets des tarses munis d’une

dent au dessous de leur sommet. Cette dent ne s'aperçoit pas chez

notre espèce. Mais ce sont aussi les appendices particuliers des

antennes qui établissent une différence entre Aprionus et Monardia,

parce qu'ils font défaut dans le premier genre. De pareils appendices

«crochus et hyalins» se trouvent aussi chez Wasmanniella aptera,

1) Bulletin de la Société d'Histoire naturelle de Metz, 20e cahier (2e série

VIII). 1898.

148 (J. C. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC.

mais celle-ci a des crochets dentelés. Je crois done qu'il serait plus

rationnel de placer notre insecte parmi les Monardia, pour ne pas

multiplier les genres, déjà trop nombreux et souvent basés sur des

caractères peu importants. Ce qui est encore remarquable, c’est le

rapport entre la grandeur de Vaile et celle des balanciers. Les

derniers sont les plus courts chez les femelles presque aptères, un

peu plus longs chez les mâles brachyptères et également bien

développés chez les mâles et les femelles pourvus d’ailes normales.

Dans les autres diptères, à qui les ailes font défaut, souvent

les balanciers ont aussi perdu de leur développement. Chez Chionea ,

curieux genre de Tipulides dépourvu d'ailes, par exemple, il y a

cependant des balanciers bien développés.

Maintenant il me reste à faire quelques remarques sur le dimorphisme

chez les diptères en général, Ce phénomène n’a été observé que fort

rarement dans cet ordre d'insectes. En voici quelques exemples :

Selon M. Stein, !) Lipoptena cervi présente deux sortes de mâles;

en hiver on trouve des mâles aptères, souvent attachés sur les

femelles, où ils restent même après la copulation ; les mâles parais-

sant en Août diffèrent par les ailes et aussi par d’autres caractères

des mâles de l'hiver: «Die ersteren sind blassgelb und der Hinter-

leib ist schlank und schrumpft erheblich ein nach dem Tödten ;

die letzteren sind mehr gelbbraun, ihr Hinterleib ist breiter und

derber, und die äusseren Geslechtstheile sind deutlich wahrnehmbar».

Insuffisamment constaté est le cas de dimorphisme chez une

Blépharocéride, Paltostoma torrentium Fr. Müller. Selon cet auteur ,

cette espèce possède deux femelles différentes, dont l’une suce le

sang et a les yeux grands et les crochets des tarses longs ; l’autre,

où les mandibules font défaut, visite les fleurs, et a les yeux petits

et les crochets courts. Les larves des deux sortes furent trouvées

ensemble dans les eaux du Sud du Brésil. En réalité la relation

entre ces deux sortes n’a pas encore été constatée. Selon M.

Osten-Sacken , ?) qui s’est beaucoup occupé de cette famille, il est

1) Deutsche Entom. Zeitschr. 1877, p. 297.

2) Contributions to the study of the Liponeuridae. Berlin. Entomol. Zeitschr.

XL, 1895, p. 166.

(J. C. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC. 149

même fort invraisemblable, d’après ce que nous savons des diflé-

rences sexuelles chez ces diptères, que le mâle, décrit par Fr. Müller,

appartienne à une des deux femelles, et il faut de nouvelles

recherches, pour décider si ces femelles sont d’une même espèce

Osten-Sacken est disposé à nommer d’abord le d de Fr. Müller

Curupira torrentium Fr. M., pendant que la femelle sucant le

sang est identique avec Snowia rufescens Will. Cependant cet

auteur remarque, que Curupira et Suowia du Brésil, aussi bien

que les genres Liponeura et Blepharocera d'Europe ont été trouvés

réunis dans une région bien restreinte, et qu’il existe peut être

quelque relation encore inconnue entre ces deux genres.

Quant à Machiptera brevipennis Meig. je trouve dans Schiner, !)

que les ailes sont tantôt extrêmement courtes et rudimentaires,

tantôt elles atteignent le segment pénultième. de abdomen. Ceci se

rapporte aussi bien aux mâles qu'aux femelles,

Un cas de dimorphisme dépendant des saisons se trouve chez

Tephritis arnicae L. Selon Loew *) Tephritis Eggeri Frauenfeld

ne serait que la génération précoce de cette espéce. Schiner n’a

pas pu approuver cette synonymie, en remarquant que les larves

de Tephritis Eggert sont toujours trouvées dans les tiges de Doroni-

cum pardalianches, tandis que celles de 7. arnicae le sont dans

les fleurs de Arnica montana. Cependant moi-même j'ai obtenu

en Juin 1896 des individus, ayant tous les caractères de 7, Eygeri ,

de larves vivant sur les fleurs de Arnica montana, ce qui confirme

Popinion de Loew.

C'est chez Dryomyza flaveola F., qu'il y a encore un cas

analogue de dimorphisme, la forme autumnale étant identique avec

Dryom. Zawadskyi Schum 3).

De Tipula varipennis Wied. 4) et Tip. fulvipennis Deg. *) en

1) Fauna austriaca II, p. 231.

2) Zeitschr. f. die gesammt. Naturwiss. Halle, 1869, p. 8.

3) Henzel, Berlin. Entom. Zeitschrift 1870, p. 133.

4) Strobl. Mittheil. naturw. Vereins. f. Steiermark 1894. Die Dipteren von

Steiermark III, p. 88.

ONT p.92;

150 (5. C. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC.

a trouvé quelquefois des femelles brachyptères, les ailes étant dans

ce cas plus courtes que l’abdomen, tandis qu’elles le dépassent

chez les individus normaux |).

Enfin la différence entre Ctenophora (Xiphura) ruficornis Meig. d

et sa variété atrata L. est assez grande pour parler de dimorphisme ;

le rapport entre les deux formes, vivant dans les mêmes localités,

n’est pas bien connu. Peut-être est-ce un cas semblable à ce

qui se présente chez plusieurs Notonectides, et dont Hand-

lirsch 2) parle comme suit: « Bei wenigen Rhynchotengruppen sind

« Melanochroismus und Leucochroismus,» d.h. die jeder einzelnen

Art eigenthümliche Tendenz in einem möglichst dunklem und

anderseits in einem möglichst hellem Farbenkleide aufzutreten ,

also eine Art Dimorphismus, welche aber weder mit dem Geschlechte

noch mit der Saison zusammenhängt, so stark ausgeprägt als bei

den Notonectiden.»

Parmi les autres ordres d’insectes, il y a quelques cas de dimor-

phisme, ressemblant à celui de Monardia. Ainsi chez Teras termi

nalis (Cynipide) les ¢ sont tous munis d’ailes normales, tandis

que chez les femelles les ailes sont tantòt tout à fait absentes,

tantôt rudimentaires (Kurze Flügelstummel) 3). Dans ce cas tous

les individus appartiennent à une même génération. Nous avons

probablement un cas de dimorphisme dépendant des saisons chez

les 92 @ Acentropus niveus Oliv. (Pyralidide) dont on connait des

femelles à ailes normales, et des femelles aptères 1).

Quant aux insectes amétaboles, il est bien connu que chez

maints Hémiptères on distingue une forme macroptère et une

forme brachyptère. Le plus souvent le développement de Vaile y

est constant pour espèce, rarement on trouve des transitions

entre des macro- et des brachyptères, comme par exemple chez

1) D’après Schiner et Haliday, la femelle de Zipula pagana Meig. a des ailes

rudimentaires. Je ne sais pas ci jamais de cette espèce ont été trouvées des

femelles à ailes normales.

2) Zoolog. Centralbl. VI, N°. 3, p. 77.

3) Adler. Ueber den Generationswechsel der Eichen-Gallwespen. Zeitschr. f.

wissensch. Zoologie XXXV, 1881.

4) Ritsema. Tijdschrift voor Entomologie XXI, p. 81.

(J. C. H. DE MEIJERE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC. 191

Velia currens F. Quelquefois c'est seulement la femelle, qui présente

ce dimorphisme.

Le même phénomène se trouve chez plusieurs Thysanopteres ,

et aussi chez plusieurs espèces d’ Orthoptères qui ordinairement ont

les ailes écourtées, on rencontre quelquefois des individus à ailes

normales 1). La même chose arrive parmi les métaboles chez

quelques Coléoptères.

C’est avec un véritable plaisir que je dédie cette espèce à l’&mi-

nent diptérologiste, mon ami très honoré, M. van der Wulp.

1) Brunner v. Wattenwyl. Prodromus der europäischen Orthopteren, 1882, p. 80

152 (5. C. H. DE MEIJEKE). SUR UN CAS DE DIMORPHISME, ETC.

EXPLICATION DES PLANCHES.

Toutes les figures se rapportent à Monardia van der Wulpi de M.

Fie.

> © O © AD u

pss ess

Male brachyptère, vu de dessus.

Femelle brachyptére, vue de dessus.

Femelle brachyptère, vue de côté; b. balanciers.

Extrémité du tarse (5e article avec les crochets et

la pelote).

Palpe.

Un des articles du funicule de l'antenne du male.

La pince du mâle, vue de dessus,

La pince du mâle, vue de dessous.

Aile de male, normale,

Aile de mâle, rudimentaire.

Aile de male, encore plus rudimentaire que la

précédente.

Article du funicule de l'antenne de la femelle.

Oviscapte, vu de côté.

Aile de femelle, normale.

Aile de femelle, rudimentaire.

Aile et balancier de femelle, rudimentaires.

Stigmate prothoracique de la nymphe.

Tête et partie du thorax de la nymphe vues de dessus ;

s. d. v. soles du vertex; s. f. s. soies faciales supé-

rieures; s. th. soies thoraciques.

Partie antérieure de la larve, vue de dessus; proth.

prothorax; d. im. disques imaginaux, vus par transparence,

Partie postérieure de la larve, vue de dessus, montrant

le 9e segment et partie du 8e; st. stigmates du 8e segment.

Partie postérieure de la larve, vue de dessous, montrant

le 9e segment; a. anus; c. corps adipeux.

Oeuf.

153

Cyclopodia Horsfieldi n. sp.

EINE NEUE NYCTERIBIIDE AUS JAVA,

VON

Dr. J, C. H. DE MEIJERE, in Amsterdam.

Mit einer Textfigur,

Zu den grössten Nycteribiiden gehôren einige Arten der Gat-

tung Cyclopodia, besonders C. lope, Westw, und Sykesti Westw.

Da letztere je nur in einer Sexe und auch sonst nur ungenügend

bekannt sind, so freute es mich sehr in der Sammlung der Kgl.

Zoolog. Gesellschaft «Natura Artis Magistra» in Amsterdam mehrere

Exemplare einer Cyclopodia anzutreffen, welche den genannten

Arten sehr nahe steht. Das d gleicht sehr dem von C. Hoper, das £ dem

von €! Sykesti, Westwood hat offenbar das $ meiner Art schon ge-

kannt; in seiner Abhandlung über Nycteribia !) thut er nämlich

einer Cyclopodia Erwähnung, welche er in einem weiblichen Exem-

plare von Horsfield erhielt. Es heisst daselbst: «Since the above

paper was read, Dr. Horsfield has been so kind as to afford me

an opportunity of examining a large Nycteribia, collected by him-

self in Java and contained in the collection of the East India Com-

pany, which differs from Nyeteribia Sykest only in having the terminal

abdominal setae extending to some distance along the middle of

the disc of the abdomen».

1) On Nycteribia, a genus of wingless insects. Transact. Zool. Soc. I. 1835,

p. 275.

154 (DR. J. C. H. DE MEIJERE). CYCLOPODIA HORSFIELDI N. SP.

-Das ist aber gerade dasselbe Kennzeichen, wodurch sich meine

Exemplare von C. Sykesii unterscheiden. Da nun die Art zuerst

von Horsfield aufgefunden wurde, so nenne ich sie Cyclopodia

Horsjieldi. |

Es möge nun ihre Beschreibung folgen.

Kürperlange (bei getrockneten Exemplaren) 44 (4) bis 5 mm. (£).

Glänzend rothbraun, der Thorax oben matt weisslich, das Abdomen

des d an der vorderen Hälfte verdunkelt, beim @ das Abdomen

schwarzbraun, hin und wieder mit lichteren Partien. Kopf ver-

kehrt kegelförmig, die zweigliedrigen Fühler wie bei C. Sykesu

gebildet !). Scheitel mit vielen kurzen Borsten. Thorax vorn pa-

rabolisch, auch sonst wie bei C, Sykesii und Hopei, unten überall

fein punctirt. Axeletenidium mit 16 schwarzen stumpfen Zähnen ,

von denen der erste sehr klein ist; die letzten drei unter den

seitlichen Ausschweifungen des Thorax verborgen.

Die Füsse sind seitlich plattgedrückt, beim Weibchen etwas

länger beborstet als beim d,

Vorderfüsse 6 mm. lang, die Hüften oben mit zählreichen, unten

mit zwei längeren Borsten, von denen eine nach hinten gerichtet

ist. Trochanter sehr klein, dreieckig, unten breit; Schenkel und

Schienen fast gleichlang; die Schenkel etwas vor der Mitte mit

einer Quernaht, an der die Chitinschicht dünner ist, oben mit einigen

Borsten, von welchen die auf dem Querringe die längsten sind;

unten eine lange Borste gerade vor der Quernaht.

Schienen mit drei eben solchen Ringen, der dritte liegt etwas

hinter der Mitte. An der Unterseite steht an den Querringen je

eine längere Borste; überdies finden sich an den Seiten der Schienen

je drei Borsten, von denen an der Hinterseite die letzte, an der

Vorderseite die erste länger ist als die übrigen. Letztere ist nahe

dem Oberrande der Schiene eingepflanzt. Tarsus etwas länger als

die Schiene; der Metatarsus nimmt zwei Drittel des Tarsus ein

und ist mit vielen Querringen versehen. Das letzte Tarsalglied

langbeborstet , gross.

1) Westwood, 1. c. Fig. 8.

LINE NEUE NYCTERIBIIDE AUS JAVA. 155

Mittelfüsse 6 mm, lang, wie die Vorderfüsse, aber die Hüften

etwas kürzer und ohne auffällige Borsten, die Schenkel unten mit

zwei langen Borsten, welche dicht beisammen stehen ; am Oberrande

mehrere Borsten, von welchen eine in der Mitte und eine nahe

der Spitze die längsten sind. Schienen mit einer Borste an der

Oberseite, nahe der Spitze; an der Vorderseite mit zwei oder drei

langen Borsten, von welchen die erste die längste ist, an der

Hinterseite aber ohne längere Borsten.

Hinterfüsse 7 mm., Hüften kurz, Schenkel mit zwei längeren

Borsten vor der Quernaht, weiterhin mit 4—5 kürzeren abstehenden

Borsten. Die Seiten der Schienen wie bei den Vorderfüssen beborstet.

Der Tarsus etwas kürzer als bei den Vorder- und Mittelfüssen.

Abdomen des 4 oben sechsringlig. Der erste Ring doppelt so

breit als der zweite; der 2e und 3e fast gleichlang, der 4e und 5e

schmal, und wie der 6e lichter rothbraun. Der 6e Ring halb so lang

wie das ganze Abdomen; 2er, 3er, 4er und 5er Ring oben sehr

kurz beborstet; am Hinterrande des 2en, Jen, 4en und ben Ringes

eine Reihe kurzer, schwarzer Borsten, welche in der Mitte aber

abgebrochen ist. Sechster Ring mit zerstreuten eben solchen Borsten ;

auch hier aber in der Mitte des ganzen Ringes ein nackter Streifen ;

am Hinterrande jederseits 4—5 starke Borsten, halb so lang wie

die des Gen Gliedes. Alle diese Ringe am Aussenrande kurzborstig.

An der Unterseite sind nur fünf Ringe sichtbar; der erste Ring ist

zerstreut punctirt und kurzborstig, am Hinterrande mit einem

Ctenidium von + 38 Zähnen. Der 3e Ring etwas schmäler als der

Je, der 4e Ring in der Mitte des Hinterrandes mit kleinem Cte-

nidium von 12 kurzen Zähnen.

Die Hornzangen (forcipes) etwa viermal so lang als breit, an der

Wurzel mit je zwei langen Borsten neben einander.

Haftscheiben am Abdomen, wie sie z. B. den Männchen der Pe-

nicillidia Dufourii Westw. und Leachit Kol. eigen sind, fehlen der

Horsfieldi ganz.

Am Abdomen des 2 (Fig. 1) ist nur der erste Ring mit harter,

slänzender Chitinschicht bekleidet. Die Oberseite dieses Ringes hat

an der Wurzel einen lichteren, schwarz punctirten Fleck; auch

156 (DR. J. C. H. DE MEIJERE.) CYCLOPODIA HORSFIELDI N. SP.

nahe am Hinterrande tritt wieder Punktirung auf. Der übrige Theil

des Hinterleibes ist gekôrnelt; von der Mitte ab findet sich aber ein

Fie. 1. sich nach hinten verbreiternder glatter Streifen,

welcher hinten den Seitenrand des Abdomens

erreicht und mit starken, 1 mm. langen

Borsten besetzt ist. Gerade vor diesem Streifen

stehen vier Tuberkel in einem Viereck ange-

= ordnet; sie sehen ganz so aus wie die borsten-

tragenden, im vereinzelten Falle fand ich auf

einem derselben die Borste noch vorhanden. Meistens scheinen

dieselben hier aber bald abzubrechen.

An der Unterseite trägt der Hinterrand des en Ringes ein

gleiches Ctenidium wie beim d; im Uebrigen ist die ganze Unter-

seite kurz behaart und besitzt in der Mitte des hinteren Randes

etwa 10 längere Borsten, welche von den Seitenborsten durch eine

nackte Stelle getrennt erscheinen. Analsegment besonders oben lang

beborstet, mit kleinen Analwarzen. Der Aussenrand des Hinter-

leibes ist besonders hinter dem Ctenidium ziemlich lang beborstet.

Das ¢ unterscheidet sich von C. Mopet hauptsächlich dadurch,

dass die Borstenreihen an den Hinterrändern der Abdominalringe

in der Mitte abgebrochen sind, während dies nach Westwood’s

Von C. Sykesii lässt sich das 2 sofort durch die langen Borsten

des Hinterleibes unterscheiden, welche bei der genannten Art nur

am hinteren Ende desselben vorhanden sind, hier sich aber bis

zur Mitte erstrecken. Es ist mir zweifelhaft, ob die übrigen Diffe-

renzen, welche sich der Beschreibung und den Abbildungen West-

wood’s und Kolenati’s !) entlehnen lassen, wohl stichhaltig sind. So

abdomineque albescentibus », während ich das Abdomen schwarz-

braun fand. Diese Verschiedenheit wird aber wahrscheinlich dadurch

erklärt, dass meine Exemplare trocken aufbewahrt sind, während

Westwood über Alcoholmaterial verfügte. In der Abbildung von C.

1) Beiträge zur Kenntniss der Phthiriomyiarien , Horae Soc. Ent. Ross. II,

1863, p. 82.

EINE NEUE NYCTERIBIIDE AUS JAVA. 157

Hopei sind die Härchen am Abdomen in bestimmten Reihen ge-

zeichnet, welche von Kolenati alle erwähnt werden, während ich

sie bei meinen //orsfieldi 3 weniger regelmässig angeordnet fand.

Doch ist dies auch vielleicht bei €, Hopes der Fall. Das kleine

Ctenidium am Hinterrand des Aen Abdominalringes wird von

Westwood nicht erwähnt, wurde aber wahrscheinlich übersehen.

Ich muss noch darauf hinweisen, dass in Kolenati’s Beschrei-

bung !) die Stirne fälschlich vierborstig genannt wird. Nach West-

wood’s Fig. 4 ist hier wohl vielborstig gemeint. Vom Thorax heisst

es: dessen Hinterrand langborstig; hiervon habe ich aber nichts

auffinden können. Wenn Kolenati dem Abdomen der C. Sykesi

10 grössere runde Hornkörperchen zuschreibt, wovon 4 in der

Mitte und 3 jederseits am Aussenrande liegen sollen, so hat er

bezüglich letzterer die Figur 3 Westwood's missverstanden und in

der Beschreibung die betreffende Stelle *) übersehen, woraus erhellt,

dass mit den sechs lateralen Gebilden die Stigmen gemeint sind,

Die Art wurde von Herrn Dr. Ploem auf Pteropus edulis ange-

troffen und stammt von Java.

mit meiner Art zeigen, thut sich die Frage auf, ob wir es nicht

vielleicht mit Varietäten einer Art zu thun haben. Doch ist zur

Entscheidung dieser Frage zunächst mehr Material nöthig. Das Ver-

halten der Westwoodschen Arten ist eben noch unklar. Westwood

neigte schon zu der Auffassung hin, dass es die zwei Sexen der-

selben Art seien; da er aber die Thiere aus verschiedenen Gegenden

und das Wohnthier unbekannt geblieben war, fand er keine ge-

nügenden Beweise für diese Ansicht; dass sie aber sehr gut zusammen

gehören können, dafür sprechen sehr die sexuellen Verschieden-

1 1G AC je SE

2) Westwood, l. c p. 285.

158

WEITERE NACHTRAGE ZUM VERZEICHNISS

DER

AMEISENGASTE VON HOLLANDISCH LIMBURG,

VON

E. WASMANN S. J. (Luxemburg).

I. Supplement zum ersten Nachtrag zu den Ameisengästen

von Holländisch Limburg.

(Tijdschr. XLI. S. 1.)

Da ich als zweiten Nachtrag ein Verzeichniss der myrmekophilen

Acarinen von Holländisch Limburg bereits (l c.) angekündigt,

gebe ich die bis zu meiner Abreise aus Holland noch hinzugekom-

menen neuen /unde myrmekophiler Coleopteren in Form eines Sup-

plements zum ersten Nachtrag.

sei Tetramorium caespitum L. (Zu Tijdschr. XLI. S. 17).

Chennium bitubereulatum Ltr. Exaeten. Vgl. hierüber bereits im

Verslag d. Sommerverg. 1898 p. 60. Seither in 6 verschiedenen

Kolonien auf der Haide bei Exaeten gefunden, von April bis Sep-

tember, aber stets nur in wenigen Exemplaren in den einzelnen

Nestern. In seiner Lebensweise bildet Chennium bituberculatum einen

Uebergang von den indifferent geduldeten zu den echten Gästen,

indem es von den Ameisen meist vüllig ignorirt, nur selten be-

leekt oder umhergetragen wird. Die Fütterung von Chenniwm durch

seine Wirthe konnte ich nicht mit Sicherheit beobachten, Ich sah

in meinen Versuchsnestern nur einmal einen Vorgang, der viel-

leicht den Schlussact einer Fiitterung darstellte. Dass zwischen den

Chennium u. Tetramorium ein lebhafter Verkehr durch Fühlerschläge

besteht, hat auch Escherich bei Chennium Prometheus Sauley beob-

achtet (Wien, Ent. Ztg. 1897, 233), wie ich bei Chennium bituber-

culatum.

Bei Lasius fuliginosus Ltr. (Zu Tijdschr. XLI. S. 10).

Dendrophilus punctatus. Hbst. 5. 98 Exaeten.

Nantholinus glaber Nordm. 5. 98 Exaeten.

(B. WASMANN S. J.) WEITERE NACHTR. ZU DEN AMEISENGÄSTEN v.H.L. 159

Bei Formica fusca L. (Zu Tijdschr, XLI. S. 8).

Dinarda dentata Var. minor Wasm. 6. 98 Exaeten. Ein mit

den bei /. rufibarbis Var. fuscorufibarbis bei Exaeten gefundenen

Exemplaren übereinstimmendes Stück, noch etwas dunkler als jene.

Bei Formica rufa L. (Zu Tijdschr. XLI. S. 2),

Im Juni 1898 und im Mai und Juli 1899 untersuchte ich eine

Reihe rxfa-Nester bei Blijenbeek (bei Afferden im nördl. Theil von

Holl. Limburg) und fand dort dieselben Gäste wie bei Exaeten

(Tijdschr. XXXIV. S. 55). Ausserdem Mmphylus glaber Gyllh. in

grösserer Zahl. Der interessanteste dortige Fund ist jedoch:

Atemeles pubicollis Bris. u. dessen Larven 5, 7, 1899 Blijenbeek,

Atemeles pubicollis war bisher in Holland nur in einem einzigen

Exemplare von Van de Poll in einem rufa-Neste in der Nähe von

Utrecht gefunden worden. Zur Auffindung dieser interessanten Art

bei Blijenbeek führte mich folgender, auf der Lomechusa (Alemeles)-

Pseudogynen-Theorie beruhender Analogieschluss, In einem Kiefern-

wald bei Blijenbeek hatte ich im Juni 1898 eine Anzahl rufa-

Nester gefunden, die sehr viele der von mir als Pseudogynen be-

zeichneten krüppelhaften Zwischenformen von Weibchen und Arbeiter-

innen enthielten. Da keine sanguwinea-Nester in dem Gebiete waren ,

musste man nach jener Theorie auf die Anwesenheit von Atemeles

pubicollis schliessen, indem Zomechusa strumosa, die manchmal von

F. sanguinea za rufa geht u. durch die Erziehung ihrer Larven

auch dort Pseudogynen veranlasst, in jenen 7wfa-Nestern bei

Blijenbeek nicht in Frage komen konnte. Aber es war sehr schwer,

die Atemeles hier zu finden, weil fast alle diese rufa-Nester an

den Wurzeln und im Stamme solider Kiefernstrünke sich befanden.

Ich arbeitete daher vergebens im Juni 1898 u. Mai 1899. Ein

Exemplar von Atemeles pubicollis wurde zwar im Mai 99 in einem

anderen dortigen #ufa-Neste von meinem Collegen J. de Barnola

S. J. entdeckt; aber in den pseudogynenhaltigen Koloniën, wo ihre

eigentliche Heimath sein musste, konnte ich sie nicht finden, weil

die Untersuchung der Nester nicht vollständig möglich war, Endlich

am 25 Juli 99, gelang es, eines der Nester auszugraben, da

160 (E. WASMANN S. J.) WEITERE NACHTRÄGE ZU DEN

dasselbe unter einer morschen Kiefernwurzel lag u. desshalb leicht

zugänglich was. Das Nest lieferte ausser einem erwachsenen Atemeles

pubicollis mehrere Hunderte von Larven desselben in allen Grös-

senstadiön! Somit hatte auch hier, wie bei den sazguinea-Koloniën

von Exaeten, die Zomechusa (Atemeles)- Pseudogynen-Theorie sich

glänzend bestätigt.

Zur Coleopterenfauna von Holländisch Limburg sei hier noch

bemerkt, dass ein Calosoma auropunctatum Hbst. im Juni 99 bei

Exaeten (in der Nähe des Bahnhofs von Baexem) gefangen wurde

und in meiner Sammlung sich befindet.

II. Myrmekophile Acarinen von Holländisch Limburg.

(Zweiter Nachtrag zu den Ameisengästen von

Holländisch Limburg).

Durch die Arbeiten, welche über myrmecophile Acarinen in den

letzten Jahren durch Michael, Moniez, Berlese, Leonardi, Ch. Janet

und mich veröffentlicht worden sind, ist die Aufmerksamheit auch

auf diese früher wenig beachteten Mitbewohner der Ameisennester

hingelenkt worden. Die folgende Liste zeigt ebenso wie jene Leonardis

(1896), dass die Zahl derselben eine ziemlich erhebliche ist. Ich

ordne das Verzeichniss nach der Reihenfolge der Ameisenarten (wie

in Tijdschr. XXXIV, und XLI.) und füge am Schlusse einige biolo-

gische Notizen bei. Den Herren A. D. Michael (London) und

Dr. R. Moniez (Lille) statte ich hiermit meinen Dank ab für die

Hilfe bei Bestimmung der Arten. Ausser-holländische Funde sind

eingeklammert.

Bei Formica rufa L.

Loeiaps myrmecophilus Berl. — Exaeten, 11. Nicht so häufig

wie bei /. sanguinea und rufibarbis.

Loelaps cuneifer Mich. — Exaeten, 4, 6, etc. Häufig, oft

massenhaft in einem Neste,

Loelaps oophilus Wasm. 1) — Exaeten, 5. Auf den Eierklumpen

der Ameisen,

1) Zool Anz. 1897, n°. 531.

AMEISENGAESTEN VON HOLLAENDISCH LIMBURG. 161

Glyphopsis coccinea Mich. — Blijenbeek, 6. [Auch bei Feldkirch

(Vorarlberg) bei dieser Ameise von mir gefunden],

Ausser diesen gesetzmässig myrmekophilen Arten fand ich in den

Nestern von £. rufa noch eine Menge anderer Milben, die mehr

zufällig sich dort aufhalten u. auch an anderen Ortlichkeiten vor-

komen. Die Arten sind (Exaeten): Gamasus crassipes, Uropoda

vegetans, Oribata alata (sehr gemein), Leiosoma similis , Tegeoeranus

labyrinthicus u. Scutovertex sculptus.

[Aus Feldkirch (Vorarlberg) sind noch beizufügen: MAyucholophus

regalis Koch. Uropoda spatulifera Mon., Holaspis terreus Can. u.

Eremoeus cymba Nic.|

In einem Beobachtungsneste von /. rufa (Exaeten) fand ich in

Menge die Hypopen von Histiosoma rostroserratum Megn., an den

Ameisen sitzend u. dieselben wie mit einer Kruste bedeckend,

ähnlich wie die Hypopen von Zyroglyphus Wasmanni Mon. auf

F, sanguinea; jenes Zlistiosoma ist jedoch nicht auf die Ameisen-

nester beschränkt, sondern allerwärts an faulenden Wurzeln

häufig.

Bei Formica pratensis Deg.

Loelaps laevis Mich, — Exaeten, 5 etc. häufig, aber nur bei

dieser Ameisenart, mit welcher ich sie auch aus Bosnien (Hand-

mann!) erhielt.

| Bei Formica exsecta Nyl.]

| Loelaps enneifer Mich. — Linz a/Rh. 9, 10.]

Bei Formica sanguinea Ltr. (Mit #. fusca oder mit

rufibarbis als Hilfsameisen).

Loelaps myrmecophilus Berl. — Exaeten, das ganze Jahr hin-

durch, oft sehr zahlreich. Auch bei Blijenbeek ebendaselbst. | Bei

Luxemburg fand ich dise Art ebenfalls bei saugwinea.|

Loelaps cuneifer Mich. — Exaeten, das ganze Jahr hindurch,

oft sehr zahlreich.

Loelaps ovalis Mon, — Exaeten, 8. Nur einmal gefunden.

Loelaps oophilus Wasm. — Exaeten 5—7, auf den Eierklumpen

der Ameisen, oft sehr zahlreich.

Glyphopsis coccinea Mich. — Exaeten 5—9,

Tijdschr. v. Entom. XLII. 11

162 (E. WASMANN 8. J.) WEITERE NACHTRÄGE ZU DEN

[Hier sei noch erwähnt, dass ich Loelops flecuosus Mich. bei

Prag in Böhmen ebenfalls bei /. sanguinea fand. Michael hatte ihn

bei Camponotus herculeaneus in Tirol zuerst entdeckt].

Tyroglyphus Wasmanni Mon. (Imago, Larven, Nymphen, Hy-

popen). — Exaeten, in manchen Beobachtungsnestern massenhaft

(Hypopen auf den Ameisen); auch in freier Natur in einigen

Kolonien.

Bei Formica rufibarbis F. u. Var. fusco-rufibarbis For.

Loelaps myrmecophilus Berl. — Exaeten 6, Valkenburg 5—7.

[Auch bij Linz a/Rh. u. bei Luxemburg in den rufibarbis-Nestern

-haufig (9, 10)].

Loelaps cuneifer Mich. — Fxaeten, in manchen Nestern sehr

zahlreich. [Auch bei Luxemburg. |

Loelaps oophilus Wasm. — Exaeten, 5—7 auf den Eierklumpen

der Ameisen, in manchen Nestern sehr zahlreich.

Disparipes sp. — Exaeten, 6, auf den Eierklumpen der Ameisen,

Glyphopsis coccinea Mich, — Valkenburg, 6.

Bei Formica fusca L.

Loelaps myrmecophilus Berl. — Exaeten, Valkenburg, 5, 6.

{Auch bei Luxemburg, 9, 10.]

Loelaps cuneifer Mich, — Exaeten, Valkenburg, oft sehr

zahlreich. [Auch bei Luxemburg. |

Glyphopsis coccinea Mich. — Valkenburg, 5, 6. [Auch bei

Luxemburg, 9].

Uropoda Krameri, Canestr. — Fxaeten, 5, 8, in manchen

Nestern sehr zahlreich.

Bei Lasius fuliginosus Ltr.

Loelaps cuneifer Mich. — Exaeten, sehr gemein.

Uropoda ricasoliana Berl, — Exaeten, 8.

Tyroglyphus Wasmanni Mon. — Exaeten, in einem natür-

lichen Neste.

Disparipes nudus Berl, — Exaeten, in einem natürlichen Nest.

Bei Lasius niger L.

Antennophorus Uhlmanni Hall. — Valkenburg. 5, in einer

AMEISENGAESTEN VON HOLLAENDISCH LIMBURG. 163

Kolonie zahlreich, fast immer auf der Unterseite des Kopfes der Ameisen

sitzend,

Loelaps myrmophilus Mich, — Exaeten, Valkenburg, 5—7.

Glyphopsis lamellosa Canestr. — Valkenburg, 5, [Auch bei

Luxemburg, 9].

Glyphopsis coccinea var. excavata *). Valkenburg, 5. Dieselbe Art

vgl. auch bei Zetramorium, wo ich sie häufiger fand.

Uropoda Krameri Canestr. — Valkenburg, 5.

Uropoda hamulifera Mich. — Exaeten, Valkenburg, 5, 6. Meist

unbeweglich im Neste sitzend wir die G/yphopsis-Arten.

Cilliba (Discopoma) pandata Mich. — Exaeten, Valkenburg, 5,

8. Manchmal an der Hinterschiene einer Arbeiterin festgeheftet ,

manchmal auf einer Larve festsitzend,

[Cilliba (Discopoma) comata Leon. — Vellern (Westfalen), 6,

stets auf den Larven von Lasius niger festgeheftet. Nach Janet meist

am Leibe der Ameisen sitzend, was ich nicht beobachten konnte. |

Bei Lasius alienus Först.

Cilliba (Discopoma) pandata Mich. — Exaeten, 4; an den

Hinterschienen einer Arbeiterin festgeheftet,

[Bei Lasius brunneus Ltr. |

| Glyphopsis Bostocki Mich. — Lainz b. Wien, 7. Diese Art ist

von Bostock bei Lasius flavus (viellecht bei den grösseren gelben

Lasius umbratus oder mixtus?!) entdeckt (England); von Janet

wurde sie bei Zasius mixtus gefunden (Frankreich); kommt wahr-

scheinlich auch in Holland vor].

Bei Lasius umbratus Nyl.

Seiodes histricinus Berl, — Exaeten 8.

Bei Lasius mixtus Nyl.

Seiodes histricinus Berl. — Valkenburg, 5.

[Janet beobachtete auf dieser Zasius-Art den Antennophorus

Uzlmanni],

1) Beschreibung siehe weiter unten (bei Teframorium).

164 (E. WASMANN 8. J.) WEITERE NACHTRÄGE ZU DEN

Bei Lasius flavus Deg.

Antennophorus pubescens n. sp. 1) — Valkenburg 5, stets auf

der Unterseite des Kopfes der $ von Las. flavus sitzend. Mein College

Hermann Schmitz S.J. fand einmal ein Exemplar auch auf einem

Claviger testaceus in einem Neste von L. flavus’ (Valkenburg).

[Auch bei Linz a/Rh., 10, in grösserer Zahl in einer Kolonie von

L. flavus von mir gefunden. Meine Beobachtungen über Antenno-

phorus Uhlmanni und pubescens werde ich an anderer Stelle ein-

gehender mittheilen].

Loelaps myrmecophilus Berl. — Valkenburg, 6.

Glyphopsis formicariae Lubb. — Valkenburg, 5, 6. Nur bei

L. flavus, oft auch in denselben Nestern mit Claviger testaceus.

Glyphopsis coccinea Mich, — Valkenburg, 6.

Glyphopsis lamellosa Canestr. — Valkenburg, 6.

Cilliba (Discopoma) comata Leon. — Valkenburg, 5, auf den

Larven von Z. flavus festgeheftet.

1) Zur Unterscheidung dieser Art von U//mannz gebe ich folgende

Differentialdiagnose :

Antennoph. Uhlmanni Hall. Antennoph. pubescens Wasm.n.sp.

Grösser (0,7 mm.) dunkel gelb- Kleiner (0,5 mm.), hell gelb-

braun oder braun, Rücken stark braun, Rücken schwächer ge-

halbkugelig gewölbt, vorn stär- wölbt, nach vorn nicht zugespitzt,

ker zugespitzt, nicht breiter als etwas breiter als lang, glanzlos,

lang, glänzend, fein und spär- äusserst dicht und fein punktirt,

lich punktirt, nur mit einfacher mit «doppelter Behaarung , indem

Behaarung, welche aus langen der Rückenschild ausser einer

abstehenden Haaren besteht (an- dichten abstehenden Behaarung

liegende Behaarung fehlt); von noch ein dichtes Kleid von sehr

mir nur auf Zasius niger L. ge- feinen und kurzen, anliegenden,

funden. fast schuppenförmigen Härchen

trägt; von mir nur auf Lasius

Jlavus gefunden (Holländisch Lim-

burg und preussisch Rheinland).

AMEISENGAESTEN VON HOLLAENDISCH LIMBURG. 165

Die geringere Grösse u. hellere Färbung von Antennoph. pubescens

entspricht der geringeren Grösse u. helleren Färbung von Lusius

flavus im Vergleich zu Las. niger.

Bei Tapinoma erraticum Ltr.

Disparipes sp. — Valkenburg, 6. Auf den Bierklumpen,

Bei Myrmica scabrinodis Nyl.

Loelaps myrmecophilus Berl. — Exaeten 8, 9, 10, [Auch bei

Linz a/Rh.., 9, 10 und bei Luxemburg, 10].

Cilliba pandata Mich, — Exaeten, 8.

Glyphopsis coccinea Mich — Valkenburg, 5. [Auch bei Luxem-

burg, 10].

Bei Tetramorium caespitum L.

Loelaps Canstrinii Berl. — Valkenburg, 5, 6. Ziemlich häufig,

nur bei dieser Ameisenart. [Auch bei Linz a/Rh. stets nur bei

Tetramorium, sowie in den gemischten Kolonien dwergates-Tetra-

morium und Strougyloguathus-Tetramorium |.

Loelaps n, sp. (prope oophilus Wasm.). Exaeten, Valkenburg,

90,58.

Loelaps n. sp. — Exaeten 5.

Glyphopsis coccinea Var. ercavata nov. var. 1), — Valkenburg

5, in mehreren Nestern.

Bei Solenopsis fugax Ltr.

Loelaps cuneifer Mich. — Exaeten, 5.

Loelaps n. sp.? — Exaeten, 5.

1) Die breit ovale Körperform und die Lage, Zahl, und Form der Dorsal-

eindriicke stimmen mit coccinea Mich. überein, die beiden hinteren Haupt-Ein-

drücke selbst sind jedoch bedeutend tiefer als bei der typischen Form von

coccinea, die ich nach einer Reihe von durch Michael selbst bestimmter Exemplare

beurtheile. Zudem ist coccinea eine sehr beständige Form, die ich bei den ver-

schiedensten Ameisen stets als übereinstimmend auf den ersten Blick erkannte.

Daher glaube ich die obige Glyphopsis-Form, die nur bei Te/ramorium caespitum

u. (seltener) bei Zasius niger vorkommt, zum mindesten als eigene Varietät

aufstellen su müssen. Mit der typischen coccinea fand ich sie nie in denselben

Nestern zusammen, wohl mehrmals (bei Zasius niger) mit lamellosa; sie hat mit

letzterer Art durch die Tiefe der Dorsaleindriicke eine oberflächliche Ahnlichkeit,

unterscheidet sich von ihr jedoch durch breitere Körperform u. ganz andere

Dorsalsculptur.

166 (B. WASMANN S. J.) WEITERE NACHTRÄGE ZU DEN

Uebersicht über die Lebensweise.

Die Lebensweise unserer myrmekophilen Acarinen und ihre Be-

ziehungen zu den Ameisen sind sehr mannigfaltig. Einige Arten

sind fast panmyrmekophil oder haben wenigstens mehrere Arten

desselben Ameisengenus zu gesetzmässsigen Wirthen , während andere

monophil sind.

Als polyphile Arten nenne ich vor allem Loelaps myrmecophilus

Berl., welchen ich in Holland bei /. rufa, sanguinea, rufibarbis

u. Var. fusco-rufibarbis, bei Lasius flavus u. Myrmica scabrinodis

fand. Auch bei Componotus ligniperdus (Ems an der Lahn) traf

ich diese Art, Im Rheinland (Linz a/Rh.) ist sie ebenso polyphil

wie in Holl, Limburg, Ebenso auch nach den Beobachtungen Leo-

nardis in Italien u. nach jenen Ch. Janets in Frankreich. Dem

geographischen Charakter der Ameisenfauna entsprechend lebt sie

im nördlichen Mitteleuropa vorzugsweise bei Formica-Arten, in

Italien sind ihre Wirthe ebenso oft Myrmiciden. Aug. Forel fand

den Loelaps myrmecophilus in Oran bei Messor barbarus , ein Beweis

für dessen weite geographische Verbreitung. Man kennt bisher 12

verschiedene Ameisenarten als Wirthe dieses Zoelaps. Fast ebenso

polyphil ist bei uns in Holl. Limburg der Loelaps cuneifer Mich,

(Ff. rufa, sanguinea, rufibarbis u. Var. fusco-rufibarbis, fusca,

Las. fuliginosus, Solenopsis fugax). Dagegen ist der mit L. myr-

mecophilus nahe verwandte Z. laevis Mich. monophil, indem ich

ihn nur bei /. pratensis fand. L. Canestrinii Berl. ist in Holland

wie im Rheinland ebenfalls monophil, u. zwar bei Tetramorium

caespitum. Auch Loelaps myrmophilus Mich. , bei Las. niger, ist in

Holland monophil. Loelaps oophilus Wasm. ist als Eiermilbe bei fast

allen unsern /ormica-Arten zu finden (/. sanguinea, rufa, rufi-

barbis u. Var. fusco-rufibarbis, wahrscheinlich auch bei #. fusca).

Die Antennophorus-Arten sind nach meinen Beobachtungen eben-

falls auf ganz bestimmte Zasius-Arten angewiesen, indem ich

Antennoph. Uhlmanni Hall. nur auf Las. niger, Ant. pubescens Wasm.

nur auf Las. flavus fand.

Von den Glyphopsis-Arten ist formicariae Lubb. monophil, nur

bei Las. flavus von mir beobachtet. Dagegen ist G/yphopsis coccinea

AMEISENGAESTEN VON HOLLAENDISCH LIMBURG. 167

Mich. polyphil, bei vielen Arten verschiedener Gattungen (bei /.

sanguinea, rufa, rufibarbis, fusca, Las. flavus, Myrm. scabrinodis.)

Glyphopsis lamellosa Canestr. fand ich nur bei Las niger u. flavus,

vorzugsweise bei zuiger, während die als Glyphopsis coccinea Var.

excavata von mir beschriebene Form, welche systematisch zwischen

GI. coccinea u. lamellosa steht, hauptsächlich bei Tetramorium

caespitum , selter bei Las. niger zu finden ist,

Die mannigfaltigen Beziehungen unserer myrmekophilen Acarinen

zu ihren Wirthen lassen sich folgendermassen kurz characterisieren,

Die meisten Zoelaps sind ziemlich flinke, bewegliche Thiere ,

die als indifferent geduldete Gäste in den Nestern ihrer Wirthe

leben. Z. myrmecophilus ist die beweglichste Art; in meinen Be-

obachtungsnestern von /, sanguinea mit ihren Hilfsameisen habe

ich ihn mehrere Jahre lang beobachtet, Er hält sich gewöhnlich

in den von den Ameisen bewohnten Nesttheilen auf und läuft

dort umher, von den Ameisen nur sehr selten durch eine flüchtige

Berührung mit den Fühlern berücksichtigt. Niemals sah ich ihn auf

einer lebenden Ameise oder Ameisenlarve oder auf Ameisenleichen

festsitzend und an ihnen saugend. Er steigt nur gelegentlich auf

den Rücken einer Ameise oder Ameisenlarve, und wird so manchmal

von den Ameisen indirekt weitertransportirt. Auch aufdem Rücken

einer Zomechusa strumosa sah ich diesen Zoelaps vorübergehend

sitzen. Eine Menge ganz kleiner weisser Larven u. junger Nymphen

dieses Zoelaps sah ich einmal auf dem Hinterleib einer Lomechusa

umherlaufend ; aber sie schienen den Käfer nur als Transportmittel

zu benützen. Die Nahrung dieses Zoelaps besteht wahrscheinlich

in den weichen Larven u. octopoden Nymphen von Zyroglyphus

Wasmanni Mon.

Loelaps cuneifer Mich. hält sich mit Vorliebe in jenen Nestheilen

auf, wo die Leichen der Ameisen u. andere Nestabfälle aufgehàuft

liegen; Michael hat festgestellt, dass er an todten Ameisen saugt,

was mit diesem seinem Aufenthaltsorte übereinstimt. Er ist etwas

langsamer in seinen Bewegungen wie L. myrmecophilus.

Loelaps oophilus Wasm. sitzt stets auf den Eierklumpen der

Ameisen und auf den gleichfalls klumpenweise zusammengeklebten,

168 (E. WASMANN S. J.) WEITERE NACHTRÄGE ZU DEN

ganz jungen Ameisenlarven und Lomechusalarven. Aber er saugt

nicht an ihnen, sondern wird von den Speicheldrüsensekreten der

Ameisen ernährt, welche jene Brutklumpen belecken (Syntrophie) !).

Seither habe ich diese Beobachtungen auch durch Versuche mit

Ameiseneiern bestätigt, die ich mit Borax-Carmin oder Methylen-

blau gefärbt hatte; in dem Darmkanal des Loelaps war nie auch

nur eine Spur des Farbstoffes zu bemerken. Die Bewegungen des

Loelaps oophilus, der frei aut den Eiern sitzt, sind, wenn man

ihn beunruhigt, sehr lebhaft; er springt mit einem plötzlichen

Satze auf ein anderes Ei über.

Im Gegensatz zu der Beweglichheit der Loelaps-Arten steht die

Trägheit und Langsamheit der G/yphopsis- und Uropoda-Arten.

Sie sitzen fast immer unbeweglich auf derselben Stelle im Ameisen-

nest. Die durch ihre lebhaft rothe Färbung ausgezeichneten G/yphopsis

sitzen nie an den Ameisen oder an deren Brut. (r/yphopsis formi-

cariae Lubb. bei Las. flavus besitzt rings um die tiefe Dorsalgrube

kleine gelbe Haarbüschel, so dass sie, wie auch durch ihre Färbung

u. Gestalt, gleichsam eine Miniaturausgabe von Claviger darstellt.

Die gelben Haarbüschel legen nahe, dass sie gleich diesem von den

Ameisen sogar als echter Gast beleckt werde.

Die Antennophorus-Arten stellen eine sonderbare Mischung von

Parasitismus und echtem Gastverhältniss (Symphilie) dar, über die

wir Ch. Janet eingehende Beobachtungen verdanken. Ich fand

dieselben bei meinen Beobachtungen über Antennoph. Uhimanni u.

pubescens bestätigt. Die Milbe sass stets auf der Unterseite des

Kopfes einer Zasius-Arbeiterin, wo sie mit ihren vorgestreckten ,

fühlerförmigen Vorderbeinen von Zeit zu Zeit rasche, rhythmische

Bewegungen ausführt, durch welche sie die vorderen Kopfseiten

der Ameise streichelt. Der hiedurch verursachte Kitzel bewirkt,

dass die Ameise automatisch aus ihrem Krüpfchen einen Tropfen

Futtersaft heraufwürgt, welchen der Parasit dann aufleckt. Die

Ameise scheint den zudringlichen Schmarotzer nur widerwillig

zu dulden u. machte oft verzweifelte Anstrengungen, um ihn

1) Vgl. hierüber im Zool. Anzeig. 1897, n°. 531.

AMEISENGAESTEN VON HOLLAENDISCH LIMBURG. 169

abzustreifen, namentlich dann, wenn er sich soeben erst an ihrem

Kopfe festgesetzt hatte.

Die Cilliba (Discopoma)-Arten sind echte Ectoparasiten der Am-

eisen, wie auch Ch, Janet bei Discopoma comata Leon. an Lasius

mixtus beobachtet hat. Ich fand Discopoma comata stets nur auf

Larven von Las. flavus und niger festgeheftet, während Janet sie

an dem Hinterleibe u. den Beinen der Arbeiterinnen von Lus.

miatus angeheftet sah. Discopoma pandata Mich. sitzt nach meinen

Beobachtungen meist an den Hinterschienen der Arbeiterinnen

von Las niger und alienus festgeheftet, seltner an den Larven.

Die Tyroglyphus-Arten der Ameisennester, unter denen 7. Was-

manni gesetzmässig myrmekophil ist !), sind im //ypopus-Stadium

sehr verhängnissvolle Ectoparasiten der lebenden Ameisen , die sie

schliesslich besonders am Kopfe und an den Extremitäten zu Tau-

senden wie mit einer grauen Kruste bedecken , so dass die be-

treffenden Ameisen im Gebrauche ihrer Fühler, Mundtheile und

Beine gehindert werden, in Lethargie verfallen und eingehen.

Ob die Tyroglyphen im //ypopus-Stadium Nahrung zu sich nehmen,

ist noch sehr zweifelhatt; man könnte sie daher vielleicht richtiger

Epibeten als Parasiten nennen. Dagegen leben die hexapoden Larven

u. die octopoden normalen Nymphen von Zyrog/yphus Wasmanni

als Schmarotzer an todten Ameisen und anderen Insectenleichen im

Ameisenneste, wo ich sie an den Cadavern oft zu Hunderten sah.

Auch die Imagines dieses Zyroglyphus leben an diesen Leichen,

während ich sie an lebenden Ameisen nicht sitzend fand.

Diese Mittheilungen, die auf meinen 15-jährigen Beobachtungen

in Holländisch Limburg beruhen, dürften einen einigermassen

vollständigen Ueberblick über die Wirthe und die Lebensweise

unserer myrmekophilen Acarinen bieten.

1) Vgl. Näheres im Zool. Anzeiger 1897, n°. 541.

170 (E. WASMANN S. J.) WEITERE NACHTRÄGE ZU DEN

III, Myrmekophile Proctotrupiden von Holländisch Limburg.

(Dritter Nachtrag zu den Ameisengiisten von Holländisch Limburg.)

Das hier folgende Verzeichniss der myrmekophilen Proctotrupiden

kann nicht Anspruch auf Vollständigkeit erheben, da mehrere

Arten, die ich bei Ameisen gefunden, noch nicht bestimmt oder

beschrieben sind !). Letztere dürften jedoch grösstentheils nur zu

den zufälligen Besuchern der Ameisennester gehören, da sie nur

vereinzelt dort von mir gefunden wurden. Ich führe daher hier

nur jene Arten an, welche sicher gesetzmässig myrmekophil sind

und welche ich desshalb selber beschrieben habe *); einige andere

wahrscheinlich myrmekophile Arten füge ich andeutungsweise bei

(mit einem Fragezeichen vor dem Namen).

Bei Formica rufa L.

Tropidopria formicaria Wasm. — Exaeten, Blijenbeek, 3—8.

Ziemlich häufig.

[Auch bei Feldkirch und bei Lech in Vorarlberg bei dieser

Ameise von mir gefunden. |

Bei Formica fusca L.

? Tropidopria n. sp. — Exaeten 1, ein dé.

Bei Lasius fuliginosus Ltr.

Tropidopria fuliginosa Wasm. — Exaeten 4—9, oft sehr zahlreich.

? Tropidopria conica F. — Exaeten 3, ein 9.

? n. gen. prope Tropidopria ?). — Exaeten 4. ein 2,

Bei Lasius brunneus Ltr.

| Tropidopria brunnipes Wasm. — Lainz bei Wien, 7. Ziemlich

häufig. Wahrscheinlich dürfte diese Art auch in Holland vorkommen. ]

1) Die Bearbeitung derselben hat Rev. T. A. Marshall in den „Species des

Hyménoptères d'Europe” in Aussicht gestellt.

2) Die psychischen Fähigkeiten der Ameisen, Stuttgart 1899, Anhang,

S. 126—129 u. Taf. III. (Zoologica, Heft. 26).

3) Fühler des £ nur 9-gliedrig.

AMEISENGAESTEN VON HOLLAENDISCH LIMBURG. 1:71

Bei Tetramorium caespitum L.

Tetramopria aurocincta Wasm. — Exaeten, 6. [Auch bei Linz

am Rh. und bei Prag in Böhmen bei dieser Ameise von mir

häufig gefunden; bei Exaeten nur selten|.

Tetramopria einctieollis Wasm. — Exaeten, 6. |Auch bei Prag

von mir gefunden, aber viel seltener als die vorige Art; bei Exaeten

nur einmal].

Bei Solenopsis fugax Ltr.

Solenopsia imitatrie Wasm, — Exaeten, 4, 5,

Ueber die Lebensweise von Zetramopria und Solenopsia habe ich

bereits früher (Die psychischen Fähigheiten der Ameisen , S. 53—58,

und im Verslag d. Somerverg. d. N. E. V. 1898 S. 61 u 63)

berichtet, verweise daher auf jene Mittheilungen. Beide Gattungen

sind, obwohl sie wahrscheinlich ihre Eier in die Brut der Ameisen

ablegen , trotzdem von diesen nicht bloss geduldet, sondern stehen

sogar in freundschaftlichem Fühlerverkehr mit ihnen. Die Tetra-

mopria werden auch manchmal von den Ameisen beleckt und

umhergetragen , Solenopsia scheint (nach Ch, Janet) sogar manchmal

von den Ameisen gefüttert zu werden. Beide Gattungen sind daher

zu den Symphilen (echten Gästen) zu rechnen.

QUE nai co us

D. A

7 MOTO ee AN

è ai AV LUE Fos iR bi; pee un Le |

Sl a |

uk PERO ro x ELLE Co AT 133 ion jn nek

7 a i u

me) ut PO M (Uys SRO je NL AN] i ro to “1

ME ile iy e :

Lai N

a © LN Wee u

= . = "= Co a Ul ;

‘NS Dr ak n a

LIE a So a) =

RE" à 7 pee a Le + Vis (A ma:

dei

DT yt Kan QUE si are 5 È da VAUD Ne: DR u Fer EINE ai DUR u

19 x

up "a A at UE NE di js Fink ua on (ea Us Nu

An | seal L DELE EN A mil LA | Mi 0 rant F In a [63 u wi

BEA da RS LE MAL ET I hl Hi 7 ci, ie pi bi FE NUS :

By RE Nr

ETT A ALE RT Que LU Un se suing inl e rn

al Dt min ne TT tat Th Ts A By Qi Nu L n L uri

fy) RAT Jo hfs ign To Er Ni FR me Eh i Meri:

x u 2 En =

u u x : wre

. u | x u T u be :

x IDPA LT Roia A Dan) w EAR RES sur VITA

= NEN | a u | |

| ye) Nos à PRE) LISTES. SN PRESS Li LEA a KAN LI

| æ B ih = 5 si . : Fr In x è 7

/ i 1 P | TEN PE

ci CAT EER se

i Ve | : : B o

Fr Do = B

me kk on N : LI

x Na si Ww | n > si

7 nei 7 Le

1 _ = Ù

Car Ke Vv =

an i i 2

5 ji u Bi :

Fam

a "ff DE i

= - (7,

= = b

w È :

1 ¥

= -

y si =

Lu si y 7

% na 8 i :

7 Sa ce î i

= u mn 1

= Le LVL LL :

a i o fl Mo 2 .

Au : 49 2 a u ey a

u | ED a n DARE AES a = »

Ù ‘al MOR) "AC û De De u = SI

Nr er. Ean rn a

a Sele fa EC EE ne 3

7 aa De Cu -» ul (ie! : o ei NI À

RE Re a e No Cas sala

Da Te Ù (e = u >. — _ 7 ur ate. se =

> RARE tt Ve EN

re ¢.° at de ou 12" (+ ss PE

nt Le rd = (a si

CC en | As LS _ == a” _ fe

PLS

TvE.XLI

1 È TI > =

N. — 5

\ EN I

A. Cramophora Ligustri Fabr. var

B Fig 1-5 Exotische Lepidoptera

PSs

Tv E. XLI.

RER PRET

TRIO,

PW.M.Trap impr

A.J Wendel lith

Agrotis.

enus

173

EEN

BUITENGEWOON SPINNEN-VERBLUF,

met elem er EP laat?

DOOR

A. W. M. VAN HASSELT,

Ieder natuuronderzoeker is bekend met het veelzijdig wevers-

talent, waarmede allerlei spinsoorten hare nesten, webben en

cocons vervaardigen.

Als typisch model behoef ik slechts ter loops te herinneren aan

de, als met scheering en inslag, schier mathematisch geweven, cir-

culaire vangwebben der Zpeiroïdae.

Weinig minder bewondering verdienen de «trechter-» of «hang-

mat-webben» van meerdere Agalenoidae en Theridioïdae, en nog

meer de onderaardsche buis-nesten met bewegelijke «kleppen» of

«valdeuren» bij sommige Theraphosoidae ').

Over den nest- en web-bouw bij de genoemde en andere

familiën werden door Hentz, Emerton, vooral Mac. Cook en

meerdere araneologen van naam belangrijke mededeelingen gedaan,

die ik als reeds lang bekend mag beschouwen, en voorbijga, even

als mijne eigene waarnemingen over de structuur van eenige zeld-

zame cocons, zoo bij Europeesche als Tropische soorten.

1) Deze valdeur-spinnen werden lang beschouwd als uitsluitend eigen

aan de genoemde Familie. Kortelings vernam ik, dat er, bij hooge uitzondering,

ook diergelijke deuren voorkomen bij de Zycosoidae. In zijne „ Industrie” etc.

(zie later) vermeldt W. Wagner, dat hij dien buisnet-vorm met klep mede

ontdekt heeft bij zijne Tarentula opifex, en citeert hij de vroegere ,, Etude sur

les Arachnides de la Tunisie” van B. Simon (1885), waaruit blijkt, dat diens

Lycosa cunicúlaria desgelijks een „terrier à opercule” vervaardigt. Dit

citaat naslaande zie ik, dat bedoeld klep-nest, oppervlakkig beschouwd, door

Simon , semblable” wordt genoemd à celui des Nemesiae”.

Tijdschr. v. Entom. XLII. 12

174 (A. W. M. VAN HASSELT). EEN BUITENGEWOON

Van een en ander eene beschrijving te geven zou mij een arbeid

van te grooten omvang opleveren, die, bij mijn’ hoogen leeftijd,

ook boven mijne macht zou gaan.

In stede hiervan laat ik, ter inleiding, een meer beknopt

partieel referaat volgen van hetgeen in de laatste jaren voor zoo-

verre ik weet, over bovengenoemd onderwerp is gepubliceerd.

1°. — Moet erkentelijk worden geprezen het leerrijke en zeldzame

gekleurde Piaatwerk van den vermaarden, mij sedert lang als

schrijver zijner Zrish Spiders!) bekenden araneoloog Sir Thomas

Workman, Malaysian Spiders, Vol. I, Belfast, 1892 — 1896.

Deels in samenwerking met mejufvrouw zijne dochter Miss. 7. £.,

heeft hij dezen nuttigen arbeid ondernomen hoofdzakelijk tot toe-

lichting der klassieke beschrijvingen en studiën over de bedoelde

spinnen der Tropen van den beroemden hoogleeraar Thorell,

welke niet geïllustreerd zijn.

Onder andere zijner afbeeldingen ?) troffen mij de webben

van sommige Epevroidae, bij welken een grooter of kleiner seg-

ment aan het circulaire net ontbreekt, zijnde te dier open ge-

blevene plaatse somseen serie van cocons opgehangen. Zeer eigen-

aardig zijn verder: het web van Epeira Beccarii Thor. , vergelijkbaar

met eene geopende «parapluie»; — dat van Æpeira citricola Forsk.

en van Zuetria salebrosa Thor. , in den vorm van eene « klok » ; —

dat van Uloborus quadritubereulatus Thor. , — (tusschen 3 Ananas-

bladeren opgehangen) — op eene bodemloze « turf-mand » gelijkende.

Ook het web van Polyboea vulpina ìs zeer opmerkelijk, als ter

weerszijde een cel vertoonende, waarin ? en 4, respectievelijk elk

afzonderlijk, hunne «eigene kamer» in hetzelfde huis betrekken 3).

1) Zie Belfast Natural Historij Society, 1880. Deze spinnen werden door

W. grootendeels in Singapore gevangen.

2) Zijne fraaije Platen worden, in verband met het bovenstaande, slechts door

een beknopt bijschrift toegelicht.

3) Dit herinnert mij aan eene waarneming voor vele jaren door mijn vriend

Heylaerts gedaan aan het nest van een Coelotes Atropos Wlk., waarin hij,

nevens een’ kleineren cel voor de moederspin, eene ruimere verblijfplaats voor

de pulli (eene soort van , kinderkamer”) opmerkte. Iets dergelijks, hoewel ik

het nimmer zelf mocht aantreffen, wordt ook voor Chiracantium nutrix WIk.

medegedeeld.

SPINNENVERBLIJF. 175

20, — Moet grooten lof worden gebracht aan een omvangrijken,

zeer gedegen letter-arbeid over de «kunstvlijt der spinnen», van

den beroemden zoò- en araneoloog te Moscou den Akademischen

Leeraar Woldemar Wagner, Het is een kolossaal werk van

269 bldz. folio, met een 10tal, grootendeels in kleurendruk,

keurig bewerkte Platen en draagt tot titel: «L'industrie des

Araneina » 1).

Zoowel de oorspronkelijk wetenschappelyke, mij voortreffelijk

toeschijnende, in het Fransch geschreven Tekst, als de fraaie

uitvoering der Platen zouden mij vroeger gewis verlokt hebben,

om er in ons Entomologisch Tijdschrift een beredeneerd overzicht

van te geven. Thans beperk ik mij, ten opzichte van dit Werk,

slechts tot het vestigen van de opmerkzaamheid op hetzelve, alsmede

vooral op de schoone onderzoekingen en geleerde beschouwingen

van den Auteur, onder anderen omtrent de verblijven, de cocons,

enz. van Agroeca [agelundii Thor. (brunnea ? mihi), — Theridium

pictum Wlk. en lineatum Clk, — Agelena labyrinthica Clk., —

Ero variögata CK., — Xysticus fugatus Wlk., — Micaria fulgens

Wik. enz. enz. (Over Wagner’s Tarentula opifex, in dit Werk

behandeld, zie mijne Noot hierboven).

3°, — Gelijktijdig met het geciteerde Werk (of kort daarna, ook

in 1897) ontving ik van dezelfde welwillende hand, — onder nog

andere kleinere Bijdragen, — een Supplement ?) daarop, over

dezelfde of analoge onderwerpen handelende.

Dit was echter niet in het Fransch, maar in het Russisch

geschreven en alzoo voor mij ten eenenmale onverstaanbaar !

—

1) Zie Mémoires de l’Académie Imper. d. Sciences de St. Petersbourg, VII Serie

Tome XLII, ne, 11 (1894). Onder vele zeer belangrijke Studiën van bespiegelenden

aard, treft men daarin aan: , Une description systematique des constructions

des Araignées de la Russie, principalement de leur retraite, du nid et des

cocons”. Hoezeer hoogst erkentelijk voor dit geschenk doet het mij leed, eerst

in 1897 kennis met genoemd prachtwerk te hebben gemaakt.

2) Het Titelblad van dit Supplement (sedert voor mij vertaald door

Mej. W. J., zie later) luidt als volet:

„ Collecties van het Zoologisch Kabinet der Keizerlijke Warschauer Academie IV”,

„Beschrijving en biologie der Spinnen”, door W. A. Wagner, pr. docent aan

de Moscouer Academie (1895).

(Met 2 weder zeer fraaije Platen, in kleurendruk.)

176 (A. W. M. VAN HASSELT). ÊEN BUITENGEWOON

Zulks verdroot mij des te meer, daar ik op één der Platen !)

van dit Vervolgwerk een voor mij geheel nieuwen en be-

vreemdenden vorm van spinnen-nestbouw vond afgebeeld,

helaas! zonder daarover iets meer te kunnen vernemen, dan dat

die in betrekking stond tot den beruchten Lathrodectus malmignatha

Wik. 2), van welken alleen de benaming op de Plaatverklaring,

alsmede in den tekst (sub n°. 129, blz. 10), in gewoon Latijnsch

letterschrift werd aangeduid.

Onverwacht verkreeg ik meer licht. Even als onlangs voor mijne

deels uit het Spaansch overgebrachte « Studie over het spinnenver-

gift», kwam mij ook thans weder mijn vriend Mr. A. Leesberg

— onder gewaardeerde bemiddeling van den heer A. G. Wes-

terouen van Meeteren, — te hulp, door hunne verwijzing

naar eene met de Russische taal vertrouwde stadgenoote, Mej.

Wilhelmina Jansen.

Met de meeste welwillendheid werd door HEd, dat gedeelte

van het Supplement, hetgeen betrekking heeft op het bedoelde

spinnen-logies — waarmede 1k de lezers van ons Tijdschrift be-

kend wenschte te maken, — in het Hollandsch overgebracht. Een

taak des te verdienstelijker, daar deze een voor HEd. geheel

vreemd onderwerp betrof %). Bij vernieuwing zij haar deswegens

mijn hartelijke dank aangeboden.

De heer Wagner vangt zijne beschrijving der industrie van

de feminae der genoemde Lathrodectus:-soort zeer terecht aan met

de bemerking, dat haar product, — hetgeen in sommige op-

1) De 2de Plaat heeft betrekking op de zeldzame cocons van Epeira ar-

gentata Wlk. en Nephila fasciata Wlk.

2) Uit de figuren 2 en 10 op Tabula I van dit Supplement is zeker voldoende

op te maken, dat hier een Zathrodeetus bedoeld wordt; edoch, of die tot de

typische species malmignatha behoort, dan wel tot eene andere, aan deze van

zeer nabij verwante onder de verscheidene L soorten, bijv. de mactans Fabr. of de

formidabilis Abbot, Wlk., zou ik niet wagen te beslissen.

3) Door HEds. talent voorgelicht zag ik mij nu in staat, zoo van de Figuren

(waarvan Fig. 1 mij weleenigzins geflatteerd voorkomt) als van den hier en

daar nog al ingewikkelden Tekst eene duidelijke voorstelling te verkrijgen,

zóó als ik die iets of wat omgezet hieronder wedergeef.

. SPINNENVERBLIJF. 177

zichten met dat van Theridion pictum Wk. zoude overeenkomen '), —

buitengewoon «gecompliceerd » mag worden genoemd. Zonder op-

heldering zou immers door niemand op het eerste gezicht daarin

eene «spinnen-woning » worden herkend.

Er was dan ook, naar ik meen, vóór Wagner’s ontdekking,

van een’ gelijksoortigen nestbouw bij de spinnen niets bekend.

Zelfs in het klassieke werk van den beroemden Franschen geleerde

den heer E. Simon (Arachnides de France, Tome V, pag. 176)

wordt daarover alleen van het volgende gewag gemaakt: «A la

base de plantes dures et touffues les Latrodecti filent une toile

étendue, irregulière, formée de fils très forts, capables d’arrèter

les plus gros insectes ».

Aan de verblijfplaats van de door Wagner bestudeerde soort,

(zie Plaat 9) onder 4 x vergrooting (?) afgebeeld, onderscheidt men

het nest, de schuilplaats der spin, «la retraite, volgens W.»

(Fig. 4, sub B) en een daarvan uitgaand verlengsel, in den vorm

van eene tunnel, het vangweb, als «insekten-val» dienende

(Bis, ede sub OC).

Het nest verheft zich tusschen het lange gras en andere planten ,

in den halven bolvorm van eene muts of kap. Achterwaarts

is het gesloten en aan de vóórzijde verbonden met eene horizontale

tunnel.

Deze, het vang-web, tevens de gang- of loop-plaats, is minder

hoog, doch langer dan het nest, en wordt naar voren toe iets

breeder, aldaar een open toegang tot het nest verleenende. (Fig. 4,

sub 0).

Dit laatste zou dikwijls met eene bestaande holte of verdieping

in den beganen grond, door de spin uitgezocht communiceeren,

ter plaatse waar het, denkbeeldig, door een gestippelden cirkel

zijdelings van het nest (Fig. 1, sub A) wordt aangewezen.

Het binnenste van het nest, in doorsnede voorgesteld (Fig,

2), vertoont de moeder-spin met een paar cocons.

1) Gezegde overeenkomst werd mij niet duidelijk, althans niet voor de

geheele constructie van den afgebeelden nestbouw bij dezen Lathrodectus.

178 (A. W. M. VAN HASSELT). ÊEN BUITENGEWOON

Het weefsel van het nest, dat eene meer donkere kleur bezit,

wordt gevormd door stevige, dikkere, zich dicht overkruisende

spinrag-draden, die er het voorkomen van een regelmatig mat- of

mand-werk aan verleenen.

Dat van het vang-web, lichter van kleur. is van eene fijnere

of dunnere, meer ijle en doorzichtige structuur, uit gewone spinrag-

draden bestaande, Deze zijn bevestigd aan een groot dozijn bogen

van dikker spinsel, die op regelmatige afstanden zijn geplaatst en

wier tusschenruimten door losse, gewone ragdraden worden gevuld.

De symbolieke vorm van de geheele constructie kan, mijns

inziens, eenigermate worden vergeleken met een kippenhok, —

beneden welks rust- of roest-plaats het eije rhok zich bevindt —,

en dat naar voren in den loop of ren eindigt.

Of deze vreemdsoortige verblijfplaats van den Lathrodectus typisch

ot constant is, dan wel exceptioneel, is uit den tekst niet duidelijk

op te maken, ofschoon het laatste het geval schijnt te zijn. De

geheele bouw, vooral die van den vang-loop of ren, schijnt

meermalen gewijzigd te worden naar omstandigheden, zoo als bij

meer of minder aanwezig lang gras en door meer of minder losse

of omgewoelde aarde, Indien de plaatsruimte het toelaat, gaan er

ook wel eens twee loopen van het nest uit. Insekten die in dezen

toegang binnendringen, komen al spoedig in aanraking met de

losse ragdraden en maken alsdan daardoor gewaarschuwd spoedig

rechts om keert, of worden, verder doorloopende, ten prooi der be-

woonster van het nest 1).

Deze wordt, wederkeerig, zelve in hare woning, hoe kunst-

matig die ook zij, door meerdere vijanden bedreigd, Onder dezen

1) Wat Wagner hier nog verder mededeelt over den vorm, het weefsel, het

aantal, enz. vande cocons, de eieren, en de rangschikking der laatsten in

de cocons — waarover door hem vergelijkende onderzoekingen ook bij andere soorten

zijn gedaan, enz. — kan voor mijn onderwerp, buiten beschouwing blijven.

Desgelijks zijne geciteerde, door anderen en hem zelven gedane, waarnemingen over

hetvergiftig vermogen van dit spinnen-geslacht, als waarover geen meerder

licht dan het bekende wordt ontstoken. Schrijver zelf heeft er voor den mensch

geene ondervinding van opgedaan. Eenigen dezer spinnen, die hij in zijne slaap-

kamer hield, ter observatie, hebben hem nooit gebeten.

SPINNENVERBLIJF. 179

heeft schrijver omtrent de gewone pad (Bufo vulgaris Latr.), —

die, naar men weet, gaarne jacht maakt op wormen, kleine tuin-

slakken, insekten, enz., — eene nieuwe uiterst opmerkings-

waardige waarneming gemaakt.

Het gebeurt, namelijk, meermalen, dat padden langs den boven

aangegeven weg (Fig. 1, sub A) door ondergraving het nest

van onderen binnendringen, om de spin en vermoedelijk insgelijks

hare cocons te verslinden 1).

Doch wat vreemder luidt, zij zouden daarna dikwijls, —

waarschijnlijk na de verdieping onder het nest nog meer te heb-

ben uitgegraven, — als nieuwe bewoners van dit nest verder

voor zich zelven gebruik maken, om van daaruit te pro-

fiteeren van de als insecten-vanger beschreven

tunnel!!.

1) Omtrent de juiste verhouding van de pad tot het nest is de tekst niet

recht duidelijk, Er wordt op twee plaatsen, slechts met een enkel woord, van

gesproken. Op één plaats leest men: „het gat dat onder het nest uitloopt

(sub A), wordt door de pad uitgegraven, die dikwijls van het nest gebruik

maakt”; op eene andere plaats: „eerst wordt door de pad de spin opgegeten,

daarna het bewuste gat gegraven en gebruik gemaakt van den val (tunnel)”.

180

HET ADERSYSTEEM DER KEVERVLEUGELS,

DOOR

kK. J, W. KEMPERS.

(Hierbij Plaat 12.)

«Die Flügelnervatur der Insecten ist für den Standpunkt, auf

welchem gegenwärtig die Untersuchung dieser grössten und for-

menreichsten aller Thierklassen angelangt ist, ein Charakter von

solcher Wichtigkeit, dass dieselbe für die Systematik der meisten

Ordnungen unentbehrlich geworden, bei den übrigen wenigstens

schon jetzt nicht mehr unberücksichtigt zu lassen ist; man konnte

die Behauptung vertheidigen, dass, im Ganzen genommen, die

Leichtigkeit und Sicherheit in der systematischen Gruppirung und

Bestimmung der Formen auf diesem Gebiete in demselben Masse

zugenommen haben, als die Brauchbarkeit der Adernetze für diese

Zwecke erkannt und benutzt worden ist.» Aldus vangt Dr. G. Ernst

Adolph’s « Ueber Insectenflügel» (Nova acta der Ksl. Leop.-Carol-

Deutschen Akademie der Naturforscher Band XLI, pars II, N°.3.

Halle 1880) aan, en daarmede meen ik mijn studie over den

coleopteravleugel voldoende gerechtvaardigd te hebben.

Voor het determineeren zal de kennis van het adersysteem bij

de thans levende soorten van niet al te groot gewicht zijn, voor

eene afstammingstheorie zal zij echter gewichtige bouwstoffen

kunnen leveren !) en voor hen die fossile overblijfselen van kevers

hebben te onderzoeken zal zij gewis een gewenscht hulpmiddel

zijn, zooals door het voorbeeld van O, Heer bewezen zou zijn ge-

worden. Zie Roger «Das Flügelgeäder der Käfer» 1875 pag. 2,

Adolph p. 215 noot 1.

1) Zie hierover echter Dr. J. Th. Oudemans „Nederlandsche Insecten”

pag. 612 v.

HAN SR DU 29:

de M. del.

Monardia van der Wulpi de M.

Dev B. XIE Bi:

de M. del.

Monardia van der Wulpi de M.

(K. J. W. KEMPERS) HET ADERSYSTEEM ENZ. 181

Moest Roger in 1875 de opmerkzaamheid vestigen op den kever-

vleugel, sedert is de toestand wel eenigzins veranderd, en begint

men wat meer belangstelling te toonen in dit orgaan.

Zoo vind ik vermeld, door Adolph p. 215 noot 1, dat E. Rade

een reeks achtervleugels van kevers afbeeldde (Jahresbericht des

Westfälischen Provinzialvereins für Wissenschaft und Kunst, 1875

pag. 52. Die Westfälischen Donacien und ihre nächsten Verwand-

ten) en om mij te bepalen tot een Nederlandsch werk , zoo dient

genoemd te worden Jhr. Dr, Ed. Everts’ « Coleoptera Neerlandica »,

Martinus Nijhoff 1898, waarin bij elke familie een beschrijving

van of aanteekening over den vleugel gegeven wordt,

Het aantal werken over den Coleoptera-vleugel, of waarin over

Coleoptera-vleugels gehandeld wordt, is op zich zelf al zeer beperkt,

Behalve de aangehaalde werken van Everts en Roger noem ik nog

L. Ganglbauer «die Käfer von Mittel-Europa» Band I, II en HI

1892-4899, dan Redtenbachers, « Vergleichende Studien über

das Flügelgeäder der Insecten» Ann d. naturhist, Hofmuseum I Bd,

Wien. 1886 p. 153.

Het werk van Roger is, zooals te begrijpen is, lang niet volledig ;

een beschrijving van de vleugels van alle kevers te geven zal wel

nimmer tot uitvoering komen, Het doel van dezen arbeid is echter

het werk van Roger zooveel mogelijk aan te vullen met de be-

schrijving van die vleugels, welke in dat werk niet voorkomen of

de beschrijvingen der door hem behandelde vleugels eenigzins uit-

gebreider te bespreken,

Vooraf echter een woord over de benaming der verschillende

aderen, na de verschijning van Rogers werk, aangenomen of althans

voorgesteld.

J. Redtenbacher « Vergleichende studien über das Flugelgeäder

der Insecten», Ann. d. naturhist., Hofmuseum, I Bd., Wien 1886,

p. 153, voerde in het noemen der aderen met romeinsche cijfers.

Het nut was zeer groot, omdat men daardoor gemakkelijk bij alle

insecten-orden de gelijk waardige aderen aanwijzen kan, welke door de

verschillende onderzoekers met verschillende namen genoemd waren.

182 (K. J. W KEMPERS) HET ADEESYSTEEM

De convexe aderen benoemde hij met oneven cijfers, de concave

aderen met even cijfers. Dit toepassende bij den coleoptera-vleugel ,

zoo is aan te wijzen de costa = vena marginalis (Roger) met I,

radius = vena scapularis (Roger) met III, media of vena exter-

nomedia (Roger) met V, Cubitus of vena cubitalis met VII, en

ten slotte de aderen in het anaalveld, vena interno-media en vena

analis (Roger) met IX, XI enz.

De takken van een langsader zouden dan met arabische oneven

cijfers aangewezen kunnen worden als III, , III, , III, enz. Wanneer

tusschen de vertakkingen van een convexe stam, concave vouwen

of aderen komen, dan wees Redtenbacher deze aan met de romeinsche

cijfers der convexe aderen, waaraan de even arabische cijfers dier

concave vouwen of aderen toegevoegd worden.

Volgens Dr. Arnold Spuler « Zur Phylogenie und Ontogonie des

Flügelgeäders der Schmetterlinge,» Zeitschrift f. Wiss. Zoölogie,

III Bd, 1891, p 597, is echter de aanwijzing, zooals zij door

Redtenbacher voorgestaan wordt, minder juist, daar zij berust op

de theorie der convexe en concave aderen, waarvan Redtenbacher

in 1886 zelf beweerd zou hebben «das an der Aeschniden-Nymphe

nach zu weisen ist, dass aus der gleichen Stammanlage Konvex-

und Konkav-Adern entstehen, und deshalb die principielle Trennung,

wie sie Adolph aufgestellt, nicht zu halten ist».

Het nummeren der aderen door Spuler aangegeven, berust op de

resultaten der afstammings- en ontwikkelingsgeschiedenis der aderen,

« Naturgemäss ist diese Bezeichnungsweise mit kleine Anpassungen

bei alle Insekten anwendbar »,

Spuler onderscheidt een « Spreitenheil» en een « Faltentheil ».

De in het eerste verloopende aderen wijst hij aan met romeinsche

cijfers, eventueel met arabische indices, die in Faltentheil met

grieksche letters. In het Spreitentheil vindt men vijf aderen, waarvan

ader V dus de grens is tusschen de beide deelen.

Vertakt zich een ader, dan noemt hij de eindtakken bijvoor-

beeld 1I,, II, enz. Dat deel van de aderen waaruit die takken

ontstaan, door hem genoemd Gabelast erster Ordnung, II,.,, II

enz. Wanneer secundair een eindtak met een ader te zamen valt

. DER KEVERVLEUGELS. 183

wordt de resulteerende ader aangewezen met II,., wanneer de

te zamen vallende takken tot een Gabelast erster Ordnung behooren,

daarentegen met II,,, wanneer zij niet versmelten tot een Gabelast

erster Ordnung.

Het is niet gemakkelijk deze aanwijzingsmethade toe te passen

op den coleopteravleugel Een zekere reductie doet zich daar ge-

voelen tengevolge van het eigenaardig vouwen van den ondervleugel,

De aderen krijgen daar een richting en een vorm, die bij de andere

orden niet voorkomen. Eerst het bestudeeren van het aderbeloop,

in den popvleugel kan hier het gewenschte licht doen ontstaan.

Zie Oudemans pag. 614.

De aanwijzingscijfers van Redtenbacher laten zich over het

algemeen zeer gemakkelijk plaatsen in alle kevervleugels. Alleen de

evenaderen laten zich zelden uitvinden in den vleugel, In ieder

geval is dit moeilijk, wanneer de vleugel voor het microscoop ge-

prepareerd is. Op de afbeeldingen van Redtenbacher zelf ziet men

dan ook geen concave aderen, anders dan met stippellijnen, aange-

duid en dan is het nog dikwijls de vraag of dat wel aderen zijn.

Spuler beweert nog, dat, wanneer men de met even cijfers

aangewezen aderen eenvoudig weglaat , en de aanduiding der voorste

ader, die Redtenbacher als concaaf opvatte en daarom met II aan-

geduid heeft, verandert in I, men zich met de identificeering der

aderen, o. a. bij de coleoptera, vereenigen kan.

Roger spreekt nimmer over de concave aderen.

Voor het doel, dat ik mij voorstel, is het onnoodig de stelsels

van Spuler of Redtenbacher nader te bespreken, daar ik de be-

namingen van Roger meen te moeten behouden.

Algemeene omschrijving van den vleugel.

Sub-Orde I. Caraboidea.

De vorm van den vleugel is in den regel scalpelvormig, bij de

loopkevers smaller dan bij de waterkevers. De voorrand is in het

basaalgedeelte zeer flauw naar binnen gebogen en verloopt van af

het gewricht in gebogen richting tot aan de scherphoekige vleugelpunt.

184 (K. J. W. KEMPERS) HET ADERSYSTEEM

De achterrand verloopt uit den geronden basaalhoek zeer flauw gebogen

tot aan de vleugelpunt. Bij de kleine loopkevers is die rand in den

regel bewimperd en hier en daar ingesneden; iets dat op een

basaallapje gelijkt of gaat gelijken vormt dan de Area analis.

De eerste twee aderen vereenigen zich reeds op een vierde ge-

deelte van de lengte van den vleugel tot een dikke, den voorrand

begrenzende, van fijne dwarsribjes voorziene hoornlijst, welke tot

het gewricht doorloopt en zich daar oplost in een pigmentvlek.

De derde ader vereenigt zich niet altijd met de beide vorige

aderen, doch loopt onmiddellijk naast dezen voort om op hetzelfde

punt als dezen te eindigen. Duidelijk blijft de afscheiding zichtbaar.

In den regel toch is deze derde ader van den oorsprong af donkerder

gekleurd dan Ten Il, maar juist waar I en II zich vereenigen en

een donkere tint aannemen, wordt III licht, soms kleurloos. Schijn-

baar gaat dan T, II en III als één ader langs den rand (vgl. Everts

blz. 29) maar in werkelijkheid is dit het geval niet Ook dit komt

in den regel bij de waterkevers beter uit, dan bij de loopkevers.

De vierde ader, door Roger niet met name genoemd, maar aan-

geduid als een mediale langsader, bevindt zich juist op het midden

tusschen vena scapularis (ader IIL) en vena externo-media (ader V),

Bij het vouwen van den vleugel komt dan ook ader V tegen ader

UI te liggen en ader IV in den plooi.

Ader IV loopt van uit den vleugelwortel tot op ongeveer het

midden van den vleugel in zwak gebogen lijn, met den bollenkant

naar den voorrand. Op dat punt geeft zij een zijtak naar boven,

die zich nog eenmaal vertakt. Tegen ader III wordt door ader IV

gevormd een onregelmatige vierhoek met scherpen hoek naar den

vleugelbasis en stompen of rechten hoek daartegenover, De twee

zijtakjes vormen tegen ader III een driehoekje. De ader IV eindigt

echter niet in het midden van den vleugel. Zij vertakt zich daar

nog in twee takken die, als straaladeren naar den top en den

binnenrand des vleugels zich uitstrekken !)

1) Redtenbacher p. 210 neemt het volgende van Adolph over: „Strahladern

sind undeutlichen, hornigen Streifen, welche in Apicaltheile des Flügels diver-

girend verlaufen, und als Reste von aufgelösten Convexadern anzusehen sind ”.

DER KEVERVLEUGELS. 185

De bovenste tak loopt ongeveer evenwijdig aan den bovenrand;

de verbinding met den hoofdader wordt aangeduid door een pig-

mentvlek in de middelste ruit (Roger). De onderste tak loopt in

het verlengde van de ader precies door den bovenrand van het z.g.

oblongum. De derde straalader uit het oblongum naar den rand

verloopend, is vermoedelijk eveneens als een zijtak van ader IV te

beschouwen,

De loop van ader V geeft het eigenlijke onderscheid aan met

de andere familiën der coleoptera.

Deze ader (Vena externo-media Roger) verloopt tot ongeveer ter

hoogte van het gewricht, hetzij in rechte richting , hetzij naar boven

zwak bolgebogen, soms — zooals bij de Gyrinen — knievormig

naar den binnenrand. Zonder den rand te bereiken (alleen bij

rudimentaire vleugels is het tegendeel het geval) buigt zij zich

naar boven, verdeelt zich — meestal onmiddellijk — in twee

gedeelten en vormt daar, waar de vierde ader de area externo-

media middendoordeelt, met deze een cel, door Roger «oblongum»

genoemd, een naam, die met het oog op den verschillenden vorm

die zij aanneemt, wel eenigszins vreemd schijnt. De ader neemt

verder een S-vorm aan en geeft dan nog twee zijtakken af,

waarvan de eerste klein is, de bovenste zich tot den bovenrand

uitstrekt. De hoofdader en deze zijtak sluiten een driehoekig veld

in, dat geheel of gedeeltelijk door een pigmentvlek ingenomen wordt,

Het doorschijnend gedeelte wordt door Roger de achterste ruit

genoemd. Mij komt de naam beter geschikt voor het geheele inge-

sloten gedeelte voor. Aderen IV en V vormen boven het oblongum

twee ruiten, de middelste en voorste ruit van Roger.

In de area interno-media loopt de cubitus (ader VII. Redten-

bacher) schijnbaar ontspringende uit de vena externo-media, en

wel op de helft der lengte van die ader. De Cubitus, zooals hij

zich voordoet, loopt in een haakvorm tot ongeveer in het midden

van de area, verdeelt zich daar in twee takken, die tot aan den

binnenrand loopen. Terzelfder plaatse gaat van hem een zijtak uit,

die na zich gevorkt te hebben, zich met de vena internomedia

verbindt en daar vormt het zoogenaamde wigvormigveld van Roger,

186 (R. J. W. KEMPERS.) HET ADERSYSTEEM

een cel, die bij een menigte andere familiën voorkomt, waar

de verbinding met den Cubitus duidelijker is, dan bij de Cara-

boidea. Als voorbeelden van de volledige verbinding bij anderen

vermeld ik: Cymbiodycta, Philhydrus, Anacaena, Helophorus,

Berosus, Dryops, Potaminus, Ostoma, Alindra, Sarrotrium , Dacne,

Cyrtotriplax, Dermestes , Nosodendron, Rhipicera, Melanotus ,

Limonius, Agriotes, Corymbites, Denticollis, Danacaea, Tillus,

Cleroides, de Tenebrioniden, Cteniopus, Lagria, Spondylus,

Leptura, Eumolpus, waaruit men ziet, dat het wigvormig veld niets

bijzonders is, geen uitsluitend kenmerk der carnivoragroep.

De vena interno-media verloopt als een zwak gebogen lijn, van

den wortel tot den binnenrand. Zij is door een dwarsader, die

middendoor gedeeld wordt door ader VI, verbonden met ader V.

In de area analis bevinden zich twee aderen, die met oneven

cijfers aangeduid moesten worden. Volgens Redtenbacher is het

slechts één ader, die zich reeds van den beginne af in twee deelen

verdeelt. De eerste ader of tak geeft een zijtak af, op dezelfde

hoogte, waar de verbindingsader tusschen vena externo- en inter-

nomedia ontspringt, en verbindt zich met de laatste ader daar, waar

de zijtak van den cubitus het wigvormig veld vormt. Langs de

andere zijtak, die zich tot den rand uitstrekt vouwt de vleugel zich,

zoodat m.i. de area analis zich niet verder, dan tot dien tak uit-

strekt. De achterste tak, de vena analis van Roger, neemt, hetzij

een S-vorm, hetzij een lusvorm aan.

Een dergelijk adersysteem doet zich, behalve bij de in ons land

voorkomende vertegenwoordigers der Caraboïdea, alleen nog voor bij

de Paussiden en Rhysodiden. (Zie de teekeningen van Redtenbacher.)

Het onderscheidend kenmerk moet gezocht worden in het oblongum.

Bijzondere omschrijving van den vleugel.

Familie I. Cicindelidae.

Cicindela. Nleugel meer lancetvormig; het doorschijnend gedeelte

van de achterste ruit grooter, dan bij de andere familiën het geval

is. Het oblongum ontbreekt; de straalader, die daaruit anders ont-

DER KRVERVLEUGELS. 187

springt ligt nu ongeveer in het verlengde van de vena externo

media. (Vel. Roger pag. 10.) Zie fig. 1.

Familie II. Carabidae.

Aste tribus Carabini,

Calosoma sycophanta L. Door de schrijvers als type der geheele

sub-orde aangemerkt,

Het oblongum is gesteeld. Wigvormig veldje niet verbonden met

den cubitus. Anaalader lusvormig. (Roger pag. 8.)

Procrustes coriaceus L. ongevleugeld.

Carabus — in den regel ongevleugeld.

Carabus granulatus L. type en var. rufofemoratus Letz. Vleugel

bepaald rudimentair ; vorm: een langwerpige rechthoek met afgeronde

top. Het gewricht — hier in oneigenlijken zin — aan het einde

van den vleugel. De vena externo-media raakt den rand. Ruiten

groot, vooral de voorste zeer groot. In de achterste ruit bet door-

schijnend gedeelte lang en smal. Oblongum klein driehoekig, wig-

vormig veld zeer klein. De drie deelen van den cubitus vormen

twee scherpe hoeken. Anaalader vormt een kleine lus. (Vgl. Roger

blz. 11.)

Cychrus ongevleugeld.

2de tribus. Nebriini.

Leistus rufescens F. Vleugel lancetvormig. De ruiten zijn zeer

onduidelijk aangewezen ; evenals de straaladeren is de geheele ader

IV doorschijnend kleurloos. De achterste ruit niet geheel afgesloten

van de beide andere ruiten. Oblongum trapeziumvormig met geronde

benedenhoek. Wigvormig veld driehoekig met den cubitus verbonden.

De beide takken van den cubitus loopen evenwijdig en ontspringen

dus niet, zooals bij alle andere vleugels, uit een punt. Zij staan

rechthoekig op de verbindingstak met de vena externo media,

Anaalader S-vormig (fig. 2.)

Nebria eursor. Müll, Vorm lancet-vormig. Voorste ruit groot.

Vena externo-media vrij sterk gebogen. Straaladeren afgebroken,

aan de vleugelspits het duidelijkst, Oblongum trapeziumvormig met

scherpen benedenhoek. Wigvormig veld groot, driehoekig

g, met een

restant van de verbinding met den cubitus. De twee naar den rand

188 (K. J. W. KEMPERS.) HET ADERSYSTEEM

loopende takken van den cubitus scherphoekig. De hoek tusschen

de verbindingstak met vena externo-media en de bovenste randtak

stomphoekig. Anaalader driehoekig met den binnenrand.

3de tribus. Notiophilini.

Notiophilus aquaticus L. Voor het meerendeel ongevleugeld, ten

minste de op Texel gevonden exemplaren.

De vleugel heeft een langgestrekten eivorm,

Middelste ruit zeer groot, een geheel vormend met de achterste

ruit, Straaladeren duidelijk, Pigmentvlek der achterste ruit groot.

Oblongum eenigszins eivormig. Wigvormig veld groot, een halve

cirkel vormend, met den cubitus verbonden. De cubitus rechthoekig

gebogen, verceelt zich eerst na de vereeniging met het wigvormig

veld. De beide aderen in het anaalgedeelte zeer rudimentair.

4de tribus. Omophronini.

Omophron limbatum Fabr. Vleugel breed lancetvormig. Gewricht

ongeveer in het midden. De vorm des vleugels doet meer aan die

der waterkevers denken. Binnenste en voorste ruit duidelijk ge-

scheiden. Doorschijnend gedeelte in de achterste ruit driehoekig.

Oblongum gesteeld. Straalader uit het oblongrum sterk naar onderen

gebogen. Wigvormig veldje buitengewoon klein, niet met den cubitus

verbonden, De hoeken tusschen de verschillende takken van den

eubitus zijn: de bovenste stomp, de onderste scherp. Anaalader half

lusvormig.

5de tribus, Elaphrini.

Elaphrus cupreus Dfts. Vleugel iets breeder dan bij Cicindela ;

Vena externo media minder sterk gebogen. Binnenste ruit zeer

groot. Het doorschijnend gedeelte van de achterste ruit driehoekig.

Oblongum langgerekt. Wigvormig veldje smal driehoekig. De ver-

binding met den gewoon gevormden cubitus niet volkomen, Anaal-

ader boogvormig. (Vgl. Roger blz. 11).

6de tribus. Lorocerini.

Loricera pilicornis Fabr. Vleugelvorm als de vorige. Binnenrand

duidelijk gegolfd tusschen area analis en interno media. Vena externo

media naar de bovenrand gebogen. Voorste ruit groot driehoekig.

Achterste ruit, wat het doorschijnend gedeelte betreft langwerpig

DER KEVERVLEUGELS. 189

ovaal. Oblongum langgerekt ovaal. Wigvormig yeld groot met den

cubitus verbonden. De verbindingstak met de vena externo media

niet hoekig gebogen. De beide hoeken door de takken gevormd

scherphoekig. Anaalader lusvormig.

1de tribus, Scaritini.

Dyschirius globosus Herbst. Vleugel rudimentair.

Dyschirius thoracicus Rossi. Vleugel lancetvormig, binnenrand

bewimperd. Voorste en middelste ruit in elkaar gevloeid tot één

ruit. Achterste ruit driehoekig; doorschijnend gedeelte klein.

Oblongum met straalader ontbreekt. Wigvormig veld niet aan-

wezig, wel een stompje van een verbinding tusschen cubitus en

vena interno-media. Anaaladeren rudimentair. Alle aderen nagenoeg

kleurloos. (Zie fig. 3.)

Clivina fossor L. Vleugel rudimentair trapeziumvormig. Voorste

en middelste ruit in elkaar gevloeid, achterste ruit geheel gepig-

menteerd cirkelvormig. Vena externo-media geheel tot den rand

loopend. Het oblongum slechts aangeduid (Volgens Roger duidelijk)

Wigvormig veldje ontbreekt. Cubitus met scherpe hoeken. Ver-

bindingsader met vena interno-media aanwezig. Anaaladeren rudi-

mentair. (Vgl. Roger blz. 11). |

8ste tribus. Broscini.

Broscus cephalotes L. Voorste ruit groot driehoekig, middelste ruit

groot veelhoekig. Doorschijnend gedeelte in de achterste ruit klein,

driehoekig. Oblongum groot trapeziumvormig Bovenste hoek van

den cubitus zeer stomp, onderste nog al zeer scherp, te zamen

ongeveer gestrekt. Wigvormig veldje ontbreekt. Cubitus toch ver-

bonden met de vena interno-media: De anaalader vormt een

duidelijke lus.

Ode tribus. Bembidioni,

Tachypus flavipes L. Vorm langgestrekt, gewricht in het midden.

Binnenrand golvend, diep ingesneden bij de vena analis en daar

een basaallapje vormend, minder diep bij de vena interno-media;

binnenrand geheel bewimperd De binnenste ruit zeer groot. Het

doorschijnend gedeelte in de achterste ruit klein, driehoekig , de vor-

mende aderen rudimentair. Vena externo-media bijna recht. Oblongum

Tijdschr. v. Entom. XLII. 15

190 (K. J. W. KEMPERS) HET ADERSYSTEEM

langgestrekt ovaal, kort gesteeld. Wigvormigveld groot driehoekig

ver verwijderd van het ontmoetingspunt van vena interno-media

met de verbindingsader van de analis (XL Redt.) Alle aders behalve

III, V, IX en XI zwak gekleurd. (Fig. 4.)

Bembidium ustulatum L. Als boven, Het oblongum iets smaller.

Cubitus niet gevorkt, verbonden met het zeer groote wigvormig

veld. Alle aderen licht gekleurd. (Vgl. Roger, blz, 13.)

10de tribus. Trechini.

Trechus 4-striatus Schrnk. Als boven. Oblongum onvolledig ont-

wikkeld. De straalader uit het oblongum alleen aan den rand aan-

gewezen. Anaalader ontbreekt,

11de tribus. Pogonini,

Patrobus excavatus Payk. Ongevleugeld.

12de tribus. Pterostichini.

Sphodrus leucophthalmus L. Roger, p. 12. Aderen bleek geel-

bruin, binnenste ruit groot , achterste ruit bijna ovaal met geelbruinen

pigmentzoom. Oblongum groot, wigvormig veld breed, driehoekig.

Anaalader lusvormig.

Calathus fuscus F. Vleugel rudimentair, smal lancetvormig. Vena

externo-media tot den rand verloopend, Vleugelspits volledig. Oblon-

gum niet aanwezig. (anders Roger, p. 12.) Cubitus ontbreekt,

anaalader rudimentair.

Calathus piceus Marsh. Ongevleugeld.

> fuscipes Goeze. »

» erratus Sahlb. »

» micropterus Dfts, »

» mollis Mrsh. Gevleugeld of ongevleugeld.

» melanocephalus L. Zelden gevleugeld. (Zie Everts, p. 68.)

Pterostichus vulgaris L. Ongevleugeld, De vorm pennatus Dej.

gevleugeld,

Pterostichus nigritus F. Binnenrand zeer kort bewimperd. Bin-

nenste en voorste ruit in elkaar overgaand. Het doorschijnend

gedeelte in de achterste ruit rond, Oblongum groot, smal, trape-

ziumvormig. Het smalle driehoekige veld met den cubitus verbonden.

Anaalader lusvormig. (Vg. Roger, blz. 13.)

DER KEVERVLEUGELS. 191

Poecilus cupreus Leske, Volgens Roger , blz. 12 geheel als Sphodrus,

alleen loopt de straalader van uit het oblongum «nicht in so

schöner Curve», maar meer knievormig gebogen naar den rand.

13de tribus. Amarini.

Amara spreta Dej. Vorm langgestrekt, binnenrand golvend.

Binnenste ruit buitengewoon groot. Doorschijnend gedeelte in de

achterste ruit rond. Oblongum smal trapeziumvormig. Wigvormig

veld smal driehoekig, met den cubitus verbonden. Anaalader S vormig.

Volgens Roger stemt de vleugelbouw overeen met dien van Sphodrus.

Platynus ruficornis Goeze. Voorste ruit niet volledig. Achterste

ruit ovaal. Oblongum groot, trapeziumvormig met een scherpen

benedenhoek. Wigvormig veld klein, driehoekig , met den cubitus

verbonden. De hoek tusschen de beide benedentakken van den

cubitus zeer scherp. Anaalader gebogen, geen lus vormend.

Agonum marginatum L. Volgens Roger p. 12: Binnenste ruit

groot met de voorste communiceerend, achterste ruit met breeden,

‘zwarten pigmentzoom tegen de spits Aderen en nevenaderen in

het Apicaaldeel zwart, in het bazaaldeel bruinachtig geel, Vena

externomedia slechts zwak gebogen. Oblongum volmaakt; de zijader,

die het topgedeelte begrenst, dubbel gebogen. Wigvormig veld

tamelijk groot, driehoekig. Anaalader volledig.

Abax ater Villers ongevleugeld.

14de tribus. Zabrini.

Zabrus tenebrioides Goeze. Binnenste ruit en voorste ruit vormen

te zamen een geheel. De eerste zijader van ader IV loopt tot den

rand des vleugels. Het doorschijnend gedeelte van de achterste

ruit driehoekig onder den breeden pigmentvlek, Oblongum groot ,

bijna ovaal, Wigvormig veld driehoekig , met den cubitus verbonden.

De hoek gevormd tusschen de verbindingstak met ader V en de

eerste benedentak van den cubitus recht. De daaropvolgende hoek

scherp. Anaalader lusvormig, in het midden open.

15de tribus. Harpalini.

Harpalus ruficornis F. Voorste ruit buitengemeen groot, middelste

groot met de voorste communiceerend. Doorschijnend gedeelte der

achterste ruit ovaal. Wigvormig veld zeer lang en smal, driehoekig.

192 (K. J. W. KEMPERS) HET ADERSYSTEEM

Verbinding met den cubitus aangeduid. Anaalader kort omgekeerd

S-vormig.

Anisodactylus binotatus F. Overeenstemmend met Poecilus. Ach-

terste ruit zeer lang gestrekt. Oblongum en wigvormig veld groot.

Anaalader wijd open. Roger pag. 13.

Dichirotrichus pubescens Payk. Vleugel aan den binnenrand be-

wimperd, gegolfd in het anaalgedeelte. Voorste en middelste ruit

in elkaâr loopend, evenals bij Zabrus. Oblongum kort gesteeld , smal

ovaal. Cubitus verbonden met de vena interno-media. Wigvormig

veld slechts aangeduid door een kleine verdikking aan de vena

interno- media. Anaaladeren rudimentair.

Stenolophus mixtus Hrbst. Gewricht op twee derde van de lengte.

Achterste ruit met bruine pigmentvlek geheel gevuld, Oblongum

groot, wigvormig veld driehoekig, breed, Cubitus met het wigvormig

veld verbonden. Anaalader S-vormig. Binnenrand van den vleugel

bewimperd op het anaalgedeelte na.

Acupalpus meridianus L. Gewricht op de eerste helft. Vleugel

aan den binnenrand geheel bewimperd tweemaal in het anaal-

gedeelte ingesneden. Oblongum kort gesteeld, veelhoekig, Achterste

ruit geheel met pigment gevuld. Wigvormig veld zeer groot drie-

hoekig , (ontbreekt volgens Roger pag. 13) met den cubitus ver-

bonden door een een dwarsader, meer binnenwaarts gelegen dan

gewoonlijk, terwijl de cubitus zich meer naar den rand toe vorkt.

De vleugel doet sterk denken aan een goed ontwikkelde Bembi-

dium vleugel.

16de tribus. Licini.

Badister bipustulatus F. Vleugel nog al breed. De drie ruiten

loopen in elkaar. Voorste ruit groot. Oblongum trapeziumvormig

met scherpen benedenhoek. Wigvormig veldje zeer klein, met den

cubitus verbonden. De hoek van den cubitus gevormd met ader V

ongeveer recht, de hoek der beide vorkvertakkingen zeer scherp.

Anaalader rudimentair. Vleugelrand licht gegolfd en kort bewimperd.

(Vgl. Roger pag. 12.)

17de tribus. Oodini mij onbekend.

18de tribus Chlaeniini.

DER KEVERVLEUGELS. 193

Chlaenius nitidulus Schrnk. Voorste ruit zeer groot, niet veel

kleiner dan de daarmede verbonden middelste ruit. Achterste ruit

ovaal, met zeer grooten pigmentvlek naar den spitszoom. Oblongum

zeer klein, driehoekig. Wigvormig veld groot driehoekig met den

cubitus verbonden. Cubitus rechthoekig staand op ader V. De hoek

tusschen de vork ongeveer 45°. Anaalader S-vormig.

19de tribus. Panagaeini.

Panagaens crua-major L. Binnenste en voorste ruit in elkander

vloeiend. Achterste ruit driehoekig onder de pigmentvlek. Oblongum

groot trapezium-vormig. Wigvormig veld niet groot, met den

eubitus verbonden Anaalader S-vormig tot den rand verloopend,

doch geen lus vormend,

20ste tribus. Masoreini mij onbekend.

21ste tribus. Lebiini.

Lebia cyanocephala L. Zie Roger pag. 12.

Metabletus foveatus Fourer. ongevleugeld.

M. pallipes Dej en truncatellus L. ongevleugeld. Everts p. 102.

Dromius agilis F. Zie Roger pag. 12.

Dromius 4-maculatus L. Vleugel aan de binnenzijde bewimperd,

ingesneden in het anaalgedeelte. Ruiten in elkander vloeiend. De

achterste ruit echter aangegeven. Oblongum klein, driehoekig, op

langen steel. Wigvormig veld zeer groot, met den cubitus verbonden.

De hoek tusschen de vorktakken van den cubitus zeer scherp.

Anaalader half S-vormig.

Roger's beschrijving van D. agilis stemt hiermede niet overeen,

Dromius nigriventris Thoms, Ongevleugeld. Everts p. 104,

» sigma Rossi. Ongevleugeld Everts p. 103.

Demetrias monostigma Samouelle. Ongevleugeld. Everts p. 105.

» imperialis Germ. Gevleugeld. Everts p. 104.

» atricapillus L. Gevleugeld. Everts p. 104

29ste tribus. Odacanthini.

Odacantha melanura L. Aderen bijna kleurloos. Binnenste zoom

gegolfd. De voorste en middelste ruit, in elkander vloeiend, vormen

een onregelmatige vijfhoek, Oblongum driehoekig. Wigvormig veld

194 (K. J. W. KEMPERS) HET ADERSYSTEEM

met den cubitus verbonden. Hoek tusschen de vorktakken van den

cubitus scherp. Anaalader kort S-vormig.

23ste tribus. Brachynini.

Brachynus explodens Dfts. Oblongum driehoekig groot. Wigvormig

veld ontbreekt. Verbinding van cubitus met interno media aan-

gewezen. Anaalader S-vormig.

B. crepitans L. Volgens Roger p. 11 is het wigvormig veld aan-

wezig.

Fam. III. Haliplidae.

Peltodytes (Cnemidotes) caesus Dfts. Vleugel veel breeder dan bij

vorige familien. De binnenrand is licht bewimperd. De hoek

tusschen vena scapularis en externo media ongeveer 45°., breeder

dan bij de vorige familiën. De voorste en binnenste ruit vormen

een geheel. Achterste ruit driehoekig onder een zeer donkere pig-

mentvlek, die naar den rand door een lichtere opgevolgd wordt.

Oblongum groot, langwerpig vierkant. Twee straaladeren ontspringen

uit het oblongum ter hoogte van de langsader. Het wigvormig veld

ontbreekt. Anaalader rudirnentair. (Zie fig. 5.)

Haliplus ruficollis de Geer, als de vorige.

Vergel. Everts p. 108.

Fam. IV. Hygrobiidae.

Hygrobia tarda Herbst. (Zie fig. 6.) Volgens de afbeelding van

Redtenbacher ontbreekt de voorste ruit en is de achterste ruit

geheel gepigmenteerd. Oblongum groot, breed, vijfhoekig. Wig-

vormig veld groot, Anaalader S-vormig.

Vergel. Everts p. 112,

Fam. V. Dytiscidae.

Aste tribus. Hy droporini.

Hyphydrus ferrugineus L. Vleugel vrij breed, aan de binnenzijde

kort bewimperd. Voorste ruit groot, door een dwarsader-reste

duidelijk afgescheiden van de middelste ruit. Achterste ruit klein

onder de pigmentvlek. Wigvormig veld klein, zonder volkomen

verbinding met den cubitus. Oblongum zonder straaladeren. Anaal-

ader S-vormig.

Hygrotus versicolor Schall. Verschilt weinig van de vorige. De

DER KEVERVLEUGELS. 195

achterste ruit geheel met pigment gevuld. Cubitus zonder spoor

van verbinding met het wigvormig veld. Anaalader lusvormig.

Coelambus impresso-punetatus Schall, Vleugel zeer kort bewimperd,

Oblongum zeer groot, ongeveer vierhoekig, Er is een spoor van ver-

binding met het wigvormig veld. Aan den bovensten tak van

den cubitus bevindt zich een pigmentvlek. Anaalader gebroken.

S-vormig,

Hydroporus dorsalis F. Geheel als boven. De teekening doet

veronderstellen , dat tusschen cubitus en vena interno-media wer-

kelijk een ader VI loopt,

2de tribus. Noterini,

Noterus crassicornis Müll. en clavicornis de Geer, Vleugel kort

bewimperd. Tusschen de voorste en middelste ruit bevindt zich

slechts een kort stompje van een dwarsader. Achterste ruit klein

onder de zeer groote pigment vlek. Oblongum hoefijzer- vormig. Cubitus

met groote pigmentvlek aan de voorste cubitaaitak. Wigvormig veld

zeer groot door dwarsader verbonden met den cubitus, Anaalader

lusvormig. (Fig, 7.)

öde tribus. Laccophilini.

Laccophilus hyalinus de Geer. Als de vorige. De achterste ruit

geheel met pigment gevuld. Cubitus niet met het wigvormig veld

verbonden. |

Ade tribus. Colymbetini.

Ilybius fuliginosus F. Voorste ruit volkomen van de binnenste

afgescheiden. De laatste is door een dwarsader weder in twee deelen

verdeeld. Anaalader lusvormig.

Agabus chalconotus Panz, Geheel als de vorige,

Rhantus punctatus Fourc. Voorste en achterste ruit geheel in

elkander geloopen, zonder spoor van afscheiding. Achterste ruit op

een zeer klein gedeelte na, geheel gepigmenteerd. Pigmentvlek aan

de voorste tak van den cubitus. Geen verbinding tusschen cubitus

en het wigvormig veld. Anaalader lusvormig.

Colymbetus fuscus L. Anaalader niet lusvormig. Overigens gelijk

de vorige.

ode tribus. Dytiscini,

196 (K. J. W. KEMPERS) RET ADERSYSTEEM

Acilius sulcatus L. In hoofdzaak als de vorige. Oblongum eivomig.

Pigmentvlek aan de voorste cubitaaladertak niet vierkant, maar

driehoekig. Wigvormig veld zeer groot en breed.

Dytiscus marginalis I. Geheel als de vorige familie. In de

middelste ruit geen ader.

Vergel. Everts p. 114.

Familie VI. Gyrinidae.

Gyrinus natator L. De vleugel wordt in drieën gevouwen. Het

hoofdgewricht bevindt zich daardoor op ongeveer een derde van den

vleugelwortel De vleugelvorm is meer driehoekig dan bij de vorige

familiën. Aan den top en benedenrand is de vleugel donker ge-

pigmenteerd.

Voorste en middelste ruit duidelijk van elkander gescheiden.

Achterste ruit met twee doorschijnende gedeelten. De pigmentvlek,

die zeer zwart is, zet “ich langs den geheelen toprand voort. Langs

die-vlek loopt een straalader. De volgende straalader is knievormig

gebogen. De daarop volgende loopt recht naar den rand. Het

oblongum is groot vijfhoekig. Vena interno media knievormig naar

beneden gebogen. De hoek tusschen de beide takken van den

cubitus bijna recht. Geen pigmentvlek aan de voorste tak. Wig-

vormig veld ontbreekt. Anaalader lusvormig. (fig. 8.) !)

Dr. Everts p. 145 ziet gelijkenis met Laccophilus

Vraagt men nu, waarin moet het verschil gezoeht worden tusschen

de verschillende vleugels van deze onderorde, dan is het antwoord niet

gemakkelijk te geven. De overeenkomst is zoo opvallend, wanneer

men de vleugels der andere onderorden kent, dat men terstond

weten kan met een der carnivoragroep te doen te hebben. Onderling

bestaan ook vele verschillen, die echter moeilijk volkomen te be-

schrijven zijn. Een leidraad voor de systematiek schijnt mij in

den vleugel der carnivoragroep niet aanwezig te zijn. Enkele ken-

teekenen ter determinatie wil ik hier aangeven.

1) Bij een niet inheemsche Gyrine, nl. Dineutes australis ligt het gewricht

op het midden, is de vena externo-media niet knievormig gebogen en is een

lang, doch zeer smal wigvormig veld aanwezig. Deze vleugel wijkt weinig van

een Colymbetus-vleugel af.

DER KEVERVLEUGELS. 197

. Zoo ontbreekt het oblongum bij Cicindela en Dyschirius; het is

rudimentair bij Trechus en Clivina, lang elliptisch bij Lorocera,

Elaphrus, Bembidium, Zabrus en Stenolophus. Het is drieboekig ,

van onderen gerond bij Notiophilus, Leistus, Chlaenius, Brachynus

en Odacantha; driehoekig, scherp van onderen, bij Mormolyce ,

Carabus, Tachypus, Badister en Platinus; trapeziumvormig bi

Harpalus, Acupalpus, Nebria, Panagaeus, Amara, Pterostichus ,

Broscus en eindelijk gesteeld bij: Omophron, Calosoma, Tachypus,

Dromius, Dichirotrichus en Acupalpus.

Het wigvormig veld ontbreekt bij Dyschirius, Clivina, Broscus,

Dichirotrichus, Brachynus; is zeer klein bij Oniophron en Radister,

daarentegen zeer groot bij Dromius.

De cubitus is zeer eigenaardig gevormd bij Leistus.

De anaalader is rudimentair bij Dyschirius, Clivina, Notiophilus,

Bembidium, Badister, Dichirotrichus, Acupalpus; ontbreekt bij

Trechus.

S-vormig bij Omophron, Leistus, Carabus, Tachypus, Panagaeus,

Amara, Platynus, Dromius, Broscus, Chlaenius, Harpalus, Bra-

chynus, Odacantha, Stenolophus Lusvormig bij Cicindela, Loro-

cera, Mormolyce, Calosoma, Pterostichus, Zabrus.

De lus is driehoekig bij Nebria en Elaphrus.

De vleugel zelf is rudimentair bij Clivina, Carabus en Calathus.

De vleugel heeft een basaallapje dat bewimperd is, bij Tachypus,

Bembidium, Trechus, Dromius, Stenolophus en Acupalpus ;

De verschillen bij de verschillende geslachten der andere familién

dezer onder-orde zijn nog geringer.

Sub-Orde II. Staphylinoidea (Necrophagi).

Hierbij plaat 13.

Als type van de beschrijviag der carnivoragroep gaf Roger

Calosoma sycophanta \..; voor deze groep geeft hij echter geen

algemeene beschrijving naar een bepaald type. Het komt mij voor

dat men echter daarvoor zou kunnen bezigen Neerophorus.

Reeds kort na het verlaten van den vleugelwortel vereenigt

198 (K. J. W. KEMPERS.) HET ADERSYSTEEM

ader I (marginalis) zich met ader III (scapularis). Te zamen loopen

zij door naar den bovenrand en vormen daar het gewricht. De

ader verbreedt zich daar, neemt den vorm aan van een pigmentvlek.

De vena externo-media verdeelt zich (volgens Roger p. 21 vgl.

Everts p. 149) in twee takken, welke tot aan den achterrand

van den vleugel doorloopen.

De cubitus is gevorkt. De vena interno-media is een:oudig,

loopt in rechte lijn naar den binnenrand, De vena analis splitst

zich aan den wortel in twee takken, van welke de voorste den

achterrand des vleugels bereikt. De achterste is verkort en meestal

flauw aangeduid.

VIIde Familie Staphylinidae.

Aleocharini.

Aleochara fuscipes Grav. Zie Roger p. 21.

Aleochara lanuginosa Grav. Vorm breed lancet-vormig. Binnen-

rand bewimperd. Ader III ontmoet den bovenrand op ongeveer

+ der lengte. De pigmentvlek, ongeveer trapeziumvormig, loopt

eveneens ongeveer 4 der lengte langs den bovenrand. Het zichtbare

deel van ader IV, zeer-kort, loopt op ongeveer de helft van de

vleugellengte naar den bovenrand. De bovenste tak van ader V

slechts als eoncave lijn zichtbaar. Ader V knievormig gebogen ter

hoogte van het {ste gewricht. Bazaallapje « mit sehr langen, zart

wellig geschwungenen Wimperhaaren in aüsserst schöner Weise

dicht befranzt», evenals de door Roger beschrevene.

Myrmedoniini.

Myrmedonia ongevleugeld.

Gnypeta carbonaria Mannh, Vleugel breed lancetvormig, binnen-

rand zeer lang behaard. Bazaallapje niet aanwezig. De vleugel en

de aderen zijn kleurloos, zoover na te gaan, geheel conform Aleochara.

dtheta castanoptera Mannh. Vleugel als van Aleochara. Het

bazaallapje zeer klein, voorzien echter van eenige zeer lange haren.

Habrocerini.

Habrocerus capillaricorni Grav. Vleugel als van Aleochara, De

pigmentvlek aan ader III meer bijlvormig.

Tachyporini.

DER KEVERVLEUGELS. 199

Tachynus flavipes F. Vleugel naar evenredigheid iets minder breed

dun bij Aleochara. De binnenrand is kort bewimperd , diep inge-

sneden tusschen vena interno-media en analis en vormt daar een

breede, driehoekige bazaallap, voorzien van langere wimperharen.

De pigmentvlek aan ader II! komt tot ongeveer de helft van de

vleugel, en heeft eenigszins een trapeziumvorm. Het zichtbare

bovendeel van ader IV loopt tot op 4 van de vleugelspits, De aderen

overigens als in de algemeene omschrijving. De cubitus ontbreekt.

Tachynus rufipes de Geer, Zie Roger p. 22.

Tachyporus chrysomelinus L. Zie Roger p. 22.

Conurus pubescens Grav. Als Tachynus. Zie Roger p. 22.

Bolitobiini,

Bolitobius atricapillus F. Zie Roger p. 22.

Quediini..

Quedius mesomelinus Mrsh, Binnenrand van den vleugel zacht

gegolfd, na de vena interno-media diep ingesneden, Bazaallapje niet,

de overige binnenrand kort bewimperd. De vleugel is naar de

spits bruin gepigmenteerd. De pigmentvlek trapeziumvormig, met

hollen onderrand. Ader IV is zichtbaar van den wortel tot nabij

de pigmentvlek, en zet zich, na daar onderbroken te zijn, tot

den vleugelspits voort. Van den cubitus zijn twee takken, die

niet met elkander verbonden zijn, zichtbaar. Anaalader slechts

aangeduid.

Staphylini.

Emus maxillosus L. Roger p. 22. Vleugel nagenoeg kleurloos.

Aderen in het wortelgedeelte bijna zwart. Zwarte pigmentcering

van de velden in het Apicaaldeel door mij niet waargenomen.

Van den cubitus zijn twee korte restjes aanwezig.

Staphylinus olens Müll. Vleugel eenigszins breed, licht gegolfd,

Bazaallapje afgerond, niet diep ingesneden. De pigmentvlek , die

niet zeer breed is loopt tot ongeveer de helft van den vleugel.

Van ader IV is zichtbaar het deel van den wortel tot aan het

einde van de pigmentvlek. Daar naast loopt bijna zonder tusschen-

ruimte een deel tot nabij den vleugeltop. Nog loopt een concave

ader van ader V naar het eindpunt der vorige concave ader. Een

200 (K. J. W KEMPERS.) HET ADERSYSTEEM

donkerder gekleurde verbindingsader tusschen V en de pigmentvlek

wordt aangetroffen , maar wordt door de concave aderen onderbroken,

Ader VI duidelijk zichtbaar. Van cubitus zijn resten aanwezig

Ader X vormt het bazaallapje. De convexe aderen zijn bruin ge-

kleurd, de concave lichtgeel,

Ocypus picipennis F. Roger p. 22.

Philonthus politus F. afgebeeld door Bürmeister fig. 17.

De binnenrand behalve het bazaallapje bewimperd. Het Apicaal

gedeelte donker gepigmenteerd. Aderen duidelijk, Van den cubitus

is de bovenste tak duidelijk zichtbaar.

Philonthus splendens F. Roger p. 22.

Cafius vantholoma Grav. In wezen geheel conform Philonthus.

De aderen zeer bleek. De pigmentvlek lichtbruin.

Xantholinini.

Xantholinus punctulatus Payk. De vleugel en de aderen zijn

volkomen kleurloos en daardoor alleen te zien bij verandering van

het doorvallend licht. Alleen de pigmentvlek en het wortelgedeelte

van ader V is lichtbruin van kleur. In het gedeelte van den

wortel tot het gewricht, vóór den pigmentvlek, is de vleugel eenigs-

zins gewelfd en daar van lange wimperharen voorzien. In dat deel

van den vleugel zelf loopen de aderen I en IL. Ader IV is zichtbaar

van den wortel tot den top en loopt rakelings aan de pigmentvlek.

Van den cubitus is een klein stompje over. De bewimpering begint

tusschen ader IX en X, zet zich langs den binnenrand voort tot

voorhij den top en dus langs een deel van den bovenrand. Het

bazaallapje is onbewimperd. Op de bewimpering van het wortel-

gedeelte van den bovenrand na, geheel conform Cafius.

Paederini.

Paederus littoralis Grav. Roger p. 22.

Lathrobium fulvipenne Grav. Alleen de binnenrand bewimperd.

Bazaallapje onbewimperd. De pigmentvlek niet zoo groot als bij de

andere, reeds beschreven vleugels, langwerpig vierkant. Van den

cubitus resten van twee takken aanwezig.

Site mun

—

DER KEVERVLEUGELS. 201

Stenus biguttatus 1., Roger p. 22.

» _ bipunctatus Er. Binnenrand bewimperd. De pigmentvlek

heeft den gewonen vorm. Cubitus ontbreekt geheel.

Ovyportni

Oxyporus rufus L. Volgens Roger p. 22 over het geheel als

Staphylinus.

In het topgedeelte is duidelijk een gewricht aanwezig. Duidelijk

komt hier uit, dat de zoogenaamde boventak van ader V niets dan

en voortzetting is van ader IV, die hier tot nabij den vleugel-

wortel zichtbaar is. Ader VI is hier ook duidelijk zichtbaar.

Oxytelini.

Oxytelus rugosus F. Binnenrand geheel bewimperd. Het bazaal-

lapje is klein, grooter dan bij Aleochara, voorzien van lange wim-

perharen. Cubitus ontbreekt geheel.

Omaliini,

Omalium rivulare Payk. (zie fig. 1). Vorm van den vleugel

eenigszins breeder dan anders het geval is. Binnenrand gebeel be-

wimperd. Bazaallapje veel kleiner dan bij Oxytelus, met zeer lange

wimperharen.

Aderen I en II zeer kort. Ader III loopt reeds spoedig tot den

bovenrand, verbreedt zich langzamerhand knodsvormig tot ongeveer

ter halve lengte van den vleugel. Zoover ader III langs den boven-

rand loopt treft men bewimpering aan. Ader IV zeer duidelijk ;

loopt van den wortel tot het eerste gewricht en verdeelt zich dan

in twee takken waarvan de eerste naar den bovenrand, tot nabij

den kop loopt de tweede tak den binnenrand treft, Waar de

ader zich verdeelt, vertoont zich een dwarsader tusschen haar en

ader III, vóór de pigmentvlek, Cubitus als een enkelvoudige ader

van wortel tot rand zichtbaar, Anaalader ontbreekt.

Anthobium sorbi Gyll. Zie Roger p. 22.

Olophrum piceum Gyll. Ongevleugeld.

Proteini.

Megarthrus depressus Payk. Vorm als van Omalium. Bovenrand

zeer kort bewimperd van het punt waar ader IIL langs den rand

loopt, tot den top. Binnenrand en bazaallapje bewimperd, geheel als

202 (K. J. W. KEMPERS) HET ADERSYSTEEM

Omalium. De pigmentvlek, slechts weinig breeder dan de ader zelf,

loopt eenigszins golvend langs den rand, Cubitus ontbreekt. De

dwarsader tusschen ader IV en III conform Omalium.

VIIIste Familie. Micropeplidae.

Micropeplus porcatus Payk. Zie Roger p. 22.

IXde Familie. Pselaphidae.

Bryaxini.

Reichenbachia Helferi Schmidt (zie fig. 2). Vleugel lang elliptisch.

Gewricht op ongeveer 1 van de vleugellengte. Ader I en [II loopen

nagenoeg evenwijdig aan elkander; vereenigen zich echter aan den

buitenrand; daar verbreedt de ader zich en vormt een pigmentvlek.

Ader V is duidelijk tot ter hoogte van het gewricht; de voort-

zetting tot den binnenrand is evenwel zichtbaar. Van ader IX is

een vrij kort stompje aanwezig. Het topgedeelte is buitengewoon

groot, aderloos De binnenrand van zeer lange wimperharen voor-

zien, niet dicht naast elkander.

Pselaphini.

Pselaphus Heiser Herbst. Zie Roger p. 23. De beschrijving komt

nagenoeg overeen met de vorige

Xde Familie, Scydmaenidae.

Seydmaeniden en Pselaphiden noemt Biirmeister vleugelloos.

Cephenniini.

Cephennium thoracieum Müller. Ongevleugeld.

Scydmaenini.

Seydmaenus tarsatus Müller en Kunze. Zie Everts p. 389. Het

topgedeelte van den vleugel is buitengewoon ontwikkeld. Behalve

vena marginalis en Scapularis zijn slechts twee aangeduide strepen

zichtbaar, die waarschijnlijk als vena externo-media en vena interno-

media aangemerkt moeten worden,

Clidicus grandis Casteln fig. 3 naar Redtenbacher. Gewricht voor

het midden. Ader I en III vereenigen zich vrij spoedig en loopen

verbreed langs den bovenrand tot het gewricht. Vena externo-media,

ter hoogte van het gewricht, knievormig naar den binnenrand ge-

bogen. Ader IV als straalader zichtbaar. Evenwijdig aan den

bovenrand is een straalader zichtbaar in het verlengde van de vena

DER KEVERVLEUGELS. 203

externo-media. Vena interno-media enkelvoudig in zwak gebogen

lijn naar den binnenrand loopend,

XIde Familie. Platypsyllidae.

Platypsyllus castoris Ritsema. Ongevleugeld. Zie Evert p. 395,

XIIde Familie. Silphidae. Zie Everts p. 398.

Cholevini.

Choleva angustata F. (zie fig. 4). Vleugel lang elliptisch, aan

den binnenrand bewimperd. Gewricht vóór het midden, Aderen I,

IL en III vereenigen zich spoedig tot een smalle pigmentvlek,

waarin de vena scapularis nog zichtbaar is. Twee evenwijdige

straaladeren loopen langs den bovenrand, Aan het topgedeelte is

nog een derde straalader zichtbaar. Vena externo-media verdeelt

zich evenals bij de Staphylinide ter hoogte van het gewricht in

twee deelen. De benedenste tak blijft met de hoofdader verbonden,

de verbinding met de bovenste geheel uitgewischt. Tusschen vena

scapularis en externo-media zijn sporen van dwarsaderen zichtbaar.

Vena interno-media enkelvoudig, met een stompje van een dwarsader.

De vleugel doet zeer sterk denken aan de Nitiduliden.

Colonne,

De vleugel als van Choleva. Zie Bürmeister p. 6.

Silphini. (Zie hierover Bürmeister p. 6.)

Silpha atrata L. Vleugel ongeschikt om mede te vliegen, daar

hij veel korter is dan het dekschild; hij wordt evenwel gevouwen.

De vleugel is driehoekig. Gewricht voorbij het midden. De vena

scapularis verbreedt zich daar tot een driehoekige pigmentvlek.

Langs den bovenrand een iets donkerder gekleurde strook, begrensd

door een restant straalader, naar den scherphoekigen top. Even-

wijdig aan den bovenrand op het midden van het topgedeelte een

straalader. Vena externo media twee keer knievormig gebogen, de

eerste keer met den hollen kant naar boven, de tweede keer naar

beneden, ter hoogte van de pigmentvlek. Vena interno media en

vena analis enkelvoudig. De binnenrand gegolfd.

Sılpha obscura L. Zie Roger p. 23.

Silpha thoracica L. Vleugel scapelvormig. De vena scapularis

loopt vooreerst nagenoeg evenwijdig aan de vena marginalis; zij

204 (K. J. W. KEMPERS.) HET ADERSYSTEEM

vereenigen zich op de helft van de vleugellengte, waar een donkere,

langwerpig vierkante pigmentvlek gevormd wordt, De vena externo

media verdeelt zich ter hoogte van de pigmentvlek, dichotomisch,

Een dwarsader hoekig gebogen verbindt vena scapularis met externo

media, Een restant van ader IV is in het topgedeelte zichtbaar.

Cubitus gevorkt, de hoek tusschen de beide takken recht, iedere

tak knievormig gebogen, met de holle zijden naar elkander toe.

Vena interno media en vena analis enkelvoudig.

Neerophorus vespilloides Herbst. Zie de beschrijving aan het hoofd

van deze sub-orde, en fig. 5.

Necrophorus vespillo L. Zie Roger pag. 23.

Necrophorus humator F. als fig. 3 afgebeeld door Bürmeister.

Agyrtini.

Agyrtus geheel gelijk aan Choleva. Zie Bürmeister pag. 6.

XIlIde Familie, Anisotomidae.

Anisotomini,

Anisotoma dubia Kugel. Zie fig, 6. Vleugel lang elliptisch ; bin-

nenrand bewimperd, Vena scapularis slechts zeer kort zichtbaar,

Vena mediastina golvena loopend van wortel tot het gewricht, dat

voor het midden gelegen is Daar wordt een knodsvormige pigment-

vlek waargenomen, naar het schijnt een verbreedjng van de vena

mediastina, Vena scapularis loopt in rechte lijn van den vleugel-

wortel tot het eind van de pigmentvlek, die door haar dus doorsneden

wordt, Vena externo media verdeelt zich weder dichotomotisch.

Langs den bovenrand, aan dezen eenigszins evenwijdig, loopt een

straalader naar den top. Vena interno-media enkelvoudig, golvend.

De vleugel doet sterk aan Choleva denken,

Agathidiini

Amphycillis stemt volgens Redtenbacher met Catops overeen.

Cubitus niet aanwezig. Everts p. 415,

Agathidium. Als boven, Cubitus door een kort streepje aange-

duid. Zie Everts p. 415.

XIVde Familie, Eucinetidae.

De vleugel herinnert door de rechthoekige voortzetting van de

DER KEVERVLEUGELS. 205

vena scapularis en van de vena externo media — volgens Redten-

bacher — aan het genus Melyris; de vena cubitalis gevorkt ; de

vena interno-media sluit een kleine ellipsvormige cel in en staat

met de vena analis door een scheeve dwarsader in verbinding, Zie

Everts p. 427,

XVde Familie. Clambidae.

De vleugels schijnen met die der Anisotomidae overeen te stem-

men. Zie Everts p. 428.

XVIde Familie Corylophidae.

KoryLop.hinı,

Parmulus gelijkt volgens Redtenbacher op Seydmaenus tarsatus

en vertoont behalve de venae marginalis en scapularis nog de

vena externo media, De matig groote area apicalis heeft behalve

twee oppervlakkig aangeduide concave plooien, een zeer flauw

aangeduide lijn als rudiment van een straalader; achter de vena

externo media bevindt zich een concave plooi en dicht daar naast

de uiterst zwak aangeduide vena cubitalis, die vóór het uiteinde

eene kleine tak rechthoekig naar achteren uitzendt. Ook is nog

eenige aanduiding van de vena interno media aanwezig. Vena

analis ontbreekt geheel, Everts p. 430.

Orthoperini.

Orthoperus brunnipes Gyll. (zie fig, 7).

Vleugel lang elliptisch. Gewricht op ongeveer 4 der lengte,

Binnenrand en het topgedeelte van den bovenrand van zeer lange

wimperharen voorzien. Vena marginalis zeer kort, vena scapularis

van den wortel tot het gewricht knodsvormig, aan den bovenrand

spaarzaam van eenige lange wimperliaren voorzien. Evenwijdig met

den bovenrand loopen twee straaladeren, waarvan de bovenste slechts

kort is, de onderste tot den top doorloopt. Het geheele topgedeelte

van den vleugel schijnt behaard, Vena externo-media duidelijk,

zacht gebogen loopend van wortel tot rand, Evenwijdig daaraan een

concave plooi of ader zichtbaar. Vena interno-media aangeduid.

Cubitus en vena analis niet aanwezig.

Tijdschr. v. Entom. XLII 14

206 (K. J. W. KEMPERS.) HET ADERSYSTEEM

XVIIde Familie. Trichopterygidae.

Ptenidiini, Roger p. 23.

Nossidium. Van het gedeelte van de vleugelbasis, dat bij de

andere Trichopterygidae de steel wordt, is nog een ruit overgebleven,

wier voorste begrenzing gevormd wordt door de vena marginalis,

mediastina, scapularis en externo-media, terwijl de achterste be-

grenzing, naar het schijnt, door de vena interno-media plaats

vindt; daartusschen verloopt eene fijne straalader. Zie Everts p. 433.

Ptenidium evanescens Marshal. Vleugel vedervormig aan een

langen steel, ingesnoerd lancetvormig. Alleen zichtbaar een mediare

langsader.

Trichopterygini.

Trichopteryx grandicollis Mann. Geheel als de vorige. De steel

naar rato korter. Afgebeeld door Everts p. 433.

XVIIIde Familie. Scaphidiidae.

Scaphosoma agaricinum L. (zie fig. 8). Vleugel lang elliptisch.

Binnenrand bewimperd. Vena marginalis en V. scapularis vereenigen

zich ter ‘hoogte van het gewricht, dat zich vóór het midden be-

vindt. Daar wordt een kleine pigmentvlek gevormd. Ter hoogte

van het gewricht loopt naar den bovenrand, tot op ? van de lengte

een straalader. In het midden tusschen ader III en IV een streepje

of concave vouw zichtbaar. Vena externo-media verdeelt zich

dichotomisch. Van den cubitus zwak gekleurde rudimenten zichtbaar.

Vena interno-media enkelvoudig, kort.

Scaphidium 4— maculatum Oliv. afgebeeld door Burmeister en

volgens die teekening besproken door Roger p. 24.

XIX, Familie Histeridae. Zie Everts p. 447.

Hololeptini.

Hololepta plana Fuessly. Schijnt overeen te stemmen met Hister.

Zie Bürmeister p. 5.

Histerini

Hister unicolor L Afgebeeld door Bürmeister fig. 4, door Everts

overgenomen in fig. 40.

Hister 4—maculatus L. Zie Roger p. 24.

Paromalus flavicornis Herbst. Zie Roger p. 24.

DER KEVERVLEUGELS. 207

Hetaeriini.

Hetaerius besproken door Bürmeister p. 5.

Saprinini.

Saprinus immundus Gyll. Volgens Roger p. 24 geheel als Hister.

Saprinus aeneus F. Vleugel langwerpig en smal, een bazaallapje

afgesneden. Vena marginalis tot nabij den top zichtbaar. Het ge-

wricht ligt op ongeveer À van de vleugellengte. Vena scapularis

loopt van den wortel naar het gewricht, zich knodsvormig ver-

breedend in gebogen richting, met den hollen kant naar boven, Uit

het gewricht gaat een straal-ader naar den top. In het topgedeelte

daaraan evenwijdig is, evenals bij Hister, nog een kort stompje straal-

ader aanwezig. Vena externo-media verdeelt zich op de gewone

wijze ter hoogte van het gewricht. Een dwarsader V-vormig met

den hollen kant naar den top, verbindt het gewricht met het punt

van de vena externo-media, waar deze zich splitst. Van cubitus,

vena interno-media en V. analis slechts onduidelijke sporen aanwezig.

In het topgedeelte zijn nog 3 concave plooien aanwezig, waarvan

de middelste de duidelijkste is en het gedeelte tusschen ader Ill

en V middendoor deelt,

Abraeini.

Onthophilus striatus Forst. Zie fig. 9. Bijna geheel conform

Saprinus aeneus. De straalader in het topgedeelte ontbreekt. Van

de concave plooien alleen de middelste zichtbaar.

De vleugel schijnt eene vereenvoudigde Pithyophagusvleugel.

208

(K. J. W. KEMPERS) HET ADERSYSTEEM ENZ.

VERKLARING DER AFBEELDINGEN.

QUIET

Plaat 12.

Cicindela campestris L.

Leistus rufescens F.

Dyschirius thoracicus Rossi,

Tachypus flavipes L.

Peltodytes caesus Dfts,

Hygrobia tarda Hrbst. naar J, Redtenbacher,

Noterus clavicornis de Geer.

Gyrinus natator L.

De aderen zijn met rom. cijfers aangeduid overeenkomstig

J. Redtenbacher.

I Costa

II vena mediastina (sub costa).

Ill Radius, vena scapularis.

IV mediare langsader,

V vena externo media (media),

VI ontbreekt, of door stippellijnen aangeduid, zie fig. 6.

VII cubitus, vena cubitalis.

VIII ontbreekt of door stippellijnen aangeduid.

IX vena interno media.

XI è. Anaalader, vena analis.

o. oblongum. w. wigvormig veld, =

r,r,enr, voorste, middelste en achterste ruit.

vena marginalis,

Plaat 13.

Omalium rivulare Payk.

Reichenbachia Helferi Schmidt.

Clidicus grandis naar Redtenbacher.

Choleva angustata F.

Necrophorus vespilloides Herbst.

Anisotoma dubia Kugel.

Orthoperus brunnipes Gyll.

Scaphosoma agaricinum L.

Onthophilus striatus Forst.

209

EENIGE OPMERKINGEN

OVER

INEUBRV AN COPIE LES lk

(Snellen, VI. v. Ned, II. p. 476, 481,)

DOOR

P. C. T. SNELLEN.

Wilen Prof. Zeller plagt te zeggen, dat de gemeenste soorten

van Lepidoptera nog ruimschoots stof tot onderzoek en leerzame

opmerkingen konden verschaffen. Ik betwijfel dit niet alleen vol-

strekt niet, maar vond Zeller’s uitspraak zelfs bevestigd. door

hetgeen ik over de hierboven genoemde soort onlangs las, Toen ik

namelijk de mededeelingen over Capitella door den heer Chapman,

in het Ent. Monthly Magazine 28 p. 297 (1892), vergeleek met

de aanteekeningen van Prof, Ritzema Bos over den « Spruitvreter »

der bessenstruiken (Incurvaria Capitella L.) gepubliceerd in het

Tijdschrift voor Plantenziekten, 6de afl. 1897 en mijne eigene

over de eerste toestanden dezer soort, merkte ik verschillende zaken

op. Vooreerst beschreef ik, naar het werk van Sepp, de volwassen

rups als olijfgroen, terwijl Chapman haar rood noemt. Uit de

mededeeling van Dr. Ritzema Bos blijkt echter dat de schrijvers,

die Capitella in Sepp behandelden (de heeren de Roo van Westmaas

en Weyenbergh), goed gezien hebben en de bijna volwassen rupsen

wel rood zijn, maar de geheel volwassene, tegen de verpopping

olijfgroen worden, De zeer jonge rups beschrijft Chapman als geel;

dit blijkt juist te zijn.

Vervolgens zeide ik, (altijd volgens de door mij aangehaalde

schrijvers, eigene waarnemingen kon ik by deze soort niet doen),

210 (P. C. T. SNELLEN.) EENIGE OPMERKINGEN

dat het ei overwintert, Dit is volgens Chapman niet het geval.

Hij zegt stellig dat het de jonge rups is die overwintert en zij dan

eene lengte van 2 mm. bereikt.

Van meer belang schijnt mij het laatste wat ik opmerkte toe.

Ik zeide, dat de vlinder, doch alleen volgens Sepp, niet alleen in

Mei en Juni, doch ook nog eens in het najaar vliegt en dat de

rups dier tweede generatie, welligt in den voorzomer en in de

knoppen van het tweede, of St. Jan's schot zal worden gevonden,

Chapman nu, bevestigt de berigten betreffende een’ tweeden vliegtijd

wel niet, maar geeft interessante mededeelingen over de leefwijze

der rups in den zomer. Hij zegt dat in het laatst van Mei uit-

gekomen vrouwelijke vlinders, na de paring, op half volgroeide

aalbessen gingen zitten en dan met hunnen, zeer merkwaardigen,

krachtig gebouwden, als een mes gevormden eijerlegger, op zijde

der bessen eene insnijding maakten en daarin een ei lieten glippen.

Dit ei nu is wit, bijna ovaal, met een korten hals, waardoor het

iets aan een flesch herinnert (misschien wel zoo iets als het bij

visschers-met-den-hengel welbekende zakfleschje, maar minder plat).

Bij verder onderzoek bleek, dat de, spoedig uitgekomen jonge

rups, zich in de bes met den inhoud van eenen zaadkorrel voedde

en daarna de, nog wel groene doch eenigszins verkleurde bes

verliet om, reeds in het laatst van Juni, een digt wit spinseltje

tusschen de schors der takken te maken waarin zij dan verder

tot het voorjaar bleef rusten.

Niet onmogelijk is het, dat enkele, zeer voorspoedige rupsen,

nog in den zomer haren vollen wasdom bereiken en dan in het

najaar den vlinder opleveren. Bij uitzondering komt zoo iets bij

meer soorten voor.

Een nader onderzoek, met afbeeldingen, van de vrouwelijke

legboor van Capitella, naar versche exemplaren, komt mij voor

eene aantrekkelijke bezigheid voor een anatoom te zullen opleveren,

Bij het eenige vrouwelijke exemplaar mijner collectie steekt die

boor uit. Hij is ruim een mm. lang (ongeveer een derde van het

achterlijf) en betrekkelijk krachtig gebouwd. Met eene goede loupe

meen ik te zien dat hi plat is en gevormd als een pennemes,

OVER INCURVARIA CAPITELLA. 211

met eene duidelijke punt, dus zeer geschikt voor de wijze waarop

het ei wordt gelegd.

Ik wil nog aanteekenen dat /ncurvaria Capitella stellig onder

de schadelijke vlindersoorten moet worden gerekend maar daar zij

tot de «eenzaam levende» zooals Sepp het zeer juist zegt , behoort,

kan het opzoeken en dooden der kleine rupsen voor den mensch

bijna ondoenlijk heeten. Wij moeten dus de hulp der sluipwespen

en der vogels inroepen. Het is waar, dat de laatsten zich ook wel

eens te goed doen aan vruchten, doch onze politie die ons tegen

dieven en inbrekers beschermt, moeten wij toch ook betalen en

kleeden en zoo willen wij dan ook aan onze gevederde vrienden

hun salaris niet onthouden.

212

BESCHRIJVING

Lycaena Bathinia snen.

nov. spec.

Daar ik van deze kleine Lycaena, waarvan ik twee mannen

van 22 mm, vlugt voor mij heb, geene beschrijving of afbeelding

kan vinden, wenschte ik haar als eene nieuwe soort te beschrijven.

Met de europesche, of beter gezegd, palaearktische soorten vergeleken,

is het duidelijk dat zij door den vleugelvorm, en de witte, regel-

matig zwart gevlekte franje tot de groep behoort die door Lye. Bavius

Eversm., Baton Bergstr., Orion Pallas en Panoptes Hübn. wordt

vertegenwoordigd. Zij onderscheidt zich echter duidelijk van die

soorten door de onderzijde die op witten, of bleekleemgeelen , hier

en daar grijs bestoven grond wel de gewone, zoogenaamde Lycae-

niden teekening vertoonen, maar waar de vlekken allen min of

meer vierkant zijn.

Sprieten zwart, wit geringd. Palpen wit, de haren boven aan

lid 2, het eindlid aan de achterzijde zwart. Vleugels gewoon ge-

vormd, de voorrand der voorvleugels vrij vlak, hun achterrand

regelmatig gebogen, ook die der achtervleugels welke geen zweem

van een staartje vertoonen en wier staarthoek vrij stomp is. Boven-

zijde paarsblaauw, zonder middenvlekken, de franjelijn (doch alleen

deze), niet de achterrand, zooals bij Panoptes, dik zwart; franje

wit, op de uiteinden der aderen regelmatig zwart gevlekt.

Onderzijde bij het eene exemplaar bleek leemgeel, bij het andere,

frisschere, vrij helder wit; zij is aan den wortel en langs den

binnenrand der vleugels tot ader 4 dun donker grijs bestoven,

ook het aderbeloop der voorvleugels is ten deele donker grijs ge-

(P.C. T. SNELLEN). BESCHRIJVING VAN LYCAENA BATHINIA. 213

kleurd. Middencel der voorvleugels op twee derden met twee in-

eengevloeide grijsbruine vlekjes, op de dwarsader met eene grootere

langwerpige: daarboven de voorrand, in de cellen 10 en 11 met

twee kleine. De nu volgende, zoogenaamde boogrij , is vrij onregel-

matig en hoekig, Zij begint boven met twee vlekken waarvan die

aan den voorrand in het midden wit is. Dan volgt eene sterk

uitspringende vlek in cel 5, hierop twee, ongeveer onder de beide

bovenste staande, in de cellen 3 en 4, eindelijk twee, meer bin-

nenwaarts, bijna onder de vlek op de dwarsader geplaatste in de

cellen 10 en 2.

Op de achtervleugels zijn de vlekken, welke op de voorvleugels

zich vrij eenkleurig voordoen, in het midden smal licht. Eene

kleine ziet men bij den wortel van cel 8, eene grootere, meer

buitenwaarts in cel 7, in de middencel twee (voor en op de dwars-

ader), bij den wortel van cel 1c weder eene kleinere en eindelijk

twee op de tweede helft van cel 10. De dan volgende boogrij is ook

hier zeer onregelmatig. Zij begint met twee vlekken in de cellen

7 en 6, de onderste, grootere is meer buitenwaarts geplaatst. Ver

van deze door eene, de grondkleur van den vleugel vrij zuiver

vertoonende ruimte gescheiden, komen dan de volgende vlekken

der boogrij. Zij vormen eerst eene vrij schuine, het beloop van

den achterrand volgende, maar ongevogen reeks van vier stuks,

waarvan de bovenste vrij nabij de vleugelpunt staat, de tweede

op de helft van cel 4 en de beide volgende op een derde der

cellen 3 en 2. De rij wordt besloten door een meer buitenwaarts

geplaatst vlekje in cel de.

Randteekening onduidelijk, zonder rood tusschen de vlekken.

Op de voorvleugels bestaan zij uit eene onafgebroken reeks van

naar onderen in grootte toenemende vlekken en stippen daarachter;

op de achtervleugels ziet men van de geheele randteckening niet

meer dan eenige vlekkige sporen. Slechts twee ronde vlekjes, aan

het eind der cellen 2 en de zijn iets zwarter en het eerste vertoont

een paar groen zilveren schubben.

Borst, buik en pooten als de grond van de onderzijde der vleu-

gels gekleurd.

214 (P.C. T. SNELLEN). BESCHRIJVING VAN LYCAENA BATHINIA.

Het wijfje is mij onbekend.

Door grootte, vleugelvorm, bonte franje en aanleg van teekening

der onderzijde herinnert deze Lycaena ook aan Chilades Pontis Elwes,

Proc. Zool Soc. of London 1887 p. 446, id., Trans. Ent. Soc.

of London 1888 p. 384 pl. VIII fig. ¢, maar de bovenzijde wordt

beschreven als «dull purplish black with faint green, or, in some

lights, purplish reflections», dus geheel anders. Andere verwanten

ken ik niet.

Beide exemplaren zijn door wijlen C. L. Blume op Java gevangen

en bevinden zich in de collectie van het Leidsch Museum.

215

BOEKAANKONDIGING.

DOOR

P. C. T. SNELLEN.

A HANDBOOK TO THE ORDER LEPIDOPTERA.

by W. F. KirBy, F.L.S., F.E. S. — London,

W. H. ALLEN & Co.

Aansluitende bij mijne aankondiging van het eerste deel van

het bovenvermelde werk, kan ik thans mededeelen, dat dit ras

gevolgd is door de deelen 2 (1896) 3—5 (1897). In deel 2 en

en in het eerste stuk van deel 3 is het overige der « Butterflies »

of dagvlinders behandeld en in het tweede stuk van deel 3, zoo

mede in de deelen 4 en 5, de Moths of Heterocera.

Daar het werk geheel op dezelfde wijze als in den beginne werd

voortgezet — alleen zijn de Heterocera veel meer summier behan-

deld — kan ik volstaan met naar mijne eerste aankondiging te

verwijzen en wil alleen mijne voldoening uitdrukken, dat het niet

aan de handen van den auteur is blijven kleven, wat ook van

zulk een werkzaam man niet te verwachten was, maar zoo spoedig

werd voltooid, Ik blijf van gevoelen, dat ik het nog altijd mag aan-

bevelen als eene geschikte inleiding tot de studie der Lepidoptera,

216

BOEKAANKONDIGING.

A NATURAL History OF THE BRITISH LEPI-

DOPTERA. À textbook for collectors and students,

by J. W. Tort, EBS. —= Vole london:

SWAN SONNENSCHEIN & Co.; Berlin. FRIEDLAENDER

& Son. 1899. (January).

Het is reeds lang mijn voornemen geweest om het bovenvermelde

werk in ons Tijdschrift te bespreken. Dat dit niet eerder is ge-

beurd, was geenszins het gevolg van mindere belangstelling ; in-

tegendeel , ik houdt het werk van den heer Tutt, de schrijver van

de ook in Nederland welbekende «the British Noctuae and their

Variations », voor zeer belangrijk, maar de tijd ontbrak mij inderdaad

en een dergelijk geschrift behandelt men niet terloops. Toch ben

ik gedwongen om ook nu mijn overzigt te bekorten; tijd en plaats

om dit zóó uitvoerig te maken als ik wel zou wenschen staan mij

niet ten dienste; ik kan echter niet besluiten om een boek waar-

mede ik over het geheel zeer ingenomen ben, nog langer onbe-

sproken te laten.

De aanleiding tot de uitgave was, volgens den schrijver gelegen

in de veelomvattende geschriften, door Chapman, Dyar, Packard

en anderen over de classificatie der Lepidoptera in den laatsten tijd

gepubliceerd Ik ben zoo vrij, om daaraan minder gewigt toe te

kennen dan de heer Tutt maar verheug er mij toch over, dat dit

hem tot het schrijven heeft gebragt, want waarlijk, wat hij ons

a’

uit den schat zijner kennis mededeelt is hoogst leerzaam en daarbij

wordt het op eene onderhoudende wijze gedaan.

Het voor mij liggende eerste deel is in twee sectiën verdeeld,

Hoofdstuk I behandelt den oorsprong van de orde der Lepidoptera.

Wel zoude men zeggen, dat alle insekten, die in den volkomen

BOEKAANKONDIGING. kf

staat zuigende monddeelen bezitten, nader verwant zijn dan die

met bijtende, maar toch blijkt dunkt mij, uit de ontdekkingen

van Walter (Jenaische Zeitschrift 1885) over de monddeelen van

Micropteryx, dat dit niet het geval is Ik beschouw de Trichoptera

(Zie Oudemans, Nederlandsche Insecten p. 149 en p. 329), als

het naast aan de Lepidoptera verwant. De Diptera staan “veel

verder.

Hoofdstuk II p. 6, is aan de eijeren der Lepidoptera gewijd.

Alvorens ik hierover verder spreek, moet ik mijne verwondering

te kennen geven, dat daarbij niet is gesproken van Sepp’s werk

over de Nederlandsche Insecten. Mij is toch geen ander bekend,

waarin van zoovele soorten van Lepidoptera het ei is afgebeeld.

Hoogst belangrijk is de studie van de eïjeren der vlinders zeker ,

maar ongerijmd in den volsten zin des woords is het streven om

daarop eene classificatie der Lepidoptera te vestigen. Ons gezond

verstand toch zegt ons, dat eene classificatie der Insekten niet

anders kan gebaseerd zijn dan op uitwendige kenmerken der vol-

komen dieren,

De hoofdstukken III en IV handelen over de Embryologie en

de Parthenogenesis der Lepidoptera en uit het laatste blijkt dunkt

mij duidelijk, dat wij ten opzigte dezer duistere zaak nog niet

verder zijn dan vermoedens.

Vervolgens wordt in de Hoofdstukken V en VI de uit- en in-

wendige bouw der rupsen besproken. Zonder de onderzoekingen

van latere schrijvers gering te schatten, komt het mij toch voor

dat voor iemand, die een dergelijk onderwerp behandelt, het uit-

gangspunt moet zijn het beroemde werk van Lyonnet, Traité

Anatomique de la Chenille qui ronge le Bois de Saule. Waarom

eene uitvoerige beschrijving der volkomen insecten vervolgens

ontbreekt, begrijp ik niet regt,

Verder behandelt de schrijver in de Hoofdstukken VIT en VIII

de variatiën die bij de Lepidoptera voorkomen en de verschillende

wijzen waarop de rupsen beschermd worden of zich verweeren

kunnen, om dan in Hoofdstuk IX de classificatie der Lepidoptera

te bespreken waarbij de schrijver echter meer handelt over eene

218 BOEKAANKONDIGING.

classificatie van eijeren en rupsen dan van vlinders. Hier had het

nieuwste en inderdaad beste werk op dat gebied, namelijk dat van

den heer G. F. Hampson, The Fauna of British India, Moths,

uitvoerig besproken moeten worden.

Het meest ben ik ingenomen met het tweede gedeelte van het

werk van den heer Tutt waar hij, zoowel uit eigen ondervinding

als uit eene grondige en vlijtige studie der litteratuur, een schat

van wetenswaardige zaken mededeelt over tal van soorten. Ik kan

hier niet beter doen dan te verwijzen naar het werk zelf en beveel

het iederen beoefenaar der Lepidopterologie ter studie aan.

Rotterdam, P. C. T. SNELLEN.

November 1899,

219

BOEKAANKONDIGING.

Jhr. Dr. Ep. EVERTS. COLEOPTERA NEERLANDICA,

De schildvleugelige insecten van Nederland en

het aangrenzend gebied. 's Gravenhage. MARTINUS

Nijnorr. 1898. Deel I. met 62 houtsneëfiguren

in den tekst. — Prijs f 12.25.

De verschijning van het eerste deel van bovengenoemd werk,

kan voor de Nederlandsche Coleopterologen een «evenement » worden

genoemd. Reeds sedert jaren was het bekend dat de geachte

schrijver zich met dezen arbeid bezig hield, maar dat zoowel de

omvangrijkheid van het werk en de vele daartoe noodige voorbe-

reidende studiën, als ook de bezwaren tegen een eventueele publi-

catie aan de verschijning in den weg stonden. Gelukkig zijn al

deze moeielijkheden overwonnen en ligt het eerste deel der Coleoptera

Neerlandica gereed om ieder aankomend Coleopteroloog den weg te

wijzen in den doolhof der talrijke inlandsche vormen, maar niet

minder om den meer geoefende op de hoogte te brengen, van wat

er in later jaren op dit gebied is gepresteerd. Hoe dikwijls beb ik

in den loop der jaren op de mij gedane vraag naar een werk om

onze inlandsche kevers te determineeren een onvoldoend antwoord

moeten geven. In het vervolg kan dat antwoord anders luiden,

hetgeen echter nog niet zeggen wil, dat de aanvrager ook werkelijk

met dit werk geholpen zal zijn. Jeugdige liefhebbers hebben uit

den aard der zaak weinig begrip van de moeielijkheden aan het

determineeren verbonden, en zoo ergens dan kan men hier zeggen

dat slechts de aanhouder wint. Te meenen dat met het boek van

Everts alles nu als van een leien dakje zal gaan, is wel een bewijs

dat men de zaak veel te gemakkelijk inziet. Telkens zal de ge-

bruiker, vooral in den aanvang, omtrent de juistheid zijner uit-

220 BORKAANKONDIGING.

komsten in twijfel zijn en dat niet door de schuld van den schrijver,

maar wel door de groote moeielijkheden der determinatie.

Uit de voornaamste werken, die tot nog toe door onze ver-

zamelaars gebruikt werden voor het determineeren der inlandsche

kevers, heeft de schrijver natuurlijk ijverig geput, terwijl het

veelvuldig gebruik dier werken hem in staat stelde de leemten en

gebreken te overzien en die zooveel mogelijk in zijn eigen arbeid

te vermijden. Die werken zijn Redtenbacher’s « Fauna Austriaca», de

«Fauna Baltica» en «Transsylvanica» van Seidlitz en «Die Kafer von

Mittel-Europa» van Ganglbauer. Everts arbeid heeft, wat den vorm

betreft, wel het meeste overeenkomt met Redtenbacher’s werk. Niet-

tegenstaande dit in vele opzichten thans verouderd is (de derde en

laatste druk is van 1872—-74), heeft dit werk zooveel voortreffelijks ,

dat deze voorliefde zeer goed te verklaren is, Wat de uitvoerigheid

der beschrijvingen van familiën, geslachten en soorten betreft,

staan beide tauna’s tusschen die van Seidlitz en Ganglbauer in,

Die van Seidlitz zijn in vele gevallen te kort en daardoor onvol-

ledig

waardoor het veel moeite kost de verschillen tusschen na verwante

die van Ganglbauer zijn door herhalingen dikwijls te lang,

soorten uit te vinden. De laatste schijnt dit trouwens zelf eenigermate

in te zien, daar hij in de voorrede van het derde deel (het laatst

verschenene) zegt: «Ich hoffe bei Bearbeitung der folgenden Bände

die Gattungs- und Artbeschreibungen durch mehr vergleichende

Behandlung kürzer geben zu können».

Ook omtrent de ontwikkelingsgeschiedenis en het maaksel der

achtervleugels van de volwassen insekten zal men in Everts boek

het voornaamste vinden, onderwerpen die, wat de vermelde werken

betreft, slechts in den zooveel uitvoerigeren arbeid van Ganglbauer

voldoende worden behandeld. Zeer veel zorg is door den schrijver

aan de opgegeven maten besteed. Vooral bij Seidlitz vergeleken,

die de dieren veelal te klein opgeeft en in het algemeen op dit

punt weinig vertrouwbaar is, vormt de nauwkeurigheid der maten

bij onzen schrijver een sterk contract. Niemand trekke echter uit

mijne opmerkingen omtrent de werken van Seidlitz en Ganglbauer

de gevolgtrekking, dat deze weinig waarde zouden hebben. Ik zou

BOEKAANKONDIGING. 221

niet gaarne willen dat men mij verdachf deze meening te koesteren ;

beide werken toch bezitten zooveel uitstekends, dat een afkeurend

oordeel mijnerzijds in de eerste plaats mij zelven zou veroordeelen,

De welwillende lezer heeft aan het hoofd van dit stukje het

woord « Boekaankondiging » kunnen lezen. Ik wensch er nog even

op te wijzen dat hiervoor allerminst « Boekbeoordeeling » mag

worden gelezen. Tot een grondige beoordeeling van schrijvers

ernstigen en veelomvattenden arbeid, reken ik weinigen in staat

en tot die weinigen behoor ik niet. Alleen wil ik hier wel zeggen ,

dat Everts boek mij bij het gebruik zeer goed is bevallen en dat

ik het liever opsla dan een der andere genoemde boeken, omdat

de beschrijvingen niet te lang en niet te kort zijn, omdat de ken-

merken zoo scherp mogelijk worden gegeven en omdat de maten

te vertrouwen zijn. Ik wil dus verder volstaan met den inhoud

wat nader aan te geven.

Het eerste nu verschenen deel bevat dan een tabel tot bepaling

der familiën, waarvan er in ons land 77 zijn vertegenwoordigd,

terwijl verder 42 dezer behandeld zijn met al de geslachten en

soorten die bij ons zijn aangetroffen of die in de omliggende landen

zijn waargenomen en dus kans hebben vroeger of later ook bij ons

wel eens gevonden te zullen worden. Daardoor is het werk niet

alleen geschikt voor de verzamelaars der Nederlandsche kevers,

maar evenzeer voor die der Belgische of voor hen, die zich tot de

Noord-Fransche of West-Duitsche fauna bepalen. In het later te

verschijnen tweede deel zullen nu de overige 35 familiën op

dezelfde wijze worden behandeld. Daarin zal dan tevens voorkomen

een uitvoerig overzicht der Morphologie en Biologie der Coleoptera

en een overzicht der litteratuur. Wel jammer is het, dat het eerste

overzicht niet nog in het nu verschenen deel een plaats heeft

kunnen vinden. De gebruiker moet nu, vooral als hij beginner

is, telkens andere werken raadplegen, om zich op de hoogte te

stellen van allerlei technische uitdrukkingen, werken die juist de

beginner niet altijd tot zijne beschikking heeft, Men bedenke toch ,

dat voor menigeen die zich dit werk aanschaft, die uitgaaf eene

niet onverschillige is en dat het voor hem dus bezwaarlijk is veelal

Tijdschr. v. Entom. XLII. 15

229 BOEKAANKONDIGING.

nog andere boeken te moeten aanschaffen , om zijne eerste acquisitie

te kunnen verstaan. Is eenmaal het tweede deel verschenen, dan

heeft natuurlijk dit bezwaar opgehouden.

Met den dubbelen wensch dat het den schrijver moge gegeven

zijn, zijn werk te voltooien en dat hij zoowel als de uitgevers in

een voldoend debiet de waardeering mogen vinden, die hun zoo

ruimschoots toekomt, vooral ook daar de prijs van het nette

boekdeel bij andere dergelijke werken vergeleken niet hoog is,

wensch ik deze aankondiging te besluiten.

Rotterdam.

H. J. Vern.

223

Trichiosoma lucorum L,

EENE BIOLOGISCHE STUDIE,

DOOR

Dr. J. Th. OUDEMANS.

Indien men over een groot aantal exemplaren eener diersoort,

ook eener gewone, kan beschikken, is men niet zelden in staat,

waarnemingen te verrichten, die onze kennis daarvan op eigen-

aardige wijze uitbreiden, en, zoo men met levende, vrij in de

natuur aangetroffen voorwerpen te doen heeft, ons inzicht in de

levensgeschiedenis der bewuste diersoort verruimen.

In het voorjaar van 1898 werden mij door den heer R. A. Polak

eene menigte cocons van Zrichtosoma lucorum L., een onzer grootste

bladwespsoorten, ter hand gesteld; het groote aantal bracht mij

op het denkbeeld, om van deze dieren eene meer bepaalde studie

te maken, in de hoop, dat er wel enkele zaken zouden voor den

dag komen, die de moeite van het onderzoek zouden loonen. Ik

deed dit met des te meer hoop op succes, omdat de kans groot

was, dat ik het volgende voorjaar eene nog grootere partij cocons

zou kunnen bekomen, wat dan ook geschied is; vour de van den

heer Polak ondervonden hulpvaardigheid, betuig ik hem hierbij

mijn welgemeenden dank,

4. Het voorkomen der soort op het terrein, waar

zij werd aangetroffen. De cocons werden gevonden op het

gebied der gemeente Odoorn in Drenthe, Een aanzienlijk aantal

kleine, 4 tot 3 M hooge berken zaten er om zoo te zeggen vol

mede; de Trichiosoma-larven hebben nl, de gewoonte, hare

224 (DR. J. TH. OUDEMANS)

cocons tegen de takken en twijgen aan te spinnen, De schade,

door de larven aan de boompjes toegebracht, had zelfs de opmerk-

zaamheid van een bewoner uit de omgeving getrokken, die mede-

deelde, dat genoemde berkjes in den zomer nagenoeg bladerloos

geweest waren. De soort bevindt zich dus ter plaatse onder zeer

gunstige omstandigheden, welke hare vermeerdering, ten minste

gedurende eenige jaren, hebben in de hand gewerkt, beter gezegd

niet tegengegaan. Volledigheidshalve zij nog opgemerkt, dat op

eenigen afstand van het bewuste terrein ook eenige cocons op

andere, grootere berken werden aangetroffen, doch daar in veel

kleineren getale.

2. Opeenhooping van cocons aan de takken.

Terwijl de regel is, dat men de Trichiosoma-cocons, zelfs wanneer

zij lang niet zeldzaam zijn, verspreid aan de takken vindt zitten,

waren in ons geval zeer dikwijls meerdere cocons tegen elkander

aangesponnen ; deze opeenhoopingen, die men coconkluwens zou

kunnen noemen, bestonden uit 2 tot 10 stuks; in Fig. 3 is zulk

een kluwen voorgesteld. De cocons zijn volstrekt niet altijd gelijk

gericht; zijn er slechts enkele bijeen, dan is de lengteas nog,

zooals bij afzonderlijk zittende cocons, evenwijdig aan het takje;

het kopeinde is gewoonlijk naar den top van den tak gericht, kan

dit echter ook naar de basis zijn. In Fig. 4 ziet men twee

bijeenzittende cocons, in tegenovergestelde richting aangelegd, wat

daaruit blijkt, dat zij door de dieren aan de tegenovergestelde

zijden verlaten zijn. In die kluwens, welke uit vele cocons bestaan,

is de richting der laatst bijgekomen cocons, welke soms het takje

niet eens meer raken, zeer verschillend; zie Fig. 3.

3. Gevolg der opeenhooping. Een gevolg der op-

eenhooping is, dat sommige voorwerpen hun cocon niet kunnen

verlaten. De uitgekomen wespen hebben nl., ten einde hare vrij-

heid te verkrijgen, de gewoonte, om van het kopeinde van den

cocon een kapje af te bijten, dat dan òf geheel afvalt, òf aan

enkele spinseldeelen als aan een scharnier blijft hangen en door

het dier wordt opengedrukt ; zie Fig. 5 en 6. Heeft nu eene andere,

later bijgekomen larve haar cocon tegen dit gedeelte van een reeds

TRICHIOSOMA LUCORUM L. 225

aanwezigen cocon aangesponnen, dan kan het kapje van dezen

laatsten niet wijken, en de wesp sterft in hare gevangenis. De

grootere coconkluwens bevatten in den regel verscheidene dergelijke

cocons; het zijn natuurlijk altijd de latere larven, welke de vroegere

«inmetselen », daar elke larve voor zich wel zorgt, het kopeinde

van haar cocon de benoodigde ruimte te geven, In Fig. 3, 9,

40 en 11 ziet men duidelijk, dat enkele cocons in den beschreven

toestand verkeerd hebben; zij zijn met a aangeven.

4, Over het openbijten der cocons. Dit geschiedt,

met een duidelijk hoorbaar, knappend geluid, door middel van de

voorkaken, die spits en sikkelvormig zijn en aan de holle zijden

twee chitinetanden bezitten; zie «de Nederlandsche Insecten »

Fig. 388. Een der kaken wordt door den wand van den cocon

gedreven, de andere van binnen met de punt tegen dien wand

aangezet; dat er veel kracht gebruikt wordt en ook moet gebruikt

worden, om het harde en taaie weefsel van den cocon te door-

snijden, blijkt wel hieruit, dat ik bij eenige voorwerpen, die hare

pogingen, om den cocon te openen, opgaven, als oorzaak daarvan

naderhand bevond, dat de eene kaak gebroken was. Dat ook enkele

andere voorwerpen er niet in slaagden, hun cocon te openen, is

ook wel een bewijs, dat daartoe veel van de kracht der dieren

gevergd wordt.

De doorsnede der opening, waardoor de wesp den cocon verlaat,

wisselde af van 5 tot 8 mM.; zie Fig. 5 en 6. De maat staat in geen

verband met de grootte van het dier; soms is de opening zoo groot,

dat de bewoner den cocon zeer gemakkelijk kan verlaten, doch

andere malen is het een hevig gewring. Ook blijkt de opening

wel eens te nauw te zijn: dan wordt ten slotte door het dier

eene nieuwe snede gemaakt, van eenig punt van de oude in zeer

schuine richting uitgaande, zie Fig. 84; zoodra deze snede genoeg

gevorderd is, om de noodige ruimte voor den doortocht te ver-

schaffen, verlaat de wesp den cocon; ook in Fig. 45 is een aldus

geopende cocon te zien. Ook bevond ik wel eens, dat de snede niet

zuiver rondliep, en dus niet op het punt van uitgang aankwam,

doch eene schroeflijn beschreef, zie Fig. 7. Of dit ook eene ver-

226 (DR. J. TH. OUDEMANS)

ruiming der opening ten doel heeft of slechts toeval is, blijft

moeilijk uit te maken.

5. Grootte der cocons. Van alle mij in 1899 ten dienste

staande cocons werd de lengte gemeten; andere, loodrecht op de

lengte gerichte maten, liel ik achterwege, omdat vele cocons

onregelmatig van omtrek waren en de lengte wel eene voldoende

voorstelling van de grootte geeft, Het meten der cocons had vooral

ten doel, om uit te maken, of die, welke door normale, gezonde

larven gesponnen waren, grooter waren dan die, welke vervaardigd

waren door abnormale, ziekelijke of met parasieten bezette larven.

Tot de normale larven heb ik die gerekend, welke zich tot imago

ontwikkelden, afgezien van de vraag, of deze den cocon al of niet

verliet of kon verlaten; zie onder 3 en 4. Verder die, welke het tot pop

brachten, daar bij deze dieren de verpopping 8 à 9 maanden na

het inspinnen plaats vindt en de oorzaken, die dàn den dood hebben

bewerkt, wel niet reeds aanwezig zullen zijn geweest, toen de

larve den cocon spon. Eindelijk die larven, welke niet verpopt

waren, doch leefden en zonder twijfel nog eens voor de tweede

maal zullen overwinteren, waarover men 12 vergelijke. Tot de

abnormale larven rekende ik die, welke in den cocon als larve

gestorven waren en die, welke door sluipwespen gedood bleken te

zijn. Ik heb echter alle rubrieken afzonderlijk gehouden, zoodat

men ze alle kan vergelijken, b. v. de grootte der cocons van dieren,

die het tot imago brachten met die van dieren, die parasieten her-

bergden enz. Deze beide gevallen zijn nl. het zuiverst gesteld ;

over de waarde der andere zou men kunnen twisten. De cocons,

waarover de volgende opgaven loopen, zijn de mijne, vermeerderd

met die, welke in het insectarium van Artis door den heer Polak

gehouden en later te mijner beschikking gesteld werden.

A. Cocons van normale larven.

a. Cocons, op de normale wijze door de imago verlaten, of

waarbij dit geschied zou zijn, indien een andere cocon

niet in den weg gezeten had; dit laatste was het geval

bij 18 stuks, waarin 6 dd en 12 99.

TRICHIOSOMA LUCORUM Le. 227

Lengte in mM, Aantal cocons.

RS a E

POL ee Le ns

TOR Mate ee oe lle

18 Dimes damon >00

I E CIAO

KON NI ar SRO

DON n 2

PAIE Se A Ar A

pdt LS 29

21.5 Ur 18

20020: . 20

OD te sie 14

DOM er Nah 10

DIS le tee LUS

ZAM cals RAT Ne Te To

Gemiddelde lengte 20,7 mM, van . . . 209 cocons.

b. Cocons, waarin eene levende, of ten tijde van het onder-

zoek reeds gestorven imago werd aangetroffen.

Lengte in mM. Aantal cocons,

A RE |

dre Prot y's

AROS age ee he

VOO ENE da

2077,

24.5

> en CE — 19 U

Gemiddelde lengte 19.1 mM. van . . . 14 cocons.

De imagines waren 3 dd en 11 99.

ce. Cocons, waarin zich eene doode pop bevond.

Lengte in mM, Aantal cocons.

LSO MEET o)

Aimee aat mer hr’ han acid

228 (DR. J. TH. OUDEMANS)

OR re ET

Of Ne LE EAN |

BR Dag

PO >. les Voie 1

Gemiddelde lengte 20.1 mM. van . . + 7 cocons,

Deze poppen waren 1 ¢ en 6 292,

d. Cocons, waarin eene levende larve gevonden werd.

Lengte in mM. Aantal cocons.

GI iain bie a I

20.5 È, 2

PT e PE NE ot A

DUO eN

PANNE de 1

22,5 1

Gemiddelde lengte 21.2 mM. van . . . 8 cocons.

De onder 6, e en d opgesomde getallen zijn te klein, om op

zich zelf eenige waarde te hebben, Voegt men ze echter bij a en

berekent dan de gemiddelde lengte van de 238 onder a tot d

opgesomde cocons, dan bedraagt deze 20.6, dus nagenoeg hetzelfde

als reeds onder a verkregen was. Tot ditzelfde cijfer was ik trouwens

toch reeds gekomen, toen ik eerst 123 cocons gemeten had; ik

meen daarom te mogen aannemen, dat het bij onderzoek eener

nog grooter getal cocons weinig zal veranderen.

B. Cocons van abnormale larven.

e. Cocons, waarin zich eene doode larve bevond.

Lengte in mM, Aantal cocons.

105 0 Tk ne?

16.9, er LO

WT edo e MAN ER

175 ca Mao

18 ios Ge eene

485 ue RESTI

TRICHIOSOMA LUCORUM

CAE

TO ene

20 . .

508 fe: a

A. k

21.5 Lee

Cp RE

DOUTE € ;

DE VANTA SIC:

Gemiddelde lengte 18.5 mM.

f. Gocons, waarin de larve door

Lengte in mM,

worn:

16.5

LUE AE

17.5

15%

18506,

2 15 NED

Gemiddelde lengte 19.2 mM.

1) Al deze sluipwespen behoorden

mineerd. Elke Trichiosoma-larve had

van

OO à =

LO => 1 Sì ©

. 116 cocons.

229

eene sluipwesp !) gedood was,

Aantal cocons.

= N Ss ore _ ih QI N

96 cocons.

tot één soort, nog niet door mij gedeter-

slechts één sluipwesp gevoed. Bovendien

kwamen uit 2 andere Trickiosoma-cocons vele kleinere sluipwespen eener andere

soort te voorschijn. Deze laatste gaan wij stilzwijgend voorbij.

230 (DR. J. TH. OUDEMANS)

Elk der onder e en f gevonden maten is duidelijk kleiner dan

de maat, die de «normale» cocons bleken te bezitten. De ge-

middelde lengte der 212 cocons van e en f te zamen bedroeg

18.8 mM., dus bijna 9 % minder dan die der « normale », Zonder

hierop eene theorie te bouwen, is deze uitkomst toch niet zonder

beteekenis. Dat de larven, die door een parasiet zijn aangetast,

grootere cocons spinnen dan die, welke na het inspinnen aan

andere oorzaken te gronde gaan, duidt wellicht hierop, dat de

eerstgenoemde ten tijde dat zij haar cocon vervaardigen nog slechts

weinig nadeel van den parasiet ondervinden, terwijl de laatst-

genoemde, zoo niet alle, dan toch stellig wel voor een deel op dat

oogenblik reeds ziek zijn; zie ook onder 9.

6. Revisie van den inhoud der cocons,

Wat de onder 4 vermelde cocons betreft, waarin zich dus eene

imago bevond, die den cocon niet verlaten had, het volgende. Aan

de binnenzijde van den cocon was hier steeds eene lijn ingebeten,

beter gezegd, met de kaaktoppen ingekrast, langs welke het kapje af-

geknipt had moeten worden; wellicht geeft dit een denkbeeld van

de wijze, waarop het afknippen wordt voorbereid, tenzij het alleen

het gevolg is der eindelooze pogingen, om den wand te doorboren.

Waarom dit laatste niet gelukt was, kon in de meeste gevallen

niet worden uitgemaakt, Het zou kunnen zijn, dat de dieren

daartoe te weinig krachtig waren, doch ook, dat de graad van

vochtigheid der cocons niet de juiste was. Bij 3 voorwerpen was

de oorzaak echter duidelijk; hier was nl. de top van een der voor-

kaken, en wel van de linker, afgebroken. Het afgebroken gedeelte

werd in den cocon teruggevonden. Een dezer exemplaren had het

reeds zoover gebracht, dat het kapje voor een gedeelte losgeknipt

was, had toen echter het werk moeten staken. — Eindelijk had

één voorwerp den kop niet volkomen kunnen ontdoen van de pop-

huid en daardoor niet het volledige gebruik zijner monddeelen

verkregen.

Zie omtrent de tweemaal overwinterende larven onder 12.

Ten opzichte van e valt nog op te merken, dat in verreweg

de meeste gevallen de larve sterk verschrompeld was, doch nog

TRICHIOSOMA LUCORUM L. Za

niet zóó verhard, of de leerachtige huid kon, zonder te breken , tot

de oorspronkelijke lengte uitgerekt worden. Andere waren daaren-

tegen tot een zeer hard klompje ingekrompen Deze laatste waren

stellig eerder gestorven dan de eerste, want deze werden op den

langen duur ook hard. In den nagenoeg hermetisch gesloten cocon

zal een uitdrogingsproces uit den aard der zaak zeer langzaam

plaats vinden. Geen der larven was verrot of beschimmeld, Wel

was het laatste het geval in eenige cocons, die ik eerst in De-

cember 1899 opende.

Over de sluipwespen, onder / bedoeld, zie men bij 20 en 21.

7. Eenige percentverhoudingen.

Het aantal onderzochte cocons bedroeg 450.

. Normaal uitgekomen): 46.44 %o.

Den imaginalen staat bereikten = a + 5 : 59.55 9p.

Als pop stierven = ¢ : 1.55 %).

Voor de tweede maal overwinterden = d : 1.78 ?},.

Als larve verdroogden = e : 25.78 °,.

Als larven stierven door sluipwespinfectie = f : 21.33 ®/,.

Al deze cijfers hebben betrekking op 1899. In 1898 was het

getal der door mij onderzochte cocons veel geringer en hecht ik

aan de toen verkregen cijfers minder waarde. Op te merken is

echter, dat toen de door sluipwespen geïnfecteerde exemplaren hooge

uitzondering waren. Van 102 cocons kwamen er in 1898 niet

minder dan 72 uit; 4 bevatte eene doode imago, 4 eene doode

pop, 20 eene verdroogde larve, 3 eene levende larve en slechts

2 eene sluipwesp. De sluipwespen hebben zich dus wel sterk

vermeerderd.

8. Herkenning van den inhoud van den cocon,

zonder dezen te openen. De ondervinding leerde mij, dat

men in vele gevallen den inhoud der cocons bepalen kan door

ze te schudden en dan te letten op het geluid, dat zij geven en

het gevoel dat men waarneemt. Cocons, waarin zich eene levende

imago, pop of larve bevindt, geven bij het schudden een zwak,

gedempt geluid; men gevoelt, dat er een zwaar lichaam in zit,

dat den cocon bijna geheel vult. Is er eene verschrompelde

232 (DR. J. TH. OUDEMANS)

larve in aanwezig, dan rammelt de cocon zeer hoorbaar; men

gevoelt, dat er zich een klein, licht, en als de larve reeds

verdroogd is, hard voorwerp in bevindt, dat slechts een klein

gedeelte der aanwezige ruimte vult. Is er een sluipwespcocon in,

dan hoort men niets en voelt men niets bewegen ; die cocon zit

nl. vastgesponnen, terwijl ook het overblijfsel der bladwesplarve

tusschen het spinsel is vastgeraakt. |

9. Cocons van geringere stevigheid dan ge-

woonlik, Ik merkte op, dat bij 9 cocons de middelste zone,

dus een smal, ringvormig gedeelte, evenver van beide polen ver-

wijderd, dun van wand was, zoo zelfs, dat een paar cocons

hier gemakkelijk geheel doorbraken. De verklaring is wel deze,

dat eerst de eene en vervolgens de andere helft van den cocon

gesponnen wordt en dat de bevestiging dezer twee helften, de

middenzone, het laatst aan de beurt komt. Is door de eene of

andere oorzaak de voorraad spinstof der larve beneden het normale

en dus te vroeg uitgeput, dan kan de middenzone niet meer de-

zelfde dikte en stevigheid bekomen als de rest van den cocon.

Verder waren 3 cocons geheel dunwandig, tot doorschijnend toe.

Hier is het gebrek aan spinstof nog aanmerkelijk grooter geweest.

Ziekte of zwakte is waarschijnlijk wel de oorzaak van het gebrek

aan spinstof !); hiervoor pleit nl. het feit, dat in geen enkelen

der hier bedoelde cocons de larve het zelfs tot de verpopping bracht.

Niet minder dan 10 van de 12 bevatten nl. eene verschrompelde

larve, één eene groote sluipwesp en één verscheidene kleine sluip-

wespen. De lengte dezer cocons was slechts in één geval 22.5 mM.,

bij alle overige 17 tot 19 mM., gemiddeld 18 mM.

10. Ledige cocons, ten tweeden male door

eene larve gebruikt. Niet minder dan 14 cocons waren

1) Indien insectenlarven, welke zich een cocon vervaardigen, gezond zijn,

is de hoeveelheid spinstof door het maken van dien cocon gewoonlijk nog niet

uitgeput, want zij zijn, uit den cocon genomen, niet zelden in staat, zich nog

voor de tweede maal een, zij het dan ook soms dunwandigen cocon te ver-

vaardigen. Ook worden beschadigingen aan een cocon, waarin zich eene larve

bevindt, door deze in den regel toegesponnen.

TRICHIOSOMA LUCORUM L. 233

blijkbaar van eene vorige generatie afkomstig, doch opnieuw door

eene larve gebruikt, d. w. z., dat eene larve zich ingesponnen had in

een ledigen cocon, zooals er vele aan de twijgen blijven zitten,

Zulke cocons zijn in Fig. 12 en 13 afgebeeld ; zooals men daar ziet , zijn

twee gevallen mogelijk, wat betreft het al of niet uitsteken van het

nieuwe gedeelte uit het oude, waarover straks nog nader. Aan sommige

cocons vooral was zeer duidelijk te zien, dat de kapvormige af-

sluiting van jongeren datum was dan het andere gedeelte; dit

laatste zag er meer verweerd uit en was soms met een groenachtig

algenbeslag bedekt. Het was nu de vraag, of de larve op den

ouden cocon enkel een nieuw kapje gezet had, dan wel daarbinnen

een geheelen cocon gesponnen had, Het eerste zou wijziging eener

levensgewoonte zijn en, zoo de larve over eene normale hoeveelheid

spinstof beschikte, de vraag doen ontstaan , wat met het ongebruikte

gedeelte daarvan geschied was. Nader onderzoek deed zien, dat

niet een kapje, doch steeds een geheele cocon gesponnen was.

De samenhang met den ouden cocon was gering, alleen aan den

open rand van dezen inniger. Toen ik den buitensten cocon bij

onderscheidene voorwerpen had afgepeld, vond ik in het onderste

gedeelte daarvan steeds eene zwarte, korrelige massa, vermoedelijk

excrementen van insecten, die zich nu en dan, toen deze cocon

nog ledig was, daarin hebben opgehouden , zooals b. v. oorwormen

wel de gewoonte hebben dit te doen, of van dieren, die de resten

van den eersten bewoner, nl. zijn larven- en pophuid, verteerd

hadden. Een stuk van de genoemde larvenhuid was soms buiten

op den binnensten cocon vastgesponnen.

Uit geen dezer cocons kwam eene imago te voorschijn ; later

onderzoek leerde, dat deze zich in slechts twee daarvan ontwikkeld

had, doch den wand niet had kunnen doorboren ; men bedenke

daarbij, dat er veel kans bestaat, dat dit beproefd wordt op eene

plaats, waar de buitenste cocon zich er omheen bevindt en de

wand dus dubbele dikte heeft. Op die wijze zou het openen van

zulk een cocon onmogelijk worden en de larve zich bij het gebruik

maken van een ouden cocon voor altijd inkerkeren. Alleen wanneer

de nieuwe cocon een eind buiten den ouden uitsteekt, is er kans,

234 (DR. J. TH. OUDEMANS)

dat de imago alleen den wand van den eerstgenoemden door te

bijten heeft; in de meeste gevallen was echter de nieuwe cocon

zooveel kleiner dan de oude, dat hij er geheel in schuil ging en

de rand van den ouden cocon boven den nieuwen uitstak.

44. Invloed van die temperatuur op het wers

laten der cocons door de imagines. Waarneming en

proefneming had mij reeds vroeger overtuigd, dat de imagines,

welke in het voorjaar, na de dunne pophuid te hebben afgeworpen ,

in de cocons aanwezig zijn, vooral door eene stijging van de tem-

peratuur aangespoord worden, om met het zware werk van het

openknippen van den zoo harden wand aan te vangen, Voor eenige

jaren toch plaatste ik eene flesch met cocons eener andere soort,

ten tijde dat ik wist,dat de imagines uit de pop waren, zóó, dat

de zon ze bescheen; na enkele minuten bewees een duidelijk

hoorbaar, knappend geluid, dat de kaken der dieren in het werk

gesteld waren en weldra was ook van buiten te zien, dat met

het openknippen bij de meeste der cocons een aanvang gemaakt

was. Toen ik de flesch daarop weder op de vorige, veel koelere

standplaats had teruggebracht, hield het geluid onmiddellijk op en

bleef de toestand verscheidene dagen zooals hij was, totdat lang-

zamerhand nu de eene, dan de andere wesp haar knipwerk weder

opvatte en voleindigde en te voorschijn kwam. Een andermaal kon

ik naar willekeur het werk binnen enkele minuten doen aanvangen

of ophouden door de cocons afwisselend te plaatsen in een vertrek,

waar de temperatuur 19° C., en in eene gang waar die 15° C.

bedroeg. Met deze wetenschap toegerust, heb ik in 1899 eenige

meer nauwkeurige proeven genomen, waarbij de temperatuur steeds

bepaald werd. In de eerste dagen van April had ik de cocons ont-

vangen, enkele dagen te voren te Odoorn verzameld. Voorloopig

plaatste ik ze in eene kamer, waarin gestookt werd en de tempe-

ratuur 16° tot 19° C. was. Op 8 April verscheen de eerste wesp.

Onder welke omstandigheden de cocons vervolgens geplaatst werden

en wat daarvan de invloed op het uitkomen was, ziet men uit de

volgende tabel; eventueelen invloed van het licht sloot ik uit,

door de cocons in het donker te plaatsen.

Omstandigheden en

temperatuur.

Ineene verwarm-

de kamer, waarin,

ook vóór 8 April,

de temperatuur 16°

tot 19°, gemiddeld

17.5° C. was.

In een niet ver-

warmd vertrek ,

waarin de tempe-

ratuur eerst 12° C.

was, later door zon-

newarmte tot 15°C.

steeg.

Den 18den, des

avonds, de cocons in

den kelder geplaatst.

Temperatuur 10.5°

C., langzaam stij-

gende tot 42° C.,

daarna dalende tot

10.5° C., om op-,

nieuw tot 12.5° C. te

rijzen. Deze laatste

rijzing had geen in-

vloed meer, daar de

hoeveelheid der tot

uitkomen gereed

zijnde imagines uit- |

geput bleek te zijn.

TRICHIOSOMA LUCORUM L.

Datum van

het verlaten

van den cocon.

Temperatuur

8 April lio

9 » 10

10 a AI

41 > 41.53

192,» nia (03

150% a WS

14 » 12°

190% 12°

16 » 14°

1702» 450

18 » 150

19 » 10/50

20» 10/55

VA N, 10°

2209 +102

Dar 105°

9% » 14°

OD 41°

26 » de

OD à Li 6

2809 122

29 » 12

30. <> 44°

1 Mei 4 13

OD 44°

3» 410.92

4» 10.5°

> 14°

6 » 44°

He e 441,5?

Sp 1:28

OD 12.5°

10 » 12.92

in graden C.

235

dd 29 Totaal

1 — 1

1 1

1 — 1

3 3 6

4 5 9

6 A 13

So ee

1 4 5

i 9 10

a 43 13

— th 4

al — 1

i 4 2

2 2 4

— 1 1

— 5 5

— 6 6

— 4 4

— 4 1

_- 4 1

2433 6092 84 Ex.

Nog enkele dagen liet ik de cocons ia hunne omgeving , doch toen er

geene wespen meer verschenen, onderzocht ik de ongeopende op 15 Mei.

De uitkomst van dit onderzoek is reeds onder 5 en 6 medegedeeld,

236 (DR. J. TH. OUDEMANS)

Dat door de aanvankelijk vrij hooge temperatuur in het ver-

warmde vertrek het verschijnen der imagines vervroegd werd , blijkt

duidelijk hieruit, dat eene andere partij cocons, door den heer

Polak in het insectarium van Artis op eene koele plaats bewaard,

de imagines voornamelijk leverde in het midden van Mei.

12. Larven, welke tweemaal overwinteren.

Onder 5 d werd gesproken over levende larven in de cocons op

een tijdstip, dat uit andere de imagines reeds waren uitgekomen.

Dit zijn larven, die tweemaal overwinteren. Van de in het vorige

jaar ontvangen bezending was dit ook met 3 exemplaren het geval

geweest. Ontvangen April 1898, bleven deze ook den winter

1898—1899 als larve overliggen, wat ik kon controleeren, daar

ik in de cocons eene insnijding gemaakt had; bij ondervinding

weet ik, dat dit de dieren niet hindert, Begin April 1899 vond

ik ze verpopt; tot op dat oogenblik hadden zij steeds in de

koude gestaan. Toen bracht ik ze in een verwarmd vertrek , waar

de imagines op 14, 13 en 16 April verschenen. Het waren 2 dd en

1 9, alle flinke dieren. Thans heb ik 8 dergelijke cocons liggen,

die op dit oogenblik, Januari 1900, levende larven bevatten,

ingesponnen in den zomer van 1898. Terwijl bij het genus Cimbea

tweemalige overwintering der larve evenveel, vrij zeker zelfs meer

voorkomt dan eenmalige, geloof ik niet, dat het eerstgenoemde

reeds bij Zrichiosoma werd waargenomen ; zooals men ziet, is het

hier ook bepaald uitzondering, daar het bij mij in 1898 in 3%,

en in 1899 in 1.78 °/, der gevallen voorkwam,

43. Verhouding der seksen. Gelijk bij welhaast alle

bladwespen, zijn ook bij onze Trichiosoma de wijfjes talrijker dan

de mannetjes. Toch zijn de mannetjes hier betrekkelijk in

grooten getale aanwezig; bij een aantal bladwespen zijn zij nl. meer

of minder zeldzaam, Alles bijeengeteld, onderzocht ik 240 dieren

ten opzichte van de sekse, daarbij zoowel imagines als poppen,

alsook de voorwerpen van mij in 1898 en die, welke in Artis

uitkwamen, alle mederekenend. Van deze 230 waren 70 dd en

160 22 = ongeveer 30°, en 70%.

44, Afmeting der imagines. Deze verschilde zeer

TRICHIOSCMA LUCORUM L. 237

veel. Nadat zij gedroogd waren, hadden de kleinste voorwerpen

eene lengte van 13, bij eene vlucht van 32 mM., de grootste

eene lengte van 21 bij eene vlucht van 48 mM. Een groot en

een klein voorwerp ziet men afgebeeld in Fig, 1 en 2.

15, Gynandromorph exemplaar. Op {1 April 1899

verscheen een voorwerp, dat, inzonderheid wat betreft de uitwen-

dige geslachtswerktuigen, kenmerken van beide seksen vereenigde,

Het anatomisch onderzoek werd dadelijk begonnen, doch is nog

niet voltooid; het zal te zijner tijd afzonderlijk gepubliceerd worden.

16. Hoeveel eieren een Zrichiosomau-wifje herbergt.

Dit onderzocht ik aan verscheidene exemplaren. Elk der ovaria

bestaat uit 16 tot 19 ovariaalbuizen; in het benedengedeelte van

deze laatste bevonden zich rijpe eieren, groen van kleur en 2.5 mM.

lang, bij ruim 1 mM. in doorsnede, en wel veelal ten getale van

2; voorts waren enkele rijpe eieren reeds tot in de vagina afge-

daald. Hoogerop vond ik in elke ovariaalbuis iets minder ontwik-

kelde eieren, dikwijls in elke buis slechts 1. In het dunnere top-

gedeelte van elke buis waren meestal nog 4 of 5 kleine, onont-

wikkelde eieren te zien. Hieronder volgen de getallen voor twee

grootere en één zeer klein exemplaar. Dit laatste, dat betrekkelijk korte

ovariaalbuizen had, bevatte veel minder eieren dan de beide andere

voorwerpen; de rijpe eieren waren echter overal nagenoeg evengroot.

m SS 7

| Aantal | | PA 4

| 7 a A 5 BE Totaal Totaal in

| in | Rijpe | Bijna rijpe | Kleine in de beide

| ae Re | eieren. | eieren. eieren. Min TE

Groote ra ee 9 41 48 IT 86 101 | 144 166 310

lets kleiner $ . .. Iter LG Bin ap) 18 19 85 90 | 138 141 279

Zeer klein Q.... 18 16 18 8 0 5 54 47 72 60 132

47. Parthenogenesis. Zooals bekend is, komt parthe-

nogenesis onder de insecten nergens zoo algemeen voor als bij de

1) Hierbij werd niet op rechts en links gelet, zoodat dit niet aangegeven

kan werden.

Tijdschr. v. Entom. XLII.

238 (DR. J. TH. OUDEMANS)

Hymenoptera; vooral onder de bladwespen zijn er een aantal be-

kend, van welke de onbevruchte eieren toch nakomelingschap op-

leveren. Brengt deze het tot imago, wat niet altijd het geval is,

dan bestaat zij òf 19 alleen uit mannetjes, òf 2° alleen uit wijfjes,

òf 3° uit mannetjes en wijfjes.

Het eerste geval is het meest algemeene en sluit zich aan bij

het thans wel vastgestelde feit, dat uit de onbevruchte eieren der

sociale wespen, hommels, honingbijen en mieren nooit anders dan

manlijke dieren voortkomen, zoowel indien deze eieren gelegd zijn

door onbevruchte koninginnen als door werksters, welke laatste

niet paren. Onlangs werd bovendien door Paulcke !) uitgemaakt,

dat de eieren, welke eene bevruchte bijenkoningin in de voor

darrenlarven bestemde cellen legt, evenmin bevrucht zijn; hij kon

nl. bij microscopisch onderzoek van honderden in zulke cellen zooeven

afgezette eieren nimmer een spoor eener spermatozoide de ontdekken ,

iets wat hem daarentegen niet moeilijk viel bij eieren , welke gelegd

waren in cellen, welke bestemd waren, om werksterlarven te be-

vatten.

Het tweede geval komt o. a. als regel voor bi enkele gal-

wespen, b. v. Cynips kolları Htg., waarvan geene mannetjes be-

staan. Van verscheidene bladwespen, waarvan groote hoeveelheden

gekweekt en steeds enkel wijfjes verkregen werden, is het mede

waarschijnlijk, dat de mannetjes langzamerhand verdwenen zijn;

dat zij nooit bestaan zouden hebben, is wel niet aan te nemen,

Het derde geval werd bij enkele bladwespen waargenomen , vol-

gens Cameron bij Nematus curtispinus Th. (soms) en Hemichroa

rufa Pz. (soms); het werd onlangs door Dr. A. J. van Rossum ?)

geconstateerd voor Clavellaria amerinae L., eene soort naverwant

aan onze Zrichiosoma.

Wat nu deze laatste betreft, nam ik de volgende proef. In Mei

1898 werd een berkenboompje in mijn tuin geheel in een gazen

omhulsel besloten en werden daarbinnen eenige onbevruchte Trichio-

1) Anatom. Anzeiger, XVI. Bd., 1899, p. 474.

2) Tijdschr. voor Entomologie, Dl. XLII, 1899, verslag p. 60.

TRICHIOSOMA LUCORUM TL. 239

soma-wijfjes geplaatst. Weldra zag ik deze bezig met zagen en

eenige weken later ontdekte ik hier en daar jonge larven. Van

deze moeten er echter verscheidene gestorven zijn, want door het

gaas heen kon ik ten slotte niet meer dan 4 volwassen larven

waarnemen, Deze sponnen zich in en eerst eenigen tijd nadat dit

had plaats gehad, opende ik het gaas. Ik vond slechts 3 cocons,

welke klein van stuk waren, nl. alle ongeveer 17 mM. lang.

Slechts één daarvan leverde eene imago, een 4, op 16 April 1899.

Dit was mede een klein voorwerp, lang 15 mM. In de beide

andere cocons was de larve verdroogd. Of nu dit betrekkelijk zeer

ongunstige resultaat op rekening der parthenogenesis gesteld moet

worden, is wel waarschijnlijk, doch staat niet vast. Het zou b. v.

mogelijk kunnen zijn, dat de op Amsterdamschen bodem gekweekte

berk de dieren slecht bekwam enz. Zoover ik weet, werd de soort

hier nooit aangetroffen.

18. Verminking der imaginesonderling. Meer-

malen plaatste ik eenige gelijktijdig uitgekomen imagines bijeen in

kartonnen doozen. Dit had gewoonlijk ten gevolge, dat de dieren

elkander beschadigden; vooral sprieten werden dikwijls afgebeten,

enkele malen ook een poot. Of dieren van dezelfde sekse, dan wel

van beide seksen bijeen waren, maakte geen verschil. Ik meen

dit niet te moeten beschouwen als eene opzettelijke mutileering ,

doch meer als eene poging tot verweer, zoo zij verontrust werden.

In dat geval toch, b. v. zoo men de dieren tegenhoudt of terug-

dringt, sperren zij de forsche kaken open en bijten toe. Hoe ruimer

de doozen waren, hoe minder de voorwerpen, bij gelijke talrijk-

heid, elkander tegenkwamen en hoe minder beschadiging door mij

werd opgemerkt.

19. Geur door de wespen afgegeven. De levende

imagines verspreiden eene eigenaardige geur, voor mij het midden

houdend tusschen die van valeriaan en van versche doperwten.

Heeft men de dieren aangevat, dan blijft de geur aan de hand

merkbaar. Zij is bij beide seksen evensterk ontwikkeld. Het is mij

nog niet mogen gelukken, te ontdekken, waar deze stof, die wel

een klierproduct zal zijn, wordt uitgescheiden.

240 (DR. J. TH. OUDEMANS)

20. Schuilen der uitgekomen imagines in de

ledige cocons. In het insectarium van Artis deed zich het

verschijdsel voor, dat een aantal imagines, met den kop vooruit, in

ledige cocons kropen. Op zichzelf is dit niets bijzonders en kan

men het als het zoeken van eene schuilplaats beschouwen. Doch

zeer merkwaardig is de wijze, waarop de wespen den cocon weder

verlieten, zoo zij daartoe neiging gevoelden. In plaats van zich

achterwaarts te bewegen, waaraan geene bezwaren in

den weg stonden, beten zij den cocon voor de tweede maal

open. Na het verlaten was van dien cocon dan alleen een cylindrisch ,

aan beide zijden open gedeelte over. In Fig. 14, 15 en 16 ziet men

eenige hierop betrekking hebbende afbeeldingen. Zou de verklaring

deze wezen, dat de wesp door haar instinct als ’t ware ge-

dwongen wordt, als zij een coconeinde voor zich heeft, dit door

te bijten, in plaats van den in dit geval gemakkelijken weg achter-

waarts te kiezen ?

21. Proterandrie der sluipwespen.. Dat vele insecten

proterandrisch zijn, m. a. w. dat de mannetjes vroeger. verschijnen dan

de wijfjes, is bekend genoeg. Vooral bij de Hymenoptera is dit een

vrij algemeen verschijnsel; het kan daar op twee manieren tot

stand komen, nl. 1°. doordien de manlijke dieren vroeger de pop

verlaten dan de vrouwelijke, wat weder berust op een sneller

volwassen zijn der manlijke larve, of op een korteren poptoestand

der manlijke pop, of op beide — of 2°. doordien de manlijke imagines,

evenals de vrouwelijke reeds lang uitgekomen, doch nog in den

cocon of het popverblijf vertoevend, dit vroeger verlaten dan gene.

Dit laatste is o. a. bij verscheidene voorjaarsbijen het geval, die

als imago overwinteren.

Wat nu de sluipwespen betreft, die ik uit mijne Trichiosoma-

cocons verkreeg, zoo kwamen de mannetjes niet alleen gemid-

deld vroeger uit dan de wijfjes, doch ook absoluut, d. w. z.,

dat alle mannetjes reeds verschenen waren voordat het

eerste wijfje uitkwam. De eerste vertoonden zich nl. tusschen

16 en 28 Mei, de laatste van 2 Juni af. De heer Polak nam in

het inseetarium hetzelfde waar; daar verschenen de mannetjes

TRICHIOSOMA LUCORUM L. 241

tusschen 21 en 28 Mei, de wijfjes van 3 Juni af. De hoogere

temperatuur , waaraan mijne cocons tijdelijk waren blootgesteld ge-

weest, zie onder 14, had hier dus geen noemenswaardig versnel-

lenden invloed op de ontwikkeling dezer dieren gehad, vrij zeker

wel omdat deze viel in een stadium, waarin de ontwikkeling

tot imago nog niet of ternauwernood was aangevangen. Vermoedelijk

waren zij toen nl. nog larve en niet eens ingesponnen. Een cocon,

die voortdurend in een verwarmd vertrek verbleef, leverde

reeds op 7 Mei de imago.

23. Sluipwespen, welke niet uitkwamen. Van

de 96 onder 5 ‚f vermelde sluipwespen, kwamen er 83 uit, 2

stierven als imago binnen den bladwespcocon, 2 als pop en 9 als

larve.

Kan ik in het voorjaar 1900 weder over eene groote hoeveel-

heid cocons beschikken, dan hoop ik deze proeven voort te zetten.

VERKLARING DER AFBEELDINGEN,

Alles in natuurlijke grootte naar photographieën *).

4. Zeer groote imago, 3.

2. Zeer kleine imago, d.

3. Kluwen van 10 bijeengesponnen cocons. Bij 4 ziet men 3

cocons, welker kapjes wel losgeknipt werden, doch niet

konden worden opgelicht, daar andere cocons dit verhin-

derden; verg. ook fig. 9, 10 en 11.

Twee cocons, in tegenovergestelde richting aangelegd en dus

ook geopend. Bij 5 heeft eene tweede insnijding de opening

vergroot, welke eerst te klein was, om de imago door te

laten; zie ook fig. 8.

1) De photographieën werden welwillend vervaardigd door Mevrouw

J. Crommelin—Tutein Nolthenius, wie ik bij deze voor hare gewaardeerde

hulp ten zeerste dank zeg.

(DR. J. TH. OUDEMANS) TRICHIOSOMA LUCORUM L.

Cocon, waarvan een zeer groot kapje werd afgeknipt, evenals

bij die, waar men in fig. 9 inziet.

Cocon, waarvan een zeer klein kapje werd afgeknipt.

Cocon, waarbij de snede bij het openbijten in eene schroeflijn

gevoerd werd.

Cocon, waarvan de opening door eene tweede insnijding ver-

groot werd; het daarbij afgesneden stuk 5 is door eigen veer-

kracht een weinig ingerold; verg. ook fig. 44.

9 en 10. Cocons, welker kapjes, a, wel losgeknipt , doch niet afge-

dee

13.

14.

15.

16.

47.

18.

licht konden worden, daar andere cocons in den weg zaten;

verg. ook fig. 3a.

Een dergelijke cocon, waaruit de imago langzamerhand een

geheelen ring wegbeet, doch er toch nog niet in slaagde,

naar buiten te komen. Kop en voorpooten der imago zijn

zichtbaar.

Cocon, tweemaal gebruikt. Bij e ziet men den nieuwen cocon

buiten den ouden als met een kapje uitsteken. De grens is

in de reproductie niet duidelijk, doch bevindt zich daar, waar

het glimlicht op den ouden cocon van boven plotseling eindigt.

Een dergelijke cocon; de nieuwe, binnenste cocon is hier

echter veel kleiner en bleef een eind beneden den open rand

van den ouden cocon.

Ledige cocon, waarin zich eene imago verscholen heeft. Bij

d de vleugels, bij e de achterlijfsspits van deze imago.

Hetzelfde, doch hier is de imago bezig , hare schuilplaats weder

te verlaten, nl. bij f, waar deze wordt opengeknipt. Alleen

de vleugeltoppen, d, zijn nog zichtbaar.

Hetzelfde, nadat de imago, die bij g den cocon binnenging,

dezen bij 2 weder heeft verlaten.

Cocon, door eene sluipwesp verlaten; de kleine, daarbij ge-

maakte opening, bevindt zich aan het boveneinde,

Een dergelijke cocon, geopend , om daarbinnen den witachtigen

sluipwespcocon, #, te doen zien.

243

ACARIDAE.

Antennophorus pubescens Wasm. p. 164,

168.

5 Uhlmanni Hal. p. 162, 164,

166, 168.

Cilliba comata Leon. p. 163, 164, 169.

n pandata Mich. p.163, 165, 169.

Disparipes nudus Berl. p. 162.

RENT SDeC D 102, 100!

Eremoeus cymba Nic. p. 161.

Gamasus crassipes p. 161.

Glyphopsis Bostocki Mich. p. 163.

= coccinea Mich p. 161, 162,

164, 165, 168.

n formicariae Lubb. p. 164,

166, 168.

" lamellosa Canestr. p. 163,

164, 166.

Histiosoma rostroserratum Megn. p.161.

Holaspus terreus Can. p. 161.

Leiosoma similis p. 141.

Loelaps Canestrinii Ber].

n laevis Mich. p. 161, 166.

myrmecophilus Berl. p. 160,

164, 165,

166, 167.

161, 162, 163,

n nov. spec. p. 165.

ni oophilus Wasm. p. 160, 161,

162, 166, 167.

| ovalis Mon. d. 161.

plexippus Mich. p. 162

Oribata alata p. 161.

Rhyncholophus regalis Koch. p. 161.

Scutovertex sculptus p. 161.

Seiodes histrionicus Berl. p. 163.

Tegeocranus labyrinthicus p. 161.

Tyroglyphus Wasmanni Mon. p. 162,

169.

Uropoda hamulifera Mich. p. 163.

> Krameri Canestr: p. 162, 163.

n Ricasoliana Berl. p. 162,

5 spatulifera Bon. p. 161.

: vegetans p. 161, 168.

p. 165, 166.

7 cuneifer Mich. p. 160, 161,

162, 165, 166, 167.

COLEOPTERA.

Abax ater Vill. p. 191.

Acilius sulcatus L. p. 196.

Acupalpus meridianus L. p. 192.

Agabus chalconotus Panz. p. 195.

Agathidium (genus) p. 204.

Agonum marginatum L. p. 191.

Agyrtus (genus) p. 204.

Aleochara fuscipes Grav. p. 198.

n lanuginosus Grav. p. 198.

Amara spreta Dej. p. 191.

Amphycillis (genus) p. 204.

Anisodactylus binotatus F. p. 192.

Anisotoma dubia Kugel. p. 204.

Anthobium sorbi Gyll. p. 201.

Atemeles pubicornis Bris. p. 159.

Atheta castanoptera Mann. p. 198.

Brachynus crepitans L. p. 194.

; explodens Dfts. p. 194.

Badister bipustulatus F. p. 192.

Balaninus spec. (larva). V. p. 23.

Bembidium ustulatum L. p. 190.

Bolitobius atricapillus F. p. 199.

Broscus cephalotes L. p. 189.

Cafius xantholoma Grav. p. 200.

Calathus erratus Sahlb. p. 190.

“ fuseipes Goeze p. 190.

3 fuscus F. p. 190.

micropterus Dfts. p. 190.

n mollis Mrsh. p. 190.

"i piceus Mrsh. p. 190.

Calosoma auropunctatum Hbst. p. 160.

-sycophanta L. p. 187.

Carabus granulatus L. p. 187.

Cephennium thoracicum Müll. p. 202.

Chennium bituberculatum Ltr. p. 158.

Chlaenius nitidulus Schrk. p. 193.

Choleva angustata F. p. 203.

Cicindela (genus) p. 186.

Clidicus grandis Casteln. p. 202.

Clivina fossor L. p. 189.

Clambidae (Familie) p. 205.

Coelambus impresso-punctatus Schall.

p. 195.

1) Waar vóór het cijfer der bladzijde eene V geplaatst is, wordt de paginatuur

der Verslagen bedoeld,

244

Colonini (Familie) p. 203.

Colymbetes fusens L. p. 195.

Conurus pubescens Gray. p. 199.

Cychrus (genus) p. 187.

Demetrias atricapillus L. p. 193.

imperialis Germ. p. 193.

monostigma Sam. p. 193.

”

Dendrophilus punctatus Hbst. p. 158.

Dendroctonus micans Kugel. V. p. 6.

Dichirotrichus pubescens "Payk. p. 192.

Dinarda dentata var. minor Wasm. p. 159.

Dromius agilis F. p. 19.

5 nigriventris Thoms. p.

quadrimaculatns L. p. 193.

en sigma Rossi p. 193.

Dyschirius globusus Hbst. p. 189.

5 thoracicus Rossi p. 189.

Dytiscus marginalis L. p. 196.

Elaphrus cupreus Dfts. p. 188.

Emphylus glaber Gyll. p. 159.

Emus maxillosus L. p. 199.

Gnypeta carbonaria Mannh. p. 198.

Gyrinus natator L. p. 196.

Habrocerus capillaricornis Grav. p. 198.

Haliplus ruficollis de Geer p. 194.

Harpalus ruficornis F. p. 191.

Hetaerius (genus) p. 207.

Hister quadrimaculatus L. p. 206.

n unicolor L. p. 206.

Hololepta plana Fuessly p. 206.

Hydroporus dorsalis F. p. 19.

Hygrobia tarda Hbst. p. 194.

Hygrotus versicolor Schall. p. 194.

Hylastes palliatus Gyll. V. p. 4.

Hylesinus crenatus F. V. p. 5.

5 fraxini F. V. p. 4, 5.

Hyphydrus ferrugineus L. p. 194.

Ilybius fuliginosus F. p. 195.

Laccophilus hyalinus de Geer p. 195.

Lathrobium fulvipenne Grav. p. 200.

Lebia cyanocephala L. p. 193.

Leïstus rufescens F. p. 187. «

Loricera pilicornis F. p. 184.

Megarthrus depressus Payk. p. 201.

Metabletus foveatus Fourc. p. 193.

= pallipes Dej. p. 193.

pe truncatellus L. p. 193.

Micropeplus porcatus Payk. p. 202.

Myelophilus minor Hart. V. p. 4.

Myelophus piniperda L. V. p. 4.

Myrmedonia (genus) p. 198.

Nebria cursor Miill. p. 187.

Necrophorus humator F. p. 204.

= vespillo L. p. 204.

Pi vespilloides Hbst. p.

Nossidium (genus) p. 206.

Noterus clavicornis de Geer p. 195.

a crassicornis Müll. p. 195.

Notiophilus aquaticus L. p. 188.

Ocypus picipennis F. p. 200.

Odacantha melanura L. p. 193.

204.

193.

Olophrum piceum Gyll. 201.

Omalium rivulare Payk. p. 201.

Omophron limbatum F. p. 188.

Onthophilus striatus Forst. p. 207.

Orthoperus brunnipes Gyll. p. 205.

Oxyporus rufus L. p. 201.

Oxytelus rugosus F. p. 201.

Paederus littoralis Grav. p. 200.

Panagaeus crux-major L. p. 198.

Parmulus (genus) p. 205.

Paromalus flavicornis Hbst. p. 206.

Patrobus excavatus Payk. p. 190.

Peltodytes caesus Dfts. p. 194.

Philonthus politus F. p. 200.

9 splendens F. p. 200.

Platynus ruficornis Goeze p. 191.

Platypsyllus castoris Ritsema p. 203.

Poecilus cupreus Leske p. 191.

Prionius coriarius L. V. p. 31.

Procrustes coriaceus L. p. 187.

Pselaphus Heisei Hbst. p. 202.

Ptenidium evanescens Marsh. p. 206.

Pterostichus nigritus F. p. 190.

È vulgaris L. D 190.

Quedius cruentus Ol. V. p. 68.

mesomelinus Een p: 199:

Reichenbachia Helferi Schmidt p. 202.

Rhantus punctatus Fourer p. 195.

Saprinus aeneus F. p. 207.

5 immundus Gyll. p. 207.

Scaphidium quadrimaculatum Oliv.

p. 206.

Scaphosoma agaricinum L. p. 206.

Scolytus destructor Oliv. V. p. 4.

multistriatus Marsh. V. p.d

pruni Ratz. V. p. 5.

Ratzeburgi Janson V. p. 4, 5.

a rugulosus Ratz. V. p. 5.

Scydmaenus tarsatus Müil. en Kunze

p. 202.

”

Silpha atrata L. p. 205.

n obscura L. p. 203.

I thoracica L. p. 203.

Sphodrus leucophthalmus L. p. 190.

Staphylinus olens Miill. p. 199.

Stenelophus mixtus Hbst. p. 192.

Stenus biguttatus L. p. 201.

is bipuuctatus Er. p. 201.

Tachynus flavipes F. p. 199.

5 rufipes de Geer p. 199.

Tachypus flavipes L. p. 189.

Tomicus bidentatus Hbst. V. p. 4.

chalcographus L. V. p. 5.

curvidens Germ. V. p. 5.

n laricis F. V. p. 5

sexdentatus Boerner V. p. 5.

A typographus L. V. p. 4, 5.

Trechus quadristriatus Schrank. p. 190.

Trichopteryx grandicollis Mann. p. 206.

Trypodendron lineatum Oliv. V. p. 4, 5.

Xantholinus glaber Nordm. p. 158.

”

Xantholinus punctulatus Payk. p. 200.

Xestobium tessulatum F. V. p. 68.

Zabrus tenebrioides Goeze p. 191.

DIPTERA.

Cenopogon volcatus Walk. p. 46.

Chlorops argenteus F. p. 57.

Cobboldia elephantis Cobb. p. 46.

Comastus pulchellus v.d. Wulp p. 53.

Cyclopodia Horsfieldi de Meyere p. 153.

Dacus concisus Walk. p. 46.

Dasypogon Ambryon Walk. p. 54.

Eniconeura fenestralis Macq. p. 55.

Eristalis postscriptus Walk. p. 56.

Gyrostigma sumatrensis Brauer p. 46.

Hippobosca aegyptiaca Macq. p. 46.

Lamprogaster tetyroïdes Walk. p. 56.

Lipara lucens Meig. V. p. 31.

Meracantha Macq. (genus) p. 57.

Monardia Van der Wulpi de Meyere

p. 143, V. p. 58.

Nycteribia spec. V. p. 29.

Platystoma atomaria Walk. p. 46.

Promachus leoninus Loew p. 45, V.p. 24.

Ptilona sexmaculata v. d. Wulp p. 56.

Salduba melauaria Walk. p. 54.

Solenaspis Beccarii Ost.-Sack. p. 56.

Sophira Walk (genus) p. 56.

Sphiximorpha Rond. (genus) p. 54.

Tachina larvarum L. V. p. 29.

Trypeta violacea Wied. V. p. 23.

Urophora vittithorax Macq. p. 53.

Xangelina Walk. (genus) p. 56.

HEMIPTERA.

Camptopus lateralis Germ. p. 19.

Ceratocombus coleoptratus Zett. p. 35.

Coptosoma globus F. p. 17.

Harpactor erythropus L. p. 21.

Pachymerus adspersus M. p. 20.

Palomena spec. V. p. 51.

Salda palustris Del. p. 35.

„ marginalis Fall. p. 35.

HYMENOPTERA.

Ageniaspis fuscicollis Dalm. V. p. 55.

Andricus inflator Hart V. p. 32..

Aulax rhoeadis V. p. 32.

Cimbex connata Schrank V. p. 61.

tem orator. 0,109!

sol utea Ta Vp. 04

Clavellaria Amerinae L. V. p. 7, 60.

Crabro vagus L. V. p. 53

Eumenes spec. V. p. 32.

Formica exsecta Nyl. p. 161.

n fusca L. p. 159, 162, 170.

n pratensis de Geer p. 161.

5 rufa L. p. 159, 160, 170.

Formica rufibarbis F. p. 162.

sanguinea Latr. p. 161.

Habrytis brevicornis Ratz. V. p. 5

Ichneumon fusorius L. V. p 71.

Lasius alienus Forst. p. 163.

„ brunneus Latr. p. 163, 170.

flavus de Geer p. 164.

» fuliginosus Latr. p. 158, 162,

170.

mixtus Nyl. p. 163.

niger L. p. 162,

umbratus Nyl. p. 163.

Lithomastix truncatella Dalm. V. p.55.

Myrmica scabrinodis Nyl. p. 155.

Rhodites rosae L. V. p. 51

Solenopsia imitatrix Wasm. p. 171.

Solenopsis fugax Latr. p. 165, 171.

Spudasiica petiolaris C. Thoms. V. p. 55.

Tapinoma erraticum Latr p. 165.

Tetramopria auricincta Wasm. p. 171.

n cincticollis Wasm. p. 171.

Tetramorium cespitum L. p. 158,165,

171%

223; V.

p- 66.

5 silvatica Leach V. p. 13.

Tropidopria brunneus Wasm. p. 170.

conica F. p. 171.

5 formicariae Wasm. p. 170.

5 fuliginosa p. 170.

nov. spec? p. 170.

Trichiosoma Jucorum L. p.

n»

”

LEPIDOPTERA.

Acherontia Atropos L. p. 53.

Acidalia Emutaria Hbn. Az 39.

Laquearia H. S. p. 40.

Aciptilia Baliodactyla Zei. Ven 022002

» Galactodactyla Hbn. V. p. 49.

Agathodes Caliginosalis Snell. p. 76.

Agrotis (genus) p. 115.

Augur F. p. 132.

Baja F. p. 116, 126.

Brunnea F. p. 128.

Castanea Esp. p. 128.

Cinerea Hbn. p. 122, 136.

Comes Hbn. p. 124.

Corticea Hbn. p. 134.

Cursoria Hbn. p. 136.

Dahlii Hbn. p. 130.

Ditrapezium Bkh. p. 128.

Festiva Hbn. p. 128.

Fimbria L. p. 124.

Glareosa Esp. p. 130.

Janthina Esp. p. 124.

Lidia Cram. p. 134.

Molothina Esp. p. 130.

Nigricans L. p. 134.

Obelisca Hbn. p. 134.

Obscura Brahm. p. 122, 132.

Occulta L. p. 126.

246

Agrotis Orbona Hfn. p. 124.

3 Plecta L. p. 130.

5 Praecox L. p. 121, 122, 132.

5 Prasina F. p. 124.

5 Pronuba L. p. 124.

5 Putris L. p. 130.

5 Ripae Hbn. p. 136.

È Rubi View. p. 128.

5 Saucia Hbn. p. 128.

6 Segetum Schiff. p. 122, 154.

3 Signum F. p. 121, 130.

5 Simulans Hfn. p. 132.

; Sobrina Gn. p. 126.

ci Strigula Thb. p. 130.

5 Triangulum Hfn. p. 128.

5 Tritici L. p. 134.

5 Umbrosa Hbn. p. 130.

Vestigialis v. Rottb. p. 132.

= Xanthographa F. Di 121, 130.

Ypsilon v. Rottb. 132.

Aporodes Nanalis Christ. p. 58.

Argynnis Aglaja L. V. p. 21.

Selene Schiff V. p. 18, 67.

Blepharomastix Eborinalis Snell. p. 81.

5 Obscuralis Snell. p. 82.

Ochreocapitalis Rag. p. 83.

”

Boarmia Crepuscularia Hbn. V. p.19.

Bombyx Mori L. V. p. 15.

a Neustria L. up p- 67.

E Pint Lave

BritoliisWe@V. N p. 33.

Calamotropha Paludella Hbn. V. p. 18.

Calymnia Trapezina L. V. p. 18.

Carthade Caecalis Snell. p. 92.

Chobera Cultralis Snell. p. 89.

» Pallida Moore p. 88

Cindaphia Bicoloralis Guen. p. 92

Cochylis Ambiguella Hbn. V. p. 14.

Coenonympha Satyrion Esp. V. p. 2

Cometura Leuculalis Snell. p. 83.

Craniophora Ligustri W. V. var. Olivacea

Tutt p. 97 en V. p. 17.

Crocidophora Extenualis Snell. p. 63.

Crossophora Microthyralis Snell. p. 89.

Deanolis Sublimbalis Snell. p. 70.

Deilephila Porcellus L. var. Suellus

Staud. V. p. 21.

Diagora Persimilis Moore p. 105.

Drepana Cyanocera Snell. p. 111.

Elosita Fuscocilialis Snell. p. 59.

Entephria Tabidialis Snell. p. 86.

Epinephele Janira L. var. V. p. 2.

Euploea Goudoti Boisd. V. p. 56.

» Leucostictos Gmel. V. p. 56.

» Midamus L. V. p. 56.

» Radamanthus F. p. 101.

Eustenia Acuminatalis Snell. p. 80.

Filodes Decoloralis Snell. p. 66.

Glyphodes Proximalis Snell. p. 72.

x Pulverulentalis Hps. p. 74.

= Substolalis Snell. p. 73.

Gortyna Ochracea Hbn. p. 2.

Hestina Oberthuri Leech p. 105.

Heterocnephes Incisalis Snell. p. 74.

5 Reniferalis Snell p. 74.

Hoplisa Soricalis Snell. p. 68.

Incurvaria Capitella L. p. 209.

Lasiocampa Pini L. V. p. 22.

Leucania Albipuncta F. V. p. 19.

Leucinodes Bilinealis Snell. p. 9.

es Unilinealis Snell. p. 94.

Limnaecia Phragmitella Staint. V. p.17

Lithosia Muscerda Hfn. V. p. 19.

A id. var. Immaculata Oudem.

as 28)

Lycaena Argus L. p. 37.

Bathinia Snell. p. 212.

Melitaea Athalia Esp. var. Navarina

Selys-L. p. 38.

> Aurinia v. Rottb. p. 38.

Metasiodes Meyrick (genus) p. 76.

Milionia Zonea Moore var. Pryeri Druce

p. 112.

Neuronia Cespitis F. N su, 18.

Nonagria Cannae O.

5 acinar “Hatch. Dede

n Neurica Hbn. p. 1.

Nexa Hbn. p. 2:

er Rufa Haw. p. 1, È

5 Sparganii Esp. p.

Typhae Esp. p. 2.

Nyctemera Kinibalina Staud. p. 110.

pe Ludekingii Snell. v. Voll.

p. 108.

Omiza Simplaria Snell. p. 118.

Orobena Lygialis Snell. p. 60.

Orrholia Erythrocephala F. V. p. 22.

5 Vaccini L. var. en

Hbn.

Papilio Priamus L. var. Lydius Pd.

V. p. 50.

Pieris Brassicae L. V p. 32.

ee Nappe

a Rapae LV pulls:

Platamonia Medinalis Snell. p. 85.

Platysamia Cecropia L. V. p. 22.

Plusia Festucae L. p. 54

„ Moneta F. V. p. 50.

Polyommatus Hippothoé L. V. p. 21.

= Phlaeas L. var. Schmidtii

Gerh. V. p. 20.

Porthesia Chrysorrhoea L. V. p. 15.

Psyche Graslinella Boisd. V. p. 52.

n Villosella O. V. p. 52.

Sciapteron Tabaniforme v. Rottb. V.

p. 20, 23.

Senta Maritima Tausch. V. p. 21.

Sesia Asiliformis v. Rottb. V. p. 20.

Setina Irrorella L. V. p. 19, 67.

Steniodes Costipunctalis Snell. p. 77.

Syrichthus Malvae L. V. p. 18.

Tabidia Craterodes Meyr. p. 61.

= Flexulalis Snell. p. 62.

Thecla W-Album Knoch. p. 38.

Urapteryx Sambucaria L. V. p. 52.

Vanessa Io L. V. p. 67.

Xystophora Palustrella Dougl. V. p. 17.

ORTHOPTERA.

Forficula auricularia L. V. p. 15.

ALGEMEENE ZAKEN

Albarda (Mr. J. Herman),

Eerelid, overleden .

Albarda (Mr. W.), Begunsti-

ger, overleden 3

Aanvullingen enz. van den

Catalogus der Diptera van

Zuid- Azië SE

Bibliotheek Hartogh- -Heys,

Nieuwe Catalogus VD 2:

Bibliotheek, Nieuwe inrig-

tinge deri). 5

Boekaankondiging, W. F. Kirby,

Handbook to the order Le-

pidoptera - = pe

— — — Tutt, A natural

history of the British Le-

pidoptera Bi e TREE

— — — Dr. Everts, Co-

leoptera Neerlandica, DeelI. p. 219.

Brief aan het Bestuur van

het Natuur- en Genees-

kundig Congres . Vespe 41

V. p. 37.

VD AO

EVER 24.

V. p. 46.

Groll (H. W.), Bestuurslid ,

ni 3 aV.-7.742:

Horst (Dr. R.), gewoon lid,

bedankt . Vip. 40!

Kannegieter (J. Zi ), gewoon

lid, overleden. VERD

Mededeelingen over den tarsus

bij de Diptera. M: DOU:

Nieuwe begunstigers . AND EL:

Nieuwe leden. <7 Vi ps 40;

Ooster (Mr. F.), Begunstiger,

overleden i SVEN 338

Proeven met Röntgenstralen. Vesper:

Reisberigten van Mr. M. C.

Piepers det «VET pie20?

Salvin (0.), Eerelid, overleden V. p. 37.

Six (G. A), gewoon lid, over-

leden. ‘. AVID: 91%

Spiralbänder van i, Karlinger

te Weenen . 5 VERDERS

Springende Hymenopteren-

Cocons : V. p. 55.

Uitnoodiging tot deelneming

aan de Parijsche tentoon-

stelling . . - =. Verp. 41,43.

Verplaatsing Fonds Tijdschrift V. p. 47.

Veth (Dr. H. J.), benoemd als

Bestuurslid. : . V. p. 48.

Voorbeelden van vernielingen

door schorskevers

V. p.

Voordragten met lichtbeelden We a ee

Vorderman (Dr AG),

noemd als ee

lid.

av.

IP vo

n OP ria

+ casio

J ik al

na LS

HAL VE

i PONT vat CL || di 7 7 À

1 da A i 7 FR a n

Frau VE 17 1 u 2 a i r N

ul PRETE SC x et Ps

i nu 11 nu Aj u n 7 u

elis my vx L'EST VEN | Mili pf Der

n = CHA 110 QU, DS | si wh NI

rar ny RAE |),

È È | | a. i A pe A

N IT re RES i aie min do

: er i 7 : ot ‘Ag @ mpg

7 ni | 5

A 7 Sey . vi Ge EA ni DS E ' ivy i

. u Dr i u nn Pas it = N i Py obi u . sl

Ekempers del. EWM Trap impr AJ Wendel sculps.

Achtervleugels van Coleoptera.

KKempers del. PWMTrap impr. AJ Wendel seul

Achtertleugels van Coleoptera.

DES B LIKE Pl 133

Autotypie L. v. LEER.

JT. OR. “Phot,

Trichiosoma lucorum L.

Tous les Journaux et ouvrages, destinés à la Société entomolo-

gique des Pays-Bas, doivent être adressés, autant que possible

par la poste au Secrétaire:

Monsieur D. van DER Hoop,

Scheepstimmermanslaan 7

Rotterdam.

L’expedition du «Tijdschrift voor Entomologie» est faite par lui.

Si l’on n’aurait pas reçu le numéro précédent, on est prié de

lui adresser sa réclamation sans aucun retard, parce qu'il ne

lui serait pas possible de faire droit à des réclamations tardives. —

Tous les journaux et ouvrages, destinés à la Société entomolo-

gique des Pays-Bas, doivent être adressés, autant que possible

par la poste au Secrétaire:

Monsieur D. vAN DER Hoop,

Scheepstimmermanslaan 7

Rotterdam.

L’expedition du « Tijdschrift voor Entomologie» est faite par lui.

Si l’on n’aurait pas reçu le numéro précédent, on est prié de

lui adresser sa réclamation sans aucun retard, parce qu'il ne

lui serait pas possible de faire droit à des réclamations tardives.

Tous les journaux et ouvrages, destinés à la Société entomolo-

gique des Pays-Bas, doivent être adressés, autant que possible -

par la poste, au Secrétaire:

Monsieur D. van DER Hoop,

Scheepstimmermanslaan 7

Rotterdam.

L'expédition du « Tijdschrift voor Entomologie» est faite par lui.

Si l’on n’aurait pas recu le numéro précédent, on est prié de

lui adresser sa réclamation sans aucun retard, parce qu'il ne

lui serait pas possible de faire droit à des réclamations tardives.

{

7 D

N NI |

N î r hat :

a) IT

} Di eb NAI

a OT Beh

RE A 7 7 ur i L li il

| u « m A We rue ie

| ERREGT ie Da ne x 10.) LR TE |

> À Un ie N ii VEN AR AD [TA

. Dina MN HN VA

w ver, i i \

{ LUN 4 | Lu fj J i i i N

N À Fi i a, [PS La) d TA NN 1 7

DANCE 1 +, Ton A : à JI ML ij ddl”, IA

4 i We WEAR zi), AN RATE Ari AIT KEN NY i

moray uf NU CIN i : FR | A on ’ | LAINE

; ; j y 7

¥ AL

Di B n 1A rte er

AIRES ; RN SALT

È 1 I na! 2

f J u

A ,

0 | bles

di { } 1

ne u

} x An

PR 41 ‘ \ Ù \

TRE pa WAN PSW DV RETTO | i I i

ì D > Ù a VALI 1 I AN TANT i r

qu hry RANA, RE Se OE AI At x di) HET?

had N : x (ENT, APN ini’ nil

LAS Ur er Vl Bie LA

hl (A! i | si 7 R And il Î

EN 1 | [PU fi dì

Per i ñ 4 :

7 A mi Pr Was ke i 4 h Li d i

LA 4 a. y JA, “| Ku, ar li h 1 a 4 ie o) Un | | In | A N A (I

UA ne RR n FLE Pa: L | CAT LAAT 10 VR a VINK ALL

Er EI AAN D ele ALT ER | EN) NOT [RSR i ARTAN TI

| iy Kam Rn. | Ar LA ARIS ay,

iif) Ry

Vi pe HEM

È N ‘AS on

NME i) taht? io HU o

DT I VOI

\ Pi i |

F . LE D aij Bà hi

if 4 |

dl id { (1 i è

u + 4 5

1 | : i zur Co

i A 1 ] |

I { 7 a N

To) 4 \ i

d 4 A TI a

| A j N

1 fi alah ni ,

4 I Ù : ta LA DE

\ i Lary as

| a Mal

à i | ;

Ù | (yen! Wi MO Ak LOS

a i " ps t

my . Vv A | 5 ì

i cr Ve)

| Ù 4 5 NEN,

{ : } : i

| TEA h

4 ù on i i i (ET

ELA A 8 Y Te An

à ’ u nl

1 1 4 4 2 b ; i

dr B fi Li 4

‘ f

{ 2 4

} if 2 LI LI 1 À : LA |

AP È EEG

0 f 5

uti di L

2 ì J PA

| } i

È ) LC A ©

a Paar IR LUN,

1 i Mi & US i

pa ci "

Di re \ Ze

i 1 |

; | h L Pa

i È ; j | ei | 7

vi FN LE ’ N

è è a Y la hy

» Al u à Li

Va) SA? IL j he

us 18 KA i i

Pi , A sed i

N È = ‘ el

me i uy ae ¥ li ‘ i

: D Sa AL n i

; mn a

Mi i! IE 4

I) x

A à Kik f

DI J vi DA f. À

TA, Le k B MON

§ i

| 11,9 Le LA y 1

ALs à LULA

\ MINT us |

Vi j i

È \ e NANDO ANI

f 4 ì Ù

1 4 I

N FRE )

R I d'

è ; - | ti 4

LO, VON

Ta N ì \ PT} f

i] 4 CHAT 0] ' pl)

di RAT i AC |

à i

J B

| 7

Pid

a vd

MA Li | A

j rh.

: Ja

LUN |

Li Ga : lj

RO SLE HG CAMO AIMED Be ee re oe ATT SAR PAS RIE RE Re es rs me

EEN RÉEL CIO ER ME CTP ETC EE PROCS

“ se ~ N ? = -

— a : = =

= - - - 5 :

ee < = < x - - 5 Aww

Fagen +

EI en A

A Tee AI

ty pénales

u En

pe, gie er rien bare atb rn ; :

ERLE ed LPS PS FARA er Re

O PRE RS

Gut apra tea età tee

N = art

Pyros

oF, 3

È nan ENTE

EE ET Pe CRS em Ca i 2

es apo

TE TER EEE ira a EEEN

an a SR LS Pv Rn mo vue REA al nen

tes wagen EE PRE” ae Se En

2 UB AO IGE te mn)

peer meine

ag egen Eee ag a

PTE vege Se eh epe nd

Ed ra è

ASS LOS

, LURATE

SOSTA

ALY A POP CRESS

Sen VR aperte ent A

nn ua ee ee

RA en.

DEE ALE

Eee

gt rares re

ét

NEE >

D = Es EE crops SR MG En à

A re eg Me RSA NETS gg i i On ren Là

ae EE EEE EE a VELEN EE RTE Tj in EE

vun ga ae

BELAY.

RED ES RR SEAS

rues

SP UOTE AE

Ge A EN I UT

AEN NE DI

U MEAD APRI

roi EEE ci I anes

See ora à . epen 3 nee geerte eur es et

SE ES ee x a ARE vire DE >

er et cei ba ke te 2 pd ENS ten ‘4

ware OIE Ot OFF er Fri net fren) pee

roan LAS

Sota sh he | etti

nee RE Ran

ee nie Paket ee?

N Kan n yey E appia ie”

t re È oct n ee < ex LE à

CDR UD Len

astra in

‘i pr m x IE ee

etes ers Gare Dhn n -

Ae OF ren stow vi rg “ur i 2 i in Er

Bj ee pa aay ? n 4 LE et pt AND EM ast per EE IAA

RE i ALDI > - i

WEI tri AP ee nd OV Pr nea