CUI

à n i

Di | ORN }

LI 10 pee à UN CR ARRET TAN AU RE | |

Be. tue IDEE EHRT RI UE ON OA BE i ot à!

CANNED A DAL n Res) PSE YO

MFA AET, \ PIA SrL AOL | VA In im AA i Di

li NUMA tu he ot ANO i j | i ay N

\ La Lt | ad ;

‘AA 7 ir NAN AN j Ì

SENI MIR NE à i ERA |

mM A Hi y ti N in il, | 4 iS di j Ni x DIA Ne i ei, | Ur ANA x 19 VALI I |

| ja Ta Ae Ha? Fe NA a Ma TU AR A RATTI) Da ¥

vi Len Br cya) Ay as ™

VHS |

| » ye OS hd

mn 1 i

i f N, À ONE FA a Ù IR | IN

my Ù | N i y a ne i Cai ti à } ye pui à | i = La i M I i : uy AGRE MAT | wo

JL PRON IA a ES ROUEN PI DR Ava BERN RA IRN RR A, Ady

ll Oil Pile) ptt HV) I JUNGES TEE IE, hy a A RANT AUTEUR Ae, se È le

19 u yal it CV, ried, N Mop: ADN IE i An hi PCA Sa nae eee

vi N I (A j x Sa ee NO N fi A ui A PEN fi ip i QE ti DOP fala re

NE ur ¥ PE EN DIL vy | et a IVA) fi ii; LA IB i di {! }

Beh DA a TR AR IL MO MURA CA ne u ALATI x

AUT CIA an Re Ma LE à BAC AA ti él

Li (I BIL i } MR Las vi i

PORTE" te vt my pe fi it I u TT KENN. Wi ?

UE n N wu fad is Wy u I B | AAC im 7 À IM i di V ? ni I Wi

a Zu en ij LÀ | 14 L iy pk tal JA or LY " mer Du AO ‘ i

Y A y RT SE PDA ita do dé ti A Vo \ A a

DI SP tar NASD

(AL, OR Ur JR SALLE AI Wy REN N) m.

RL UI AN. | Not en ORT EL RN

i 1: ver il DU NN LR Cie | i 1) Li N

i È È NAAR, ATEN QUA | fi x 4

N AI un | | 1 Ù

nr (iy iw Alien) Jen

} à 1e il iù

ut \ DI (

{ f ; at Di Mi ]

1 Al £

N'y È a | Ji % N ;

| : M 2 i = fi et TETE er

(a BR lie, ni | i

hf MEW Er |

f Y 1 i À IN Ù | i i on A

Ul hi ‘4 i À

a, | j QUE TUR 9 Ren ¥ \4

a N mi Min Ae ul

: À À ! i 50 iv VE f

1 YA | u + | i a Uras: in A. “y rh fi |

à far NOY Se ate i VE TRUE Lan

j È | BALEN UE i See oN 44 f ni 1, Ode ı LU |

f | | | i Dur | tab a) ry

10 ih { Li À Ù LOL x HA i fj vi J I i ipa du

) ) enc, u uti È 1% ì t\ ne! IB, IN A Thy I L

i May | | . BP cay pu ; L la! 1

| Disa Wo hx J 1 VAI 1 OR 1 tte van} N ly Tg

lA fi | LUN i ARTE 057) }

} N | ai a) 1 A Di 1 f UE À i ta | Bh |

y 14 Vi, À ET AU tod an ik A {4 ay | A

fi MPI | u f

a! i | a | | ae LE IN

‘ AR i LT 14 i N ; | yo \

as A ay tilt aie Ù I vu Ai | \

OER | in 1 Pl NS TR UN 44 ni | i NN La ) i

17 iv. WAKE Qu une | rue be h it li Y 58 ie ui i 4 we I

N un OT KREEK A © MN

a (ADAT AP ene un o IA tooth MN mi UR BE ,

BY, nu ir Ah Tet à je u n Mia AVA Nenn vi noi \

A CNE a var 4 m U) PR WEN Wi: 8 vias LA NAIL I Gry! FELIX Le A] | ! dl

an) rae VEN RES RVA ae) mate We Le VEER A I ine in) Wi on

I 2 jk AAL RN i LU} i 1 rt ia Ko VUE n | ch iv My loan 11 j

à i Bit \ ju DE 0 Dr AND OE (TE Fi

NI i MURS RI Mi) KIA

PVO hi IDR i

4 ‘i Di Ù MA)

wi A Iv

SM "

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGTE.

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

ONDER REDACTIE VAN

Pror, J. VAN DER HOEVEN,

D®. S.C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN

De. J. À HERKELOTS.

e &

VIJFDE DEEL,

LEIDEN,

be J. BRILL,

1862.

peuken

marti

SEIN

RR Ziel

FANS ae

TER

È SUE

INHOUD

VAN HET VIJFDE DEEL.

Verslag van de Zeventiende Algemeene Vergadering.

Daarin :

Over Bombyx Cynthia door N. H. de Graaf,

Over Oost-Indische zijdewormen door Snellen van Vollenhoven.

Over een werk van Blackwall door van Hasselt.

Over eene Coccus-soort door J. van der Hoeven. . ;

Over het geluid van Acherontia Atropos door Maitland.

Over een groot mierennest en het trekken van insecten door van

Bemmelen. „als

Nieuwe inlandsche vlinders door Snellen,

Lijst der leden. . .

Boekwerken der Vereeniging.

Berigt omtrent den verkoop der verzameling van Eyndhoven.

De inlandsche bladwespen in hare gedaantewisseling en levenswijze

beschreven door Snellen van Vollenhoven; zevende stuk.

Tweede naamlijst van inlandsche nn (tweede gedeelte), door

H. W. de Graaf, G. A. Six en S. C. Snellen van Vollenhoven.

lets over het cocon van Sagra CRA Dej. door Snellen van

Vollenboxenta ig on DENTS : Be 6s,

Notice sur la Faune lépidopterologique de Vile de Sicile par

M. P. C. T. Snellen.

Beschrijving eener nieuwe soort van Kakkerlak, Archiblatta Hoe-

venit, door Snellen van Vollenhoven. PA ar

Verslag over de opkweeking der Saturnia Cynthia in and,

door Mr. de Roo van Westmaas en N. H. de Graaf. . 3

Bijdrage tot de ontleedkundige kennis van Saturnia Cynthia, door

Claas Mulders san o ce : De Ser ae

Aanteekeningen over inlandsche Lepidoptera, door P. C. T. Snellen.

Bijdrage tot de kennis van het vlindergeslacht Adolias, door S. C.

Snellen van Vollenhoven.

. . . . . .

EEFGER AEB ES

Rigo

sg er [Ent | BL Rae = Ay

fie! ee ré en à

VERSLAG

VAN DE

ZEVENTIENDE ALGEMEENE VERGADERING DER NEDERLANDSCHE

ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING ,

GEHOUDEN

TE HAARLEM DEN 24% AuGustus 1861.

Tegenwoordig zijn de Heeren:

Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven, President,

Dr. M. C. Verloren, Vice-President ,

Mr. H. W. de Graaf, Secretaris,

N. H. de Graaf, Conservator en

van de leden de Heeren, Dr. J. G. H. Rombouts, G. W.

Grebner, Dr. J. A. Herklots, G. M. de Graaf, A. A. van

Bemmelen, Mr. J. P. van Wickevoort Crommelin, Dr. J,

Wttewaall, Br. V. H. Huurkamp van der Vinne, Dr. A. W.

M. van Hasselt, J. W. Lodeesen, Mr. H. Verloren, R. T.

Maitland, E. Piajet, Dr. W. C. H. Staring en F. M. van

der Wulp.

De voorzitter opent de vergadering met eene korte rede en

rigt een woord van welkomst tot de tegenwoordig zijnde leden,

die zich onlangs aan de vereeniging hebben aangesloten.

[9]

De notulen der vorige vergadering worden goedgekeurd en

geteekend.

De Secretaris deelt mede, dat de Heer Q. Willemsen te

Zutphen, sedert twee jaren zijne contributie niet heeft aange-

zuiverd, niettegenstaande de daartoe aangewende aanmaningen ,

zoodat die Heer, op grond van art. 39 der wet, geacht moet

worden van het lidmaatschap te hebben afgezien.

Uit het verslag van den voorzitter nemen wij het volgende

over:

» Het getal onzer gewone leden, M. H., is wederom met 2

vermeerderd. Wij betreuren het verlies van vier gewone le-

den; de HH. W. Buurman, te Groningen, C. Geesink, te

Amsterdam en Dr. C. G. R. Ontijd, te Brummen, hebben

van hun lidmaatschap afgezien. Door den dood zagen wij ons

waardig medelid A. J. van Eyndhoven uit onzen kring weg-

gerukt. Hij behoorde tot het getal dergenen, die zich het

eerst aangesloten hebben aan den kleinen kern, waaraan onze

vereeniging haar bestaan te danken heeft, en zoolang zijne,

later zwak geworden gezondheid het hem veroorloofde, ver-

zuimde hij niet onze jaarlijksche bijeenkomst bij te wonen, en

schepte hij er groot genoegen in alsdan met allen over zijne

verzamelingen en zijne studiën te spreken. Meermalen ook

deelde hij op die bijeenkomsten ons zijne waarnemingen mede

of liet hij bijzondere en zeldzame voorwerpen uit zijne uitge-

breide en rijke verzamelingen ter bezigtiging rondgaan. Rijk

en uitgebreid waren zijne collectiën, voor welker vergrooting

en vermeerdering hij veel, zeer veel overhad. Maar meer nog

dan de uitgebreidheid zijner verzameling bewonderden zij, die

van Eyndhoven in zijnen dagelijkschen omgang kenden, de

uitgestrektheid zijner kennis van de inlandsche rupsen en niet

minder de zuiverheid en juistheid, waarmede hij het penseel

behandelde, van. welke kunst ons het werk van, Sepp in. ver-

schillende platen de getuigenis kan opleveren. Voorzeker, M. II.

indien de redactie van dat werk veel aan van Eyndhoven ver-

liest, niet minder onze vereeniging, bij wie zijn naam steeds

in aandenken zal blijven.

Met dankzegging vermelden wij dat de dood geene andere

offers van ons heeft geéeischt.

Wij vermelden met blijdschap, dat zes leden tot onze ver-

eeniging zijn toegetreden. Hunne namen zijn:

J. Kinker, te Amsterdam,

Jhr. de Rooy van der Does, te Baambrugge ,

E. Piajet, te Rotterdam,

Arnold Mos, Jr., te Arnhem,

H. Weijenbergh, Jr., op Rozenlust bij Haarlem, en

Dr. W. C. H. Staring, te Haarlem.

Ik meen de gegronde hoop te mogen voeden, dat onze verza-

meling van insecten misschien nog voor het invallen van den win-

ter op ’s Rijks Museum te Leyden zal kunnen worden overge-

bragt, wanneer ook beter voor het invoegen en inschikken der

ten geschenke gezonden voorwerpen zal kunnen worden gezored.

Het bestuur zal van het overbrengen, zoodra zulks heeft plaats

gehad, aan de leden kennis geven en ziet met vertrouwen

alsdan rijke toezendingen aan die verzameling te gemoet, op-

dat zij op die wijze eenmaal de standaart-verzameling worde

voor de beoefening der entomologische Fauna van Nederland.

Het zal u voorzeker aangenaam geweest zijn, M. H., reeds

in het midden der maand Augustus het laatste nommer van

den vierden jaargang van ons tijdschrift te hebben mogen ont-

vangen. Dank zij de welwillendheid en de zucht om de stu-

die der wetenschappen te bevorderen van HH. Bestuurders van

Teyler’s stichting, de voortgang van dat tijdschrift is, wat

het materieele betreft, voor eenige jaren verzekerd; aan we-

tenschappelijke bijdragen zal het ons wel nimmer ontbreken,

vooral dan niet, wanneer onder de leden algemeen meer ver-

breid zal zijn de meeniug, dat het tijdschrift het ware dagboek

onzer vereeniging zijn moet, en alzoo niet alleen uitgebreidere

en uitgewerkte stukken, maar evenzeer allerlei kleine opmer-

kingen en aanteekeningen bevatten moet. Hei zal der redactie

1 *

altijd hoogst aangenaam wezen vele dergelijke, anders gewoon-

lijk verloren gaande kleine notices en opmerkingen te ontvangen.

Oek meen ik dat het hier de plaats is nogmaals te herhalen,

wat zoo ik mij niet vergis, in het vorige jaar reeds ter ken-

nisse der leden is gebragt, dat namelijk met den uitgever over-

eengekomen is, dat alle leden, wanneer zij daartoe aanvrage

doen bij den Secretaris, het tijdschrift kunnen ontvangen tegen

betaling van boekverkoopersprijs, d. i. f6,—.

Van het tijdschrift zijn de laatste afleveringen van deel 3 en

de vier eersten van deel 4 toegezonden aan ons eerelid en de

corresponderende leden, benevens aan de genootschappen en

personen, die ook vroegere jaargangen hadden ontvangen, met

uitzondering evenwel van wat deel 4 betreft van de Heeren:

Dr. Herrich Schaeffer, te Regensburg,

Prof. A. Brullé, te Dijon;

voorts van

de Zoological Society te Londen, en

het Zeitschrift für Wissensch. Zoologie,

cene maatregel, genomen omdat gemelde Heeren, de » Society?”

en de redactie van het » Zeitschrift” niet alleen nimmer eenig

tegengeschenk hebben toegezonden, maar ook sedert vier jaren

nimmer eenig blijk hebben gegeven, dat hun onze toezending

welkom was.

Van het werk over de Nederlandsche vlinders, gewoonlijk

het werk van Sepp genoemd, verschenen 10 nommers van de

tweede serie sedert de maand Augustus van het vorige jaar.

De twee volgende nommers zullen waarschijnlijk den fen Sep-

tember het licht kunnen zien. De tekst voor n°. 15 en 14 is

alreeds gedrukt. Men ziet alzoo, dat de redactie dit jaar aan

het gegeven programma getrouw is gebleven en mag alzoo de

hoop voeden, dat van deze nieuwe serie in vier jaren tijds een

eerste deel voleindigd zal zijn.

Uit dit alles M. H. moge u blijken, dat onze vereeniging op

den goeden weg van vooruitgang wandelt.”?,

‘

De Conservator brengt verslag uit.

Over de verzameling insecten moet hij herhalen wat recds

vroeger is gezegd, namelijk dat zij niet toeneemt maar geluk-

kig ook niet vermindert. Zij blijft door de ijverige zorg van

den Heer Herman ter Meer in goeden staat.

De Entomological Society te Londen en de Société Entomo-

logique Belge, die tot nog toe niets in ruil tegen het tijdschrift

gezonden hadden, zonden dit jaar hare Annalen. Van de

Société Entomologique de France is bij den Secretaris een brief

ingekomen, houdende berigt, dat ook deze vereeniging voortaan

hare Annalen tegen het Tijdschrift zal inruilen.

De leden hebben veel gebruik gemaakt van de bibliotheek,

en de ondervinding leert meer en meer, dat eene geleidelijke

uitbreiding der boekverzameling eene der beste hulpmiddelen

zal zijn om de studie der entomologie te bevorderen en het

lidmaatschap der vereeniging aangenaam en nuttig te maken.

Ten einde beter overzigt te hebben van hetgeen de bibliotheek

reeds bevat, heeft de Conservator zich de moeite gegeven eene

volledige lijst op te stellen van al de voorhanden boeken, dic

achter dit verslag zal worden opgenomen.

De rondzending der tijdschriften bleek meer en meer onmo-

gelijk te worden, zoodat hij, in overleg met het Bestuur,

geene tijdschriften meer had laten circuleeren. De voorgestelde

wetsverandering , zal zoo hij hoopt, de bestaande bezwaren op-

helfen.

De Heeren Lodeesen, Grebner, Brak, Backer en van der

Stoot hebben vlinders ingezonden, die door den Heer H. W.

de Graaf zijn bestemd, Torren van den Heer Kinker zijn door

den Heer Snellen van Vollenhoven gedetermineerd.

De Seeretaris doet verslag van den staat der kas.

De ontvangsten cver het afgeloopen jaar hebben

ELIEN ie rote ORNE pleted)! nek neh cose, of, 100429,

Def Bilgayen A Arvelin ves Nous mint LADIES,

Zoodat de rekening sluit met een batig slot van . jf 258,07°

De Voorzitter benoemt de Heeren Mr. H. Verloren en Dr.

J. G. H. Rombouts, ingevolge art. 23 der wet, om de reke-

ning en verantwoording van den Secretaris na te zien.

In beraadslaging wordt gebragt het voorstel van het Bestuur ,

onder de punten van beschrijving opgenomen en strekkende om

art. 52 der wet te laten wegvallen met de bijvoeging, tot

welke op de vergadering van 17 Augustus 1855 beslojen is,

luidende:

»De tijdschriften der bibliotheek worden door den Conser-

vator aan de leden ter lezing rondgezonden. Ieder lid is na

ontvangst verpligt zoo spoedig mogelijk recu aan den Conser-

vator op te zenden.”

Dit voorstel wordt aangenomen met 17 tegen 2 stemmen,

zoodat art. 52 met de aanvullende bepaling vervallen is.

Op voorstel van een der leden besluit de vergadering met

algemeene stemmen, dat achter het jaarlijksch verslag voortaan

zal worden geplaatst eene inhoudsopgave van de tijdschriften,

die in het vorig jaar door de vereeniging ontvangen zijn,

Vermits met de wegvalling van art. 52, geene andere bepa-

lingen, rakende het ter leen afstaan van boeken, in de wet

worden gevonden, dan in art. 54 te lezen staan, onstaat de

vraag of dit artikel niet eenige verandering behoort te onder-

gaan. Nadat verschillende voorstellen gedaan zijn, die even-

wel de goedkeuring der vergadering niet konden erlangen,

komt men tot het besluit, dat zoowel de tijd voor welken een

tijdschrift ter leen zal worden afgestaan, het vaststellen van,

doelmatige bepalingen betreffende het afgeven van recu als an-

derzins aan den Conservator moeten worden overgelaten. Al-

gemeen is men overtuigd, dat het vooral op de welwillendheid

en medewerking der leden zal aankomen.

Aan de orde is het voorstel tot wetsverandering van een der

leden. Dr. Herklots doet zich als de voorsteller kennen.

De Voorzitter draagt het praesidium over aan den Vice-pre-

sident en verlaat de vergadering. Dr, Herklots stelt alsnu voor om

Achter art, 14 in te voegen:

» De leiding der vergadering wordt opgedragen aan een’ cere-

voorzitter, daartoe op de vorige vergadering door de leden

aangewezen.”

Art. 15 te doen wegvallen.

In art. 16 voor »Hij brengt” te lezen: » De President brengt

enz.”

Na art. 35 in te voegen:

»De eere-voorzitter opent de vergadering en regelt de werk-

zaamheden. Bij staking van stemmen heeft hij eene beslis-

sende stem.’

En art. 17 te veranderen in:

» De Vice-president neemt, bij verhindering van den Presi-

dent, diens functién waar.”

Nadat Dr. Herklots zijn voorstel had toegelicht, ontstaan

daarover langdurige discussiën. Sommige leden achten de

voorgestelde verandering onnoodig en zien daarin allerlei be-

zwaren , die echter door de meerderheid niet worden gedeeld.

Nadat met 12 tegen 5 stemmen (2 leden hielden zich buiten

stemming) was beslist, dat er voortaan een afzonderlijke presi-

dent zou zijn voor de algemeene vergadering, gaat men over

tot eene artikelsgewijze beraadslaging.

Met 14 tegen 4 stemmen (een lid houdt zich buiten stem-

ming) wordt besloten om voor »eere-voorzitter” in de plaats

te stellen »der leden” en met 9 tegen 8 stemmen (2 leden

houden zich buiten stemming), dat de voorzitter niet op

dezelfde, maar op de vorige vergadering zal worden gekozen,

zoodat de voorgestelde redactie overigens onveranderd blijft.

Het laten wegvallen van art. 15 en de voorgestelde veran-

dering in art. 16 wordt aangenomen met algemeene stemmen.

De Heer Mr. C. W. Hubrecht, begunstiger der vereeniging ,

treedt de vergadering binnen.

Aangaande het voorgestelde toevoegsel aan art. 55 wordt

met 18 tegen 1 stem besloten om den eersten volzin wegtela-

ten en den tweeden te laten volgen op het nieuwe art. 14.

De voorgestelde verandering in art. 17 wordt goedgekeurd

met 18 stemmen tegen 1 stem. Het gevolg is, dat de betrok-

ken wetsartikelen thans luiden:

Art. 14. Aan het Bestuur is de regeling opgedragen enz.

Art. 15 (nieuw). De leiding der vergadering wordt opge-

dragen aan een der leden, daartoe op de vorige vergadering

door de leden aangewezen. Bij staking van stemmen heeft hij

eene beslissende stem.

a. De President.

Art. 15 (oud) vervalt.

Art. 16. De President brengt op de jaarlijksche vergade-

ring enz.

b. De Vice-President.

Art. 17. De Vice-President neemt, bij verhindering van

den President, diens functie waar.

Na afloop dezer discussien overhandigt de Vice-President den

hamer weder aan den Voorzitter en deze schorst de vergade-

ring voor korten tijd.

Bij de heropening rigt de Voorzitter het woord tot den Heer

Hubrecht, die reeds vroeger door zijne toetreding als begun-

stiger, en thans door zijne tegenwoordigheid bij vernieuwing

blijk heeft gegeven van zijne belangstelling in de vereeniging,

waarvoor hem de dank der vergadering wordt toegebragt.

Op voorstel van den Voorzitter wordt met algemeene stem-

men aangenomen, dat voortaan van elke bijdrage in het tijd-

schrift opgenomen, aan den schrijver, voor rekening der ver-

eeniging, 20 overdrukken zullen worden gegeven en 20 af-

drukken van platen, ongekleurd. Het kleuren zal komen voor

rekening van hem, die gekleurde platen verlangt.

Op voorstel van het Bestuur worden bij acclamatie tot eere-

leden benoemd, de Heeren

J. O. Westwood Esq., directeur van het Museum van

Natuurl. historie te Oxford ,

H. T. Stainton äsq., by Londen,

Dr. ©. Felder, te Weenen,

Dr. H. Löw, te Meseritz in Posen ,

A. E. W. Ludeking, officier van gezondheid op Sumatra.

De commissie, op de vorige vergadering benoemd, brengt

bij monde van Dr. Herklots het volgende verslag uit over de

faunistische grenzen van Nederland.

M. M. H. II

»Op de vorige vergadering werd ons door u de taak opge-

dragen om de grenzen te omschrijven, binnen welke de Ned.

ent. fauna door onze vereeniging behoort te worden beperkt.

Aan den eenen kant is er geen twijfel of de politieke grens

des lands, ofschoon willekeurig afsnijdende van naauw verwante

faunen, moet worden erkend waar van Nederlandsch sprake

is; — doch aan den anderen kant, zal het toevallig tot het

koningrijk der Nederlanden behooren van een stuk grond, dat

geheel afgesloten ligt van het groote deel des lands, wel geen

regt geven om tot de fauna te rekenen wat hemelsbreed ver-

schillend kan zijn, in geologischen zoowel als in botanischen

of zoologischen zin.

Een onredelijk zamenvoegen van zeer verschillende dieren,

de onmogelijkheid om algemeene gevolgtrekkingen te maken of

vergelijkingen met andere, natuurlijk omschreven streken zou

er het noodzakelijk gevolg van wezen.

Over het vaststellen der oostelijke en zuidelijke grenzen van

ons land heerschte nooit eenig verschil van gevoelen; slechts

een punt bestaat er, dat aan twijfel onderhevig zijn kan, het

zuidoostelijke deel, waar Limburg zich aan Noord-Brabant aan-

sluit; dat is met andere woorden de vraag: moet Limburg tot

onze Nederl. fauna gerekend worden al of niet?

Van verschillende geologische formatie, — in grondsoorten

verschillend, en niet minder in planten en dieren afwijkend

van onze overige provinciën, is Limburg ten allen tijde door

geologen, botanici en zoologi als afgezonderd beschouwd, of

hoogstens als een aanhangsel, waarvan de voortbrengselen met

eenig teeken moesten worden aangewezen, opdat men zich niet

zou laten vervoeren tot verkeerde gevolgtrekkingen, als men de

vindplaats uit het oog verliezende, met zuiver Nederlandsche

planten of dieren zich meende bezig te houden.

Ook uwe commissie was eenstemmig van oordeel, dat wij

Limburg buiten de grenzen onzer fauna behooren te sluiten

en zij stelt u voor dat te doen volgens den loop van het ge-

deelte van de Zuid- Willemsvaart, dat zich aan het noordkanaal

aansluit, van voor Weert tot op de hoogte van Meijel en van

daar over Maasbree in een regte lijn op Venlo.

Na dit besluit hebben wij ons de vraag voorgesteld, welke

de invloed dezer omschrijving op onze wetten wezen moet.

Ofschoon niet regtstreeks wetswijzigingen tot ons mandaat

behooren, achiten wij toch nuttig de gevolgen na te gaan,

die ons voorstel medebrengt.

Het eenige punt, waarop de omschrijving onzer fauna van

invloed zou zijn, en uit welks verschillende beschouwing ook

het voorstel tot de omschrijving gesproten is, is art. 9, han-

delende over de corresponderende leden.

Hier was het gevoelen uwer commissie verdeeld, en wij

geven u kortelijk de twee meeningen. Eenigen onzer oordeel-

den, dat de woorden entomologen buiten ’s lands tegenover

Nederlandsche entomologen staan, waarbij zij meenen de po-

litieke beteekenis van Nederlander te moeten toepassen.

Anderen oordeelen, dat bij alle aanwijzingen in de wet der

Ned. Ent. Vereeniging het entomologisch karakter op den voor-

grond staan moet en dat buitenlandsche fauna beteekent elke

fauna, die niet in de grens onzer Nederlandsche is ingesloten.

Om alle verschil van meening te doen ophouden, schijnt het

ons wenschelijk, dat uwe vergadering eene officeele duiding

geve aan het besproken wetsartikel."

Wegens het reeds vergevorderde uur worden de discussién

over dit verslag uitgesteld tot de volgende vergadering.

De Heer Snellen van Vollenhoven, volgens art. 18 der wet

als president aftredende, wordt met 16 van de 19 stemmen

herkozen.

Ter voldoening aan art. 55, draagt het Bestuur twee dub-

beltallen voor, opdat uit ieder een lid worde gekozen voor de

redactie van het tijdschrift.

Eerste dubbeltal: de Heeren Prof. J. van der Hoeven en

Dr. M. C. Verloren.

Tweede dubbeltal: de Heeren Dr. J. A. Herklots en F. M.

van der Wulp.

Van de 19 uitgebragte stemmen erlangt

Prof. J. van der Hoeven . . . . 14 stemmen.

Dr Ch Verloren che Ar inet iin

Dr. J. A. Herklots Pen vie edi

F. M. van der Wulp SOSIO PEDARA ih) en

een briefje wordt van onwaarde verklaard.

Zoodat de Heeren van der Hoeven en Herklots als leden der

redactie van het tijdschrift herkozen zijn.

Wordt met 10 stemmen besloten, dat de achtliende alge-

meene vergadering zal gehouden worden te Rotterdam, in het

begin van Julj. Twee leden stemden voor Amsterdam en ze-

ven voor ’sGravenhage.

De leiding dier algemeene vergadering wordt door de verga-

dering opgedragen aan het lid Prof. Cl. Mulder.

Mr. Verloren en Dr. Rombouts, benoemd om de rekening

en verantwoording van den Secretaris na te zien, verklaren

dat zij die nagezien, met de bescheiden vergeleken, conform

bevonden en goedgekeurd hadden. De Voorzitter brengt hun

daarvoor de dank der vergadering toe.

De Heer van der Wulp deelt mede, dat hij van de execu-

teuren der nalatenschap van zijnen ontslapen vriend A. J. van

Eyndhoven in last heeft aan de vergadering mede te deelen,

dat deze voor de vereeniging eene som van f300 heeft be-

schikbaar gesteld, welke gelden gebruikt moeten worden ten

behoeve van eene beschrijving der inlandsche insecten-fauna of

ter verrijking der bibliotheek,

Met weemoed en dankbaarheid neemt de vergadering kennis

van deze gunstige beschikking van den waardigen overledene,

waardoor hij getoond heeft ook na zijnen dood nog te willen

medewerken ter bereiking van het doel, dat de vereeniging

zich voorstelt.

De Secretaris ontvangt den last namens de vergadering een’

brief van rouwbeklag aan Mevrouw de Weduwe van Eyndho-

ven te doen toekomen.

De Heer N. H. de Graaf opent de rij der wetenschappelijke

mededeelingen door voorloopig verslag te geven betreffende

den eersten teelt van de Bombyx Cynthia in Nederland,

naar aanleiding van proefnemingen op uitgebreide schaal ge-

nomen, door den Heer de Roo van Westmaas te Velp en door

Spreker te Leyden. De eijeren daartoe zijn uit Frankrijk ont-

boden, alwaar men sedert een drietal jaren ijverig bezig is

met de acclimatatie dezer zijdegevende rups. Hare voorspoe-

dige ontwikkeling in ons klimaat, heeft de stoutste verwach-

ting overtroffen; na viermalen van huid te zijn verwisseld, was

zij binnen de vijf weken volwassen en spon hare cocon.

De genomen proeven liepen hoofdzakelijk over binnenteelt,

opkweeking in de open lucht en verschillende soorten van

voedsel. De teelt in de vrije natuur op Ldlanthus glandu-

losa was volmaakt gelukt, zonder dat groote weersverandering

eenig nadeelig gevolg opleverde; de rups was gezond en krach-

tig en de sterfte onder vele honderden opmerkelijk gering.

Spreker vertoonde de eijeren, eene volwassene rups, poppen

en cocons van binnen- en buitenteelt en de monsters der ge-

wonnen zijde.

Inmiddels bleven nog vele belangrijke punten tot nader on-

derzoek overig, waaronder de mogelijkheid eener tweede gene-

ratie in dit zelfde jaar en de kwaliteit en waarde der nieuwe

ailanthus-zijde. Genoemde Heeren wenschten zich daarom nu

te bepalen bij deze voorloopige mededeeling

9, zich voorstellende

zoodra mogelijk een volledig verslag van al wat met deze be-

langrijke zaak in verband staat, gereed te maken ter opneming

in het tijdschrift voor Entomologie.

De ondervinding,

gegronde verwachting dat de teelt der Bombye Cynthia eene

door hen opgedaan, geeft echter nu reeds

nieuwe bron van welvaart zal kunnen openen voor vaderland-

sche landbouw en industrie, wanneer het blijken mogt dat zand-

en duingronden met niet te veel kosten tot de aanplanting van

ailanthus-plantsoen kunnen dienen; terwijl het hun bijzonder

aangenaam is, dat proefnemingen die zooveel praktisch nut

beloven, van leden der Nederlandsche Entomologische Vereeni-

sing zijn uitgegaan.

De Heer Snellen van Vollenhoven sloot aan deze mededee-

ling eene andere gelijksoortige aan, en sprak over de verschil-

lende soorten van zijdewormen, welke in onze Oost-Indische

bezittingen Poorkomen; hij liet daarbij eenige afbeeldingen van

rupsen en de cocons van verschillende soorten rondgaan. Het

deed Spreker leed, zeide hij, dat hij niet van al de genoemde

soorten of voorwerpen de vlinders of afbeeldingen daarvan

had kunnen medebrengen, doch beide zaken zouden om de

grootte der vlinders en om hei formaat der plaatwerken met te

veel bezwaar hebben gepaard gegaan. De opgenoemde soorten

waren : :

1° Bombyx Horsfieldii Moore. — Zie Catal. Lep. Mus. In-

diahouse II. p. 380 pl. 11 fig. 5. Deze soort komt het

meest nabij aan de gewone zijdeworm; zij schijnt niet

semeen te zijn, daar zij ontbreckt in de verzameling van

's Rijks museum te Leyden.

20 Saturnia trifenestrata Herr. Sch. Deze op Java en

vele andere Oost-Indische eilanden zeer gemeene soort

heeft sedert jaren op het Leidsch museum den naam ge-

dragen van Saturnia trimaculata de Haan. Hare larve

leeft op Tenggoelong (Proteum Javanum) en andere

planten ; haar cocon, dat spreker vertoonde, is goudgeel

en heeft het voorkomen van ruw netwerk.

3° Saturnia Mylitta Y. (Paphia L. volgens Moore). —

Deze soort spint een cocon met een staartje, ‘tgeen door

Guérin Méneville in zijne Revue is afgebeeld en ’t geen

spreker mede voor zich had. Zij levert de Tussahzijde

en komt meest in Bengalen voor, doch is op Java en

zelfs bij Weltevreden geene zeldzaamheid.

De zeer na verwante Saturnia Pernyi Guer., mede

door Guérin Méneville afgebeeld, welker rups in China

takoen genoemd en op eene soort van eik met kastanje-

bladen leeft, komt wel in Japan doch niet in onze kolo-

niën voor. Haar cocon zou volgens Guérin geen staar-

tje hebben.

4° Saturnia Jana Cramer. — Deze soort schijnt bijzonder

zeldzaam '), daar zij niet op het Museum noch ook in de

Engelsche kabinetten aanwezig is.

5° Saturnta Larissa Westw., door Westwo®d afgebeeld

en beschreven in het Cabinet of Oriental Entomology,

komt niet alleen op Java, maar ook op Sumatra voor.

60 Saturnia Katinka Westw., mede in hetzelfde werk af-

gebeeld en beschreven. Deze fraaije groote gele nachtvlin-

vlinder met roode ocellen op de vleugels komt in onze

koloniën op Java en Sumatra voor. Haar rups, die men

afgebeeld ziet in het werk van Moore, leeft op Sonneratia

acida, op Galing (eene soort van Cyssus) en op Girang, en

wordt in overvloed in Dec., Jan, en Febr. aangetroffen.

7° Actias Maenas Doubl. — Deze prachtige , bijzonder

groote lichtgele nachtvlinder komt op Java en wel te

Buitenzorg voor, doch zij schijnt er zeer zeldzaam.

8° Attacus (Saturnia) Atlas L. Deze soort is vrij gemeen.

Hare rups is door onzen Ver Huell geteekend (zie Z'yd-

schr. voor nat. historte en phystol., Deel III. bl. 28.

Pl. 1.) alsmede door Moore in het aangehaalde werk

1) Noot geschr. 2 Oct. — Volgens den Catalogus der collectie van Eynd-

hoven zou zij aldaar aanwezig zijn. Ik heb mij evenwel door bezigtiging

overtuigd dat de Vlinder aldaar Jana geëliqueteerd, niet anders dan Larissa

Savah.

IS,

Plaat XX. doch beide afbeeldingen gelijken niet wel op

elkander. Die rups wordt veel op Molokka (Phyllan-

thus emblica) aangetroffen. De cocons, die op het mu-

scum in menigte voorhanden zijn, werden met opzigt

tot het getal lagen der zijde door de Haan onderzocht.

De soort leeft op Java en Celebes.

9° Allacus (Saturnia) Cynthia Drury. Ofschoon wij deze

soort onder den naam door Drury gegeven aanduiden en

zij ook onder dien naam reeds in de Reisbeschrijving van

Prof. Reinwardt voorkomt, verschillen echter onze voor-

werpen, die van Java en Sumatra overgezonden zijn, van

de afbeelding bij Drury. Evenzeer verschilt de Javaansche

soort van de teint Boisduval en van Guerini Moore.

Spreker wijdt nog eenigzins uit over het verschil tusschen

de twee laatstgenoemde soorten.

De Hr. van Hasselt laat onder de aanwezige leden ter be-

zigtiging rondgaan het ist deel van het nieuwe pracht-plaat-

werk over de Spinnen, onlangs in Engeland uitgegeven door

den beroemden zooloog John Blackwall, ten titel voerende:

A history of the Spiders of Great Britain and Ireland,

London 1861. Het werk is tot nog toe zeldzaam, als niet al-

gemeen in den handel, doch slechts verspreid onder de leden

der Bay Society. Spreker brengt zijnen dank toe aan zijnen

vriend den Heer M. C. Verloren, die het als lid dier Sociely

ontvangen hebbende, het wel aan hem heeft willen vereeren.

Het boek was hoogst welkom en vormt een’ waardigen tegen-

hanger van het Plaatwerk van Hahn und Koch, ofschoon het

op minder groote schaal is ingerigt en dan ook niet gelijk dit,

eene universele, maar slechts eene locale betrekking heeft tot

de Fauna van Engeland. Het is in 175 bladzijden groot quarto

gedrukt, met 12 platen in kleurendruk, bevattende 100 Spin-

nensoorten, die met veel zorg zijn bewerkt, terwijl inzonder-

heid de meeste aandacht werd gevestigd op het juist afbeelden

der zoo gecompliceerde vormen van de mannelijke palpen, ter

herkenning der soorten van zoo veel beteckenis. Ook op de

betrekkelijke lengte der pooten, mede algemeen hier zoo noodig

te kennen, heeft Blackwall met groote naauwkeurigheid gelet,

Spreker zou haast meenen met te groote uitvoerigheid, wanneer

men vindt, dat hij zijne lengte-bepalingen niet slechts in een»

voudige breuken opgeeft met de eenheid tot teller, maar dat

hij b. v. in plaats van !/,@ meermalen schrijft van ?/,,“° of van

9, Eng. duim, hetgeen de vergelijking niet gemakkelijker

maakt. Op eene gemakkelijke studie is trouwens de tekst

mede niet ingerigt, daar het ook in dit als in vele andere

werken van dezen aard wederom is verzuimd, de differentiële

diagnostische kenmerken met cursief-letters te schrijven.

Overigens behoeft niet eens te worden gemeld, dat het geschrift

van eene rijke zaak-kennis getuigt, maar het heeft ook voor

de studie der araneologie nog deze nuttige zijde, dat daarin

een aantal bronnen over verscheidene belangrijke onderwerpen

dit leerstuk betreffende worden opgegeven, die in tal van an-

ders onbereikbare Engelsche tijdschriften en rapporten zijn

verspreid, uit welken de schrijver hier de quintessentie in zijne

Introduction heeft bijeengebragt. In deze behandelt hij als

het ware de spinnenleer in een algemeen overzigt en het is

daaruit, dat Spreker nog eenige der voornaamste bijzonderheden

aan de vergadering mededeelt. Zoo vinden wij hier de bijzon-

derheid vermeld, dat bij vele spinnensoorten de palpen der vrou-

welijke individuen, even als in het algemeen de tarsen, voor-

zien zijn van gekromde kamvormige klaauwtjes. — Zoo lezen

wij hier de ontdekking van B., dat aan de poolen van sommi-

ge spinnen, bij welke dit klaauwtje ontbreekt, eigenaardige

papillae voorkomen , scopulae genaamd, die eene groote over-

eenkomst vertoonen met de kussentjes aan de tarsen van vele

insecten, terwijl hij nog bij enkele species, aan de achterpoo-

ten, twee parallelle rijen van beweegbare doornvormige haartjes

ontdekte, die bij het spinnen of weven de dienst zouden doen

als van een krul-ijzer, door hem calamistrum geheeten. Wat

de spintepels aangaat, haar getal vond B. uitgebreid niet al-

leen van 2 tot 6, maar zelfs tot 8, waarbij hij de opmerking

maakt dat het bovenste of langste paar door Treviranus en an-

deren ten onregie is beschouwd als eigene aars-palpen en

niet als spintepels; mikroskopische bezigtiging heeft hem over-

tuigend geleerd, dat zij inderdaad tot de laatsten moeten wor-

den gerekend. Evenzoo bestrijdt hij het gevoelen van denzelfden

schrijver, dat de eigenaardige orgaantjes aan de mannelijke

palpen voorkomende slechts zouden dienen tot excitatie bij den

coitus, en verklaart hij zich een voorstander te zijn van de leer

van zijn’ landgenoot Lister, die ze te zijner tijde reeds als

ware generatie-organen aanmerkt; de meest zorgvuldige naspo-

ringen van den nieuweren tijd pleiten dan ook werkelijk voor de

stelling van den laatste, hoezeer die nog geenszins ter algemeene

kennis is gebragt en Spreker het mede betreurt, nog niet ter

lezing te hebben kunnen bekomen het door Blackwall aange-

haald Report of the fourteenth meeting of the British Asso-

ciation for the advancement of Science, waarin hij dit gewigtig

onderwerp schijnt te hebben besproken. — Over het vervellen

der spinnen deed Blackwall vele nieuwe waarnemingen, onder

anderen, dat sommige species vóór den volwassen staat slechts

4-malen, anderen zelfs tot 9-malen vervellen; ook heeft hij

zijne bijzondere opmerkzaamheid gevestigd op den modus quo

dezer acte. Het bleek hem daarbij, dat de spin begint met

zoowel de pooten als de spintepels door sterke spinsel-draden

vast te maken met het web of nest, waarin zij zich bevindt.

Door ligte achterwaartsche beweging barst nu eeerst de huid

van den cephalothorax, dan die van het abdomen, terwijl die

der spintepels door beneden voorwaartsche bewegingen van het

achterlijf wordt uitgetrokken en die der pooten niet dan met

groote moeite gelukt door allerlei wringingen van het geheele

lijf. Omtrent de inrigting der webben of netten heeft Black-

wall mede lezingswaardige waarnemingen. Behalven de beves-

tiging der reeds bekende zaak, dat in de circulaire webben der

Epeiriden de straalsgewijs verloopende draden niet kleverig zijn,

de spiraalvormige wel, vermeldt hij de bijzonderheid dat de

laatste draden zouden zijn voorzien van een onnoemelijk aantal

»kleine bolletjes van eene vloeibare gom” (welke laatste uit-

drukking over den aard dezer vloeistof Spreker geheel op re-

kening van den Schrijver gesteld wenscht te zien). Blackwall

heeft zich de moeite gegeven zelfs het getal te berekenen dier

bolletjes in een web van de #. apoclisa en schat dit op ruim

120,000. Over de levenswijze maakt Backwall gewag van de

daadzaak , reeds vroeger door Spreker medegedeeld , dat spinnen

werkelijk niet alleen eten, maar ook drinken. Vermeldt hij,

dat niet alleen de 4rgyrozeta onder water kan leven, maar

dat ook enkele landspinnen dit vermogen; hier heeft hij niet

zoo zeer op het oog het vrij algemeen bekende verschijnsel, dat

sommige Lycosiden, vooral Dolomedes-soorten tijdelijk zich in

en onder het water kunnen begeven, maar dat enkele kleinere

soorten van spinnen, zoo als de Neriöne (de Erigone nostra?)

longipalpis en de Savignia frontata (?) zelfs » verscheidene

dagen’’ onder water kunnen blijven leven, hetgeen hij in ver-

band brengt met de omstandigheid van hare overwintering op

lage gronden, welke alsdan meermalen aan overstrooming bloot-

staan. Van lang vasten, door velen opgemerkt, deelt ook Black-

wall een voorbeeld mede omtrent een Theridion quadripune-

tatum , die het 18 maanden in een digtgekurkt fleschje, zon-

der eenig voedsel, uithield. Aangaande de levensduur onzer

Europesche spinnen is ook hem weinig met zekerheid bekend,

doch geeft hij twee species op, die 4 jaren lang in het leven

kunnen blijven, t. w. Zegenaria civilis en Segestria seno-

culata, enz.

Dezelfde Spreker vertoont een uiterst fraai exemplaar van een

nest der Epeira arundinacea. Het was tusschen hoog gras en

riet, aan den oever van een zoet-water-kanaal, in den top der

rijpe graszaadhalmpjes, meer dan 1 Ned. el hoog, opgehangen,

in den vorm van een langwerpig rond emmertje, alleen aan de

bovenzijde geopend. Het was vervaardigd in de nabijheid van

het groote en sterkdradige web en de spin had zich daarin

verborgen, op dezelfde wijze als zich sommige Mygale's in

hare onderaardsche buisvormige woningen ophouden.

De voorzitter deelt namens den Heer J. van der Hoeven eeni-

ge waarnemingen mede omtrent een klein insect uit de afdeeling

der Coceinen, dat op de bladen van verschillende soorten van

Acer leeft en met zonderlinge bladvormige plaatjes omzoomd is.

Hij voegt daarbij opmerkingen van den Hoogleeraar over een

op Acer pseudoplatanus gezellig levend diertje van dezelfde

afdeeling, ’t geen reeds door Réaumur onvolkomen vermeld

was, terwijl het eerstgenoemde in geen der bekende werken

over insecten beschreven schijnt te zijn.

De Heer van der Wulp laat eenige eigenhandige teekeningen

van rupsen, door van Eyndhoven nagelaten, ter bezigtiging

rondgaan, met het doel om te onderzoeken of daaronder ook

nog iets zou kunnen voorkomen, dat geschikt was om te worden

gepubliceerd ; voorts laat hij eenige min of meer zeldzame Di-

ptera zien, in den laatsten tijd door hem ontvangen of gevan-

gen, waaronder zich eenige merkwaardige voorwerpen bevinden,

hem door Dr. Wttewaall medegedeeld.

De Heer Lodeesen laat ter bezigtiging rondgaan eene lade met

vlinders, waarin hy de typen van eenige species met zeer in

‘toog vallende varieteiten bijeen heeft gestoken.

De Heer Grebner deelt namens den Heer Backer Sr., die

tot zijn leedwezen de vergadering niet heeft kunnen bijwonen,

mede, dat bij dien Heer het meerendeel der poppen van Bom-

byx processionea overwinterd hebben, en dat het getal vlin-

ders in dit jaar uitgekomen zeker het vijfvoudige bedraagt, van

dat hetwelk in het vorige jaar te voorschijn is gekomen !).

Verder vermeldt de Heer Grebner het feit, dat hij van een

1) Ook de Heeren de Roo van Westmaasen Snellen hebben nog cene gelijk-

soortige waarneming medegedeeld. d. G,

2 *

Smerinthus Populi het ei heeft gevonden 9 Juni 1861; dat

de rups is uitgekomen 17 Junij, verpopt 15 Julij en de vlinder

verschenen is 8 Aug. van hetzelfde jaar.

Hij heeft op 6 Sept. 1860 in de nabijheid van Amsterdam

gevangen eene Aplecta occulta, die hij vertoont, en welke

soort hier te lande zeldzaam voorkomt. Ook heeft hij eenige

Microlepidoptera ter bezigtiging medegebragt.

De Heer Maitland is in de laatste twee jaren in het bezit

geweest van een 20-tal meestal levende doodshoofdvlinders (4-

cherontia Atropos). Hij was derhalve in de gelegenheid veel-

vuldige onderzoekingen op deze vlinders te bewerkstelligen en is

dan ook tot eene gewenschte uitkomst gekomen omtrent de

wijze, waarop het geluid door deze dieren wordt voortgebragt.

Beeds bij den ontvangst der eerste levende voorwerpen kwam

hem ontwijfelbaar voor, dat het geluid uit den snuit voort-

kwam, maar niet door wrijving van het eene ligchaamsdeel

tegen het andere ontstond. Ten einde zich echter te overtuigen

werden door hem verschillende proeven genomen om de stel-

lingen van Réaumur, Rösel, Lorry, Duges, Passerini, Wagner

en anderen te toetsen. Altoos kwam hij tot het besluit, dat

de snuit de eenige zetel van het geluid bij den doodshoofd-

vlinder is. Passerini en Wagner hebben het eerst eene soort

van luchtzak in den kop des diers aangewezen, die door Passe-

rini als een bijzonder orgaan, door Wagner, met meer regt,

voor een’ krop gehouden werd. Neemt men bij een levenden

vlinder het hoofdbekleedsel (chitin-huid tusschen beide oogen)

met een scherp lancet weg, dan ziet men onmiddelijk den

knopvormig uitgezeten oesophagus, die het grootste gedeelte

van de kopruimte inneemt, zich uitzetten en intrekken !) naar-

1) Op dezen krop zijn op verschillende plaatsen spieren ingeplant, met wel-

ker behulp het dier den krop kan uitzetten. Blijven de spieren werkeloos,

dan trekt de krop, die uit een elastiek weefsel hestaat zich onmiddelijk te

zamen. Door uitzetting en zamentrekking wordt beurtelings een lachtstroom

ingezogen en uitgedreven.

mate het geluid al of niet gehoord wordt. Bij de inplanting

van den snuit vormt deze krop een naar boven gekeerde plooi

of klepje, dat door de in- en uitstroomende lucht in trilling ge-

bragt het eigenaardige en bekende geluid voortbrengt.

Ter bevestiging dat het geluid uit den snuit voortkomt brengt

Spreker bij, dat het geluid onmiddelijk ophoudt, zoodra men

den snuit bij zijnen wortel afknipt en op het overgeblevene stompje

een druppel gesmolten was aanbrengt, en dat men, den kop van

boven geopend hebbende, den krop in eene pulserende beweging

ziet wanneer het dier geluid maakt, welke beweging onmidde-

lijk ophoudt, zoodra het dier zwijgt. Indien men de zeer

groote spierbundels, die aan het achterhoofd en aan den krop

bevestigd zijn, doorsnijdt zoodat de werking verstoord wordt,

houdt mede onmiddelijk elk geluid op, hetwelk evenzeer het

geval is zoodra men met een lancet eene opening in den krop

heeft gemaakt. Een tweetal voorwerpen op laatstgenoemde wijze

verminkt, leefde bij Spreker nog een vollen dag, een derde in-

dividu zelfs nog twee dagen, maar zonder eenig geluid voort te

brengen, niettegenstaande alle drie voor het openen van den

krop om het hardst konden schreeuwen.

Ter opheldering en bevestiging van zijn onderzoek laat Spre-

ker een zestal koppen van Jch. dtropos zien in verschillende

rigtingen doorsneden ten einde den krop, de spierbundels en het

klepje voor de leden zigtbaar te maken; ten einde een en ander

nog duidelijker te maken legt Spreker eene vergroote afbeelding

over van eene perpendiculaire doorsnede van den kop en geeft

ten slotte zijn voornemen te kennen om over dit onderwerp uit-

voeriger te handelen in het tijdschrift voor Entomologie.

De Heer van Bemmelen legt de volgende verhandeling voor

het verslag over, daar de tijd voor eene mondelinge mededee-

ling te ver verstreken is:

Voor eenige jaren bragt ik verscheidene weken in het Bent-

heimer woud door. Dit oude bosch, het grootste in het Graaf-

schap Bentheim strekt zich op den Bentheimer-Isterberg uren

ver uit, en bestaat op vele gedeelten uit dennenboomen. Op

eene meer opene plek, slechts hier en daar met kleine boschjes

of groepen boomen voorzien, vond ik een’ verbazend grooten

mierenhoop. In de dennenboschen der provincién Gelderland en

Utrecht en op vele plaatsen van het Bentheimer woud had ik

menigen mierenhoop gezien, doch nooit een die zulk eene hoogte

en omvang bereikt had, en dadelijk aan de piramiedvormige

heuvels der Termiten deed denken.

In een van die boschjes was cen zeer oude en dikke, van

zijne kruin beroofden boom; de mierenhoop stond aan de eene

zijde voor een groot gedeelte tegen den stam aan. Zijn vorm

kwam het meest overeen met dien van eenen buitengewoon grooten

bijenkorf, waarvan de top eenigzins verbreed, en de zijde die

tegen den boom aanstond tot op het midden van de hoogte

ongeveer, min of meer afgeplat was; de hoogte bedroeg 1 el

3 palm; de basis was ruim 6 el in omtrek en de top ruim

1 el 7 palm.

De mieren hadden in alle rigtingen gangen of paden ge-

maakt, welke door het voortdurende heen en wederloopen effen

en glad getrapt waren; hier en daar liepen die gangen door

boschjes, en het was duidelijk te zien, dat de mieren zich door

geene beletselen hadden laten weerhouden, doch hun eerstge-

kozen rigting vervolgden.

De breedte der gangen was over het algemeen van 6—12

duim; de lengte strekte zich zeer ver uit. Regts van den hoop

was een gang, die in eene en dezelfde rigting 6 el 6 palm voort-

liep, vervolgens zich links wendde, gedurende 1 el 4 palm, regt

uit zich voortzette en daarna regts af nog de lengte van 14 el

9 palm had, na ongeveer op het midden, door een boschje

te zijn gegaan; aan het einde van dezen langen gang was we-

der een boschje; doch hier werden de paden onduidelijk, hoe-

wel nog indrukken van het heen en weder gaan der mieren

ruim 10 el ver op te sporen waren; daarachter begon een

dennenwoud,

Van den voorkant van den hoop liep een gang in schuine

rigting van 4 el lengte en eindigde in een boschje.

Van de achterzijde strekte zich een gang uit van 5 el 2 palm

lengte en eindigde evenzoo in een boschje.

Links van den hoop was een niet zoo eenvoudige zecr lange gang.

Na eerst een regt pad gevormd te hebben van 4 el 8 palın leng-

te, dat met een bogt in een boschje eindigde, had het bijna

in het midden een’ eerst onlangs gemaakten zijtak, welke zich

op een derde der lengte met eene sterke bogt links wendende ,

22 el lang was, door een boschje ging, daar achter nog 1 el

2 palm te volgen was en eindelijk uitliep in een tweede boschje.

Zie hier duidelijkheidshalve een overzigt:

15° gang aan de regerzijde 6 el 6 palm

SLIGO AMEL APE » LENS

SAO MOD RC D » 14 » 9 »

» » » voorzijde 4 »

» » » achterzijde 5» 2 »

EL » » linkerzijde 4» 8 »

Doe REN TRE > » 22 »

Siete ppi » ku» wars

Te zamen 60 el 1 palm.

Hoogte van den mierenhoop 1 el 5 palm

Basis » » » in omtrek 6 »

Top mici» » pus 1 ERS SW PARA

De hoop was hoofdzakelijk te zamen gesteld uit dennennaal-

den en stukjes dennenappels, uit brokken hout, drooge blade-

ren en aarde. Al deze bouwstoffen lagen los op elkaar, van

buiten was echter de gansche hoop onbegrijpelijk glad, even

als of menschenhanden met werktuigen de buitenzijde gladge-

streken hadden. Wens maakte ik, des morgens ten 11 ure cene

opening van 2 vuisien groot in den hoop; de stank, vooral

veroorzaakt door de broeijing der dennennaalden en dennenap-

pels was bijna ondragelijk ; de mieren kwamen bij duizenden

met groote snelheid van alle kanten uit den hoop aangeloopen ;

en even als of er een sein werd gegeven, kwamen oogenblik-

kelijk een groot aantal mieren langs verschillende paden, zelfs

van ver van den hoop verwijderde afstanden naar denzelven toc-

gesneld. Het aantal mieren dat uit den hoop zelven te voor-

schijn kwam was zoo groot, dat op verscheidene passen afstand

het geraas, veroorzaakt door het loopen langs en op den hoop,

duidelijk hoorbaar was. Nadat de eerste woede over mijnen aan-

val bedaard was, begonnen de mieren de schade te herstellen,

en des avonds ten 7!/,, dus in minder dan 9 uren, was de

opening bijna geheel weder toegemaakt; alleen de buitenste

oppervlakte was niet zeo glad meer als vroeger.

Dikwijls ontmoette ik mieren op 40 palm afstand van het

nest met mierenpoppen (zoogenaamde miereneijeren) in de ka-

ken; anderen sleepten groote voorwerpen, ook doode dieren zoo

als Carabi naar het nest. Ik was niet in de gelegenheid het

nest van binnen te onderzoeken, gedeeltelijk ook wegens de

verbazende massa bouwstoffen, waaruit deze groote hoop was

zamengesteld en het ontelbaar aantal mieren, waarmede ik bij

de geringste aanraking hunner woning bedekt werd.

De mieren behoorden tot de soort, genaamd Formica rufa, L.

Toen ik in de Letterbode van 5 November 1855 en later op

de vergadering der Entomologische Vereeniging van 1856, een

en zeventig waarnemingen, door mij en anderen gedaan over

het trekken van insekten mededeelde (zie het Verslag van 5

Julij 1856, bl. 81—103), meende ik er nu en dan meer

te kunnen doen en verzocht aan Entomologen en aan alle lief-

hebbers van natuurstudie op dit verschijnsel opmerkzaam te zijn

en mij hunne waarnemingen toe te zenden of die op onze En-

tomologische vergaderingen mede te deelen; geen enkele trek

van insekten mogt ik sedert dien tijd ontmoeten, doch het wei-

nige wat mij over dit onderwerp bekend is, wil ik hier mede-

deelen. Hoewel mijne onderzoekingen mij toen tot de volgende

resultaten geleid hadden, namelijk: dat sommige insekten trek-

ken ; dat Libelluliden en Lepidoptera groote togten ondernemen,

zoowel over zee als over land, en dan ook ons land bezoeken;

dat de rigting van het trekken onafhankelijk is van de wind-

rigting ; dat er tot nog toe geene periodiciteit gebleken is te

zijn, en waarschijnlijk niet zal bestaan, want nadat er meer

op dit onderwerp gelet wordt, komen er waarnemingen van

verscheidene achtereenvolgende jaren te voorschijn; dat de trek

der Libelluliden gewoonlijk plaats heeft in Junij —, zoo be-

hooren wij nog, om het verschijnsel in zijnen geheelen omvang

te kennen, eenige in alle deelen volledige waarnemingen te

bezitten. Want wij weten bijvoorbeeld nog niet of die verhui-

zingen geregeld plaats hebben; vanwaar die reizende insekten

vertrekken; waarheen zij gaan; of die troepen uit bepaalde

soorten bestaan en vooral welke hunne beweegredenen zijn om

zulke groote togten te ondernemen. Ik stelde de vraag, of

verandering van temperatuur of gebrek aan voedsel daarop in-

vloed kon hebben, en meende, dat het eerste niet-, het laatste

hoogst-waarschijnlijk is, doch dat de oorzaak stellig in naauw

verband met hunne levenswijze moet staan.

De verschillende meeningen over die oorzaak van schrijvers

en waarnemers deelde ik mede (zie bl. 99 en 100), en gaf ten

laatste naauwkeurig alle punten aan, waarop in het bijzonder

bij het waarnemen moet gelet worden: zoo moeten wij uit

eene juiste plaatsbeschrijving, voor zoover die op het dier be-

trekking heeft, te weten kunnen komen, of er op een’ bepaal-

den tijd eene merkbare vermeerdering heeft plaats gehad, of er

verschil gekomen is in de plaatselijke gesteldheid door eenige

toevallige oorzaken, of er na het vertrek een merkbaar onder-

scheid in de gemiddelde hoeveelheid is op te maken; bij den

overtogt der insekten moet de wijze van trekken waargenomen

worden (of zij afzonderlijk of in troepen , regelmatig of onregel-

matig, langzaam of snel, hoog of laag langs den grond vlogen);

en de rigting waarin zij voorttrokken; er moet achtgeslagen

worden op de weersgesteldheid, op droogte of vochtigheid, op

thermometer- en barometersiand, op de kracht en de rigting

van den wind, zoowel op den dag van het trekken, als op de

vorige dagen; op de verschillende plaatsen waar zij worden

waargenomen, dient te worden nagegaan, of die plaatsen de

vereischten bezitten voor de levenswijze van het dier, of er in

de plaatselijke gesteldheid veranderingen waren gebragt, waar-

door die geschiktheid was ontstaan of vermeerderd; of de die-

ren dáár bleven of verder trokken, en zoo zij er bleven, of in

volgende jaren verschil is waar te nemen in de hoeveelheid

waarin zij voorkomen.

Eindelijk herinner ik nog, dat bij de verschillende waarne-

mingen dikwijls verward wordt, het vrijwillige trekken en ge-

regeld voortreizen van insekten met het ondanks hen zelven

verplaatst worden door winden en stroomen (waarover zie bl

59—97).

De volgende waarnemingen werden mij sedert dien tijd nog

bekend.

Behalve eene mededeeling over het trekken van: Pieris bras-

sicae over de Noordzee, door den Heer Verster, van: witte

vlinders over het Y, door den Heer van Hasselt, en van een

trek van gele vlinders nabij Scheppmandorf, niet ver van de

Walvischbaai, opgeteekend in eene reis van Andersson (zie ver-

slag Ned. Ent. Ver. p. 18 d. 14 van 30 Julij 1859) vond ik in

een weinig bekend werk, van Kappler, getiteld: Zes garen in

Suriname (bij W. T. Dannenfelser Utrecht 1854) in eene noot

op bl. 122 het volgende:

»Omstreeks het midden van het drooge jaargetijde volgen er

ten minste gedurende 6 weken zulk eene menigte gele dag-

vlinders langs den ongeveer 80 voet breeden cordonweg, nabij

de post Mauritsburg aan de Casawinika, welke post nagenoeg

geheel omgeven is door eene moerassige savanne, dat ik er

menigmaal bij één slag met het net in de lucht, drie vong.

De zwerm kwam tegen 10 uur des voormiddags aan en duurde

onafgebroken tot 5 uur des namiddags. Zij vlogen aanhoudend

voort, zonder te gaan zitten, altijd van het Oosten naar het

Westen, zoowel laag bij den grond als tot eene hoogte van

50 voet. Im en boven de bosschen vlogen slechts weinigen.

De voornaamste zwerm bleef boven den weg zelven. Van waar

zij kwamen en werwaarts zij trokken is mij onbekend, doch

de rupsen van zoovele millioenen moeten geheele bosschen kaal

gevreten hebben. Menigmalen heb ik nog dergelijke zwermen

waargenomen. Algemeen (voegt Kappler er bij) wordt dit trek-

ken voor een voorteeken van eene langdurige droogte gehouden.”

Bene andere waarneming las ik in de reisbeschrijving van

Robert Schomburgh (Reisen in Britisch Guyana 1840—1844,

bl. 157). Reeds bij onze afreis van Pirara 59° 20' 9" W.L,

5° 58° 40" N B) hadden groote troepen van witte vlinders onze

opmerkzaamheid getrokken, die regelmatig van het Zuid-oosten

naar het Noord-westen trokken. Het aantal werd echter van

dag tot dag talrijker. Wij bevonden ons toen aan de rivier

Zuruma, gelegen op 3° 22’ N.B. en 60° 12° W.L. (van Green-

wich). In de kleur der vleugels geleken zij op ons Koolwitje,

alleen waren zij aan het schoudergedeelte geler en een zwarte

rand omgrensde de witte kleur. De soort bleek te zijn Cal-

lidryas Argante, Boisd !). In het middaguur en kort voor

zonsondergang lieten zij zich in een oneindig aantal op de slijk

aan den oever of langs de boorden van het water op de zand-

bank neder om uit te rusten. Volgens de meening der India-

nen waren het de vlinders van diezelfde soort van rupsen en

poppen, die zij zoo gaarne eten, welke rups veel overeenkomst

heeft met die van ons Koolwitje, binnen 8—12 dagen zijn was-

dom bereikt heeft en verpopt is.”

Van den Heer Snellen is ingekomen een lijstje houdende

opgave van een paar Geometrae- en Pyraliden-soorten, die tot

nog toe niet als inlandsch bekend waren, nam.:

Geometra rupicapraria W. V. Een g door den Heer J.

Backer in Januarij bij Oosterbeek gevangen.

Geom. straminata Treits. Haarlem (Snellen), Wolfhezen

1) Aangenomen, dat de beschrijving dezer vlinders gaed is, zoo is de be-

stemming verkeerd. Blijkbaar behoorden zij tot de soort, onder den naam

van Callidryas Evadne Godart bekend.

(Backer en Snellen), Gorssel (Snellen). Vliegt in Julij op zand-

en heide-gronden !).

Botys cinctalis Treits. Een Jen £ in 1859 bij Rotterdam

(Snellen).

Botys palealis Hb. Een voorwerp in Augustus 1860 bij

Rotterdam uit brandnetels geklopt (Snellen).

De Heer H. W. de Graaf kan zijne lijst van inlandsche Py-

raliden, in 1859 in de Bouwstoflen verschenen, aanvullen met

twee species, namelijk :

Botys crocealis Hb. 71 (teekening op de vleugels onnaauw-

keurig). — Treits. X. 3. 21 (die ten onregte spreekt van eene

derde lijn voor de franje). — Fisch. v. Rösl. p. 212, tab. 75

fig. 2 ab. — Verbascalis Wood#824. Het door hem gede-

termineerde exemplaar is, volgens opgave van den Heer L. van

Aardennen, bij Dordrecht gevangen.

Ennychia anguinalis Hb. 32. — Treits. VII. 198. — H.S.

IV. p. 20. De Heer Backer zond een voorwerp dezer soort door

hem te Oosterbeek gevangen.

—

Nadat de wetenschappelijke mededeelingen waren afgeloopen

werd bepaald dat de excursie den volgenden dag in de duinen

zou plaats hebben , doch het weder was zoo ongunstig en het

regende dien dag zoo sterk en onophoudelÿk, dat het ten eene-

male onmogelijk was het voorgenomen plan tot uitvoering te

brengen.

Rotterdam , H. W. pe GRAAF.

26 September 1861.

1) Ik kan bij deze opgave voegen dat Geom. straminata ook door den Heer

de Roo van Westmaas te Velp en door mij op de heide bij Beekhuizen in Julij

sevangen is. d. G.

LIST DER LEDEN

VAN DE

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING ;

op 24 Augustus 1861,

MET OPGAVE VAN HET JAAR HUNNER TOETREDING.

Rere-Lip.

De Heer C. F. Westerman, Directeur ven het Koninklijk Zoo-

logisch Genootschap Natura Artis Magistra, te Am-

sterdam. 1858.

BEGUNSTIGER.

De Heer Mr. ©. W. Hubrecht, te Zeiden. 1859.

CoRRESPONDERENDE LEDEN.

De Heer Th. Lacordaire, Hoogleeraar aan de Hoogeschool te

Luik. 1855.

» » ©. Wesmael, Hoogleeraar aan de Hoogeschool te

Brussel. 1855.

» » Arn. Förster, Leeraar aan de hoogere Burgerschool

te Aken. 1853.

» » Emil vom Bruck, te Crefeld, 1853.

GEWONE LEDEN.

1845 —46.

De Heer Dr. J. G. H. Rombouis, te Amsterdam.

>»

F. M. van der Wulp, te ’s Gravenhage.

Dr. M. C. Verloren, te Utrecht.

J. Backer Sr., te Oosterbeek.

J. W. Lodeesen, te Amsterdam.

Dr. V. H. Huurkamp van der Vinne, te Haarlem.

Dr. J. R. E. van Laer, te Utrecht.

Th. J. van Campen, te Amsterdam.

Dr. P. H. J. Wellenbergh , te Utrecht.

Mr. H. Verloren, te Amersfoort.

Mr. S. C. Snellen van Vollenhoven, te Leiden.

W. 0. Kerkhoven, te “Amsterdam.

1846-47.

Jhr. J. G. Martens, te Utrecht.

Prof. J. van der Hoeven, te Zeiden.

1849— 50.

J. J. van Voorst, te Amsterdam,

1851—52.

R. T. Maitland, fe Amsterdam.

P. C. T. Snellen, te Rotterdam.

Dr. J. A. Herklots, te Zeiden

Dr. M. Imans, te Utrecht.

B. A. J. van Geuns, te Utrecht.

N. H. de Graaf, te Leiden.

Mr. H. W. de Graaf, te Rotterdam.

De Heer G. M. de Graaf, te Zeiden.

» » Dr. L. A. J. Burgersdijk, te Breda.

» » Mr. J. W. van Lansberge, te Brussel.

» » G. A. Six, te Utrecht.

» » Dr. W. Berlin, te Amsterdam.

1853—54.

» » Prof. Cl. Mulder, te Groningen.

» » Mr. J. P. van Wickevoort Crommelin, te Haarlem.

» » Corn. Sepp, te Amsterdam.

» » (€. de Gavere, te Groningen.

1855—56.

» » À. À. van Bemmelen, te Zeiden.

» » Mr. E. A. de Roo van Westmaas, te /elp.

» » M. Breukelman, te Rotterdam.

1856—57.

» » Mr. J. H. Albarda, te Zeeuwarden.

» » Mr. W. Albarda, te Groningen.

» » A. P. H. Kuipers, te Leeuwarden.

>» » Dr. A. W. M. van Hasselt, te Utrecht.

1857—58.

» » Dr. J. Witewaall, te Utrecht.

» » J. W. Schubärt, te Utrecht.

» » W.K. Grothe, te Zeist.

» » H.J. D. W. Dikkers, te Delden,

1858—59.

De Heer ©. J. Tengbergen, te Amsterdam.

J. C. J. de Joncheere, te Dordrecht.

J. Backer Jr., te Oosterbeek.

C. Brak, te Amsterdam.

1859—60.

Henri Baron van Pallandt, bij Z/rnhem.

J. M. van der Stoot, te Roelof-A4rendsveen.

G. W. Grebner, te Amsterdam.

1860—61.

J. Kinker, te Amsterdam.

Jhr. K. W. de Rooy van der Does, te Baambrugge.

E. Piajet, te Rotterdam.

Arnold Mos Jr., te Arnhem.

H. Weijenbergh Jr., op Rozenlust bij Haarlem.

Dr. W. C. H. Staring, te Haarlem.

BOEKWERKEN VAN DE NEDERLANDSCHE ENTO-

MOLOGISCHE VEREENIGING

Op 1 July 1861.

TIJDSCHRIFTEN EN VERVOLGWERKEN VAN GELEERDE GENOOTSCHAPPEN.

Magazin für die Liebhaber der Entomologie, herausgegeben ton

J.C. Fuessly, 2 Bie mit 2 und 3 Kpfr. Zürich und Win-

terthur 1788 und 1779. 8°.

Annales de la Société Entomologique de France. Tom. VI,

1° trimestre 1837. Tome VII. 1858. 8°,

—— 2° Serie. Tome I—X. 845 —1852.

—— 3° Serie. Tome I—VIII. 1855—61.

The Transactions of the Entomological Society of London. Vol.

IV, with a general Index to Vol. I—V. London 1841

—1849. 8°.

—— New Series. Vol. I—V. Londen 1850—60. 8°.

Entomologische Zeitung. Herausgegeben von dem Entomologi-

schen Vereine zu Stettin. Jahrg. VI-XXI. Stettin 1845—

1860. 8°.

Linnaea Entomologica. Zeitschrift herausgegeben von dem En-

tomologischen Vereine zu Stettin. Band I—XIV, Berlin

1846—1860. 8°.

Bericht über die wissenschaftlichen Leistungen im Gebiete der

Entomologie während der Jahren 1858—1847 von Dr.

W.F. Erichson, uit: Archiv für Naturgeschichte, her-

ausgegeben von Wiegman, Erichson und Troschel, Ber-

lin 1840—48. 8°.

— — yon Dr. Herm. Schaum, während der Jahren 1848—52

uit; Archiv für Naturgeschichte, herausg. von Dr. F.

H. Troschel, 1850—53. 8°.

—— von Dr. A. Gerstaecker, während der Jahren 1853—58. |

Berlin 1854—60. 8°.

Berliner Entomologische Zeitschrift. Herausgegeben von dem

Entomologischen Vereine in Berlin, Jahrgang IV. Ber-

lin 1857—61. 8°.

Wiener Entomologische Monatschrift, Band I—V. Wien 1857

—1861. 8°.

Verslagen van de Algemeene vergaderingen der Nederlandsche

Entomologische Vereeniging, van de II° vergadering in 1846

tot de XVI in 1860.

Tijdschrift voor Entomologie, uitgegeven door de Nederlandsche

f Entomologische Vereeniging. Deel I—IV, ’s Gravenhage

en Leiden 1858—61. 8°.

Verslagen en Mededeelingen der Koninklijke Academie van We-

tenschappen ,. Afd. Natuurkunde Deel V—XI. 1857—60.

Jaarboek der Koninklijke Academie van Wetenschappen voor

1857, 1858, 1859, 1860.

Journal of the Proceedings of the Linnean Society , Vol. I—V.

London 1856—61. 8°.

Bulletin de la Société Impériale des Naturalistes de Moscou,

de l’année 1858, N° 1, 2, 3

» » 1859, » 2, 3, 4

» pri 1800, by bs.

Nouveaux Mémoires de la Société Impériale des Naturalistes

de Moscou, 1859. Tom. XI.

1860. » XII, XII.

Bulletin des séances de la Classe des sciences de l’Acad. Roy-

ale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgi-

que, Année 1858—1860.

Annuaire de l’Acad. Royale des sciences, des lettres et des

beaux-arts de Belgique, 1859, 1860, 1861, Bruxelles

1859 —1861.

Annales de la Société entomologique Belge. IV Tom. Bru-

xelles 1857—1860,

WERKEN VAN VERSCHILLENDEN EN VAN GEMENGDEN INHOUD,

OVER DE INSECTEN IN HET ALGEMEEM OF OVER EENIGE

ORDEN DAARVAN HANDELENDE,

Goedaert (J.), Metamorphosis naturalis, ofte Historische Be-

schryvinghe van den oirspronck , aerd , eygenschappen

ende vreemde veranderinghen der wormen, rupsen, mae-

den, vliegen, sprinckhanen, witjens, byen, motten ende

diergelycke dierkens meer, niet uyt eenige Boecken maar

door eigen ervarentheyt uitgevonden, beschreven en na de

konst afgeteikent. II° deel. Middelburgh. 12°.

—— Metamorphoses naturelles ou Histoire des Insectes, ob-

servée trés exactement suivant leur nature et leurs propri-

étéz. Avec les fig. en taille douce, gravées d’après nature,

III Tomes. Amst. 1700. 12°.

Leeuwenhoek (A. van), Verzameling zijner werkeh in 10 deelen.

Leyden en Delft 1679—1718. 4°.

Merian (M. S.), over de voortteling en wonderbaerlyke veran-

deringen der Surinaamsche Insecten. Amst. 1750. gr. fol.

— — De Europesche Insekten, naauwkeurig onderzogt, na ’t

leven geschildert en in print gebragt. Amst. 1730. gr. fol.

Roesel (A. J.). De natuurlijke historie der Insecten voorzien

met naar 't leven geteekende en gekoleurde platen, volgens

eigene ondervinding beschreven, door den Heer A. J. Roe-

sel van Rosenhof. Met zeer nette en fraaijje Aenmerkingen

verrijkt, door den Heer E. F.C. Kleeman. Amst. 4 din. 4°.

3 *

VY Admiral (J.), Naauwkeurige waarnemingen omtrent de veran-

deringen yan veele Insekten of gekorvene diertjens, die in

omtrent Vijftig Jaaren, zoo in Vrankryk, als in Engeland

en Holland bijeenverzameld, naar ’t leven konstig afgetee-

kend en in ’t koper gebragt zijn door wijlen den Heer

Jacob Admiral, Amst. 1774. fol.

Villers (C. de), ©. Linnaei Entomologica, Faunae Sueciae

deseriptionibus aucta, D. D. Scopoli, Geoffroy, de Geer,

Fabricii, Schrank ete., speciebus vel in systemate non

enumeratis, vel nuperrime detectis vel speciebus Galliae

Australis locupletata, generum specierumque rariorum ico-

nibus ornata; curante et augente Carolo de Villers. Lugd.

1789. IV vol. 8°. (Atlas ontbr.).

Ontdekking van de Staatkunde der Natuur, of Beschrijving van

het wonderbaar gemeenebest der Honig-bijen en zyde-

wurmen, met alles wat daartoe betrekking heeft, kostelijk

voorgesteld, in eenige leerzame samenspraken, onder de

zinspreuk: Brevitas Delectat. Amst. 1791. 8°.

Kleynhoff (C. F.), Bedenkingen over het einde, waartoe de

Insekten vermoedelijk geschapen zijn, voorgedragen in de

Maatschappij Felix Meritis. Amst. 1805. 8°.

Ahrens (Aug.), Fauna Insectorum Europae, Fasc. I-II. Ha-

lae 1813 u. 1814. gr. 16°.

‘—. Fasc. IH-—VII, cura E. Fr. Germar et Kaulfuss, ibid.

1816—1822. gr. 16°.

— — Fasc. VIJI—XXIV, cura E. Fr. Germar, ibid. 1824—

1844. gr. 16°.

Klus (Fr.), Entomologische Monographien, mit 10 illuminirten

Kupfertafeln. Berlin 1824. 8°.

Kirby (W.) en Spence (W.), Inleiding tot de Entomologie of

grondbeginsels van de Natuurlijke Geschiedenis der Insek-

ten, met pl. Naar den 4° druk uit het Eng. vertaald

onder opzigt van J. van der Hoeven, I“ Deel, 2 stukken.

Rotterdam 1828. 8°.

Lyonet (P.), Recherches sur l’anatomie et les métamorphoses

de différentes espèces d’Insectes, ouviage posthume, pu-

blié par M. W. de Haan, 54 pl. Paris 1852. 4°.

Klug (Fr.), Jahrbücher der Insectenkunde, mit besonderer

Rücksicht auf die Sammlung im Königl. Museum zu Berlin,

Band I mit 2 illum. Kpf. Berlin 1834. 8°.

Westwood (J. 0.), An Introduction to the modern Classifica-

tion of Insects, founded on the natural Habits and cor-

responding Organisation of the different Families, II vol,

with several Woodcuts. London 1839 and 1840, 8°.

Ratzeburg (J. F. C.), Die Forst-Insecten, oder Abbildung und

Beschreibung der in dem Wäldern Preussens und der Nach-

barstaaten als schadlich oder nützlich bekannt gewordenen

Insecten; in systematischer Folge und mit besonderer

Rücksicht auf die Vertilgung der Schädlichen, Theil I.

Die Käfer, mit 22 Tafl. 2 mit Zusätzen und Berichtun-

gen vermehrte Auflage. Berlin 1839. 4°, Theil II, Die

Falter, mit 17 Tafeln. Berlin 1840. 4°. Theil III, Die

Ader-, Zwei-, Halb-, Netz- und Geradfliiger, mit 16 Ta-

feln. Berlin 1844. 4°.

— — Die Ichneumonen der Forstinsecten in forstlicher und

entomologischer Beziehung, als Anhang zur Abbildung

und Beschreibung der Forstinsecten, mit 4 in Stahl gestoch.

Tafeln, III Bände. Berlin 1844—52. 4°.

Bourassé (J. J.), Esquisses entomologiques ou Histoire natu-

relle des Insectes les plus remarquables, 2° Edit. avec plan-

ches. Tours 1844. 80.

Blanchard (E.), Histoire des Insectes, traitant de leurs Moeurs

et de leurs Metamorphoses en general et comprenant une

nouvelle Classification, fondée sur leurs rapports naturels.

Paris 1845. II Tomes 20 pl. 8°.

Maitland (R. T.), Descriptio systematica Animalium Belgii

septentrionalis, adjectis synonymis nec non locis in quibus

reperiuntur secundum Classificationem Professoris J. van der

Hoeven disposita. Ook met den Hollandschen titel: Syste-

matische Beschrijving der dieren, welke in Noord-Neder-

land of aan deszelfs kusten voorkomen, met bijvoeging

van derzelver synonymen, benevens der plaatsen, waar

dezelve gevonden zijn, gerangschikt naar Prof. J. van der

Hoeven’s Handboek der Dierkunde (2° uitg.) Pars I. Ani-

malia radiata et annulata Cuvierii. Leyden 1851. 8°.

Bouwstoffen voor eene Fauna van Nederland, onder medewer-

king van onderscheidene geleerden en beoefenaars der

Dierkunde, bijeenverzameld door J. A. Herklots, 2 deelen.

Leiden 1851—58. 8°.

Konglika Svenska Fregatten Eugeniens resa omkring jorden,

under befil af C. A. Virgin. Voyage de la Frégate Royale

Suédoise Eugenie, Insectes, II Tomes. Stokholm 1858. 4°.

Snellen van Vollenhoven (Mr. S. C.), Natuurlijke historie van

Nederland. De dieren van Nederland. Overzigt der gelede

dieren. Haarlem 1859—60. met pl. 8°.

Bemmelen (A. A. van), Eenige waarnemingen over het trekken

van Insekten, overgedrukt uit den Algemeene Konst- en

Letterbode, N° 44 van 1855 en uit de Handelingen der

Nederl, Entomologische Vereeniging van het jaar 1856.

British Entomology, being Illustrations and Descriptions of the

Genera of Insects, found in Great-Britain and Ireland, by

John Curtis. London 1824. vol. 1. N

Etudes Entomologiques, rédigées par Victor de Motschoulsky ,

IV, V et VII année, Moscou 1855, 1856, 1858.

Geoffroy , Histoire abregée des Insectes, dans laquelle ces ani-

maux sont rangés suivant un ordre méthodique. Paris

1764. 2 vol. 4°.

Latreille (P. A.), Histoire naturelle generale et partieuliere des

Crustacés et des Insectes, 14 Tomes. Paris An I—XIII. 8°.

Ménétriés (M.), Catalogue d’Insectes recueillis entre Constanti-

nople et le Balkan. St. Petersbourg 1858.

Mulder (CL), Over koolzaad-insecten, overgedr. uit de Prov.

Gron. Courant van 6 Febr. 1856.

De Insecten welke den landbouwer schaden. Eenige middelen

om die te keer te gaan, hunne vijanden enz. 5° Stukje

der Landbouwwerkjes, uitgegeven door de Geldersche

Maatschappij van Landbouw. Arnhem 1852.

Verloren (H.), Waarnemingen over de buitengewone verme-

nigvuldiging der Noctua piniperda en Hylesinus pini-

perda in de dennenbosschen te Zeist (overgedrukt uit den

Algemeene Konst- en Letterbode N° 15 en 15 van 1846.

—— Bijdrage over de schadelijke rupsen der dennenbosschen ,

in het bijzonder over de Noctua piniperda.

First and Second Report on the noxious, beneficial and other

Inseets of the State of New-York. Albany 1856.

Snellen van Vollenhoven (Mr. S. C.), Over het tweede deel van

den Schouwburg der rupsen, wormen, maden en vliegende

dierkens, daaruit voortkomende. Door eigen ondervinding

bijeengebragt door Steph. Blankaart. P. en M. Dr. (over-

gedr. uit den 4/9. Konst- en Letterbode van 1854, N° 20.

WERKEN OVER INSECTA COLEOPTERA HANDELENDE.

Voet (J. E.), Catalogus systematicus Coleopterorum , — Catalo-

gue systematique des Coléoptéres, — Systematische Naam-

lijst van dat geslacht van Insecten, dat men Torren noemt,

II din. ’s Gravenh. 1806. 4°.

Erichson (Dr. W. F.), Die Käfer der Mark Brandenburg, Band

I, Erste u. Zweite Abtheilung. Berlin 1837 u. 1859. 8°.

—— Naturgeschichte der Insecten Deutschlands, 1° Abth, Co-

leoptera, 5* Band, Berlin 1848. 8°,

Labram et Imhoff, Singulorum generum Curculionidum unam

alteramve speciem, additis Iconibus a Davide Labram ad

naturam delineatis, illustravit L. Imhoff. — Die Gattungen

der Rüsselkäfer erläutert durch bildliche Darstellung

einzelner Arten yon David Labram. Nach Anleitung und

mit Beschreibungen von Dr. L. Imhoff, Heft 1—18. Ba-

sel 1842— 1845. 12°,

Snellen van Vollenhoven (Mr. S. C.), Bijdrage tot de Fauna

van Nederland. Naamlijst van schildvleugelige insecten.

Haarlem 1848. 4°.

Mulder (CL), Bijdrage tot de kennis van de Ritnaalden (over-

gedr. uit de Landbouw-Courant 1856, N° 46).

—— Een woord over de Ritnaald (overgedr. uit de Prov.

Gron. Courant van 9 October 1835).

—— Spinnende watertorren (overgedrukt uit het Album der

Natuur, 1855. bl. 33).

Hardeman (S. 8.) and J. L. le Conte, Catalogue of the descri-

bed Coleoptera of the United States. Washington 1855.

le Conte (John L.), The Coleoptera of Kansas and eastern New-

Mexico. Washington 1859.

WERKEN OVER INSECTA ORTHOPTERA HANDELENDE.

Fischer (L.H.), Orthoptera Europaea, Lipsiae 1854, met 18 pl.

WERKEN OVER INSECTA NEUROPTERA HANDELENDE.

Mulder (CI), Aanteekeningen over groote zwermen van Gla-

zenmakers in Nederland in 1855 (overgedr. uit den dlg.

Konst- en Letterbode , N° 51 van 1855).

—— Bijdrage tot de kennis van den Veenmol. Overgedrukt

uit Verslagen en Mededeelingen der Koninklijke Academie

van Wetenschappen, Afdeeling Natuurk., DI. VII. p. 102.

Schneider (G. Th.), Symbolae ad monographiam Generis Chry-

sopae, Leach. Sexaginta pieturarum tabulis in lapide acu

delineatis, quarum quinquaginta quatuor coloribus impressae

sunt, illustratae a G. Th. Schneider, Phil. Doct. Editio

major. Vratislaviae 1851. gr. 8°.

Kolenati (Fr. Ant.), Genera et species Trichopterorum, Pars I,

Heteropalpoidea, Prag. Pars II, Aequipalpidae. Mosquae 1859.

Mulder (Cl.), Aanteekeningen over de gemeene Schorpioenvlieg

(Panorpa communis L.) overgedr. uit den dlg. Konst- en

Letterbode N° 36 van 1853.

WERKEN OVER INSECTA HEMIPTERA HANDELENDE.

Kaltenbach (J. H.), Monographie der Familien der Pflanzen-

läuse (Phytophthires), Theil I. Die Blatt- und Erdläuse

(Aphidina et Hyponomeutes), mit erlauterenden Abbil-

dungen (1 Taf... Aachen 1843. 8°.

Fieber (Fr. H.), Rhynchotographieën. Drei monographische

Abhandlungen. I Die Gruppe der Sciocoridae. II Die Gat-

tung Oxycarenus. III. Die Gruppe der Notonectae aus der

Familie der Notonectidea. Acten der kon. Böhm. Gesell-

schaft der Wissenschaften, Band V. 7° Folge. Praag

1851. 4°.

—— Die Europäischen Hemiptera (Rhynchota heteroptera) ,

Heft I—IV. Wien 1860, 1861.

Kirschbaum (C. L.), Die Athysanus-Arten der Gegend von

Wiesbaden. Wiesb. 1858.

Catalogus Hemipterorum. Herausgegeben von den Entomologi-

schen Vereine zu Stettin. Stettin 1859.

—

WERKEN OVER INSECTA HYMENOPTERA HANDELENDE.

Foerster (Arn.), Monographie der Gattung Pezomachus. Ber-

lin 1851. 8°.

—— Hymenopterologische Studien, 1° Heft, Formicariae.

Aachen 1850. 4°.

—— Ibid II Heft, Chalcidiae und Proctrotrupii. Aachen 1856.

ichneumonologica otia, auctore C. Wesmael. 1857.

Wesmael (C.), Revue critique des Hyménoptéres fouisseurs

de Belgique (Zxtr. du t. XVIII N. 10 des Bulletins

de Académie Royale de Belgique).

Saussure (H. de), Description de diverses especes nouvelles ou

peu connues du genre Scolia. Paris 1858,

—— Note sur un nouveau genre de Guepes. 1851.

—— Note sur les Polistes Américains. 1857.

Brants (A.), Bijdragen tot de kennis der monddeelen van eenige

vlies-vleugelige gekorvenen (Insecta Hymenoptera). 1840.

Wesmael (C.) Remarques critiques sur diverses espéces d’Ich-

neumons, suivie d’un court appendice ichneumologique. 1858.

—— Ichneumonologica Miscellanea. 1855.

—— Ichneumones Amblypigi Europaei 1854.

—— Ichneumones Platyuri Europaei. 1853.

WERKEN OVER INSECTA LEPIDOPTERA HANDELENDE.

Sepp (J. C.), Beschouwingen der wonderen Gods in de minst

geachte schepselen of Nederlandsche Insecten naar hunne

aanmerkelijke huishouding, verwonderlijke gedaanteverwis-

seling en andere wetenswaardige bijzonderheden, volgens

eigen ondervinding beschreven, naar ’t leven naauwkeurig

afgebeeld, in ’t koper gebragt en gekleurd door Jan Chris-

tiaan Sepp, Deel I—VII. Amst. 1762—1855. 4°.

Ochsenheimer (F.), Die Schmetterlinge von Europa, Band I—

IV. Leipzig 1807—16. 8°.

—— Forsetzung des Ochsenheimerischen Werks , von Fr.

Treitschke, Band V—X. Leipzig 1825—1835 (gezamenlijk

in 12 banden). 8°.

Verloren (H.), Responsio ad quaestionem zoologicam (Catalogus

systematicus ad Cramerum), praemio ornata d. xvi m. Martio

1857. fra). ad Rh. 1837. Uit: Annales Academiae

Rheno-Trajectinae, Anni 1857. 8°.

Boisduval (Dr. J. A.), Genera et Index methodieus Europacorum

Lepidopterorum. Parisiis 1840. 8°.

Ver Huell (Q. M. R.), Handboek voor liefhebbers en verzame-

laars van vlinders. Rotterd. 1842. 8°.

Vogel (C. F.), Chronologischer Raupenkalender oder Naturge-

schichte aller europäischen Raupen. Berlin 1845. 8°.

Hoeven (J. van der), Beschrijving van eenige nieuwe of weinig

bekende uitlandsche soorten van Lepidoptera (met eene

gekleurde plaat).

Schenckel (Dr. J.), Der Schmetterlings-Sammler. Systemati-

sche Beschreibung aller Deutschen Schmetterlinge. Mainz

1849. 12°.

Stainton (H. T.), The Natural History of the Tineina, V vol.

London 1855—60. ss

Herrich Schäffer (Dr. G. A. W.), Systematische Bearbeitung

der Schmetterlinge von Europa, zugleich als: Text, Revi-

sion und Supplement zu Jacob Hübners Sammlung Euro-

päischer Schmetterlinge.

Band 1. Die Tagfalter. Regensburg 1843.

» 2. Die Schwärmer, Spinner und Eulen. Reg. 1845.

Die Spanner. Reg. 1847.

Pyralidae et Tortricidae. Reg. 1848.

Tineae et Alucitae.

D rw

Figuren in omtrek met verklaring. Systema en

Index. 4°.

De Graaf (H. W.), Vlinders, eene oude waarneming op nieuw

ter sprake gebragt (overgedrukt uit het Jaarboekje van

het Koninkl. Zool. Genootsch. Natura Artis Magistra

voor 1860.

Horsfield (Th.), A Catalogue of the Lepidopterous Insects in

the Museum of the Hon. East. India Company. vol. I. Papi-

liones, Sphinges.

Moore (Fred.), » vol. II Bombyces.

De Graaf (H. W.), Deux nouvelles especes de Tortricides.

Morris (John G.), Catalogue of the described Lepidoptera of

North-America. Washington 1860.

Schwacke (J. H), Practisches Raupen-Taschenbuch für alle

Anfänger und Freunde der Schmetterlingskunde. Alfeld 1856.

Guérin Méneville (E. F.) et Eug. Robert, Guide de l’éleveur

de vers a soie. Paris 1856.

Moore (F.), A Monograph of the genus Adolias, a genus of

diurnal Lepidoptera , belonging to the family Nymphalidae.

—— Descriptions of some Asiatic lepidopterous Insects , belon-

ging to the Tribe Bombyces.

Moore (F.), Synopsis of the known Asiatic Species of Silk-

producing Moths, with descriptions of some new species

from India.

Nickerl (Franz Anton), Synopsis der Lipidopteren-Fauna Böh-

mens. Prag 1850.

Frey (Prof. Heinrich) , Die Tineén und Pterophoren der Schweiz.

Zürich 1856.

Koch (G.), Die geographische Verbreitung der Europäischen

Schmetterlinge in anderen Welttheilen. Leipzig 1857.

WERKEN OVER INSECTA DIPTERA HANDELENDE.

Meigen (J. W.), Systematische Beschreibung der bekannten Eu-

ropäischen Zweiflügeligen Insekten, Theil 1 und II Zweite

verbesserte Auflage. Halle 1851. Theil II VIT Erste

Auflage. Hamm. 1822—38. mit 74 Kpfr. kl. 8°.

Numan (A.), Waarnemingen omtrent de Horzelmaskers, welke

in de maag van het paard huisvesten. Deel IV der Nieuwe

verhandeling der 1° klasse van het Kon. Ned. Instituut.

Amst. 1833. 4°.

Osten Sacken (R.), Catalogue of the deseribed Diptera of North-

America. Washington 1858.

Bellardi (Luigi), Saggio di Ditterologia Messicana, Parte I.

Torino 1859. 4°.

Diversen van H. Loew, 2 stukken.

WERKEN HANDELENDE OVER DE ANATOMIE EN PHYSIOLOGIE

DER INSECTEN.

Lyonet (P.), Traité anatomique de la Chenille qui ronge le

bois de Saule. La Haye 1760, avec 18, planches gravées

par l’auteur. 4°.

Schroeder van der Kolk (J. L. C.), Mémoire sur |’ Anatomie

et la Physiologie du Gastrus Equi.

Verloren (M. C,), Von den Ernährungsfunctionen bei den In-

secten, 8°.

Verloren (M. C.), Mémoire en réponse a la question suivante:

» Eclaircir par des observations nouvelles le phenomène de

la circulation dans les Insectes etc. 1844. 4°. {

Brants (Dr. A.), Over het gezigtswerktuig der gelede dieren,

met 1 plaat, 1843. 8°.

Hoeven (J. van der), Twee entomologische bijdragen. I. Het

zenuwstelsel van Telyphonus. II. Een monstrositeit door

“verdubbeling bij Carabus auratus. 8°.

VARIA.

Verslag van Burgemeester en Wethouders aan den Gemeente-

raad van Leyden over 1856—1860.

Catalogus der Boekerij van de Kon. Academie van Wetenschap-

pen te Amsterdam, Deel I, 2 stukken.

Address of the President, read at the anniversary Meeting of the

Linnean Society 1855-—59.

Report of the Commission of Patents for the year 1854—59

Agriculture. Washington.

Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian

Institution, 1856—58. Washington.

First Report of a Geological Reconnaissance of the Northern

counties of Arkansas, made during the years 1857 and

1858 by D. D. Owen. 1838.

Rapport van de Commissie van internationale ruiling van voor-

werpen van wetenschap en kunst over 1852—59.

Kirschbaum (C. P.), Jahrbiicher des Vereins fiir Naturkunde

im Herzogthum Nassau, 1856—58.

Levensschets van Jan Christiaan Sepp.

Mulder (Cl.), Een woordje over het vliegen en de vleugels

(overgedrukt uit de Blikken tn het leven der Natuur

1857, N°. 2).

Witewaall (Dr. J.), De musschen vooral in verband met het

voedsel dat zij gebruiken (overgedr. uit N° 7 der Land-

bouw-Courant, 1861).

Hall (Dr. H. van), De teelt der Cochenille op de Kanarische

eilanden.

Graaf (H. W. de), Rupsen-nesten en de wet van Ventôse.

Overgedrukt uit het Jaarboekje van het Kon. Zool. Genoot-

schap Natura Artis Magistra van het jaar 1859.

Bemmelen (A. A. van), Over den Gorilla. Overgedrukt uit het

Jaarboekje van het Kon. Zool. Genootschap Natura Artis

Magistra van het jaar 1859.

Bigenhandige teekening van P. Lyonet.

Verloren (Dr. M. C.), Levensschets van T. D. Schubärt. 1854.

Hoeven (J. van der), Redevoering over de vorming van den

Natuuronderzoeker.

Mulder (Cl), een woord over de Nederlandsche vereeniging

ter bevordering van de kennis van inlandsche Insecten (over-

gedr. uit de Prov. Gron. Courant van 6 Dec. 1855).

Witewaall (Dr. J.), Kort verslag van het onderzoek in betrek-

king tot de schadelijke insecten over 1860, uitgebragt aan

Z. Ex. den Minister van Binnenl. Zaken. ’s Grav, 1861.

Revue des Sociétés savantes de la Neérlande , par M. Vrolik ,

secrétaire général de l’Académie Royale des sciences à

Amsterdam. Overgedrukt uit de Werslagen en Mededee-

lingen der Kon. dcademie vau Wetenschappen. Afdee-

ling Natuurkunde, Deel V.

BERIGT OMTRENT DEN VERKOOP DER VERZAMELING

VAN EYNDHOVEN.

Op den 14° en 15” October 1.1. had te Rotterdam de open-

bare veiling plaats der aanzienlijke collectie van insecten en

boeken, nagelaten door wijlen den Heer A. J. van Eyndhoven

te Zutphen.: Deze collectie bestond, wat de insecten betrof,

uit verschillende verzamelingen, achtervolgens bijeengebragt ;

met name de verzameling die vroeger aan den Heer A. J.

d’Ailly had toebehoord, die van Dr. C. Dalen, die van den

Heer J. C. H. van Walchren, die van Prof. van Lennep en die

welke de Heer van Eyndhoven reeds had bijeengebragt, eer hij

de eerste der bovengenoemden had aangekocht, ’t geen alles

nog werd aangevuld door eene verbazende hoeveelheid van

kleinere collectien in kisten en doozen. De boeken waren

voor het grootste gedeelte werken over entomologie; enkele

nommers daaronder waren handschriften en teekeningen.

Onder hen, die zich voor den verkoop in het Notarishuis

vereenigden, bemerkte men niet veel vreemdelingen, *t geen

deels aan het late jaargetijde, deels daaraan moet worden toe-

geschreven dat de tijdruimte tusschen het verzenden van den

Catalogus en den dag der auctie eigenlijk te kort was. Het

bleek evenwel spoedig dat de aanwezige vreemdelingen niet

gekomen waren om bloot aanschouwers te zijn, maar voorne-

mens zelven eene rol in de auctie te vervullen. Eenigzins werd

aldus de vrees opgewekt dat deze schatten van natuurlijke ge-

schiedenis en vooral de zeldzaamheden daaronder Nederland

zouden verlaten om nimmer meer in Nederlandsche kabinetten

terug te keeren. Dan de uitslag toonde dat deze vrees onge-

orond was.

De collectien d’Ailly, Dalen en van Walchren (Zepidoptera)

werden elke in haar geheel aangekocht door den Heer Dr. M.

C. Verloren; de collectien n° VI (van Eyndhoven) en VII en

VII (van Walchren, Colcoptera) werden wel door den Heer

A. Deyrolle uit Parijs aangekocht, doch de Orthopiera, He-

miptera en Neuroptera van Walchren kwamen met een over-

groot aantal Braziliaansche insecten aan ’s Rijks museum van

Natuurlijke Historie te Leyden en de afd. X aan het museum

der Hoogeschool te Groningen, ’t welk ook in het bezit kwam

van de hoogst merkwaardige anatomische praeparaten van de

Bombyx Mori, vervaardigd door den kundigen T. D. Schub-

ärt. De oude collectie van Lennep, waaraan reeds veel scheen

ontnomen te zijn (voornam. de oude typen van het werk van

Cramer), kwam in verschillende handen.

Kast I met inhoud gold f 460.

» II en Ill desgelijks » 800. ;

» IV enV » » 1170.

» VI » » 500.

» Vilen VII » » 620.

» IX » » 150.

Men mag zich alzoo er over verheugen dat het grootste en

vooral het merkwaardigste gedeelte dezer zoo bijzonder rijke

verzameling voor het vaderland bewaard is gebleven.

DE INLANDSCHE BLADWESPEN

IN HARE GEDAANTEWISSELING EN LEVENSWIJZE BESCHREVEN

DOOR

Mr. S. ©. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN.

Zevende Stuk.

CIMBEX AXILLARIS Panz.

Deze moet volgen op N°. 1 der Bouwstoffen.

Vergelijk voor het volkomen insect:

Panzer, Fauna Germ. 84, f. 11.

Jurine, Nouv. Méthode, PI. 6. fig. 1.

Krve, Versuch einer Darstell. der Fam. und Arten der

Blattwespengatt. Cimbex, p. 84.

HartIG, Blatt- und Holzwespen, bl. 68.

Larve: onbeschreven.

Cimbex niger, capite fusco, antennis ac tarsis rufo-

flavis, clypeo, prothorace, abdominis segmentis 3°,

5 Ge dee HED

Voor eenige jaren trof ik in de verzameling der insecten

van mijnen vriend Dr. J. Wttewaall in een fleschje met spiritus

eene Cimbex-larve aan, die mij geheel nieuw was en zoowel

om de bijzondere grootte als de fraaije verdeeling der kleuren

zeer merkwaardig voorkwam, Ik meende toen van mijnen

vriend te verstaan dat deze vreemde larve in den omtrek van

Voorst in Gelderland op framboozen geleefd had, en grootelijks

verlangende eene zoodanige larve levend te bezitten, verzocht

ik hem de meeste moeite aan te wenden om mij een of eenige

dier larven te doen toekomen. Sedert dien tijd ontving ik van

mijnen vriend Dr. Herklots eenige teekeningen door hem vroe-

ger gekocht op de auctie der boeken en platen van Prof.

Reinwardt, op eene van welke teekeningen afgebeeld waren

twee dergelijke larven met een ruw en groot cocon en eene

wesp van Cimbex axillaris, in gezelschap van een paar Oost-

Indische Scutelleriden.

Ben jaar verliep, in hetwelk Dr. Witewaall mij berigtte dat

hij ondanks alle moeite er niet in geslaagd was eene Cimbex-

larve van de genoemde soort magtig te worden. Daar hij nu

van woonplaats ging veranderen en de kans om axillaris-

larven uit. Voorst te verkrijgen aldus zoo goed als verdween,

wendde ik mij tot den Heer Mr. B. A. de Roo van West-

maas, te Velp wonende, en verzocht hem in den omtrek en op

Daalhuizen naar zulke larven te laten omzien, terwijl ik tevens

tot aansporing voor de boerenjongens eene premie van 25 cent

voor elk exemplaar vaststelde. De bemoeijingen van mijnen

vriend hadden ten gevolge dat my den 14" Julij 1860 van

zijnentwege eene larve toekwam, niet op framboozen maar

op eene meidoornhaag gevonden, op welke haag zij volgens

zijn schrijven jaarlijks in gering getal te vinden was. Ik tee-

kende deze larve denzelfden dag nog af en nam haar later, om

haar verder op te kweeken, mede naar Brummen, waar ik

eenige dagen bij den Heer Dr. Ontijd op Rhienderstein ging

doorbrengen. Aldaar zocht ik meer dan eens, voornamelijk

des avonds na zonsondergang op de doornheggen, die aldaar zoo

menigvuldig zijn, doch al mijn zoeken had slechts ten gevolge

dat ik op den 31” Julij van dat jaar op Rhienderstein een

enkel voorwerp mogt aantreffen.

Ik heb dus slechts twee larven van deze soort onder de

oogen gehad, doch daar beiden gelukkig zijn ingesponnen , ver-

popt en uitgekomen, en daar ik uit de eene een mannelijk

individu en uit de andere een vrouwelijk verkreeg, zoo meen

ik de levenswijs dezer soort volledig genoeg te kennen om haar

in deze Beschrijvingen op te nemen.

Dr. Witewaall verzekerde mij later dat mijne meening om-

trent het voedsel der larve slechts aan eene misvatting , ’tzij

van hem als spreker, *t zij van mij als hoorder, is toe te schrij-

ven geweest en dat de eerste larve, die ik Op spiritus gezien

had, evenzeer op meidoorn (Crataegus oxyacantha) gevonden

was als de beide anderen.

De larven zijn zeer fraaije, sierlijk geteekende dieren. Zij

zijn blaauwachtig wit van kleur, met eenigzins roodachtige

koppen. Zij zitten meestal opgerold, als fig. 1 van onze Plaat I,

en wanneer zij kruipen of eten, dragen zij toch bijna altijd

nog het laatste gedeelte des ligchaams naar de buikzijde omge-

kruld. De kop was zeer bol; de oogen waren klein, zwart

en rond, en stonden in ronde zwarte plekken beneden ter we-

derzijde van het hoofd. De voelertjes waren uiterst klein,

mede zwart. Op den schedel zag men duidelijk eene naad in

de lengte en twee overlangs-indrukken. Het ligchaam was blaauw-

achtig wit, behalve in de zijden, waar eene geelachtige tint

duidelijk waartenemen was. Over den rug liep eene breede

blaauwachtig witte streep, waarop eerst achter elkander 4

groote elliptische vlekken, en daarna telkens om den anderen

eene grootere en eene kleinere ronde vlek , gelijk zulks duide-

lijk in de eenigzins vergroote figuur 4 te zien is. Aan weder-

zijde van deze ruggestreep , ziet men twee strepen , gevormd

uit kleine overdwarsehe zwarte en oranje streepjes, zoo als bij

fig. 3 en 4 vergroot is afgebeeld. Op iederen ring ziet men

eerst een wigvormig zwart streepje en daar tegen aan eene oranje

vlek, aan de rugzijde breeder; dan volgen 1 of 2 langere

zwarte streepjes, voorts een kleiner en dan drie nagenoeg even

lange, allen zwart. De laatste lijfsring heeft in het midden

drie zwarte vlekken en aan wederzijde een oranje en drie

zwarte streepjes, De stigmata waren hertspoorvormig, gelijk

A *

bij fig. 5 (sterke vergrooting) voorgesteld is. Boven de stigmata

zag men duidelijk zwarte ronde klepjes als van spuitgaatjes ,

gelijk zulks bij Cimbex-larven gewoonlijk voorkomt. Ik heb

evenwel deze beide larven niet zien spuiten (verg. omtrent het

spuiten de beschrijving der larve van dba aenea, in den 1°

Jaargang, bladz. 144); maar die, welke op Rhienderstein ge-

vonden werd, was toen men haar vond geheel nat en met

droppels bedekt.

De voorpooten waren wit; aan het einde van het voorlaatste

lid zag men een klein zwart dwarsstreepje, terwijl het laatste

lid boven op in de lengte zwart gestreept was. De klaauwtjes

waren zwart; de buik en pooten geheel groenachtig wit.

De grootste mijner larven had eene lengte van 37 mm.

Ik heb niet aangeteekend en kan mij niet regt meer her-

inneren of deze larven over dag of des avonds aten; ik geloof

evenwel het eerste, waarin zij dus overeen zouden komen met

de groote Cimbex van de elzen en niet met Cimbex Betulett.

Zij aten veel. Hunne drekstoffen waren eenigzins merkwaardig ;

de korrels vertoonden namelijk allen aan eene zijde een klein

steenrood vlekje ; overigens waren zij pikzwart. Verg. fig. 6.

In het begin van Augustus waren de larven volwassen. Die,

welke ik te Brummen gevonden had, begon zich den 10° Au-

gustus aldaar in te spinnen. Dit voorwerp is te Leyden uit-

gekomen den 25% April 1861. Het Velpsche individu was

reeds op den 2% Augustus ingesponnen en is ook een paar

dagen vroeger uitgekomen.

Zij sponnen zich in tusschen de bladeren en den bodem der

doozen, waarin ik haar bewaarde. Het cocon was bruinachtig

geel, enkelvoudig, zeer hard, blinkend, sterk gelijmd, in-

wendig zeer glad. Verg. fig. 7.

De volkomen insecten zijn mede zeer sierlijke dieren, gelijk

uit een blik op de figuren 8 en 9 terstond blijken zal. Bij

de eerste is het mannetje, bij de tweede het wijfje voorgesteld.

Het verschil tusschen beide kunnen bestaat slechts in de dikte

der dijen en de gedaante van de onderzijde des achterlijfs.

De kop is op den schedel en aan de wangen bruin, boven

de sprieten donkerder, daaronder en op den clypeus glanzig

geel, overal zeer dik met fijne bruine haren bedekt. De sprie-

ten (verg. fig. 10) bestaan uit 5 leedjes en een dikken knop,

welke wederom uit 3 leedjes schijnt te zijn zamengesteld ,

tgeen evenwel niet regt duidelijk is. Het eerste lid is kort,

dikker dan het volgende, bruin, behaard ; het tweede is het

kleinste, mede bruin; het derde is veel langer, rolrond, dun,

aan het uiteinde eenigzins verwijd, aan de inplanting bruin,

verder vuil oranje. Van deze laatste kleur zijn ook de beide

volgende, nagenoeg onderling even lange leden en de dikke,

boven toegeronde knop. De zamengestelde oogen zijn donker

paarsachtig bruin, ovaal, uitpuilend, de drie enkelvoudigen

granaatkleurig. De bovenkaken zijn tweetandig, donkerbruin,

de palpen lichtbruin.

Aan het bruinachtig zwarte, sterk behaarde borststuk is de

prothorax helder geel en het schildje rood ; ook zijn de zijden

onder de vleugels min of meer rood. De vleugelschubbetjes

zijn blinkend zwart met gelen achterrand. De vleugels zijn

blinkend lichtbruin, de voorsten van den voorrand tot aan de

mediaanader en over de radiaal- en cubitaalcellen bepaald geel-

achtig bruin, welke kleur ook alle aderen op de vier vleugels

hebben. De spitsen der voorvleugels zijn rookkleurig, min of

meer ook die der achtervleugels.

De pooten zijn roodbruin tot aan de tarsen, die geelachtig

rood zijn. Heupen, apophysen en dijen zijn met zwarte langs-

strepen geteekend ; de pooten zijn tot aan het eerste lid der

tarsen sterk behaard. Bij het mannetje zijn de heupen en

dijen, vooral der midden- en achterpooten veel grover, langer

en dikker dan bij het wijfje; ook ziet men bij het eerstge-

noemde aan den achterkant der middenheupen een bijlvoruig

uitstek, dat naar beneden in een stomp doorntje eindigt.

Het achterlijf is geel. De eerste, tweede en vierde ring

zijn op de rugzijde zwart; de eerste is halvemaanswijs aan

den achterrand naar voren omgebogen en als uitgesneden , zoo-

dat tusschen deze en de volgende eene plek openblijft, waar

men een spierwit vlies ziet, dat door de ademhaling van het

dier zeer dikwijls op en neder bewogen wordt. Op het mid-

den van den 3", 5%, 6" en 7° ring ziet men op de rugzijde

een bruin onzoomd, zwart driehoekje, bij het wijfje ook op

den 8". Aan de onderzijde heeft het gele abdomen op de mid-

delringen zwarte streepjes, terwijl de teeldeelen aan den laat-

sten ring onder eene breede roodbruine plaat verborgen liggen.

De kleppen der zaag bij het wijfje zijn geel met twee zwarte

streepjes.

Mijne twee voorwerpen waren niet zeer levendig en zijn

spoedig gestorven. Het was mij onbekend welk voedsel zij in

de vrijheid gebruikten.

Het lijf, zonder sprieten of pooten, had eene lengte van 16

millim.; het mannetje besloeg met zijne pooten een’ cirkel

van drie centim. middellijn. Het wijfje had 37 millim. vlugt,

het mannetje 40.

Verklaring van Plaat 1.

Fig. 1. Rustende larve.

» 2. Kruipende larve.

» 3. Een ligchaamsring, van de linkerzijde gezien, vergroot.

» 4. Dezelfde, van boven gezien.

» 5. Een Inchtoat, sterk vergroot.

» 6. Een excrement der larve.

» 7. Het cocon.

» 8. De mannelijke wesp.

» 9. De vrouwelijke wesp.

» 10, Een voelspriet, vergroot.

» 11. Regter voorvleugel, vergroot.

Cimbex

axillaris,

Pa nz.

PL i.

ve |

PHYMATOCERA ATERRIMA, Klug.

N°. 91 der Bouwstoffen.

Vergelijk voor het volkomen insect:

Harrie, Blatt- und Holzwespen, bl. 276, n°. 36.

Kıuc, Blatiw. Gatt. und Arten, Fam. 2, n°. 70 in

Magazinder Gesellsch. naturforsch. Freunde , 8° Jaarg.

bl. 82.

Voor de larve:

Lroner, Recherches sur l’anat. etc. P. 151. PI. 14.

Boucnt, Waturgesch. der Ins. bladz. 136 (onder den

naam van Zenthredo (Alanthus) fuliglnosa.)

Phymatocera aterrima, parum nitida, alis nigrescen-

tibus ac simul iridis coloribus relucentibus, stigmate

fuliginoso , puncto corneo in cellula cubitali secunda.

Beide sexen van deze bladwesp waren reeds eenige malen

door den Heer van der Wulp en mij in het Haagsche bosch

aangetroffen, doch het had ons niet mogen gelukken aldaar de

larve op te sporen, wier voedsel ons trouwens onbekend was.

Hadden wij kunnen vermoeden dat de Berlijnsche hortulanus

Bouché zich in het bestemmen der soort vergist had, ’t geen

zooveel te meer verwondering moet baren daar hij den toegang

had tot het Berlijnsche museum en bevriend schijnt geweest

te zijn met Dr. Klug, wij zouden misschien aanleiding gevon-

den hebben om die larve op de lelietjes van dalen te zoeken,

welke in dat bosch op sommige plaatsen overvloedig voor-

komen,

Eerst in het voorjaar van 1861 werd het mi tot zekerheid

dat de door Bouché beschreven larve die van Phymatocera

aterrima is. Den 8” Julij van het vorige jaar had mi Dr.

Witewaall eenige larven toegezonden, op Convallaria multi-

flora gevonden, uit welke in Mei van dit jaar de genoemde

bladwesp te voorschijn gekomen is.

De larven waren van 15 tot 18 Ned, streep lang, paarsch-

achtig lichtgrijs van kleur, vrij gezet, eenigzins gebult op de

drie voorste ringen. Zij bezaten in het geheel 22 pooten; de

zes voorsten waren, even als de kop blinkend gitzwart, de

overige 16 hadden nagenoeg dezelfde kleur als het ligchaam ,

slechts iets lichter. Iedere ring van het ligchaam was in vier

dwarsplooijen verdeeld, op welker tweede en vierde knobbels

stonden met een of twee kleine zwarte doorntjes gekroond.

De knobbels van de drie eerste ringen en van het laatste lid

waren cen weinig grooter en bezet met meer doorntjes, zoodat

zij onder een sterk vergrootend glas gezien de gedaante hadden

van onze vierde figuur. In het geheel waren er in de lengte

zes rijen van zulke knobbeltjes over het lijf. De ruggestreep

was donkerder dan de huid op andere plaatsen van het lig-

chaam scheen. De stigmata waren zwart en driehoekig. Met

deze beschrijving stemt zeer goed overeen die van Bouché in

het aangehaalde werk , alsmede die van Lyonet, welke minder

uitvoerig is. Onze eerste figuur stelt de grootste mijner larven

in profiel voor, de tweede dezelfde larve vergroot en op den

rug gezien, de derde den kop en de drie voorste ringen met

drie voorpooten in profiel.

Deze larven, die op Convallaria multiflora gevonden wa-

ren, lieten zich bij mij de Convallaria polygonata, waarvan

ik een paar plantjes in mijn’ tuin vond, uitmuntend smaken.

Zij aten des avonds en waren over dag zeer traag en loom,

steeds stil zittende, gewoonlijk met den kop onder de eerste

ringen van het ligchaam teruggetrokken. Lyonet zegt dat de

dieren en mede hunze uitwerpselen een’ niet onaangenamen

theegeur verspreiden; ik heb zulks niet kunnen bespeuren.

Korten tijd nadat zij in mijn bezit gekomen waren, vervel-

den zij voor de laatste maal en begaven zich in een mengsel

van zand en tuinaarde, dat ik in hunne verblijfplaats gedaan

had, waarin zij zich zulke ongeloofelijk kleine cocons vervaar-

digden, dat men moeite had om te gelooven, dat de tweemaal

zoo lange en zelfs dikker schijnende larve daarin verborgen

lag. Lyonet zegt dat zij na de laatste vervelling lichtblaauwe

koppen hadden, waarop de zwarte oogen als puntjes uitkwa-

men. Ik heb dit niet gezien en het kan mij ontsnapt zijn,

maar het is ook mogelijk dat de larven terstond na de vervel-

ling blaauwe koppen hebben, welke evenwel eenigen tijd daarna

weder zwart worden. De hulsels waren elliptisch, zeer hard

en pergamentachtig, zwart, doch geheel met zandkorrels over-

dekt, die er aan en op waren vastgekleefd.

Volgens Lyonet en Bouche ontwikkelen zich de volkomen

insecten reeds in April. Waarschijnlijk is het aan het zeer

koude voorjaar van 1861 te wijten dat de wespen uit onze

larven eerst in Mei te voorschijn kwamen. De Heer Wttewaall

zond mij in de eerste of tweede week van Mei eene wesp, die

bij hem uitgekomen was, en daar ik, vertrouwende op de

bestemming van Bouché, Athalia fuliginosa wachtende was,

zag ik vreemd op bij het ontvangen van eene wesp met lange ,

Cladius-achtige sprieten. Ik opende terstond een van mine

cocons in de hoop om eene pop te kunnen afteekenen, en

werd in mijne verwachting niet teleurgesteld. Het popje, dat

ik vond, was 9 Ned. str. lang, op kop, rug, zijden en anus

geelachtig wit, op den buik groenachtis. De oogen waren

zwart gekleurd, de zamengevouwen sprieten, pooten en vleu-

gels glasachtig wit; aan de randen der zaag en van de legboor

bleek dat dit voorwerp vrouwelijk was.

Later kwamen andere voorwerpen uit bij den Heer Witewaall ;

misschien had het omwoelen van het zand, dat ik had moeten

doen om de cocons te vinden, nadeeligen invloed uitgeoefend

op de inseeten in de hulsels besloten, ten minste het mogt mij

niet gelukken iets anders dan een verkreupeld voorwerp aan

het licht te zien komen. Doch dit voorwerp was voldoende

om de identiteit der soort te bewijzen.

De vrouweljke wesp van deze soort heeft 8 tot 9 mm.

lengte, terwijl hare vlugt 18 mm, bedraagt. Het geheele dier

is zeer donker blaauwachtig zwart, behalve de ruggekorreltjes ,

die blaauwachtig grijs zijn, mitsgaders de knieën en binnen-

zijde der scheenen aan de beide voorste pooten, welke bruin-

achtig gekleurd zijn. Ook de vleugels, ofschoon zij iriseren ,

zijn zwart, welke kleur donkerder aan den wortel en lichter

aan den rand is; alleen het stigma is vuilbruin.

De sprieten van dit dier zijn bijna zoo lang als het ligchaam

en zeer slank; zij bestaan uit negen leedjes, waarvan de twee

eersten zeer klein, de overigen nagenoeg van dezelfde lengte

zijn; alle leedjes zijn met uiterst korte en fijne nederliggende

haren bedekt. De voelhorens van het mannetje zijn bovendien

aan de binnen- en onderzijde (zie figuur 8) met twee rijen

langere zijdeachtige haren bedekt, volkomen zoo als zulks bij

het geslacht Cladius het geval is. De kop is bij het manne-

tje ook ietwat hariger dan bij het wijfje. Het kopschild

(clypeus) is bij beiden regt afgesneden, niet ingekeept. De

bruinblinkende bovenkaken dragen twee tanden aan het einde.

Het borststuk, de voorrand der vleugels, de laatste ringen van

het achterlijf en de pooten zijn zeer fijn behaard. In de tweede

cubitaalcel vindt men bij alle voorwerpen en bovendien in de

eerste bij sommigen in het midden eene zwarte hoornachtige

vlek.

Lyonet heeft deze soort onderworpen aan een naauwkeurig

ontleedkundig onderzoek der monddeelen, der pooten, en van

de zaag en den eijerlegger bij het wijfje, welker beschrijving

8 quarto-bladzijden inneemt, terwijl de geheele plaat 14 aan

de afbeelding der verschillende, meest vergroote deelen gewijd

is. (Wij mogen niet nalaten op te merken dat, ofschoon het

aan geen’ regimatigen twijfel onderworpen is, of Lyonet heeft

wel degelijk onze aterrima voor zich gehad en ontleed, zijne

18% figuur een’ kop met sprieten van acht leedjes voorstelt,

terwijl in den text van sept articulations gesproken wordt.

Bij het overbrengen der teekening op het koper kunnen de

twee eerste, kleinere leedjes tot een grooter zamengesmolten

zijn, maar hoe verklaart men de verkeerde opgave in den text,

bij een zoo scherpziend beschrijver als Lyonet?)

Wanneer men op den korten en dikken vorm van het lig-

chaam en op het beloop der vleugeladeren ziet, dan zal men

deze bladwespensoort in het geslacht Selandria van Leach

plaatsen; ziet men op de sprieten in beide kunnen dan zal

men zich eerder gedrongen voelen om haar in het geslacht

Cladius eene plaats in te ruimen; ziet men op de monddee-

ler, zoo wijkt zij van beide af. Het komt mij dus het meest

gepast voor op het voetspoor van den scherpzinnigen Dahlbom

(Conspectus Tenthredinum , Siric. etc.) aterrima in een afzon-

derlijk Genus, door hem Phymatosoma genoemd , op te nemen.

Het is ons gebleken dat onze bladwespensoort gewoonlijk

slechts eene generatie heeft in het jaar en dat zij op verschil-

lende plaatsen in ons vaderland voorkomt. Volgens Klug is

zij in verschillende streken van Duitschland gevangen, als bij

Berlijn, bij Göttingen, bij Garz in Pommeren, in Silesie en

Hongarije. Parasiten heeft men er nog niet uit opgekweekt.

Verklaring van Plaat 2.

Fig. 1. Eene volwassen larve op een blad van Convallaria

polygonata.

» 2. Dezelfde vergroot en op den rug gezien.

» 3. De kop en drie eerste ringen vergroot, op zijde.

» 4. Een knobbeltje van een der drie eerste ringen.

» 5. Het cocon.

» 6. De pop, vergroot.

» 7. De vrouwelijke wesp, vergroot.

» 8. De kop van het mannetje, vergroot.

NEMATUS SALICIS L.

N’. 30 der Bouwstoffen.

Vergelijk :

J. GoEDAERT, Metamorph. natur. D.I, XIX Verand. bl. 58.

Linnaeus, Fauna Suec. (ed. 2) 1572.

Harrie, Blatt- und Holzwespen, bl. 194.

RATzEBURG, Forstins., D. II, bl. 125, n°. 31.

BriscHKE, Blaltwespenlarven, bl. 6, Taf. 1, f. 2.

Nematus flavus, antennis , macula frontali, mesothora-

cis dorso, macula media pectorali, costa et stig-

mate alarum nigris, tarsis posterioribus fuscis.

De synonymie dezer soort is eenigzins ingewikkeld en het is

niet altijd duidelijk of de oude entomologen deze of de vol-

gende soort in hunne beschrijvingen hebben bedoeld. Ik meen

evenwel van mijne citaten en van het weglaten van de Geer

(bij Ratzeburg aangehaald) voldoende redenen te kunnen aan-

bieden, welke de lezer in de beschrijving eener hierna vol-

gende soort aantreffen zal.

Deze larven komen jaarlijks in tamelijk aantal op soorten

van wilgen voor, en daar zij vrij groot en helder gekleurd

zijn, vallen zij ligtelijk in het oog. Ik herinner mij dat ik

als jongen op de kostschool er reeds heb afgeteekend en opge-

kweekt, doch zonder dat het mij gelukte de wesp uit het cocon

te verkrijgen. Sedert heb ik deze larven meermalen gezien,

meermalen ontvangen en telkens opgekweekt, doch ik was er

niet gelukkiger mede, dan tot den zomer van het jaar 1861.

De maskers, die ik vroeger opkweekte, waren allen in Sep-

tember in den grond gegaan en moesten eerst in het voorjaar

uitkomen; ieder, die larven heeft opgevoed , weet dat er hon-

derd omstandigheden kunnen voorkomen, die dit uitkomen ver-

hinderen, wanneer de larve zoo veel tijd in het cocon verblij-

ven moet. Doch dezen zomer vond ik eene menigte dezer

rupsen op wilgen te Roozendaal in Noord-Brabant, en deze

leverden mij na 17 dagen tot mijn groot genoegen eindelijk de

wespen.

Omtrent het ei weet ik niets mede te deelen; ik vermoed

dat dit in eene huidwond der wilgenloten gelegd zal worden,

waarschijnlijk in rijen van 10 tot 14 stuks; ik heb daaromtrent

evenwel geene zekerheid. De larven worden iets meer dan 2

Ned. duim lang; Brischke, t. a. pl. zegt dat zij wel eene

lengte van 1 Rijnlandsche duim bereiken; zoo groot heb ik

haar evenwel nimmer gezien. Zeer jonge voorwerpen heb ik

niet gevonden; doch uit de plaatsen bij Ratzeburg en Brischke

moet ik opmaken dat zij van de grooteren in kleur niet ver-

schillen.

Volwassen is de larve aan de drie eerste en twee laatste rin-

gen oranje, overigens blaauwgroen met zwarten, zeer glanzigen

kop. Brischke teekent haar naar mijne meening te blaauw af,

doch hij zegt ook duidelijk in de beschrijving dat sommige

voorwerpen blaauw zijn zonder bijmengsel van groen; ’t blijft

evenwel de vraag of hij zich omtrent dit punt in het schrijven

niet heeft vergist, want hij noemt de kleur der eerste en

laatste segmenten roodbruin, en hierin is hij in strijd niet

alleen met Ratzeburg, maar ook met zijne eigene afbeelding.

Alle voorwerpen die ik zag, waren bepaaldelijk aan die dee-

len oranje. De pooten zijn 20 in getal; de zes voorpooten

zijn (zie fig. 4) aan de inplanting vuil roodachtig geel, en ver-

volgens groen; op het eerste lid staan drie zwarte vlekjes, de

bovenzijde van het 2° en 3° draagt een zwart streepje; het

klaauwtje is zwart.

De drie voorste ringen hebben eenige verspreid staande zwarte

vlekjes en de 2° en 5° twee grootere ovale zwarte vlekken in

de zijden, gelijk door het beschouwen der figuren 1, 2 en 5

duidelijker zal worden, dan door eene langdradige beschrijving.

De middelringen van het lijf vertoonen ons zeven!) rijen van

glimmende zwarte vlekjes en nog eenigen boven de blaauw-

groene ongevlekte pooten. Men vergelijke fig. 5, welke het

zevende ligchaamssegment voorstelt. Midden op den rug loopt

eene rij, daaronder staan op plooi 1 en 5 (ieder segment heeft

5 plooijen) twee zeer kleine stipjes; dan volgt eene rij van 5

vlekken, waarvan de tweede niet grooter dan eene stip is;

vervolgens ziet men 4 rondachtige vlekken en onder de voorste

het luchtgat; daaronder volgt nu nog eene rij van drie vlek-

ken, waarvan de eerste zeer langwerpig is. Eindelijk staat

voor, en staat boven de poot nog telkens eene langwerpige

vlek. De beide laatste segmenten vertoonen slechts zwarte

uitpuilende stippen; het laatste boven de staartklep twee licht-

oranje doorntjes met zwarte tippen en daarboven eene ronde

zwarte vlek, zoo als men zulks bij fig. 6 afgebeeld ziet,

De larven leven gezellig op verschillende soorten van wilgen

en slaan vrij regelmatig met het achterlijf in de hoogte. Ge-

woonlijk hebben zij de stelling van onze tweede figuur. Dr.

Witewaall vond larven op Populus virginica, gele bindwile

en Salix alba. Hij maakte de opmerking dat zij bij de wil-

gen ook zelfs de middennerf van het blad wegvreten en slechts

een Ned. duim steel overlaten, ’tgeen geene andere soort van

1) Men lette op dit getal, dat een kenmerkend onderscheid levert met

de larve van Nematus trimaculatus, hierna beschreven,

Nematus doet. Schier al de larven die ik vond, trof ik op

Salix alba aan.

Om te veranderen kropen mijne larven in de aarde en maak-

ten aldaar cocons van 13 of 14 mm. lengte, welke van buiten

zeer ruw waren; binnen dit ruwe bekleedsel, dat evenwel in-

wendig vrij glad was, zag men een zeer glad en zwarter,

glanzig hulsel, zoodat het cocon dubbel was.

De maskers te Roozendaal gevonden, die den 8® Julij zich

begonnen in te spinnen, kwamen den 24” reeds als wespen

weder uit de cocons te voorschijn. Ik ben niet in staat iets

omtrent de pop mede te deelen, die waarschijnlijk wel niets

bijzonders vertoonen zal,

Het volkomen insect ziet men bij fig. 8 afgebeeld. Ik bezit

voorwerpen van bijna 1 Ned. duim lengte, met eene vlugt

van meer dan twee duim en anderen, die veel kleiner zijn.

Desniettegenstaande geloof ik dat deze soort de srootste der

verwante gele Nematus-soorten mag genoemd worden. Haar

kop is geel met zwarte oogen en eene zwarte vlek verbreedend

afdalende van den schedel tot tusschen de zwarte sprieten en

de oogen aanrakende. De bovenkaken zijn lichtbruin aan de

spits. Het geheele lijf is verder guttegom-geel (niet oranje),

met uitzondering van: eene groote ronde glanzig-zwarte vlek,

bedekkende de vier lappen op den rug van het middenborst-

stuk; een dwarsstreepje onder de witte ruggekorreltjes op het

achterborststuk ; eene, soms slechts zwak aangeduide bruin-

achtig zwarte vlek op de borst van het middenborststuk voor

de aanhechting der middenpooten; de tippen der scheenen en

de tarsen van het laatste paar pooten.

De vleugels zijn groot, geelachtig gekleurd; het stigma is

zwart; desgelijks de radius, behalve aan de inplanting, waar hij

geel is. De membraan tusschen radius en cubitus is bruin ;

de overige aderen zijn zwart, behalve de tweede middenader

die geel is. De voorrandader der ondervleugels is mede geel.

Dat dit insect meer dan eene generatie in het jaar ople-

vert, blijkt uit deze beschrijving; het schijnt wel dat de laat-

ste, waarschijnlijk de derde het talrijkste is aan individuen.

Ik heb voorwerpen van Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland

en Noord-Brabant gezien; de soort schijnt nergens zeldzaam.

Hare sluipwespen zijn mij nog onbekend.

Van J. L. Frisch, Beschreibung von allerlei Insecten in

Teutschland etc., D. VI, n°. 4 en t. IV, heb ik, ofschoon

het waarschijnlijk is dat hij onze soort gedeeltelijk bedoelde,

geen gewag gemaakt, omdat hij haar ten eerste met Hylotoma

Rosae schijnt verward te hebben, en ten andere omdat zijne

beschrijving hoogst onnaauwkeurig is en bepaaldelijk zijne af-

beelding der vleugeladeren in het geheel niet op deze soort of

liever op het geslacht Nematus toepasselijk kan zijn.

Verklaring van Plaat 3.

en 2. Volwassen larven, weinig vergroot.

De vier eerste ringen en de kop, van boven gezien.

De linker derde voorpoot, vergroot.

Het zevende ligchaamssegment , vergroot.

Het laatste ligchaamssegment, vergroot.

Het cocon.

De vrouwelijke wesp, vergroot.

Haar kop en borststuk, op zijde gezien.

Nematus Salicis, L.

Pld.

(eri

NEMATUS WTTEWAALLI, v. Voll.!),

Moet volgen op N°. 30 der Bouwstoffen.

Larve en wesp onbeschreven.

Nematus rufoflavus, antennis, vertice, fronte, et tarsıs

posticis fuscis, alarum stigmate pallide fusco, dorso

metathoracis et mesothoracis, macula basali abdo-

mines ac maculis pectoralibus nigris.

Ik kan de beschrijving van deze wesp bij geen’ der schrij-

vers over Europesche bladwespen vinden; wat de larve aan-

gaat, deze kan wel met de naverwante soorten verward gewor-

den zijn; want wanneer men niet dan oppervlakkige beschrij-

vingen van dergelijke zoo sterk overeenstemmende bastaardrup-

sen bezit, dan is het hoogst moeijelijk, om niet te zeggen on-

mogelijk te bepalen en uit te maken welke der verwante soor-

ten de schrijver eigenlijk heeft bedoeld.

De larve ontving ik van den Heer Dr. Witewaall uit Voorst

en Utrecht, alsmede van Mr. de Roo van Westmaas uit Velp ; ook

ving ik haar bij Leyden en op Sterkenburg bij Driebergen,

voornamelijk in het jaar 1861, toen zij bij ter Wadding tus-

schen Leyden en Voorschoten eene aanzienlijke menigte wil-

genboomen geheel ontbladerd heeft.

1) Etrangers, prononcez Utevali.

et 2

Zij leeft gezellig tot aan haar inspinnen, houdt zich bijna

altijd alleen met de 8 of 10 voorste pooten vast en slaat zeer

dikwijls met het lijf in de hoogte.

Hoe en waar de eijeren gelegd worden is mij onbekend.

De jonge larven verschillen zeer weinig van de ouderen; zij

zijn slechts iets donkerder van kleur.

De larven leven op verschillende soorten van wilgen; de Roo

vond haar op Salix capraea, Wttewaall op Salix alba, ik

zelf op Salix babylonica en pentandra. i zijn geweldig

gulzig en schijnen eigenlijk haast te hebben om aan haar lar-

ventoestand te ontkomen, want zij eten waarlijk onophoudelijk

door. Die uit Voorst ontving ik den 5” Mei, die uit Velp

den 6% Julij, op Sterkenburg vond ik ze in het laatst van

Julij, bij ter Wadding in Aug. en Sept. Wij vonden steeds

half- en heelwassenen op denzelfden boom. Het is derhalve

zeer bezwaarlijk om te zeggen hoeveel generatien er in een

jaar kunnen zijn; men kan het getal vier als zeker, vijf als

waarschijnlijk aannemen.

Ik teekende de beschrijving dier larven op als volet: De

kop is glimmend zwart, tusschen de oogen en aan de basis

der monddeelen licht bruinachtig. Er zijn 20 pooten. Het

lijf is slank; het eerste lid oranje zonder zwarte vlekjes, het

2° tot 10° segment licht sapgroen met drie zwarte strepen op

den rug, wier kanten niet regt, noch geschulpt, maar als

uitgerafeld zijn. Onder de wit doorschijnende tracheénstam

staan ovale en ronde glimmende zwarte knobbeltjes, nam. op

ring 2 en 3 drie vlekjes tot een streepje vereenigd; op de

overigen eerst een ovale vlek, dan twee kleinere bijna cirkel-

ronde en onder deze eerste rij eene tweede, bestaande wit een

klein verticaal langwerpig vlekje en een grooter horizontaal

langwerpig en kennelijk uit twee aaneengegroeid. (Zie fig. 2.)

De twee laatste ringen zijn ongevlekt oranje, de 13° bij jon-

sere voorwerpen groen aan de basis. De staartklep is oranje

met twee oranje doorntjes; de buik ongevlekt geelachtig groen.

Men ziet eenige haartjes boven de pooten en aan den anus.

Het eerste paar pooten is oranje aan de basis en verder

glasachtig groen; de beide volgende paren groenachtig met een

zwart vlekje aan de basis. Deze hoornachtige borstpooten zijn

allen aan het voorlaatste lid van een dik kussentje voorzien,

terwijl het laatste lid een zwart klaauwtje draagt. De middel-

pooten zijn ongevlekt groen, de naschuivers oranje.

De larven bereikten niet allen dezelfde grootte; sommige

volwassenen waren slechts 15 N. streep, anderen 18 lang.

Toen zij den tijd bereikt hadden, dat zij zich tot verandering

zouden zetten, daalden zij op den grond en kropen aldaar rond

tusschen de drooge bladeren, waar zij spoedig gele enkelvou-

dige cocons sponnen, die tegen elkander aan lagen en met los

spinsel verbonden waren. Wanneer men deze cocons met die

van de vorige soort vergelijkt, zal men een zoo groot onder-

scheid waarnemen, dat men zich verwonderen moet over de

groote overeenkomst der wespen.

Des zomers veranderen binnen deze cocons de maskers bin-

nen 10 of 12 dagen in poppen, die van de herfstgeneratie

waarschijnlijk eerst in het voorjaar, dus na 7 maanden. Het

popje, dat men bij fig. 6, 2'/, maal in de lengte vergroot

voorgesteld ziet, is zeer licht geelgroen van kleur met donkere

oogen, en eenig geel aan den prothorax, de randen der ach-

terlijfsringen en het laatste segment; het zwarte en bruine,

dat men daaraan ziet kleven is de afgestroopte larvenhuid.

eer kort bleef deze pop liggen; reeds een paar dagen later

kwam het wespje te voorschijn. Dit was 7 Ned. streep lang

met eene vlugt van 16 streep, dus iets kleiner dan Wem.

Salicis, doch heeft overigens met die soort zooveel overeen-

komst dat alleen een naauwlettende blik beide soorten onder-

scheiden kan. Het zal wel niet noodig zijn deze bladwesp

omstandig te beschrijven, en ik meen te kunnen volstaan met

het verschil tusschen Wttewaallé en Salicis op te geven.

Witewaalli is dan gewoonlijk kleiner ; haar grootste indivi-

duen zijn gelijk aan kleineren van Salcis. De sprieten van

Witewaalli zijn valer, de kop is donkerder, vooral op den

5 *

schedel. De vleugels hebben een’ rosseren, minder gelen tint;

hun stigma is bruin en niet zwart. De kleur van borst en

achterlijf is donkerder oranje en niet zoo guttegom-achtig. De

ruggekorreltjes staan geheel in zwarte plekken, welk zwart

zich bovendien tot op den tweeden ring van het achterlijf

voortzet (verg. voor dit alles fig. 7). Eindelijk vertoonde de

prothorax bij de heupen van het eerste paar pooten een klein

zwart vlekje (zie fig. 8a), terwijl de mesothorax of borst tus-

schen het eerste en tweede paar pooten geheel zwart was (zie

fig. 86). Waarlijk grooter onderscheid dan men oppervlakkig

vermoeden zou.

Uit deze soort zijn bij mij uitgekomen 4 voorwerpen van

Tryphon exstirpatorius Grav.

Mij is nog eene soort van Wematus bekend, welke als larve

zeer sterk op Wttewaall gelijkt, doch grijsgroen van kleur

is en op popels leeft. Haar wesp heeft eene zwarte streep

over het abdomen. Bij gebrek aan een goed voorwerp voor

afbeelding en beschrijving der wesp kan ik haar hier niet laten

volgen, om de groep te voltooijen.

Verklaring van Plaat 4, bovengedeelte.

Fig.

Omtrek van larven in natuurl. grootte.

Eene larve, tweemaal vergroot.

» Een der ligchaamsringen, sterk vergroot.

Hw © bo m

» Het staarteinde, vergroot. ,

» De cocons.

» De pop, vergroot.

1 SD [SA

» De wesp, vergroot.

» Haar kop en borststuk, op zijde gezien.

Wttewaalli, v.Voll.

Nematus

+. Voll.

Nematus trimaculatus,

PEL tee vie

Pages fe

ART kg

“A Bi yews

ay © UE

1 Cup CDN 4

er ENE ON MED

CORTE RC CS gela

NEMATUS TRIMACULATUS, v. Voll.

Moet volgen op N°. 29 der Bouwstoffen.

Verg. voor de larve:

DE Geer, Mémoires, Deel II, bl. 264, n°. 17, Tab. 38. f. 1.

Nematus fulvus, antennis supra fuscis, maculis tribus

in thoracis dorso nigris, abdomine immaculato.

Als larve gelijkt deze soort vrij sterk op Nematus Salicis

(zie Plaat 3), als volkomen insect op Wematus fulvus Hart.

De wesp komt mij voor geheel onbeschreven te zijn, maar de

larve wordt bij de Geer, t. a. pl. beschreven, welke beschrij-

ving ook Brischke bij zijn’ Wem. Salicis aanhaalt, sprekende

van eene zeer na verwante soort, die waarschijnlijk met de

genoemde verward is geworden.

Mij zijn deze larven nog maar eenmaal in handen gekomen

en wel in September van het jaar 1859, toen ik er velen op

een’ populier in mijn’ tuin zag zitten in de houding, waarin ik

er eene afgebeeld heb (zie fig. 9). Zij onderscheiden zich zeer

kennelijk van Salicis door deze wijze van stilzitten, doch ook

door de kleur van het ligchaam en de plaatsing der zwarte

wratjes. Gelijk alle mij bekende larven van Wematus hebben

zij twintig pooten. De kop is geheel blinkend zwart, de drie

voorste en de drie laatste ringen van het lijf zijn oranje, het

middelgedeelte blaauwachtig grijs. De buik en de vijf eerste

paren buikpooten zijn ietwat groener dan de blaauwgrijze rug ;

de stigmata zijn zeer klein en onduidelijk; het laatste paar

buikpooten en de naschuivers zijn oranje. Op de drie eerste

ringen staan weinig zwarte stippen, de grootsten daarvan boven

de pooten van het tweede paar. Over het blaauwgrijze ge-

deelte loopen aan wederzijde van den rug drie rijen van, niet

met elkander zamenhangende, glimmend zwarte, meest bijna

vierkante vlekken; bovendien ziet men boven iedere poot nog

twee langwerpige dwarsstreepjes (verg. fig. 10). Behalve de

tint en de relative uitgebreidheid der kleuren, geeft dus het

aantal der rijen van zwarte stippels een zeer goed kenmerk

aan de hand om deze larve van die van Salicis te herkennen;

deze heeft namelijk 6, Salicis 7 rijen. De laatste ringen zijn

weder weinig bestippeld, alleen heeft het voorlaatste segment

aan het einde twee duidelijke dwarsrijen van ronde stippels;

boven de staartklep is eene blinkend zwarte vlek en daaronder

twee zwarte doorntjes (zie fig. 11). Ook deze larven waren

zeer gulzig en aten bijna altijd door; van de bladeren lieten

zij slechts het benedengedeelte van de bladnerven over. Niet

zeer lang nadat ik haar gevonden had, kropen zij, doch niet

diep, in de aarde en vervaardigden daar hare cocons; dezen

waren dubbel, van buiten grof van mazen en met zandkorrels

bedekt, van binnen glanzig, fijn, glad en donkerbruin gekleurd.

Bij fig. 12 ziet men het inwendige, dat aan een kant door de

wesp geopend is, liggen in het half doorscheurde uitwendige

cocon.

Met mijn broedsel was ik gelukkiger dan de Geer met het

zijne; op den 11” Mei 1860 verkreeg ik uit zes cocons zes

wijfjes van de onderhavige Nematus-soort. De overige larven

bleken later in de cocons te zijn verdroogd en gestorven. Het

was nu wel jammer dat ik geen mannetje bezat, maar ik re-

kende dit geene reden om mij de uitgave der beschrijving te

moeten doen uitstellen, daar het mij voorkwam best te zijn

drie zoo na verwante soorten bijeen uit te geven.

Ik hield deze wespen eerst voor Nem. fulvus Hartig, doch

naauwkeuriger ‘onderzoek toonde mij aan dat ik eene nieuwe

soort voor mij had, in welke meening ik vooral versterkt

werd, doordien al mijne voorwerpen volstrekt aan elkander gelijk

waren.

De wesp is 8 Ned. streep lang en heeft eene vlugt van

0,018. Zij is geheel glanzig roodachtig geel, met de boven-

zijde der sprieten vaal bruin, de spitsen der bovenkaken blin-

kend kastanjebruin, een donker vlekje tusschen de drie bij-

oogjes en drie langwerpige zwarte vlekken op den rug van het

borststuk. De voorvleugels hebben eene gele tint. De radius

en cubitus, het stigma en de tweede middenader zijn rood-

geel, de overige aderen zwart.

Het verschil tusschen deze soort en Nematus fulvus Hart.

bestaat dus in de volgende punten: de bovenzijde der sprieten

is bij Zrimaculatus niet zoo zwart als bij Fulvus; de ach-

terrand van het schildje is hier rood en niet zwart; op het

midden van den rug van het abdomen ziet men geene zwarte

streep en evenmin is er iets bruins aan de achterste scheenen

en tarsen te zien.

In de jaren 1860 en 1861 heb ik dergelijke larven niet

aangetroffen ; mogt ik haar later nog eens weder vinden en

dan een mannetje daaruit kunnen opkweeken, dan zal ik dit

mede in dit Tijdschrift als in een aanhangsel tot eene ver-

wante soort van Vematus beschrijven.

Verklaring van Plaat 4, benedengedeelte,

Fig. 9. De volwassen larve.

» 10. Een middensegment, vergroot.

» 11. Het laatste segment, vergroot.

» 12. Het dubbele cocon, geopend.

» 13. De wesp, vergroot.

TWEEDE NAAMLIJST

INLANDSCHE HEMIPTERA,

BIJEENGEBRAGT DOOR

Mr. H. W. DE GRAAF, 6. A. SIX

S. C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN.

Vervolg van Deel IIT, bladz. 195.

Eer wij tot de opgave der in ons Vaderland aangeiroffen

soorten van Hemiptera homoptera overgaan, zullen wij tot

aanvulling van het vorige gedeelte der naamlijst nog eenige,

sedert deze door den druk werd algemeen gemaakt, nieuw

gevonden of gedetermineerde soorten opgeven , alsmede eenige

nieuwe vindplaatsen van zeldzame soorten. Het doet ons

groot genoegen te vermelden dat de Heeren Maitland te Am-

sterdam en Dr. Witewaall te Utrecht onze bemoeijenissen door

toezending van door hen gevangen Homoptera hebben on-

dersteund ; ook is door een onzer op de auctie der collectie

van Eyndhoven eene doos aangekocht, welke eene menigte

bevatte van inlandsche Zomoptera allen van etiquetten, datum

en vindplaats opgevende voorzien en blijkbaar door wijlen ons

medelid bijeengezet om onder onze oogen te worden gebragt

en als bouwstoffen voor deze lijst te worden gebruikt. Wij

vonden daarin eenige soorten, die wij te vergeefs in andere

vaderlandsche verzamelingen hadden gezocht, en die uit de

opschriften bleken op de heidevelden van Gelderland gevangen

te zijn.

Ten slotte moeten wij doen opmerken dat nog altijd eene

menigte onbestemde soorten in onze collectien worden aange-

troffen , ombestemd omdat zij of nog niet, of zoo onvoldoende

beschreven zijn, dat er nog altijd twijfel overblijft omtrent de

identiteit. Eenige weinigen daarvan hebben wij als novae spe-

cies beschreven, als de dieren namelijk zoo kennelijk waren

dat wij met volle zekerheid durfden aannemen, dat hunne

beschrijving in geen der ons bekende werken aangetroffen

was.

HETEROPTERA,

in te voegen in het vorige gedeelte.

Ne. 55. Coreus pilicornis Klug is op den eersten September door den

Heer van der Wulp bij den Haag gevangen.

66a. Opthalmicus ater F. Schill. Beitr.62.n°.2. Hahn. W.I. t. 14, f. 49.

Eenige ex. te Driebergen op heigrond. Six.

74a. Anthocoris obscurus Hahn. W.I, 110. t.17. f. 59. Herr. Sch. W.

Hahn. IX, 229.

Eenige voorwerpen te Drieb. in Sept.

Six.

74b. Anth. truncatulus Herr. Schaeff. W.1X. 228. t. 516. f. 974.

H. Sch. Een ex. te Utrecht in Juny. Six.

80. Heterotoma spissi- was dezen zomer tamelijk gemeen in mijn

cornis F. tuin te Leyden en zat meest op rozenbla-

deren. v. V.

83. Capsus capillaris F. Mijn ex. is ©. medius, Kirschbaum die Capsinen

(Wiesbad. 1855) p.52 en 128 en kan Danicus

Hahn niet zijn, dewijl het eerste lid der

sprieten rood is en de dijen aan het ein-

de, alsmede de schenen aan de inplanting

geringd zijn. Six.

88. Phytocoris roseus F. De gele verscheidenheid, Signatipes H. Sch.

W. IV, 46 gevonden bij Utrecht. Six.

96. Ph. pallidus H. Sch. Een ex. met verkorte dekschilden te Voorst

in Juli. Wit.

97. Ph. virgula H. Sch. Een sterk gekleurd voorwerp in Julij. Wtt.

401. Ph. decolor Fall. werd voorde tweede maal in Julij te Drieb.

gevonden. Six.

402a. Ph. Arbustorum F. Fabr. S. Rh. 258, 174. Hahn W. III. t. 99.

f. 500. Kirschb. Caps. p. 99 1).

Bij Utrecht A ex. Six.

102%. Ph. brunnipennis Meyer, Rhynch. d. Schw. t. II. f. 5.

Meyer. Kirschb. Caps. p. 99.

Twee voorwerpen bij Driebergen. Six.

1) Deze soort is zeer na verwant aan de volgende Brunnipennis, welke

lichter gekleurd is, Six

106.

411.

154a.

156,

Ph. viridinervis K.

Ph. chloropterus K.

Ph. Thunbergii Fall.

Ph. Hieracii Hahn.

Ph. pratensis L.

Ph rubicundus Fall.

Ph. prasinus Hahn.

Ph. erythrophthal-

mus Hahn.

Ph, pallipes Hahn.

Miris laevigatus L.

Aradus leptopterus

Germ.

Acanthia lectularia

Kirschb. Caps. p.78 en 142.

Twee voorw. bij Utr. in Sept. Six.

Kirschb. Caps. p. 89 en 156.

Twee voorw. bij Driebergen. Six.

Deze benaming is onjuist; het is ons ge-

bleken uit het werk van Kirschbaum Caps.

p. 75, in vergelijking met Fallen, Hemi-

ptera Sueciae III. n°. 66. dat de ware soorts-

naam is Ph. thoracicus Fall. Iliertoe moet

ook gebragt worden Ph. curvipes van Meyer

in zijne Rhynch. d. Schw. t. V. f.5.

Deze soort is de ware Thunbergi Fall, Verg.

ook Kirschb. Caps. p. 82.

is onbehaard en campestris Hahn behaard.

Deze twce zijn nu volgens Kirschb. Caps.

verschillende soorten.

Gedetermineerd volgens Kirschb. Caps. p. 68.

Een voorwerp bij Driebergen in Oct.

Six.

Men gelieve deze benaming te veranderen

in die van Ericelorum Fall. want apex ely-

trorum gaudet macula ante membranam

fulva , nee non viridi ut Prasinus.

Nadat ik het werk van Kirschbaum heb

kunnen gebruiken, ben ik zeker dat mijne

voorwerpen niet tot Erythr. maar tot In--

fusus Herr. Sch. W. IV. f. 581 behooren,

waartoe Kirschbaum , p. 55, ook Validicor-

nis Bohem. brengt. Six.

Ik heb nog altijd bezwaren tegen deze

determinatie. v. V.

Hahn W. I. 26. t. 4. f. 16.

In Junij in het Haagsche bosch. v. d. W.

Op Wikkenburg bij Schalkwijk in Septem-

ber. Wtt.

Een ex. in Aug. op Soestdijk, een ander

op Sterkenburg in dezelfde maand. v. V.

Ik bezit nu voorwerpen uit een duiventil

bij Utrecht en anderen uit holle boomen.

De eersten zouden Cimex columbarius Je-

nijns kunnen zijn, de laatsten €. Pi-

pistrelli Jenijns.

Ik heb de verhandeling van Jenijns nog

niet onder de oogen gehad en moet be-

kennen dat ik het onderscheid tusschen

de 5 soorten uit mijne voorwerpen nict

kan ontdekken. v. V.

458. Nabis brevipennis

158a. Subaptera IH. Sch.

175a. Hydrometra argen-

Hahn.

tata H. Sch.

Bij den Haag, v. d. W. — Een onvol-

wassen individu, misschien eene var. van

deze soort, misschien eene nieuwe soort

bij Schalkwijk in Sept. Wit.

Herr. Schäffer W. VI. f. 679. Hahn id.

opus 1. f. 24.

Met volkomen ontwikkelde vleugels te

Driebergen vliegend aangetroffen,

met half ontwikkelde vleugels te

Rijzenburg onder planten. Six.

Herr. Schäff. W. IX. 74. tab. 501. f. 952

et t.299. CC. DD.

Een voorwerp in April bij de Bildt in

Utr. Six.

189. Corixa basalis Costa. Herr. Schiff. W. IX. p. 58. t. 297. f. 918.

Eenmaal in April bij ’s Gravenhage.

vd. iW

VERVOLG DER NAAMLIJST.

II.

CIF GA Dek N À.

Fam. FULGORINA.

Gen. Crxius Latr.

490. Nervosus L.

191.

Cunicularius L.

Fabr. S. Rh. 55, 45. (Flata Cynosbatis).

Germ, Mag. HI. 491. Burm. Hb. 11. 157.

n°.2. Pans. Fn. 112. f. 22. Amyot 508.

Te Brummen in October; bij Voor-

schoten op berken. v. V. — Bij Utr.

V. en Six. — In Julij te Velp, in

Aug. bij Wassenaar en Arnhem, de

Gr. — Bij den Haag, Maitl. — Bij

Empe in Aug. v. Eyndh.

Fabr. S. Rh. 55, 48. Burm. Hb. IT. 457.

n°. 5. Panz. Fn. 54. f. 21.

Op Rhienderstein bij Brummen in Julij.

v. V. — Bij den Haag, Maitl. en

vd. We — (BijeBmpe tin Aug. vi

Eyndh. — In Juli} en Aug. bij Schalk-

wijk. Wit.

192.

19%.

497.

198.

199.

Contaminatus Germ. Germ. Mag. III. 196. n°. 6. Burm. Hb. Il

457. n°. 4. Panz. Fn. 105. f. 6.

Bij Voorschoten op berken; Gliph Mei

en Junij, v. V. — In Mei bij Was-

senaar en Woerden op elzen. d. Gr. —

Op de zekken aan den hoek van Hol-

land in Junij, v. B. en de Gr. —

Bij den Haag, Maitl. — Bij Utr,

Six. — Aldaar in Junij, Wtt.

Albicinctus Germ. Germ. Mag. INT. 196. n°. 7. Panz. Fn. 144.

{.5. Burm. Hb. II 158. n°. 6.

Bij Haarlem, de Haan. — Bij den

Haag, Maitl.

Gen. Asiraca Latr.

Crassicornis I’. Fabr. S. Rh. 85, 2. Burm, Hb.IL. p.151,

n° 2. Panz. Fn. 55. f. 19.

In Aug. 1847 en 1850 op gras, Gliph.

v2V

Vittata d. Gr. Bouwstoffen D.I. bl. 182.

Een ex. in Julij te Noordwijk, gevan-

gen in het gras. d. Gr.

Pulchella Curt. Curtis, Brit. Ent. X. Pl. 445.

Beide sexen gepaard in Julij bij Utr.

Six.

1) Gen Derpnax F.

Limbata F. Fabr. S. Rh. 8%, 5. Germar Mag. III, 211.

ne. 2:

Bij Utrecht, Six.

Pellucida F. Fabr. S. Rh. 8%, 6. Germar Mag. III, 212.

n.d. Panz. Fn. 145, 40.

Bij Utr. in April, Six. — In Sept. op

de Gliph. v. V.

Dispar Zett. Zett. Ins. Lapp. 505. n°. 1. Fabr. S. Rh. 84,

7 et 9. Burm. Hb. II p. 150. Germ. Mag.

III. 245. n°. 4. (flavescens) et 215. n°. 6.

(marginata) Panz. Fn. 126. f. 5. Bouwst.

n°, 125.

Behalve de genoemde soorten bezitten wij nog een zevental anderen.

Het kan zijn dat deze door Boheman beschreven zijn, wiens naam in

den Catal. Hemipt. achter een groot aantal Zweedsche soorten voor-

komt. Wij onthouden ons dus van beschrijving en naamgeving.

200.

20%,

206.

Bij Voorschoten en bij Leyden in Aug. ;

in het laatst van Julij bij Brummen

niet zeldzaam. v. V. — Half Mei bij

den Haag. v. d. W. — De var. fla-

vescens bij Utr. Six.

Guttula Germ. Germ. Mag. UI. 216. n°. 7. Panz. Fn. 196.

f. 2

Bij Driebergen in Oct. Six.

Hemiptera Germ. Germ. Mag. II. 217. n°. 8. Butm. Hb. II.

pid, nl. 3.

Gliph. in Mei, v. V.

Notula Germ. Herr. Schaeff. Nomencl. I. p. 66.

Bij Utrecht, Six.

Gen. Issus F.

Coleoptratus F. Fabr. S. Rh. 99, 1. Germ. Mag. IT, 20%

n°, 1. Pans. Fn.2. f. 11. Burm. Hb. II, 148.

Bij Arnhem in Aug. de Gr.

Dissimilis Fall. Ahrens et Germ. Fauna 9. f. 15 et 16.

Beide sexen in Julij bij Driebergen. Six.

Fam. MEMBRACINA.

Gen. Oxyrruacais Germ.

Genistae F. Fabr. S. Rh. 21, 26. Panz. Fn. 50. f. 20.

Burm. Hb. MI, 155. n°.2. Curtis, Brit. Ent.

VII, 513.

Op brem aan de Bronsbergen bij Zut-

phen, den 50 Aug. 1854. v. Eyndh.

Gen. CentROTUS F.

Cornutus F. © Fabr. S. Rh. 19, 45. Germ. Mag. IV, 32.

n0. 4. Panz. Fn. 50. f. 49. Burm. Hb. Il,

4132..0%4,

Op de Bronsbergen bij Zutphen den

steu Julij 1856 en in 1844 twee ex.

bij Empe, v. Eyndh..

Fam. CICADELLINA.

Gen. APHROPHoRA Germ.

207. Spumaria Germ. !).

208. Salicis Fall.

309. Bifasciata Germ.

210. Lineata L.

Germ. Mag. IV. 50. n°. 4. Burm. Hb. U,

121. Pans. Fn. 7. f. 20. Amyot Serv. 566.

Gemeen op wilgen, v. V. — Gewoon

te Wass.. langs de duinen en te

Woerden in elzenhout in Junij, de

Gr. — Bij Leyden, den Haag, Amst.

en Ede, met eene ongekleurde var,

Maitl. — Bij den Haag, v. d. W. —

Bij Schalkwijk in Julij, Wtt. — Te

Empe, v. Eyndh. — Eene onge-

vlekte versch. in de omstreken van

Leyden, v. d. H.

Fall. Act. Holm. 1805. p.240. n°.1. volgens

Herr. Schaeff. Nomencl. I. p. 66.

Bij Alphen, v. Bemm. — Bij Helpman

in Aug., de Gav.

Germ. Mag. IV, 51. n°. 5. Burm. Hb. II,

422 en aldaar de citaten voor de verschei-

denheden.

Gemeen in allerlei kleurverscheiden-

Fabr.

heden. v. V. — Bij Leyden, H. —

Bij Woerden, d. Gr. — Bij Utr.

Six en Wtt. — Bij Empe, v. Eyndh.

— Eene geheel zwarte var. alleen

met eenig geel aan heupen, dijen

en achterlijf, bij Leyden. v. V. —

Eene bloedroode ongevlekte var. aan

den molenwal bij Zutphen den

24stn Sept. 185%. v. Eyndh.

S. Rh. 96, 47. (abbreviata) Panz.

Fn. 105, f.9.

Bij den Haag, Maitl. — Bij Katwijk

in Aug. d. Gr. — Te Kampen; bij

Wassenaar in Aug. gemeen. v. V. —

Bij Leyden, H. — Bij Empe, v. Eyndh.

*) Uit de diagnosen en citaten van Fabricius bij deze soort en n°. 209

is niet wijs te worden.

Bij Spumaria haalt hij Roesel Ins. 2. Gryll.

tab. 23. aan en bij Pifasciata Panz. 7, 20. welke beide figuren stellig

hetzelfde insect voorstellen.

241. Coleoptrata L. Germ. Mag. IV. 54. n°. 41. Panz. Fn.105,

f. 10

Bij Leyden en den Haag, Maitl. — Op

Senecio Jacobaea bij Empe 5 ex. v.

Eyndh.

Gen. TettIGONIA Latr.

291. Viridis L. Fabr. S. Rh. 75, 65. Burm. Hb. II, 118.

Amyot, 595. V. Signoret in Ann. Soc. Ent.

4854. p.17 P1.2. f. 3.

Bij Breda, B. — Oosterbeek, v. Bemm.

— Bij Woerden in Oct. in ‘t gras

de Gr. — Bij den Haag en Leyden

Maitl. — 16 ex. aan den kant van

eene sloot op de heide bij Hall in

Aug. v. Eyndh.

Het mannetje door de Graaf beschre-

ven als Flavicatella, in Bouwstoffen

1,7483.

Bij Driebergen, v. Bemm. en Six. —

Bij Leyden, v. d. H. — In Gelder-

land. v, Eyndh. — In Aug. bij Roo-

zendaal in N. Brab. v. V.

Gen. Evacantuus Germ.

215. Acuminatus F. Fabr. S. Rh. 76, 68. Panz. Fn. 5. f. 9.

Germ. Mag. IV, p.72. n°. 27. Burm. Hb. II,

416. n°. 2.

Bij Utrecht, Six.

914. Interruptus L. Fabr. S. Rh. 76, 67. Panz. Fn. 32. f. 8.

Burm. Hb. II, 116. n°. 1.

Bij Wolfhezen in Aug. d. Gr. — Bij

Utrecht, Six. — Up Sterkenburg in

Julij, v. V. — Bij Schalkwijk in

Julij , Wtt.

Gen. Lepra F.

945. Aurita L. Fabr. S. Rh. 25, A. Burm. Hb. II, 116.

Genera tab. 9. Germ. Mag. IV. p. 54. Panz.

Fn. 50, 18. Amyot, Serv. 577.

Binnen Utrecht, V. en v. V. — Op

Walcheren, G. — Te Amst. in Aug.

Maitl. — Te Arnhem in Aug. uit

een beuk geklopt. V. H. — In 1825

te Oosterwijk door den Heer Ver-

STER VAN WULVERHORST Waargeno-

men. — In Julij in cen tuin te

Empe, v. Eyndh.

219.

Gen. Paropia Germ.

Scutata Germ. Germ. Mag. IV. p.79. Burm. Hb. IL. p. 143.

Burm. Genera tab. VIT.

Kenige ex. te Driebergen, Six.

Vilis Voll. Paropia rufescens, elytris pallidioribus, fe-

re diaphanis, alis perbrevibus. Long. 2 mm.

Er zijn slechts twee Europeesche soor-

ten van Paropia bekend, nam. scu-

tata en Scanica. De hier gedia-

gnostiseerde soort stemt niet overeen

met de beschrijving, die Burm. van

het wijfje der Scanica geeft, en heeft

ook korte vleugeltjes, waarvan die

schrijver geene melding maakt. In

zijn Handb. zegt Burm. dat hem nog

2 soorten uit Europa bekend zijn,

doch hij beschrijft er geen. .

In Sept. een ex. op de Gliph. v. V. —

Twee ex. in de blinde contrescarp

te Zutphen den 29%" Julij 1860,

v. Eyndh.

Gen. EupELıx Germ.

Cuspidata F. Fabr. S. Rh. 79, 86. Burm: Hb. II, 112.

Genera t. VI. Amyot. Hemipt. p.582. Ahrens

Faun. IV, 22.

In Jurij op de Gliph. v. V. — Bi

Utrecht, Six.

Producta Germ. Burm. Genera tab. VI. f.4 en 5.

| Op de duinen bij den Haag in Sept.

gevangen door den Heer van Iter-

son. — Bij Utrecht, Six.

Gen. ACOCEPHALUS Germ.

Rusticus F. Fabr. S. Rh. 97, 51. Burm. Hb. IE, 112.

n°. 1 (costatus), Genera t.44. Herr. Schaeff.

Nomencl. p. 72. Germ. Mag. IV, 95, 56.

In Aug. niet zeldzaam bij Wassenaar

en in Julij bij den Haag. v. V. —

Vrij gemeen bij Ede, Maitl. — Te

Katwijk in Aug. en bij Woerden in

Sept. op brandnetels, d. Gr. — Te

Noordwijk, v.B. — Bij Utr. Six. —

Bij Empe en Arnhem, v. Eyndh.

Bifasciatus L. Zett. Ins. Lapp. 289 n°. 6. Herr. Schaeff.

Nomencl., p. 72.

Dispar Zett.

Op-de Gliphoeve beide sexen in het

gras in Julij; bij den Haag en bij

Goes, v. V. — Bij Driebergen, Six.

Zeit. Ins. Lapp. 289 n°. 5. Herr. Schaeff.

Fn. 155., 4. var.

Bij Driebergen, Six. — Bij Empe 4 ex.

v. Eyndh. — Bij Brummen, v. V.

Gen. Selenocephalus Germ.

Obsoleius Germ.

Germ. Mag. IV, 95, 55. Burm. Hb. I. 111.

Genera t.12. Panz. Fn. 124. f. 12.

In Gelderland op de heide den 5° Aug.

een ex. v. Eyndh.

Gen. Jassus Germ.

Pulicaris Fall.

Ventralis Fall.

Frontalis H. Sch.

Splendidulus F,

Striatus L.

Attenuatus Germ.

Striatulus Fall.

Ocellaris Fall.

Histrionicus F.

Serratulae F.

Zett. Ins. Lapp. 294 n°.12. (Cicada) Panz.

Fn. 127, 4.

In eopulatie te Ede, Maitl.

Germar, Mag. IV. 90 n°. 28. Panz. Fn. 122.

1. Herr. Sch. Nomenel. 70.

In Zuid-Holland, v. V.

Herr. Schaeff. Nomencl p. 70.

Bij Utrecht, Six.

Fabr. S. Rh. 79, 85. Panz. Fn. 126, f. 8.

Bij Driebergen in Sept., Six. — In

Holland, v. V.

Panz. Fn. 130. f. 10.

In Julij te Noordw., in Aug. bij Was-

senaar, v. V

Germ. Mag. IV, 91, 54. Panz. Fn. 150.

159

"In Aug. bij Katwijk, d.Gr. — In Aug.

op de Geldersche heide, v. Eyndh.

Zeit. Ins. Lapp. p. 29% n°. 10. Panz. Fn.

130. f. 8.

Bij Wassenaar in Aug. 1860, v. V.

Zett. Ins. Lapp. p. 291 n° 11. Pans. Fn.

429, f. 44. Germar Fn. 17. f. 18.

Bij Utrecht, Six.

Fabr. S. Rh. 98, 62. Panz. Fn. 122. f. 3.

Bij Katw. in Julij, de Gr. — Bij Drie-

bergen, Six.

Fabr. S. Rh. 5%, 46. Panz. Fn. 150. f. 5.

Bij Driebergen in Julij, Six. — Bij

Brummen, v. V.

254. Plebejus Fall.

255. Sordidus Zett.

256 Apicalis v. Voll.

257. Subfasculus Fall.

258. Simplex II. Sch.

959. Argentatus F.

940, Puncticollis H, Sch.

841, Crenatus Germ.

242. Aureolus Fall.

Zett. Ins. Lapp. 295 n°. 12. Panz. Fn. 150.

f. 7. Herr. Schaeff. Nomencl. p. 71.

Te Ede, Maitl. — In Junij bij den

Haag, v. d. W. — In Julij bij Kat-

wijk, d. Gr. — Bij Driebergen,

v. B. — In Sept. aan de Glip en in

Aug. bij Wass. v. V.

Zett. Ins. Lapp. 295 n°. 14. Panz. Fn. 150.

f. 12. Herr. Schaeff. Nomencl. p. 71.

Te Heemstede, Leyden, Sterkenburg,

v. V. — Bij Utr. Six. — Zeer don-

kere voorwerpen bij den Haag,

Maitl. — Bij Empe, v. Eyndh.

Verwant aan Sordidus, klein, breed, rood

achtig geel; de schedel en de rug van

den thorax roodbruin; elytra aan den wor-

tel roodbruin. van daar versmeltend in

roodachtig geel; nagenoeg aan het eind

cen donker bruin dwarsbandje, dat langs

den voorrand een weinig naar boven loopt;

de spits doorschijnend. Pooten geel, tip-

pen der voor- en midden-tibiae en tar-

sen, achtertibiae geheel en achtertarsen

aan de spits bruin.

Bij Doorn in Aug. de Gr.

Germ. Mag. IV, 91, 50 (pectoralis) Germ.

Fn. 16. f. 19. Panz. Fn. 150. f. 4. Zeit.

Ins. Lapp. p. 294% n°. 8.

Bij den Ilaag en Leyden in Julij, v. V.

— Bij Wassenaar van Mei tot Aug.,

bij Woerden, Leyden, Noordwijk ,

Driebergen in Julij, d. Gr. — Vele

ex. te Empe, v. Eyndh.

Panz. Fn. 126. f. 7.

Bij Utrecht, Six.

Fabr. S. Rh., 77, 72. Panz. Fn. 126. f. 5.

Coqueb. {llustr. icon. I. t. 8. f.5. Burm. Gen.

tab. Jassus f. 2.

Te Noordwijk in Julij op eene bepaal-

de plaats in het gras onder kreu-

pelhout gemeen, d. Gr. en v. V. —

Te Wassenaar, d. Gr.

Panz. Fn. 126. f. 7.

Bij Driebergen in Sept. Six.

Germ. Fn, 17. f. 10. Pans. Fn. 144. f. 15.

Bij Leyden, Maitl.

Ahrens et Germ. Fn. 17. f. 20.

Een voorw. bij Driebergen , Six.

DI.

ZA,

247.

make,

Varipennis H. Sch. Panz. Fn. 155. f. 5.

Bij Driebergen, Six.

Longeciliatus v. Vol. Lang en smal, Typhlocyba-achtig; kop

geel met bruine vlekjes (7) op den sche-

del; thorax geheel en abdomen aan de

onderzijde lichtgroen, rugzijde van het

laatste zwart; ‘dekschilden zeer glanzig

groenachtig bruingeel met zeer fijnen zwar-

ten zoom voor en achter, de spits berookt;

vleugels glasachtig. Pooten groen of geel

met zwarte klaauwtjes. Het f heeft de

genitalien ingesloten in twee bijzonder

groote groenachtige lamellen , wier rand

met lange zwarte haren bezet is.

Op “berken iu Sept. te Noordwijk en

Voorhout, d. Gr.

Gen. BytHoscopus Germ.

Lanio L.

Populi L.

Varius Germ.

Pulchellus Curt.

Fruticola Fall.

Fabr. S. Rh. 86, 4. Burm. Hb. II. p. 109.

Panz. Fn. 4. f. 25 et 32. f. 10.

In Sept. bij Lisse en Leyden, in Oct.

bij den Haag, v. V. — Bij Utrecht,

V. — Bij ‘Leyden, Mail. > Te

Noordwijk in Julij, bij Arnhem in

Aug. en bij Woerden in Sept. onder

ijpen, d. Gr. — Bij Groningen, de

Gay. — Bij Driebergen, Six. — Bij

Arnhem, Ver H. — Bij Empe, v.

Eyndh.

Fabr. S. Rh. 87, AA. Panz. Fn. 145. f.14.

Te Leyden, Rott. en op de Gliph. in

Sept. v. V. — Te Empe, ook al-

daar een ex, den 8'@ Dec. 1845,

v. Eyndh.

Fabr. S. Rh. 87,15. (volgens Herr. Schaeff.

Nomencl. dezelfde soort als de vorige).

Aan de Vuursche in Julij, v. V. — Te

Empe in Aug. en aan de Vogelen-

zang in Aug., v. Eyndh. Eene

bloedroode var. op de de heide in

Aug. v. Eyndh.

Germ. Mag. IV , 82. n°. 6. Panz. Fn. 144,12

Bij Utrecht , Six. — Bij Wassenaar in

Nov. de Gr. — Bij Rott. v. V.

Curtis Brit. Ent. XIV, 656. n°. 4.

Bij Utrecht, Six.

Zett. Ins. Lapp. 502. n°. 4. Panz. Fn, 145.

f. 9 en 10.

251.

232,

In Holl. de Haan. — In Aug. bij Arn-

hem, d. Gr. — Bij den Haag, v. V.

— Bij Utrecht, Six. — Te Empe

en op den Hobrink, v. Eyndh.

Reticulatus Curt. Curtis Brit. Ent. XIV, 656. n°. 6.

In Julij te Voorst, Witt.

Gen. Typutocysa Germ.

Rosae F. Panz. Fn, 124. f.1. Zeit. Ins. Lapp. p. 500.

n°. 18.

Alom gemeen v. V. — Bij Wassenaar

in Sept. d. Gr. — Eene witte var.

bij Utrecht, Six. — Bij den Ilaag

en Ede, Maitl.

Smaragdula Fall. Zeit. Ins. Lapp. 298. n°. 9.

Op berken in Sept. bij Empe, v. Eyndh.

Pulchella Fall. Panz. Fn. 124, 10. f.b. Herr. Schaeff. No-

menel. 67.

Op de Gliph. in Julij, v. V. — Aan

de Bildt in Sept. d.Gr. — Bij Drie-

bergen in Junij, Six en d. Gr. —

Wassen. v.B. — In Aug. aan de

Vogelenz. en in Oct. bij Empe, v.

Eyndh.

Aurantiaca v. Voll. Het naast verwant aan Pulchella. 4 N. str.

lang. Citroengeel met de oogen bruinach-

tig en de genitaliën bruin; dekschilden

oranje met gelen zoom; omtrent het mid-

den van den voorrand eene fijne bruine

streep, die eerst scheef naar den achter-

rand, vervolgens naar de vleugelspits toe-

loopt; verder aan den voorrand een zwart

hoekje en een dergelijk daar tegen over

aan den achterrand; in de gele vleugel-

spits een rond zwart vlekje, als een oog.

Pooten geel.

Een voorwerp te Wassenaar, v. Bem-

melen.

Quercus F. Fabr. S. Rh. 79, 89. Panz. Fn. 164, 9.

In Julij aan de Glip, v. V. — Bij

Utrecht, Six.

Elegantula Zett: Zeit. Ins. Lapp. 298. n°. 12. Panz. Fn.

424. 1-5.

Bij Wassenaar, v. Bemm.

Discicollis H. Sch. Herr. Sch. Fn. 12%. f. 8.

Bij Utr. Six. — Bij Empe, v. Eyndh.

— Eene bleekere var. aan de Vo-

gelenzang, v. Eyndh.

259.

260.

264.

Sì

266.

267.

268.

Blandula Rossi.

Decempunctata Fall.

Tenella Fall.

Aurata L.

Urticae F.

Vittata L.

Gruenta H. Sch.

Scutellaris H. Sch.

Albostriella H. Sch.

Fastuosa v. Voll.

Herr. Sch. Fn. 124. 1. 7.

In April bij den Haag, in 'Mei te

Heemstede en Leyden, v. V. — Te

Wassenaar, d, Gr. — Bij Empe,

v. Eyndh. — Bij Leyden, Maitl.

Zett. Ins. Lapp. 500. n°. 21. Panz. Fn.

125. f. 4

In Sept. op berken bij Zutphen,

v. Eyndh.

Panz. Fn. 124. f. 6.

Bij Utrecht, Six.

Fabr. S. Rh. 78, 80. Herr. Sch. Fn. 145.

4, (fulva).

Zeer gemeen in Aug. aan de onder-

zijde der bladeren van Arctium Lap-

pa op Gliph. en Sterkenb. v. V. —

Bij Utrecht, Six. — In de omstre-

ken van Zutphen vrij gemeen, v.

Eyndh. — Bij den Haag, Maitl.

Fabr. S.. Rh. 77, 76. Panz. Fn. 124. f. 4.

In Mei en Sept. op de Gliph. v. V. —

Driebergen, Six. — Bij den Haag,

Maitl.

Burm. Hb. IL. p 107. n°. 5. Herr. Sch. No-

mencl. 68. Zett. Ins. Lapp. p. 299. n°. 17.

In Julij op de Gliphoeve in het gras

aan den vijver gemeen. v. V. — Bij

Utrecht, Six. — Bij Empe in Sept.,

Y. Eyndh. — Aan den molenwal

bij Zutphen in Sept. een ex. met

bijzonder korte elytra en vleugel-

tjes, v. Eyndh.

Herr. Schaeff. Fn. 16%, 1.15.

Bij Utr., Six. — Bij Empe, v. Eyndh.

— Bij Ede, Maitl.

Herr. Schaeff. Fn. 16%, f.15.

In Julij te Noordwijk, v. V.

Herr. Schaeff. Fn. 164, f. 11.

Bij Utrecht, Six. — Bij Arnhem in

Aug. d. Gr.

Elytra in apice limbata, quadriareolata ,

Burm. Gen. 69. Na verwant aan de voor-

gaande. Kop op den schedel bruinachtig

geel, vuilwit aan den zuiger, oogen bruin;

borststuk , schildje en elytra tot si oranje,

blinkend, het overige derde der laatsten

graauw met oranje aderen. Vleugels don-

kerder graauw ; borst wit, achterlijf bo-

ven zwart, onder graauw, pooten geel

met donker zwarte klaauwtjes.

Bij Driebergen, Six.

269. Adspersa H. Sch. Herr. Schaeff. Fn. 164, f.12.

Bij Utrecht, Six.

270. Agathina v. Voll. Onderzijde zwart; kop op voorhoofd en sche-

del roodachtig lichtgeel met twee ronde

zwarte vlekken tusschen de oogen; thorax

op den rug rozenrood met 4 zwarte vlek-

ken; schildje rozenrood met 2 dergelijken.

Dekschilden van de basis tot de helft ro-

zenrood, verder melkwit tot bij de spits,

die een’ goudbruinen gloed heeft; zijn ge-

marmerd met donkere vlekken en strepen

in de rigting der dwarsaderen. Pooten vuil

geelachtig, achterscheenen grijs, klaauw-

tjes donkerbruin.

Een ex. in Oct. bij den Haag, v. Voll.

Gen. ULopa Fall.

271. Obtecta Fall. Burm. Hb.II, 106. Ahrens Fn. 5, 24. (Erie

cae) Germ. Mag. IV. p. 55. n°. 1.

Bij Driebergen op heide, Six. — Op

heide in Aug. in Gelderland, van

Eyndh.

IV. PHYTOPHTHIRES,

Fam, PsrLLoDEs.

Gen. PsrLLA Geoffr.

972. Alni L. Fabr. S. Rh. 505, 12. De Geer, Mem. II,

96. tab. 10. f. 8—20. Burm. Hb. Il. p. 98.

Gemeen in Holl. Utr. Gelderl. op el-

zen, v. V. — Bij Ede, Maitl. —

Bij Warmond, v. Bemm, — Gemeen

bij Zutphen, v, Eyndh.

88.

275: Pyri, L. Fabr. S. Rh.505, 5. De Geer Mem.1II, 91.

Bij Utrecht, Six. — Bij den Haag,

Maitl. — Bij Leyden, v. V.

274. Fraxini L. Fabr. S. Rh. 505, 15. Curtis Brit. Ent.

565.

Bij Leyden en op de Gliph. op esschen,

v. V. — Bij Voorst in Julij, Wtt. —

Bij Ede in Sept. op esschen, v. Eyndh.

275. Ulicis, Curt. Curtis Brit. Ent. 565 ,°22a, (AP. 1855) Har-

tig in Germ. Zeitschr. II. p. 575, Spartü

(Ao, 1841).

Bij Driebergen, Six. — Bij Endegeest,

Maitl. — Bij Noordwijk in Oct,

vet

276. Elegantula Zett. Zeit. Ins. Lapp. 510. n°. 41.

Bij Utrecht, Six.

277. Ericae Curt. Curtis Brit. Ent. 565. n°. 25.

Gemeen op Erica bij Driebergen, Six.

Gen. Livia Latr.

278. Juncorum Latr. Latr. Hist. nat. des fourmis 522. pl. 12. f. 3.

Zett. Ins. Lapp. 506. Gen. 52. Curtis Brit.

Ent. 492.

In Julij in menigte in eene duinpan

bij Wassenaar, de Gr.. en v. V. —

Gemeen op biezen bij Utr. Six.

Gen. Dirapnia Waga.

279, Limbata Waga. Waga Ann. Soc. ent. de France XI. p. 275.

Amyot Hémipt. p. 596.

Twee !) voorwerpen bij Utrecht in Aug.

Six.

Fam. APHIDINA.

Gen. CHAIToPHoRUs, Koch.

280. Aceris F. Koch Pf. p. 14. fig. 19, 20.

: Op een eschdoorn op Rhienderstein

bij Brummen in Julij, v. Y.

Een

1) Deze voorwerpen behooren tot eene verscheidenheid zonder zwarten

zoom aan den vleugelrand.

231.

283.

284.

285.

286.

287.

288.

289.

290.

291

Gen. HYALOPTERUS Koch.

Arundinis F. Kaltenb. p. 5% Koch, Pf. p. Dit ter

f. 27,128.

Op gewoon dekriet bij Driebergen en

Rott. v

Pruni F. Kaltenb. p. 55. Koch, Pf. p. DI SINO

f. 29, 50.

Op pruimenboomen te Leyden, v. V.

— Bij den Haag, Maitl.

Gen. RHOPALOSIPHUM Koch.

Cicutae Koch. Koch, Pfl. p. 24. t. V. f. 34, 32.

Op venkel, Wit.

Berberidis Kalt. Kaltenb. p. 9. Koch, Pfl. p. 50. t. VI.

. f. 38,39.

Op geraas Berberis binnen Leyden,

vaa Ve

Ribis L. Kaltenb. p. 59. Koch, Pfl. p. 39. t. VI.

f. 50, 51.

Op roode aalbessenstruiken bij Rott.

en Leyden, v. V. — Bij den Haag

en Amst. Maitl.

Nymphaeae L. Kaltenb. pAAO4. Koch, Pil. 4%. 1. VII. f. 57.

Op Caltha palustris bij den Haag, v. V.

Gen Apuis L.

Persicae Kalt. Kaltenb. p. 98.

Op perzikboomen bij Rott. en Ley-

den, v. V.

Sambuci L. Kaltenb. p. 83. Koch, Pf. 83. t. XV. f.111,

442.

Bij den Haag, Maitl. — Op vlier bij

Rott. en Leyden, v. V

Cerasi F. Kaltenb. p.45. Koch, Pfl. 87. t. XVI. £.115,

116.

Ter Veere, Maitl. — Op de Gliph. v. Vs

Sorbi Kalt. Kaltenb. p. 70. Koch, Pf, 96. t. XVII.

f. 129 , 150.

Bij den Haag, Maitl. en v. V.

Mali F. Kaltenb. p.79. Koch, Pf. 107. t. XX. f.145,

144.

Bij den Haag, Maitl. — Aldaar en te

Leyden, v. V.

292.

295.

296.

297.

298.

Humuli Schr.

Rhamni Kalt.

Viburni Scop.

Papaveris F.

Bicolor, Koch.

Brassicae L.

Salicis L.

Nigritarsis Heyd.

Quercea Kalt.

Avenae F.

Kaltenb. p.56. Koch, Pfl.11%. t. XX1.f.152,

455.

Op de Gliphoeve, v. V.

Kaltenb. p. 64.

Bij Brummen, v. V.— Bij Amst. Maitl.

Kaltenb. p. 78. Koch, Pfl. 122. t. XXHI.

f. 165, 166.

Op sneeuwbalstruiken te Leyden, v. V.

Kaltenb. p. 82. Koch, Pfl. 150. t. XXIV.

£4753 176.

Aan de Vogelenzang, v. V.

Koch, Pfl. 159. t. XXV. f. 188, 189.

Up Cicula virosa, Wit.

Kaltenb. p. 106. Koch, Pfl. 149. t. XXVH.

f. 205, 204.

Op kool te Rott. v. V. — Ter Veere,

Maitl.

Kaltenb. p. 151.

Eenmaal bij Rhijnsburg, v. V. — Bij

Leyden, Maitl.

Kaltenb. p. 155.

Op berken in Aug. op de Gliphoeve ,

v. V.

Kaltenb. p. 156.

In Julij op Rhienderstein, bij Brum-

men, v. V

Kaltenb. p. 108.

Te Voorst in Julij, v. V.

Gen. SIPHONoPnoRA Koch.

Hieracii F.

Tanaceti L.

Jaceae L:

Rosae Li

Kaltenb. ip. 17. Koch, Pfl. 152. t. XXVIII.

f. 206, 207.

Op Rhienderstein bij Brummen, v. V.

Kaltenb. p. 47. Koch, Pfl. 156. t. XXVIII.

1214912

Op Rhienderstein bij Brummen, v. V.

Kaltenb. p. 26. Koch, Pfl. 162. t. XXX.

f. 220, 221.

Bij Heemstede, v. V.

Burm. Hdb. MI. p. 94. Kaltenb. p. 5. Koch,

Pfl. 178. t. XXXIII f. 245, 246.

Bij den Haag en Amst., Maitl. —

Alom gemeen, vy. V.

Millefolii F. Kaltenb. p. 10. Koch. Pfl. 182. t. XXXIV.

f. 249 , 250.

Bij Leyden, v. V.

Sonchi L. Kaltenb. p.28. Koch, Pfl. 139 (Lactucae)

f. 275, 274.

In EN bij Brummen op Hieracium ,

Wai Ve

Gen. DrrrAaxosıraum Koch.

Platanoides Schr. Kaltenb. p.11.

Op eschdoorn bij Bennebroek, v. V.

Gen. Cazzirrerus Koch.

Tiliae L. Burm. Hb. HI. p. 95. n°. 5. Kaltenb. p. 129.

Koch, Pfl. 209. t. XXXIX. f. 282, 285.

Bij Leyden, H. Maitl. en v. V. — Bi

Heemstede en Driebergen, v. V.

Alni F. Kaltenb. p. 457. Koch, Pfl. 211. t. XXXIX.

f. 284.

Zeer gemeen op elzen bij Utrecht, Six.

Elegans Koch. Koch, Pfl. 245. t. XXXIX. f. 286.

Bij Driebergen, Six.

Gen. Drvorrus Koch.

Roboris L. Kaltenb. p.149. Koch, Pfl. 226. t. XLI.

f. 298, 299. Curtis, Brit. Ent. XII. f. 574.

Om Leyden, Maitl. — Twee voorwer-

pen zonder dwarsvlekken op de

vlcugels in Mei op de Gliph. v. Vari

Riparius v. V. Zie de beschrijving op bladz. 96.

Bij Culemborg, Witt.

Fasciatus Burm. !) Burm. Hb: 11,95.

Te Brummen in Julij en te Leyden

in Mei, v. V. — In het Drieberger

bosch, Six.

Gen. Lacaxus, Ill.

515. Pini L. Kaltenb. p. 155. Koch, Pfl. 25%. t. XLII.

f. 508—510.

Bij Rotterdam, v. V.

1) Koch haalt in zijn werk over Bladluizen tweemaal dit citaat aan, eens

bij Dryokius Roboris, andermaal bij Zachnus fasc. op bl. SITE

geloof evenwel dat Burmeister’s soort alleen synoniem is met Koch’s

Dryobius croatieus. Vv Vi

317.

518.

519.

321.

922.

Pinicola Kalt. Kaltenb. p. 154.

Bij Noordwijk op dennen, v. V. In

het Drieberger bosch, Six.

Gen. Asıpmum Koch.

Populi F, Koch, Pfl. 246. t. XLV. f. 525.

Bij Rotterdam, Overschie, Leyden en

Brummen, v. V.

Gen. PurLLAPHIS Koch.

Fagi L. Burm. Hb. II. p.92. n°.2. Kaltenb. p. 147.

Koch, Pfl. 249. t. XLV. f. 525, 326.

Bij den Haag, Maitl. — Bij Heemste-

de, Brummen en Leyden, v. V

Gen. CLapogius Koch.

Populeus Kalt. Kaltenb. p. 116. Koch, Pfl. 252. t. XLV.

f. 527, 528.

Jaarlijks op een’ Italiaanschen popel in

mijn’ tuin te Leyden, v. V

Gen. SCHIZONEURA Hart.

Lanuginosa Hart. Hartig in Germ. Zeitschr. III, 567. Koch,

Pfl. 264. t. XLVII. f. 559, 540. Ratz. Forst-

ins III, 220. Pl. XII. f. 1.

Bij den Haag, Maitl. — Bij Leyden

en Bennebroek , v. V.

Gen. ProcrpHitus Koch.

Bumeliae Schr. Kalt. p. 184. Koch, Pfl. 280. t. XLIX.

f. 552, 555 (slecht).

In het laatst van Mei op esschen te

Voorst, Witt.

Gen, TETRANEURA Hart.

Umi L. Burm. Hb. II. p.91. n°. 5. Koch, Pfl. 288.

t. L. f. 558, 559. Kaltenb. p.189. Ratz.

Forstins. III, 224. PI. XII. f. 2.

Bij den Haag en Ede, Maitl.

324,

529.

Gen, Pempuices Hart.

Bursarius L.

Burm. Hb. II. p.89. n°. 1. Kaltenb. p. 182.

Koch, Pfl. 292. t. LI. f. 362, 563.

Bij Rotterdam, v. V.

Gen. CHERMES L.

Laricis Hart.

Viridis Ratz.

Hart. in Germ. Zeitschr. Ill. 566. Kaltenb.

p.194. Koch, Pfl. 316. t. LIT. f. 584.—586.

Ratz. Forst. III, 202. Pl. XIII. f. 5.

Bij den Haag en Ede, Maitl.

Ratz. Forstins. III, 201. tab. XII. f. 2. 1).

Op de Gliphoeve, v. V.

Vo Coc gin A.

Gen. ALEURODEs Latr.

Chelidonii Latr.

Carpinj , Koch.

Lonicerae Koch.

Latr. Genera II. p. 174. Dumeril, Cons.

Gener. p. 220. Pl. 40. f. 4. Burm. Hb. II.

p. 85. Koch, Pfl. 524. t. LIV. f. 393.

Op de Gliph. en te Noordwijk, v. V. —

Half October te Empe, v. Eyndh.

Koch, Pfl. 527. f. 595.

In Junij in een tuin buiten Leyden

gemeen, v. V.

Koch, Pfl. 527. f. 596.

Te Empe op Impatiens noli me tangere

in Sept. v. Eyndh. — In het Drie-

Deegen bosch op Lonicera in Julij,

ix.

Gen. Coccus L.

Adonidum L.

ann

Fabr. S. Rh. 307, 4. Burm. Hb. 11. p. 74.

Taf. 2. f.2 et 10. Bouché, Schädl. Garten-

ins. 51.

Op Hoya carnosa te Rott., Wit.

1) Het is bij mij nog niet uitgemaakt dat deze soort Chermes Alietis La

zoude zijn.

Gen. Lecanıum !) Burm.

550. Aceris Bouch. Bouché, Stett. Ent. Zeit. 1844. p. 299. n°. 4.

Te Utrecht, Six. — Bij den Haag,

Maitland.

551. Vitis L. Reaumur , Memoir. IV. p. 62. Pl.6. f. 1—7.

Boyer de Fonscolombe in Ann. Soc. Ent. II,

214. n°. 14.

Te Leyden, v. V. — Bij den Haag en

Amsterdam, Maitl. — Te Voorst in

Oct. Wtt. — Steeds op wijngaard-

ranken.

52. Persicae L. Reaumur , Memoir. IV. I. Pl. IL f.6: Burm.

Hb. II. p. 71. Bouché, Stett. Ent. Zeit.

4844. p. 296. n°. 1.

Bij den Haag, Maitl. — Te Breukelen

op perzikboomen, en te Voorst op

aprikozenboomen, Wet.

5. Tiliae L. Réaumur , Memoir. IV, 4. Pl. 3. f 4—5.

Bij den Haag, Maitl.

4. ‚Rosarum ?) v. Voll. Femina adulta hemispherica , purpureo-brun-

nea, longit. 5. swe 4. mm. — Iet schildge-

worden wijfje is zeer bol, bijna een’ hal-

ven kogel vormende, purpurglanzig bruin-

rood, zoo groot .als het wijfje van het

Cochenille-insect.

Te Deventer in Julij op gewone Fran-

sche rozen, Wtt.

Gen. Aspiprotus Bouche.

Pomorum Bouch. Bouehe, Stett. Ent. Zeitung 1851. bl. 440.

ne. 4.

Te Haarlemmermeer, Wtt.

1) Bij de opgave der geslachtskenmerken zegt Burmeister, dat het lif

van het wijfje plat (flach) en schildvormig is; daar hij evenwel zelf

onder de soorten Coccus Ilicis L. en Vitis L. vermeldt, bi welke

het schild van het wijfje bol en hooggewelfd is, zoo moet noodzake-

lijk in zijne definitie het woord flach uitgelaten worden. Wij meenen

deze aanmerking niet te mogen achterwege houden , omdat anders

onze nieuwe soort Rosarum niet in dit Genus zou kunnen worden op-

genomen en met Vitis en Ilicis de vorming van een nieuw Genus

noodzakelijk maken.

2) Men verwarre deze soort vooral niet met Aspidiotus Rosae Bouché.

RS LL ee MAL LT 4

zes)

1-3. Dryobius riparius, v Voll 4 Nemeophila russula, ? var

5. Anarta Myrtilli, 9 var. 6-9. Sagra Boisduvallu.

356. Echinocacti Bouch. Bouché, Gartenins. 55. n°. 5. Id. Naturg.

der Ins. 45, 5. Burm. Hob. IL. p. 68. n°. 4.

Op Yucca pendula te Rott., Wtt.

397. Nerii Bouch. Bouché, Gartenins. 52. n°. 4. Id. Naturg.

der Ins. p. 12. Burm. Hb. II. p. 67. n0.1.

Op Nerium Oleander, Ceratonia siliqua,

Lomatia longifolia en misschien op

Gasteria excavata , tenzij dit laatste,

een ietwat afwijkend insect, eene

nieuwe soort zij.

538. Saliceti Bouch. Bouché, Stett. Ent. Zeitung 4851. bl. 441.

n°, 4.

Op schietwilg te Culemborg in Mei;

op Wikkenburg bij Schalkwijk en

te ’s Gravenhage, Wt.

Behalve deze is mij van Aspidiotus nog eene zeer algemeen

voorkomende soort op esschen bekend, die ik nergens beschreven

vind; doch het ontbreekt mij aan voorwerpen om daarvan nu cene

beschrijving te geven. v. V.

BESCHRIJVING

VAN

DRYOBIUS RIPARIUS v. Wort.

(Zie Plaat V. fig. 1. 2 en 3).

Terwijl de zetter bezig was met de voorgaande lijst te zet-

ten, ontving ik van mijnen vriend Dr. Wttewaall eene flesch

met levende bladluizen uit de rijswaarden van Culemborg.

Volgens berigt werden zij aldaar in overgroote menigte aan-

getroffen, ’t geen in den herfst zeker weinig bevreemden zou,

maar in het midden van de maand December zeker wel ver-

wondering kan baren. De meesten waren gevleugelde wijfjes ,

doch er waren ook bijzonder veel nymphen bij ; mannetjes

heb ik er niet onder kunnen bespeuren, ’t geen wel weder

vreemd zou kunnen genoemd worden, indien niet de flesch

met eenige vochtdeelen gevuld ware geweest, welke bij het

schudden in het overzenden een zeer groot aantal dieren aan

elkander had doen kleven en geheel misvormd had.

Ik reken deze luis tot het geslacht Dryobius te behooren.

In de hiervoor opgenomen lijst zijn de bladluizen volgens het

stelsel van Koch gerangschikt ; ik wil dit nu ook hier volgen ,

doch moet daarbij annteekenen dat het verschil tusschen de

geslachten Dryobius en Lachnus mij veel te subtiel toeschijnt

dan dat beide genera kunnen behouden blijven.

Dryobius riparius is zeer groot, bijna zoo groot als Dr.

Roboris. De kop is tamelijk klein, plat van boven ; oogen

halfbolvormig roodbruin. Sprieten zwart (zie fig. 2.) van 7 leed-

jes; 1° en 2e zeer kort en dik, 5e knobbelig en zeer lang

met lichtere basis, 4e half zoo lang als 5, 5° en 6° even lang,

7e zeer klein kegelvormig, allen behaard, uitgenomen de twee

laatsten. De zuiger rijkt tot voorbij de middelheupen. Mid-

dellijf gebult, grijsachtig zwart. Vleugels groot, berookt aan

de randen , zonder dwarsbanden, met bruinroode onderrand-

ader en streepje bij de inplanting. Pooten zeer lang en dun;

voordijen dikker aan het einde dan de andere dijen ; midden-

en achterdijen met de scheenen zacht behaard; kleur der poo-

ten rood met zwarte heupen, knieën, uiteinden der scheenen

en tarsen. Achterlijf breed, donkergrijs met zwarte vlekken ;

geene honigpijpjes maar breede en dikke knobbels aan de zij-

den. Geen hoornachtig staartje.

Deze soort leeft op wilg. — Fig. 1 op Plaat 5 stelt het ge-

vleugeld wijfje, fig. 2 een’ spriet en fig. 5 de achtertars voor.

Sale

IETS OVER HET COCON VAN

SAGRA BOISDUVALLII DEJ.

DOOR

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN.

Onlangs ontving ik van mijnen hooggeschatten vriend Prof.

Cl. Mulder onder eenige andere voorwerpen van natuurlijke

historie, uit Java afkomstig een hard eivormig cocon, ’t geen

aan de eene zijde gescheurd was, zoodat men door de ope-

ning duidelijk kon waarnemen dat het hulsel een’ blinkend

groenen deoden kever bevatte. Ik teekende eerst het cocon

in natuurlijke grootte af, opende het toen en bevond dat de

ingesloten kever een volkomen goed ontwikkelde Sagra Bots-

duvallii was. Daar ik mij niet herinneren kon omtrent de

metamorphose en levenswijs der insecten van dit geslacht er-

gens iets aangeteekend te hebben gevonden en ook Chapuis en

Candeze in hun bekend werk over de larven der Coleoptera ,

noch de laaiste in het Supplement daarop, van Sagra-larven of

poppen eenige melding maken, besloot ik deze ontdekking

door middel van dit Tijdschrift tot algemeene bekendheid te

brengen en toen ik dit voornemen aan mijnen vriend mede-

deelde , zond hij mij nog een ander voorwerp ter completering

van mijn opstel.

Dit laatstbedoelde voorwerp, dat het eerste onderwerp moet

zijn van mijne beschrijving , is een wortelstuk van een Javaan-

le]

schen boom, misschien een Rhizophora. Dit stuk, 15 Ned.

duim lang, is aan beide einden smal, in het midden sterk

uitgezet , wijd opengebarsten en hol. In deze holle ruimte ,

9 duim lang met een diameter van 5 duim, bevinden zich ze-

ven harde cocons en duidelijk ziet men dat er zich nog twee

in hebben bevonden. De cocons zijn in de lengte aan eene

zijde vast met de houtvezels van den wortel verbonden, aan

twee andere zijden tegen elkander gedrukt en vastgehecht, en

aan de vierde (binnenzijde der ruimte) los.

Dit en nog een ander dergelijk wortelstuk, benevens een of

meer losse cocons was den hoogleeraar uit Java toegezonden

door den Heer $. Binnendijk, hortulanus op Buitenzorg.

Ik opende nu een der vastzittende cocons en vond daarin

een nog fraaijer exemplaar van Sagra Boisduvallii dan het

vorige.

De cocons zijn iets meer dan 3 duim lang, langwerpig

ovaal, van buiten vuil bruin, ruw en met kleine knobbeltjes

en houtvezels bezet, van binnen donkerder van kleur en glad.

Kennelijk waren zij uit zeer fijn geknaagde houtvezels zamen-

gesteld , onderling verbonden door eenig klevend vocht, terwijl

de glans van de binnenzijde wel aan eenige lijmachtige vloei-

stof moet werden toegeschreven. Prof. Mulder meldde mij dat

bij het stuk hout, dat hij behield, de twee bovenste cocons

grootendeels in het gave hout dringen en dat alleen hunne on-

dereinden in de groote holte zigtbaar zijn, terwijl boven een

ander cocon, dat in de lengte werd opengesneden een prop

van geknaagd hout aangetroffen werd. — Binnen het cocon

vond ik de kevers in de houding , die waarschijnlijk der nijmf

eigen was, namelijk met het borststuk eenigermate naar bene-

den gebogen , den kop op de borst gevouwen, de sprieten langs

den mond afdalende en tusschen de pooten uitgestrekt, de poo-

ten zelven toegeslagen , zoo dat de tarsen elkander schier aan-

raken. Beide de voorwerpen, die ik uit de cocons te voor-

schijn haalde, waren geheel ontwikkeld, dat is zij hadden

ook het laatste huidje, het invelucrum der nymf afgeschoven.

Tot mijne verwondering mogt het mij niet gelukken dit huidje

in de cocons weder terug te vinden. Was dit vliesje zoo dun

geweest, dat het na het afleggen daarvan door den kever, ineen-

gerold en zamengepakt aan mijn oog ontsnapte — of had de ke-

ver het huidje opgegeten, even als sommige rupsen dit doen

bij de vervelling ?

Wel vond ik in de cocons de larvenhuid aan het achtereinde

ineengekronkeld en vastgeplakt; dit laatste zal wel aan den

invloed der arak toeteschrijven zijn, waarin de wortelstok en

cocons waren overgezonden. Ik heb deze ineengeplakte lar-

venhuidjes opgeweekt en getracht mij, door het uiteentrekken en

rekken daarvan, rekenschap te geven van de gedaante der

larve, maar het is mij niet mogen gelukken daaromtrent iets

meer te weten te komen, dan dat deze larve een bolrond hard

hoofd en zes met harde huid bedekte en van enkelvoudige

klaauwtjes voorziene voorpooten heeft gehad. Misschien zal la-

ter de Heer Binnendijk wel de goedheid willen hebben ook

eens oningesponnen larven naar Nederland over te zenden.

Op Plaat 5 ziet men bij fig. 6 het ongeopende, bij fig. 7

het geopende cocon, bij fig. 8 en 9 den kever, zoo als hij

in het cocon aangetroffen werd.

100

NOTICE

SUR LA FAUNE LÉPIDOPTEROLOGIQUE DE L'ILE DE SICILE.

PAR

M. P. C. T. SNELLEN.

Attires par la position méridionale de Vile de Sicile , d’emi-

nents naturalistes en ont entrepris a diverses époques l’explo-

ration scientifique. Jugeant d’apres son beau climat et la pro-

ximité de l’Afrique, ils esperaient d’y rencontrer des produc-

tions interessantes en grand nombre. Dans les derniers temps

Vile a été encore visitée par Mrs. Mann et Bellier de la

Chavignerie , principalement dans le but d'en connaître les

Lepidopteres , quoiqu'ils n’ayent pas négligé pour cela les au-

tres ordres d’Insectes. Le premier s’est borné a explorer les

environs de Palerme , tandis que le dernier, ne reculant pas

devant les nombreuses diffieultes qui l’attendaient, a entrepris,

par amour de la science, de pénétrer dans l’intérieur. La

relation que Mr. Mann nous a faite de ses aventures de voyage,

nous montre ce que Mr. Bellier a risqué!

Quoique l’espoir de ces deux entomologistes zelés ait été en

partie décu, le nombre des espèces qu’ils ont rencontrées et

dont Mr. Mann à publié la liste dans la /fener Entomolo-

gische Monatschrift II” Band (1859) p. 78 etc., et Mr.

Bellier de la Chavignerie dans les Annales de la Societé En-

tomologique de France 5° Serie Tome VIII (1860) p. 667

101

et suiv. , est vraiment considérable et nous donne une nouvelle

preuve des richesses entomologiques de cette contrée. Mr. Mann

donne en outre une liste des especes que Mr. Zeller a ren-

contrées en Sicile, lors de son voyage en 1843 et que lui-

méme n’a pas retrouvées. Par la communication de Mr. Bel-

lier cependant, cette liste se trouve bien reduite.

Ayant recu en 1859 une certaine quantite principalement

de Microlépidoptères, d’une collection faite dans cette année

a Palerme, je devrais m’attendre a retrouver la plus grande

partie des noms de mes especes dans les listes de Mrs. Mann,

Bellier et Zeller. Cependant j’ai eu outre en le plaisir d’en trou-

ver quelques-unes que ne mentionne aucun de ces voyageurs ,

et je pensais par conséquent qu'il ne serait pas sans intérêt

d’en faire connaître les noms.

Mr. Mann, à la bonté duquel je dois une partie des espèces

qu’il a rapportées de son voyage, a bien voulu se charger de

déterminer les espèces qui ne m'étaient pas suflisamment connues.

Il m’écrit qu’en outre Mr. Lederer à revisé ses déterminations.

Je crois par conséquent que je pourrai en donner les noms

avec assurance. Ce sont ceux des N° 1, 2, 5 et 6 de ma

liste. Quant aux autres, dont j'avais les descriptions ou les

figures , j’ai taché de les déterminer avec la plus scrupuleuse

exactitude, sachant, que de pareilles listes de noms n'étant

pas accompagnées de descriptions, perdent toute leur valeur,

quand on ne peut pas être assuré que leurs auteurs ont bien

connu les espèces qu’ils mentionnent.

J’ai pris la liberté d’y joindre quelques notes que j’ai prises

en parcourant la liste de Mr. Bellier. Elles ne sont pas

d’nne grande importance, et je n’en aurais pas fait l’objet

d’une publication spéciale, mais il me semble qu’elles pourront

a present s’y placer convenablement.

Les especes, recues par moi, dont les noms ne se trouvent

pas sur les listes susdites', sont:

1. Geometra (Jeidalıa) confusaria Mann — un seul in-

dividu.

102

2. Geometra (Acidalia) coenosata Lederer — un seul in-

individu. Il ne m’est pas connu que cette espece ait

été déjà rencontrée en Europe. Je ne la trouve men-

tionnée que comme habitant la Syrie.

©?

Pyralis ornatalis Dup. (Herrich-Schaelfer System.

Bearb. IN Pyralides fig. 52 53. Plusieurs individus.

4. Pyralis catalaunalis Dup. (Herrich - Schaeffer Syst.

Bearb. IV Pyralides Tab. 9. fig. 56, 57. un exemplai-

re très bien conservé.

5. Tortrix discolorana Zeller — un individu.

6. » Hyerana Millière, Ann. de la Soc. Ent. de

France pour 1857, page 799, pl. 14. N. 3. fig. 1—6. —

plusieurs individus.

7. Crambus tentaculelius Hubn. (Herrich-Schaeffer Syst.

Bearb. IV p. 70. — V fig. 154 , 155 2 136 d — plu-

sieurs individus.

8. Crambus monotaeniellus Herr, Sch. Syst. Beard.

IV. fig. 162. — IV. pag. 145. — trois individus.

Pas encore connue, autant que je sache, comme habi-

tant l’Europe. Est ce que Monotaeniellus ne serait pas

la même espèce que Latistrius? La figure que Mr. Her-

rich-Schaeffer donne de ce dernier s’éloigne beaucoup de

son Monotaeniellus, mais le Latistrius de Wood, fig.

1509, me parait former le passage.

9, Crambus angulatellus Dup. — Herrich-Schaeffer Syst.

Bearb. IV. pag. 57. — V. fig. 10. un individu.

Mes notes s’appliquent aux espéces suivantes,

Papilio Pherusa Dahl. — Cette espèce que j'a

recue de Mr. Mann, de distingue au premier abord

du Pap. Syllius Herbst, par la forme du dessin

des ailes superieures, comme le remarquent tres bien

Mrs. Mann et Bellier. Mais la forme de ces ailes

ne diffère pas tellement de celle des ailes supérieu-

res du P. Syllius que le ferait supposer la figure

que nous en donne, ce dernier Entomologiste. On

103

y voit que des la derniére nervure qui part de la

cellule (en bas de Vaile), la céte posterieure rentre

tout à coup. Je puis assurer que, si l’individu

d’après lequel la figure a été faite, possède cette

particularité, ce n’est qu’un cas tout à fait acci-

dentel , puisque chez tous mes individus la côte est

parfaitement égale, et seulement un peu plus cour-

bee chez les 4 que chez Sylhus { où elle est pres-

que droite comme chez Pherusa 2.

Papilio Nostradamus F. Mr. Bellier appelle notre

attention sur les particularités signalant les in-

‘dividus de cette Hespéride qui provient de Vile

de Sicile. Je n'en ai recu qu’un seul individu

male, et je voyais au premier coup d'oeil la diffé-

rence entre celui-ci et mes autres individus de cette

espèce , dont je ne connais pas la patrie, mais qui

possèdent les qualités requises pour la forme typi-

que. Mon individu de Sicile étant très bien con-

serve, je lai examiné attentivement et j’y trouve

les différences suivantes :

1°. Mest plus petit que le type. Celui-ci a une

envergure de 32 millimètres, mesure prise d’un

sommet des ailes supérieures à l’autre, le

Sicilien ne mesure que 27,5 millimètres. Tou-

tefois, ces ailes ne sont pas plus courtes que

celles du type, la longueur de la côte pos-

térieure différant dans la même proportion de

la longueur de cette côte chez le type, que la

lonoueur de la côte antérieure. De même il

n'y a pas de différence dans la forme des ailes

postérieures.

2°. Il est d’un brun de terre d’ombre foncé; le

type est de la même couleur, mais d’une nuan-

ce plus claire.

3°. La frange des ailes postérieures est entièrement

4°,

104

de la couleur de ces ailes, et méme un peu

plus foncée, tandis que chez le type la pre-

miere moitié de la frange est d’un ton plus

fonce , plus grisätre et la seconde moitié blan-

chätre.

La couleur de la frange des ailes antérieures

est enticrement de la méme nuance que le

fond, ce qui est aussi le cas pour le type,

sauf que l’on voit paraitre la couleur blanchätre

à l’angle interne ou la seconde moitié de la

frange est décidément de ce ton.

En dessous l'individu de Sieile est de même

beaucoup plus foncé , la couleur des palpes , de

la poitrine, des pattes, de l’abdomen est d’un

gris blanchâtre, et chez le type d’un blanc un

peu sale.

lieu, je remarque que la massue des antennes

chez le type est en dessous d’un brun rouge

clair, entièrement different de la couleur des

ailes, chez le male aussi bien que chez la fe-

melle, et là le rouge est encore plus clair,

tandis que chez le Sicilien la couleur en dessous

de la massue est du méme brun de terre d’om-

bre que les ‘ailes, toutefois tirant un peu sur

le rougeatre.

Je ne vois pas de différence dans la con-

struction des pattes, ou des autres parties du

corps, ni dans la disposition des points sur le

dessous des ailes.

Nonobstant tout ceei, et que Mr. Bellier ait

trouvé les différences qu'il indique constantes

chez une’ quarantaine d’individus, je ne les

crois pas suffisantes pour constituer une espèce

différente. Ainsi, si la découverte des chenilles

des deux formes ne révèle pas des différences

105

dans ces dernières, le nom de Zefevrit ne

pourra tout au plus servir que pour designer

une race, qui se trouve en Sicile. Il est vrai,

que la difference dans la couleur du dessous

de la massue des antennes suffit pour séparer la

Hesp. Thaumas Hufn. (Linea des auteurs) de la

Hesp. Lineola Ochs. mais bien d’autres points

viennent a l’appui de ce dernier et pour les

deux formes de l’Æesp. Nostradamus en défi-

nitive tout revient à une différence de taille et

à une nuance plus foncée d’une couleur qui

est cependant au fond reste la même pour les

deux. Aussi je ne doute pas qu’on finira par

trouver des passages.

Sesia therenaeformis Led. (ce qui devra être

sans doute Therevaeformis) a été rapportée par

Mr. Standinger dans son travail sur les Sesii-

des, dans la Stettiner Entomologische Zei-

tung pour 1856, pag. 145 et suiv., comme

synonyme de la Sesia Leucomelaena de Zeller ,

qu’il regarde comme une variété de la Philan-

thiformis Laspeyres.

Geometra emutata Hübn. Mr. Bellier note Suf-

fusata Treitschke comme une variété de l’£mu-

taria. Ce n'est, en tout cas, qu’une variété

de 1 Lnornata.

106

BESCHRIJVING

eener nieuwe soort van Kakkerlak

uit SUMATRA,

ARCHIBLATTA BOEVENIT,

SNELLEN VAN VOLLENHOVEN.

(Plaat 6, fig. 1 en 2.)

—_— UN DI

Het insect, dat ik in de volgende regelen zal beschrijven ,

werd aan ’s Rijks Museum voor natuurlijke historie toegezonden

door den Heer E. W. A. Ludeking, officier van gezondheid

bij het leger in Oost-Indie ; het was in de Padangsche boven-

landen of de assistent-residentie Agam op Sumatra gevonden,

waar en onder welke omstandigheden werd niet gemeld. In

de verzameling, waartoe het behoorde , bevond zich slechts een

voorwerp van deze soort.

Op den eersten blik van het oog zag men dat het vreemê

gevormd gedierte tot de orde der Orthoptera moest behooren ,

doch het kon eenigermate twijfelachtig schijnen tot welke fa-

milie dezer orde het insect gebragt moest worden. In het

uiterlijke toch, in den habitus, was er zeer groote overeenkomst

ER ee eo

BEER

107

met de krekels, Gryllodea , doch een onderzoek der tarsen-

leedjes moest tot de uitkomst leiden, dat dit nieuwe insect :

niet tot die familie gebragt mogt worden ; de krekels toch

hebben slechts drie leedjes in de tarsen , terwijl ons voorwerp

duidelijk in alle voeten vijf leedjes bezit. Dat het in de fa-

milie der Blattina of Kakkerlakken zijne plaats zou moeten

verkrijgen, kon om den ongewonen habitus in den eersten oog-

opslag zonderling schijnen, doch bleek bij vergelijking der fa-

miliekenmerken later de waarheid te zijn. Slechts een enkel

kenmerk voldeed niet geheel, namelijk dat der platgedrukte

dijen.

Laat ons de familiekenmerken in korte woorden nagaan. De

sprieten zijn bij de kakkerlakken lang, borstelvormig , uit zeer

vele: korte leedjes zamengesteld en in eene bogt der oogen ge-

plaatst; het eerste lid is gewoonlijk langer en vooral dikker

dan de overigen. De kop is tegen het lijf aangedrukt, van

boven geheel door den prothorax bedekt. De oogen zijn boon-

of halvemaanvormig; in plaats der enkelvoudige oogen ziet men

twee lichtgekleurde vlekken. De bovenlip is kort en breed, de

bovenkaken zijdelings zamengedrukt, krachtig , aan de binnen-

zijde getand, de onderkaken behaard, in eene ietwat kromme

punt eindigende en van een plat, bijna ovaal helmstuk voor-

zien; de onderlip gespleten en plat. De onderkaakspalpen ver-

toonen vijf leedjes, waarvan de twee eersten kort zijn, het

laatste eenigzins bijlvormig ; de lippalpen drie gelijke leedjes.

De prothorax, meest naar voren schijfvormig, bedekt een ge-

deelte van den kop. Over de dekschilden: en vleugels kunnen

wij het stilzwijgen, bewaren daar ons voorwerp die niet bezat.

Er is geen schildje. Het achterlijf is gewoonlijk breed en plat,

bestaande uit zeven ringen en een uitstekenden anus bij het d,

uit zes bij het $. Op de zijden van den laatsten ring ziet

men twee gelede uitsteeksels. De pooten zijn meestal vrij lang

met zeer groote heupen, ovale platgedrukte dijen, langere

mede eenigzins platte en met sterke beweegbare stekels bezette

scheenen. De tarsen hebben vijf leden ; het laatste vertoont

108

twee klaauwtjes en meestal daar tusschen een kussentje,

Wanneer wij nu ons voorwerp met deze gegevens vergelijken ,

dan zien wij dat het in alle opzigten deze kenmerken bewaarheid ,

behalve een enkel, namelijk dat der platte dijen. De dijen van

ons voorwerp zijn niet plat of zamengedrukt te noemen; de

overdwarsche diameter van den boven- naar den onderkant

is wel eenigzins grooter dan die van de binnen- naar de bui-

tenzijde, maar op verre na niet zoo als wij dat bij andere

kakkerlakken gewoon zijn te zien. Ook zijn zij langer naar

evenredigheid der breedte van het ligehaam dan bij andere

Blattinen. Eindelijk zijn ook de stekels der scheenen bijzonder

kort en onaanzienlijk. Dit verschil in de kenmerken, onvol-

doende om het insect uit de familie der kakkerlakken af te zon-

deren , noodzaakt mij nogthans voor hetzelve een nieuw geslacht

te vormen, dat ik om de bijzondere grootte van dit voorwerp

Archiblatta noem.

Het ontbreken der vleugels en dekschilden ziende, zal men

misschien de aanmerking maken dat het mogelijk is, dat ik een

genus op een larven- of liever nymfen-vorm invoer. Ik meen

evenwel grond te hebben om te vermoeden dat ons voorwerp,

ofschoon vleugelloos, volwassen is, daar de bekleedselen van

meso- en metathorax, hoewel aan de einden lapvormig, in het

midden door een lijstje verbonden en aaneengegroeid zijn, 't geen

wel nimmer kon plaats hebben , indien het insect bij opvolgen-

de vervelling nog vleugels en dekschilden verkrijgen moest.

Het geslacht onderscheidt zich dus van de overigen in deze

familie door nagenoeg niet zamengedrukte dijen en zeer korte

stekels aan de scheenen. De plaats, die het in moet nemen in

de rij der Genera, is nog zeer moeijelijk te bepalen, daar dit

nieuwe geslacht zich aan geen der bekenden aansluit. Misschien

zal het ontdekken van eene tweede soort uit hetzelfde genus

tot de zuivere plaatsing in het natuurlijk stelsel den weg wijzen.

Gaan wij nn over tot de beschouwing der soort, Ik noem

haar Moevenit , ter cere van den hoogleeraar J. van der Hoe-

ven, een’ der grootste dierkundigen onzer eeuw , wiens wel-

109

willendheid te mijwaarts ik nimmer genoeg roemen kan.

Archiblatta Hoeventt is 5 centim. lang, glanzig rood kas-

‘tanjebruin, met donkerbruine , witgeringelde sprieten. Dek-

schilden en vleugels ontbreken. Het geheele ligchaam zonder

sprieten en pooten is zakvormig , zijnde smaller aan den kop,

verbreedend uitloopend tot aan de 4° geleding van het achter-

lif en van daar conisch tot de punt der anusbekleeding. Om

deze bekleeding veronderstel ik dat bet dier een mannelijk

voorwerp is. Men vergelijke hierbij fig. 1. op Plaat 6.

De kop is zeer glad, niet gestippeld, bijna cirkelrond van

omtrek (zie fig. 2). De zamengestelde oogen hebben een bree-

den halvemaan-vorm; in hunne holle zijde staan de sprieten

op een afzonderlijk huidschijfje. Deze zijn in ons voorwerp af-

gebroken ; de langste is 26 mm. lang. Het eerste lid is cy-

lindrisch , vrij lang, ietwat naar boven gebogen, het tweede

is korter en dunner; het derde is nog dunner, doch zoo lang

als het eerste, de volgenden hebben de dikte van het derde,

doch zijn zeer kort, vooral van lid 10—15, waarna zij we-

der eenigzins in lengte toenemen. Aan de onderzijde zijn de

laatsten eenigermate behaard. De drie eersten zijn rood; lid

4—23 donkerbruin, 24—40 wit, 41 en 42 vaal, de overigen

donkerbruin.

In plaats van de zamengestelde oogen ziet men twee ronde,

gele huidplekken. Van dezelfde kleur is de rand van den

clypeus en de bovenlip. Boven den clypeus is een dwarse in-

druk. De bovenlip is zeer breed, ruim gestippeld, aan den

voorrand in het midden eenigzins ingesneden. De bovenkaken

zijn donkerbruin en schijnen mij toe twee tanden te hebben.

De onderlip en de onderkaken zijn in dit voorwerp, dat ik

als unicum in zijn geheel wil laten, slecht te onderscheiden.

De maxillaire palpen hebben 5 leden, waarvan de twee eersten

kort zijn, de drie volgenden onderling bijna gelijk in lengte,

het laatste eenigzins zwaardvormig en behaard. De labiale

palpen hebben drie leedjes, waarvan het eerste korter, het

laatste mede behaard.

110

Het voorborsisiuk is zeer lang aan de rugzijde (meer dan

14 mm) en bedekt een gedeelte van den kop en van het:

middenborststuk. De ruggeplaat is aan de voorzijde in het‘

midden naar binnen gegolfd, aan de buitenzijden tamelijk

scherpkantig , min of meer omboord , in het midden en naar

voren van drie tamelijk diepe indruksels voorzien, met ver-

spreide diepe putjes als bezaaid. Het middenborststuk vertoont

in het midden een glad lijstje, is driemaal korter dan de pro-

thorax en heeft de achterzijden eenigermate in punten uitloo-

pend; ook hier zijn indruksels en verspreide diepe putjes.

Hetzelfde neemt men waar in het midden en aan de kanten

van het achterborststuk, dat mede in het midden een glad

lijstje (in plaats van naad) vertoont, voorts aan de zijden op

eenigen afstand van den rand twee gladde bultjes draagt, en

zoodanig uitloopt dat de achterrand de lijn van een’ antieken :

boog voorstelt. Aan de onderzijde is de geheele borst door de

zes groote heupen bedekt.

Het achterlijf biedt ons zeven ringen aan, van welke de

5° en 4° de breedsten zijn, en een uitstekenden kapvormigen

anus. De ringen zijn aan de achterranden lichter van kleur.

De uitstekende stijltjes zijn cylindervormig, vrij kort en hoogst

onduidelijk geleed.

De pooten hebben zeer groote, platgedrukte heupen , tus-

schen deze en de dijen een’ trochanter, lange, smalle, naau-

welijks zamengedrukte dijen, die alleen bij de knie een of

twee doorntjes dragen ; zeer lange, rolronde , met weinig kor-

te stekeltjes bezette scheenen en tarsen met geelgekleurde bin-

nentoppen der afzonderlijke leedjes; het vierde lid is zeer kort,

het vijfde zoo lang als het eerste ; de klaauwtjes zijn matig

groot en daar tusschen vertoont zich een kussentje.

Zoo ik te eeniger tijd het andere geslacht van dezen merk-

waardigen kakkerlak mogt in handen krijgen , zal ik niet na-

laten ook daarvan de beschrijving aan de entomologen mede te

deelen.

111

OVER TWEE VERSCHEIDENHEDEN

VAN

INLANDSCHE VLINDERS,

DOOR

PGE RELLEN

Om tot de juiste kennis van eene diersoort te geraken is het

volstrekt noodzakelijk, dat men alle vormen kenne, waarin zij

zich vertoont. Eerst dan kan men met zekerheid de kentee-

kenen vaststellen, die haar van hare verwanten onderscheiden.

Het is daarom, dat het afbeelden en beschrijven van belang-

rijke varieteiten eene zeer nuttige zaak is.

In de collectie van den heer J. Backer Junior te Ooster-

beek , een welbekend en ijverig lepidopteroloog , de op bij-

gaande Plaat5 bij figuur 4 en 5 afgebeelde voorwerpen ziende ,

die beide zeer sterk van het hoofdras hunner soorten afwijken,

kwam het mij,voor dat het om bovengenoemde reden wel noo-

dig was , ze bekend te maken. Terwijl ZEd. gaarne bereid was

de vlinders daartoe te leenen , ben ik aan de welwillendheid van

de redactie van het tijdschrift voor Entomologie eene plaats

voor hare beschrijving verschuldigd. De heer Snellen van

Vollenhoven had de goedheid de dieren af te teekenen en,

schoon de juiste uitvoering der figuren eene beschrijving over-

tollig maakt, wil ik met een paar woorden het verschil nader

opgeven, waardoor zij zich van de typen onderscheiden , en

vermelden , waar de vlinders gevangen zijn.

112

Fig. 5. is eene varieteit van Anarta Myrtilli L. 2, zonder

den gelen band op de achtervleugels, die deze soort kenmerkt.

Men ziet er niet alleen geen spoor van, maar ook het buiten-

ste gedeelte van de achtervleugels , dat anders fluweelzwart is,

en daardoor het geel sterk doet afsteken, is hier donker-

graauw, als het binnengedeelte.

De teekening der voorvleugels en de vorm van den vlinder ,

die zeer gaaf is, doen duidelijk zien, dat het geene andere

soort is, maar eene varieteit van Myrtilli.

Ik heb nergens eene beschrijving of afbeelding eener der-

gelijke varieteit gezien, waaruit ik opmaak , dat zij hoogst zeld-

zaam voorkomt. Wel heeft de Heer Backer in de maand Mei

van 1861 onder een aantal voorwerpen van A. Myrtilli L., die

hij uit de rups verkreeg, er angetroffen, bij welke het geel op de

achtervleugels beperkter was dan gewoonlijk, maar geene zoo-

danige varieteit als hier afgebeeld is, zelfs geene overgangen.

Het dier is bij Oosterbeek op de heide gevangen; ware het

soms in eene verwijderde landstreek aangetroffen , dan had welligt

de een of andere Entomoloog , verlangende zijnen naam te ver-

eeuwigen , het als eene nieuwe soort beschreven en aan de la-

tere beoefenaars der Lepidopterologie misschien veel hoofdbre-

en op den hals gehaald !

Fig. 4. is eene varieteit van Nemeophila Russula L., mede

zeer in het oog loopende. Dit voorwerp onderscheidt zich

van het hoofdras door de vurige roodbruine kleur der voor-

vleugels, en de diepzwarte achtervleugels, hetgeen er een

zeer vreemd aanzien aan geeft. Naauwkeurige vergelijking

met gewone wijfjes van Russula doet echter zien dat wij hier

slechts met een, hoewel zeer opmerkelijk , kleurverschil te

doen hebben, en dat er genoegzame overgangen bestaan.

Het dier is, even als de varieteit van Myrtilli uit de omstre-

ken van Oosterbeek, doch de Russula is uit eene rups ge-

kweekt. Beiden zijn door den heer Backer Junior aangetrof-

fen.

VERSLAG

OVER DE OPKWEEKING DER

SATURNIA CYNTHIA IN NEDERLAND,

DOOR

Mr. DE ROO VAN WESTMAAS

N. H DE GRAAF.

Op de Vergadering der Nederlandsche Entomologische Ver-

eeniging , gehouden den 24sten Augustus 1861 , werd door ons

een voorloopig verslag uitgebragt betreffende de uitkomsten,

die wij, tot op dat tijdstip, ten aanzien der opkweeking van

de Saturnia Cynthia verkregen hadden. — Wij achtten het

toen echter nog ontijdig om onze waarnemingen in het gewone

verslag der Vergadering uitvoerig te doen opnemen, daar slechts

een gedeelte der proefnemingen was afgeloopen en er dus nog

een aantal punten ter opheldering overbleven , en stelden ons

voor om later meer opzettelijk op dit onderwerp terug te ko-

men.

Aan dit voornemen voldoen wij thans, terwijl het ons te-

vens een aangename pligt is te kunnen vermelden, dat de Heer

Mr. Snellen van Vollenhoven zich wel met het vervaardi-

gen der afbeeldingen heeft willen belasten en Professor Cl.

Mulder een anatomisch onderzoek ten aanzien der rups instel-

114

de, waarvan de resultaten in eene afzonderlijke bijdrage vol-

gen. Bovendien hopen wij dat, bij de belangstelling, die deze

zaak in ons vaderland heeft opgewekt, ook aan onze pogin-

gen om de kennis van dit merkwaardig Insect meer algemeen

te maken , een gunstig onthaal moge te beurt vallen.

Alvorens tot het entomologisch gedeelte van dit verslag over

te gaan, gelooven wij aan onze lezers geene ondienst te zullen

doen met eenige historische bijzonderheden te laten vooraf gaan.

Wij hebben dezen grootendeels ontleend uit het » Rapport

à sa Majesté l'Empereur sur les travaux entrepris par ses or-

dres pour introduire le ver-à-soie de l’Ailante en France et

en Algérie”? van F. E. Guérin-Méneville en uit een iets la-

ter verschenen werk van denzelfden schrijver getiteld.” Édu-

cation des vers-à-soie de l’Aïlante et du Ricin.’? — Beide deze

werken , waarvan het laatste als een uittreksel van het eerste

te beschouwen is, zijn de volledigsten, welke tegenwoordig

over dit onderwerp bestaan, en met zeer vele kennis van zaken

geschreven.

Volgens het daarin voorkomende vindt men het eerst van

de kweeking der S. Cynthia in China gewag gemaakt in de

geschriften der Fransche zendelingen en was het vooral d’In-

carville , die deze zaak aldaar met bijzondere opmerkzaamheid

gadesloeg.

Zijn ,, Mémoire sur les vers à soie sauvages, pour répondre

sur ce sujet aux questions, que le ministre et plusieurs savants

lui avaient adressées ” geschreven in 1740, is het eerste werk

over dit onderwerp en bevat een aantal merkwaardige bijzon-

derheden , die ook opgenomen zijn in de ,, Mémoires , concer-

nant l’histoire, les sciences, les arts etc. des Chinois par les mis-

sionnaires de Pékin etc.” t. 2 Paris 1777. alwaar pag. 575

sqq. een geheel hoofdstuk gewijd is aan de ,, vers à soie sau-

vages, waarvan drie soorten behandeld worden namelijk : ceux

du fagara ou poivrier de Chine, ceux du frêne et ceux du ché-

ne. De eerste soort, door den Schrijver de beste genoemd ,

115

wordt door Guérin-Méneville voor onze Cynthia gehouden ,

waarbij hij aanneemt dat d’Incarville zich in de benaming van

het voedsel vergist heeft en den Aclanthus glandulosa voor

eene soort van fagara piperata , bij de Chinezen {ché genoemd ,

gehouden , hoewel ook deze plant tot hetzelfde doel schijnt

aangekweekt te worden.

Wij gelooven het eenvoudigst te handelen met de volgende

zinsneden uit het genoemd werk woordelijk over te nemen.

» Ces vers sont une source de richesses pour la Chine même,

quoiqu’on recueille chaque année une si prodigieuse quantite

de soie de vers de murier. qu’au dire d’un écrivain moderne

on pourrait en faire des montagnes. Il est vrai qne la soie

des vers sauvages n'est pas comparable à l’autre et ne prend

jamais solidement aucune teinture, mais 1°. Elle coute moins

de soins, ou plutôt n’en coute présque aucun dans les

endroits où le climat est favorable aux vers sauvages.

2°. Comme on ne dévide pas les cocons des vers sauvages

mais qu'on les file, comme nous faisons le fleuret , ils dépen-

sent moins de temps et de main-d'oeuvre 3°. la soie qu'ils

donnent est d’un beau gris-de lin, dure le double de l'autre

au moins et ne se tâche pas si aisément. Les étoffes qu’on

en fait, se lavent comme le linge 4°. la soie des vers sauvages

nourris sur des fagara est si belle dans certains endroits, que

les étoffes qu’on en fait, disputent le prix avec les plus belles

soieries , qu’oiqu’elles soient unies et de simples droguets.

Quand nous avons dit que cette soie ne se dévide point et

ne prend point la teinture, c’est un fait que nous racontons.

De vlinder wordt aldus beschreven :

»Le papillon de ces vers sauvages est à ailes vitrées, de la

cinquième classe des phalenes, selon le systeme de M. de Réau-

mur. Il porte ses ailes parallèles an plan de sa position et

laisse son corps entièrement à découvert: il. ne les a guère

plus étendues quand il vole que lorsqu'il est posé.

En de rups:

9 *

116

C’est une chenille de la premiere classe, selon le systeme

de Mr. de Réaumur; elle est d’un vert mêlé de blanc, impar-

faitement rase, a six tubercules, six sur chaque anneau. Les

poils de ses tubercules sont charges d’une espece de poudre

blanche.”

Het is ontegenzeggelijk dat deze laatste beschrijving vrij

naauwkeurig de rups onzer S. Cynthia aanduidt, zoodat Gué-

rin-Meneville, blijkens zijne aanhalingen uit genoemd werk,

niet geaarzeld heeft deze daarop toetepassen. Dat dit echter

niet zoo geheel zeker is, bleek ons, toen wij zelven in de ge-

legenheid waren bovengenoemd werk te raadplegen en daarin

lazen dat de geheele ontwikkeling van het uitkomen der

eijeren af tot op het inspinnen der rups in 19 tot 22 dagen

volbragt wordt, terwijl het cocon zelf de grootte van een

hoenderei bereikte.

Of men zich nu omtrent het laatste punt eenigzins aan over-

drijving heeft schuldig gemaakt en toch werkelijk onze S. Cyn-

thia bedoelt, waarvan de ontwikkeling in eene warmere lucht-

streek zeker spoediger voortgaat, dan of de mindere grootte

van het cocon aan eene verbastering der soort is toeteschrij-

ven, is moeijelijk te bepalen. Zoo veel is echter zeker dat

reeds in dien tijd de opkweeking der rups een tak van in-

dustrie bij de Chinezen uitmaakte en dat d’Incarville zoo zeer

van het nut der zaak doordrongen was, dat hij zijn ver-

slag , waarin nog een menigte bijzonderheden voorkomen, die

wij onnoodig achten, allen hier optenemen, eindigt met den

wensch dat ook Frankrijk eenmaal deze nieuwe bron van rijk-

dom mogt deelachtig worden.

Langen tijd nogthans bleef die wensch onvervuld en het tijd-

vak , tusschen 1740 en 1856, verliep, zonder dat de zaak,

eenige bepaalde vorderingen maakte. Wel verscheen in 1745

in de Planches d’histoire naturelle van Daubenton de afbeelding

van onzen vlinder, onder den naam van le Croissant en ver-

kreeg hij in 1773, zijne benaming van S. Cynthia in „the

117

Illustrations of natural history van Drury *) ” , terwijl hij later

door Cramer ?), Olivier en anderen vrij kennelijk werd afge-

beeld, doch de rups, de pop en het voedsel bleven onbekend.

Zindelijk werden in 1804, door den Engelschen kruidkun-

digen Roxburg in ,,the Transactions of the Linnean Society ’’,

zeer merkwaardige bijzonderheden medegedeeld omtrent de zij-

de-opleverende cocons eener in Hindostan op de Ricinus com-

munis levende rups, waarvan de vlinder zoo zeer met dien der

S. Cynthia overeenkwam, dat de meeste Entomologen dezen

daarin meenden te herkennen. Boisduval was evenwel van een

ander gevoelen en beweerde dat die vlinder in gelijke mate

van de Javaansche, Chineesche en Hindostansche S. Cynthia

verschilde, als onze Europeesche S. Spini van S. Pyri; het

geen ook, na rijpelijk onderzoek , door Guérin-Méneville werd

aangenomen, die in de Vergadering der Fransche Entomolo-

gische vereeniging van 26 Augustus 1857 aantoonde , dat de

echte S. Cynthia en de Bengaalsche Ricinus-vlinder, die in

1854 door Milne-Edwards in Frankrijk was ingevoerd en wien

men den naam van S. Arrindia Edw. gaf verschillende soorten

waren.

Hij gaf de volgende kenteekenen tot onderscheiding op.

1°. Het ei der S. Arrindia is wit, dat der S. Cynthia wit

met bruine of zwarte vlekken.

2°, De rups der S. Cynthia heeft op de leden zwarte pun-

ten en is na de laatste vervelling smaragdgroen, ter-

wijl de kop, de pooten en het laatste lid geel zijn;

die der S. Arrindia is geheel groen.

3°. Het cocon der S. Cynthia is vlaskleurig-grijs, dat der

S. Arrindia sterk roskleurig.

4°. De vlinder der S. Cynthia is grooter, de buik is geel-

1) Vol. 2. p. 10. pl. VI. 2.

2) Planch. XXXIX A. Het is echter niet geheel zeker of de plaat van

Cramer wel inderdaad de Cynthia voorstelt, daar het even goed mogelijk is

dat de aldaar afgebeelde vlinder de Javaansche Insularis v. Voll. is.

118

achtig met witte haarbosjes. De groote witte dwars-

band is aan de buitenzijde door een sterk rosé gekleurde

lijn afgezet. De doorschijnende halvemaan-vlek, die

men op alle vleugels vindt, is grooter en breeder en

de bruine tusschenruimte aan den bovenvleugelrand zeer

langwerpig , dikwijls tweemaal langer dan breed. Bij

de S. Arrindia is de buik geheel wit, de buitenrand

van den dwarsrand bleek-grijs, de halvemaan-vlek kor-

ter, zoo dat de ruimte aan den bovenvleugelrand naau-

welijks iets langer dan breed is.

5°, De S. Cynthia heeft gewoonlijk jaarlijks slechts twee

generatien en overwintert als pop. De S. Arrindia heeft

daarentegen eene opvolging van generatien, die in een

jaar van zeven tot twaalf klimt. De eerste voedt zich

met de bladeren van den Ailanthus glandulosa, de laat-

ste met die van den Ricinus communis, hoewel beiden

met deze gewassen en ook met anderen zijn groot te

brengen.

De overeenkomst tusschen deze soorten is niettemin zoo groot

dat het aan Guérin-Méneville gelukte de vlinders onderling te

doen paren en bastaarden te verkrijgen, die weder verder

voortteelden.. Dit feit is van het hoogste belang en zoude, daar

het in strijd is met de gewone waarnemingen omtrent dit punt,

ons bijna tot het vermoeden leiden, dat men in weerwil der

opgegeven kenteekenen van verschil, toch nog zal moeten ein-

digen met S. Cynthia en S. Arrindia weder tot dezelfde soort

terug te brengen ; welke veronderstelling zelfs Guerin-Mene-

ville tegenwoordig minder onwaarschijnlijk dan vroeger, schijnt

te achten.

Blijkt het echter dat beiden werkelijk twee verschillende

soorten uitmaken, dan is het groote vraagstuk der voorttee-

ling van bastaarden in bevestigenden zin opgelost, hoewel,

alvorens men dit met bepaalde zekerheid zal kunnen aanne-

men , het bewijs zal dienen geleverd te worden, dat men hier

119

met geene locaalvarieteiten of afwijkingen ten gevolge van

klimaat en voedsel te doen hebbe.

Honderd zestien jaren waren er reeds verloopen sedert men

de eerste narigten omtrent de Chineesche zijderups verkregen

had, toen eene poging werd aangewend om deze naar Europa

overtebrengen. Het was alweder een zendeling, namelijk de

Piemonteesche priester Annibal Fanteni, die zulks het eerst

beproefde. Deze, namelijk , zond uit de Provincie Hang-Tung

in China, op den 4°" November 1856, onmiddelijk na de twee-

de teelt, eenige cocons aan zijne vrienden Comba en Griseri

te Turyn, die aldaar in Maart aankwamen en de vlinders in

Mei en Junij uitleverden. Spoedig verkreeg men nu eijeren

en weinige dagen later rupsjes, aan welke men, met het beste

gevolg, de bladeren van den Ailanthus glandulosa toediende, welk

gewas men uit Fantoni’s beschrijving van den Chineeschen

Chuen-xu-boom , benevens uit eenige nog aan de cocon vast-

gehegte bladeren had meenen te herkennen. Deze rupsjes

groeiden welig op en bragten eene tweede generatie voort,

waaruit zich de vlinders, in het voorjaar van 1858 ontwikkel-

den. Van deze werden thans eijeren in pennenschachten be-

sloten benevens drie nog eijerleggende wijfjes naar Parijs aan

Guérin-Méneville, (die reeds het begin der opkweeking te Tu-

rin had bijgewoond), gezonden en door hem bp den 5° Julij

1838 aan de Académie des sciences vertoond. Van dit oogen-

blik af, kan men de invoering der S. Cynthia in Frankrik ,

als gelukt beschouwen. Guérin-Méneville bragt een gedeelte

der rupsen in zijne woning, een ander gedeelte in de mena-

gerie der kruipende dieren groot, terwijl de tweede generatie

van dat jaar aan de zorgen van den Graaf en de Gravin Drouyn

de Lhuys werd toevertrouwd , welke laatste vooral zich in dit

opzigt zoo verdienstelijk maakte dat de Societé impériale d’accli-

matation haar de medaille der 1° klasse waardig keurde. Nu

volgde in 1859 onder toezigt van Guérin-Méneville eene op-

kweeking op grooter schaal door d’Aguillon te Toulon en den

Graaf en de Gravin La Motte-Baracé op hun landgoed Cou-

120

dray-Montpensier in het Departement Indre-et-Loire, die zoo

volkomen slaagde, dat men 8,500 levende poppen en een

genoegzame hoeveelheid eijeren verkreeg tot het nemen van

verdere proeven, die dan ook in verschillende gedeelten van

Frankrijk, als mede in Algiers, waarheen Guérin-Méneville

zich op uitnoodiging van den Minister van Kolonien, den

25% Aug. 1859, begaf, plaats hadden en die allen naar

wensch uitvielen.

De belangstelling werd thans algemeen en ook de Keizer van

Frankrijk, aan wien Guérin-Méneville op den 5° Junij 1860 zijn

reeds boven vermeld Rapport indiende, trachtte het invoeren

van dezen nieuwen tak van nijverheid te bevorderen en stelde

daartoe een aantal gronden in de keizerlijke domeinen van So-

logne , Lamotte-Beuvron en Vincennes beschikbaar ; zelfs wer-

den op zijnen last aanplantingen van Ailanthus glandulosa in

de, bij het kamp van Boulogne gelegen , onvruchtbare velden,

door militaire werklieden volbragt en aldaar eene kweeking van

Cynthia-rupsen ondernomen, die mede zeer voldoende resulta-

ten opleverde.

Wij zouden te uitvoerig worden, zoo wij al de tot heden

genomen proeven wilden mededeelen ; alleen meenen wij hier

nog te moeten bijvoegen, dat op dit oogenblik, niet alleen in

Frankrijk en Algiers, maar ook in Italie, Spanje en Duitsch-

land de opkweeking der Cynthia op vrij groote schaal ge-

dreven wordt en dat zich zelfs reeds, in 1861 te Parijs, on-

der het bestuur van André Marchand, een vennootschap ge-

vormd heeft, dat zich het beplanten van gronden, het leveren

van Ailanthus-zaad , als mede het koopen en verkoopen van ei-

jeren en cocon der S. Cynthia ten doel stelt, waardoor ieder ,

die zich met de teelt dezer zijderups wenscht bezig te hou-

den, daartoe in de gelegenheid gesteld wordt en tevens een

vast debouché voor zijne gewonnen zijde vindt.

Evenmin als in andere landen was echter ook in ons vader-

land dit nieuwe verschijnsel op industrieel gebied onopgemerkt

121

gebleven en menigeen, die met de uiterste belangstelling de

vorderingen , welke deze zaak in Europa maakte, had gadege-

slagen , achtte het wenschelijk dat ook hier te lande proeven

genomen werden. Ook wij behoorden tot dit getal en besloten

om zelven te onderzoeken in hoe verre het mogelijk zoude zijn

om onder onze meer gure luchtstreek eene opkweeking met

goed gevolg te ondernemen. Het zijn de vruchten van dat on-

derzoek , die wij thans mededeelen ; vooraf echter wenschen wij

het insect uit een entomologisch standpunt te beschouwen en

zullen wij dus beginnen met het geven eener zoo volledig mo-

gelijke beschrijving der verschillende levensperioden , om daar-

na de bijzonderheden, die wij ten aanzien der ontwikkeling

en kweeking opmerkten , te doen volgen.

Het ei. De vorm is ovaal, even breed aan beide uiteinden ;

de schaal heeft de kleur van een hoenderei en is gevormd uit

eene vrij harde zelfstandigheid , die, bij vergrooting beschouwd,

een korrelig aanzien heeft en met onregelmatige zwarte en brui-

ne vlekjes bedekt is, die zich als stofjes onder de gomachtige

bekleeding bevinden en niet doordringen, zoodat het inwendige

geheel wit en glad is. De lengte bedraagt in doorsnede ge-

middeld iets minder dan 2 mm., de breedte ruim 1 mm,

Het gewigt vonden wij iets grooter dan Guérin-Méneville het

opgeeft ; deze stelt namelijk van 666 tot 558 eijeren op één

gramme.

Wij bevonden dat

540 eijeren gelegd 9—10 Sept. wogen

opwdent 10E Sept i it 1 gramme

» 17 BER U ER Aa a 0,930 »

» 24 met 2 uitgekomen rupsjes 0,860 »

» 25 met 16 » » 0,840 »

hebbende dus de eijeren tusschen 10 en 25 Sept. een verlies

van 160 milligrammes ondergaan.

Eene andere proef genomen met 200 eijeren , gelegd 8—9

Sept. , gaf de volgende uitkomst:

122

Zi} wogen 9 Sept. 0,380 gramme.

17: 5-94 05560

24 met 2 reeds uitgekomen rupsjes 0,310 en de

ledige doppen 0,040 gramme.

Tusschen beide deze proeven bestaat dus eenig verschil, daar

de laatste eijeren zwaarder waren en ook meer in gewigt afna-

men, doch het is duidelijk dat men nimmer geheel overeen-

komstige cijfers zal verkrijgen en dat er steeds eenige afwijking

zal blijven bestaan , vooral wanneer men de eijeren der klein-

ste 22 tegen die der grootste opweegt en dus den invloed der

betere ontwikkeling van het individu ondervindt. Wij hebben

echter na eene herhaalde vergelijking tusschen eijeren, die

gelijktijdig door verschillende wijfjes gelegd waren, en die wij

door elkander wogen, gemeend bovengenoemde opgaven als

maatstaf te kunnen aannemen, en verkrijgen dus 526 tot 540

eijeren op één gramme, die tegen den tijd van het uitkomen

van 160 tot 189 millegr. in gewigt afnemen. Stelt men nu

als gemiddeld getal 533 eijeren op het gramme, dan weegt elk

ei 1,816 milligram, terwijl de Fransche waarnemers dit tus-

schen 1,50 en 1,792 mill. schatten, hetgeen een verschil van

25 tot 155 eijeren op het gramme uitmaakt.

Wanneer de eijeren eenige dagen oud zijn, krijgen zi) een

meer ingedrukten vorm, die vooral op den negenden dag, zeer

merkbaar wordt en later nog toeneemt ; ook wordt de kleur,

vooral kort voor het verschijnen der rupsjes, donkerder.

De Rups.

Voor de eerste vervelling. Bij het uitkomen bedraagt de

lengte van 4 tot 4,5 mm., het gewigt 1,4 milligr. Men on-

derscheidt , als het ware, twee typen, een lichten en een

donkeren ; bij den eersten heeft het geel der grondkleur, bij de

tweede het zwart der stippen de overhand; de laatste was bij

ons het menigvuldigst. De rups is zestienpootig, de kop zwart

of donker bruin; aan de monddeelen geel het eerste lid hoorn-

123

achtig wit met eene glimmend zwarte vlek aan den achterkant,

die bij de donkere soort bijna de geheele ruimte inneemt en

eene hartvormige gedaante heeft De grondkleur is geel met

drie duidelijke rijen van zwarte stippen op het ruggeveld en eeni-

ge in de zijden , die natuurlijk even eens geplaatst zijn, als bij

de meer volwassen rups, welke wij na de derde vervelling uit-

voeriger zullen beschrijven. Tusschen deze stippen vertoonen

zich kleine verhevenheden met digte zwarte haarbosjes en met

eenige langere grijze haren bezet. De voorpooten zijn olim-

mend zwart, de middelpooten geel; sommigen hebben nog

een zwart anus-schildje, dat anderen geheel missen. Op het

ligchaam staan lange grijze haren.

Na de eerste vervelling. Grootte van 9 tot 10 mm.

Alle rupsjes zijn thans geel ; het kopje is lichtbruin met twee

zwarte viekjes aan de zijde; het eerste lid heeft de groote zwar-

te vlek verloren en daarvan alleen drie kleine zwarte stippen

aan den voor- en twee aan den achterkant overgehouden, Voor

het overige bemerkt men geen verschil met vroeger.

Na de tweede vervelling. Grootte ruim 15 mm. De

kop is glimmend geel met witte haartjes en twee zwarte stip-

pen. Ieder oog staat in een zwart vlekje. De pooten bene-

vens het eerste en laatste lid zijn geel, de ringen sterk inge-

sneden en kort gedrongen. De grondkleur is eerst geelachtig ,

later wit. De knobbeltjes der haarbosjes zijn thans veel meer

ontwikkeld en vertoonen zich gesteeld met eenige witte haartjes

aan de spits; zij zijn insgelijks wit, behalve in de zijden,

waar zij eene glimmend zwarte kleur hebben. De stippen op

de ringen zijn in verhouding met vroeger , kleiner. De buik

is geel-graauw.

Na de derde vervelling. Grootte van 25 tot 30 mm.

De kleur is eerst geel, doch wordt spoedig, soms reeds bin-

nen weinige uren, melkwit om eenige dagen daarna eene

blaauwachtig witte tint aantenemen, die zelfs later eenigzins

in het groene overgaat. De rups is geheel overdekt met een

Bau Jit, stuivend vetachtig poeder, dat men reeds bij

de vorige vervelling bemerkt, doch dat gedurende de tegen-

woordige levensperiode , en vooral aan de knobbeltjes, het

meeste opeengehoopt is. De kop is glimmend geel met twee

zwarte vlekjes in de zijden. Het eerste en laatste lid, bene-

vens alle pooten zijn hoog geel. Over den rug loopen drie

langsrijen van zwarte stippen , van welke laatsten er twee op

ieder lid staan, behalve op het eerste, waar men er slechts

twee in het geheel vindt en op het 11°, waar de voorste

stip van de middelste rij gemist wordt en waar de achterste

stippen dikwijls gansch of gedeeltelijk achterwege blijven. Be-

halve de opgenoemden bemerkt men nog drie zwarte vlekjes in

de zijden, één vóór en twee achter de elliptisch gevormde

stigmata, die van eene paarsachtig-bruine kleur en aan den

rand der opening donker omboord zijn. Ook vertoont zich

nog boven ieder der pooten een zwart vlekje.

Tusschen de stippen staan op de tien eerste leden vier rijen

witte, gesteelde knobbels, waarvan de beide middelste rijen

de langste bevatten. Zij zijn aan de spits groen en met witte

haartjes bezet, welke, wanneer men die aan den voet af-

breekt, een zwart vlekje achterlaten. Op het 11° lid bevinden

zich slechts drie dezer knobbeltjes en op het laatste vier,

waarachter er nog twee volgen die echter, even als de op

het eerste lid geplaatste, verreweg de kleinsten zijn. — In de-

zelfde rigting der andere knobbeltjes ziet men nog onder de

stigmata en boven de pooten een dergelijk knobbeltje , dat iets

dunner dan de overige, glimmend zwart geringd is en eene

groene spits heeft. Het laatste lid , als mede de staartklep, is

groen omzoomd. De middelpooten zijn aan de zool van licht-

bruine, borstelachtige haakjes voorzien, waarmede de rupsen

zich buitengewoon vast aan de voorwerpen kunnen hechten.

Op het geel dier pooten staan witte haartjes. De buik is

groenachtig geel.

Na de vierde vervelling. Grootte van 30 tot 35 mm.

De kleur is eerst groenachtig geel , doch wordt later wit met

een groene tint en eindelijk fraai blaauwachtig groen. Het lig-

125

chaam is, ook nu, geheel wit bepoederd , doch niet zoo sterk

als vroeger. — De rups groeit thans veel spoediger dan na de

vorige vervellingen en bereikt ten laatste de grootte van 65

tot 85 mm., terwijl de dikte ongeveer een vierde der leng-

te bedraagt. De kop is helder glimmend groen-geel met twee

zwarte stippen aan wederzijde en met eenige lichte haartjes

bezet. De monddeelen zijn zwart gevlekt ; de palpen hebben

de eerste helft groen, de tweede bruin gekleurd. Het eerste

lid is geel zonder vlekken; ook zijn van de zes daarop geplaat-

ste knobbels de vier middelsten zeer klein, even als de beide

achtersten van het laatste lid. Deze knobbels hebben eene kleur,

die tusschen groen en blaauw doet twijfelen en die wij het

best met blaauwachtig-groen of zoogenaamd Friesch groen mee-

nen te-kunnen bestempelen ; de onderste rij in de zijden is

van dezelfde kleur, doch even als vroeger, glimmend zwart

geringd. Het laatste lid en de staartklep zijn geel met een

blaauwachtig-groen omboordsel. — De voorpooten hebben zwar-

te nageltjes en zijn geel, even als de middelpooten , die aan

den buitenkant eene groote blaauwachtig-groene vlek hebben en

waarboven, even als boven de voorpooten, de vroeger vermelde

zwarte vlek staat, die thans echter grooter schijnt. De zwarte

stippen op het ligchaam zijn veel kleiner en minder duidelijk ,

op het 11° lid meestal geheel onzigtbaar.

De luchtgaten zijn aan de openingsranden donker paarsachtig

bruin, lichter aan de kanten.

De buik is groen.

De rups laat, gedurende haar geheele leven, wanneer men

haar verstoort, een bruinachtig vocht uit den mond loopen.

Het Cocon. Bij de beschouwing hiervan, nemen wij al-

leen tot voorbeeld die cocons, welke in de vrije natuur, door

rupsen op Ailanthus-boomen groot gebragt , tusschen de blade-

ren vervaardigd werden, daar de binnen ’s huis gekweekten steeds

minder volmaakt zijn en bij dezen immer een gedeelte der zijde

tegen het gaas der vlugten verloren gaat.

De grootte is verschillend, doch komt over het algemeen

126

zeer goed met de Fransche opgaven overeen, zoodat wij ge-

middeld meenen te mogen aannemen eene lengte van 40 tot 45

-mm., op eene breedte van 14 a 15 mm. — Wel bezaten

wi er velen, die onder deze maat bleven , doch ook verschei-

denen, die de hoogste ruim bereikten.

Het getal van 415 tot 400 volle cocons op het kilogramme

strookte eveneens met onze berekeningen. Wij hadden echter

geen genoegzaam aantal cocons der buitenteelt om die met het

kilogramme te kunnen uitwegen , hetgeen tot het maken eener

geheel juiste vergelijking zoude noodig geweest zijn, doch onze

waarnemingen toonden aan, dat, zoo al een gedeelte onzer

cocons de door de Franschen aangenomen middelmaat van 2,50

grammes niet haalde, een ander gedeelte haar dikwijls verre

overtrof en er zelfs enkelen bevatte, die een gewigt van 3,850

tot 4,800 grammes bereikten. Wij kunnen ons dus ook hier

aan de Fransche berekeningen houden, eveneens als ten op-

zigie van het gewigt der ledige cocons, waarvan een goed

droog tiental op 5,55 grammes gesteld wordt, met inbegrip

van 80 milligr. voor de teruggebleven rupsen- en poppenhuid.

Onze proeven toch wezen aan: op 10 groote cocons een ge-

wigt van 3,50 gramm., op 100 anderen , van binnen- en bui-

tenteelt dooreen slechts 28 gramm. en op 42 anderen van mid-

delmatige gehalte 14 gramm.; welk laatste gewigt geheel met

het door de Franschen opgegeven sluit. — Men verkrijgt dus

op één kilogram. 2985 ledige cocons, hoewel dit getal door

Guérin-Méneville, bij zijne berekening aangaande de winst,

die door eene opkweeking der rups in een tijdverloop van tien

jaren kan verkregen worden, slechts op 2400 gesteld wordt ,

zoo dat het cocon dan in plaats van 350 milligr, 416 milligr.

zoude wegen.

Tot het bepalen der verhouding tusschen de verschillende

bestanddeelen, waaruit een volledige cocon bestaat, diene nog

dat wi), bij eene groote vrouwelijke cocon van 3,850 grammes

zwaarte , verkregen

127

. voor de pop. 5,400 gramm.

» de huid der rups 0,030 »

» het ledige cocon 0,420 »

Bij al deze berekeningen verliezen men niet uit het oog

dat de volle cocons meer zullen wegen, naarmate zij verscher

zijn, daar de poppen steeds in gewigt afnemen , hoemeer zij

hare ontwikkeling naderen, waarom wij vooral dan ook die

onderzochten, welken. den geheelen winter bleven overleggen

en die dus waarschijnlijk nog slechts een zeer gering verlies in

zwaarte ondergaan hadden. De Fransche wegingen zijn van den

19° October, dus slechts weinige dagen na de popwording der

iweede generatie. Ook is het, wanneer men het gewigt van

ledige cocons.wenscht te bepalen, van belang zich vooraf te

overtuigen dat deze werkelijk droog zijn. — Men zal het bo-

venstaande in aanmerking nemende, geredelijk toestaan, dat

om geheel zuivere uitkomsten te kunnen verkrijgen , de pop-

pen, die men onderling wenscht te vergelijken, juist van

denzelfden ouderdom zullen behooren te wezen.

Zoo wij nu de Fransche waarnemingen aan de onze toetsen,

oordeelen wij tot het besluit te mogen komen, dat de hier te

lande gewonnen cocons bij die van het buitenland, namelijk

van Frankrijk , niet behoeven achter te staan, hetgeen ook be-

vestigd wordt door de uitspraak van Guerin-Meneville, wien

wij door de welwillende tusschenkomst van den Heer W. L.

de Sturler, gepensioneerd Majoor in Ned.-Indische dienst,

eenige door ons in buitenteelt gewonnen cocons konden onder

het oog brengen en die verklaarde, dat zij, in allen deele ,

met de aldaar gekweekten overeenkwamen. Na deze uitwei-

ding vervolgen wij onze beschrijving :

De vorm van het cocon zelf is langwerpig rond ; echter be-

vindt zich nog aan beide uiteinden eene min of meer digt-in-

eengesponnen verlenging, of staart, die niet zelden de geheele

lengte van het blad, waar tusschen het cocon vervaardigd is,

inneemt , en soms aan de voorzijde waar zij steeds het langste

is, tot op een afstand van 80 mm. doorloopt.

128

Aan deze voorzijde, boven den kop der pop, is eene vrij

gelijke, slechts weinig trechtervormige opening met eene buis

ter lengte van 7 tot 10 mm. , die oogenschijnlijk geheel ge-

sloten wordt door een aantal rondom staande, in de lengte

gesponnen draden, welke niet afgebroken zijn, doch aan het

boveneinde eene lis maken en zoo digt tegen elkander geplaatst

zijn, dat zij eene verdikking vormen, die door deze zamen-

stelling eene elastieke eigenschap verkrijgt, welke het den vlin-

der bij het verlaten der pop gemakkelijk maakt naar buiten

te komen.

Het cocon, dat vrij naauw om de pop heen sluit, is hard en

vast ineen en van eene graauwe vlaskleur ; inwendig is het iets

bruiner , pergamentachtig, glimmend en glad.

De Pop. De grootte van deze is verschillend, echter is de

mannelijke pop gewoonlijk kleiner dan de vrouwelijke , zonder

overigens eenig bijzonder kenteeken van verschil op te leveren.

Een goed gevormde, groote, vrouwelijke pop, die 5,400 gram-

mes en wier ledig cocon 420 milligr. woog

g, had eene lengte

van 32,5 mm. op eene breedte van 12,5 mm. en eene

dikte van 18 mm. De vorm is rond, vrij gelijk dik en ge-

drongen , aan het staarteinde, dat geene bijzonderheden van

haakjes of krulletjes vertoont, smal toeloopend , en eenigzins

plat op de ruggezijde. De spriet, - poot- en vleugelscheeden zijn

duidelijk zigtbaar, als mede de vleugeladeren ; ook ziet men een

klein gedeelte der ondervleugels onder de bovenvleugels uitste-

ken. De kleur is licht-bruin , op de vleugelscheeden donker-

der en groenachtig doorschijnend op den rug; de ring-inker-

vingen en het staarteinde zijn zwartachtig. Van de stigmata

bemerkt men er zeer duidelijk zes, die zwart in het hart en

licht aan de randen zijn. Tusschen en onder de vleugelschee-

den ligt een sterke glans.

De vlinder. De grootte is zeer verschillend, bedragende de

vlugt van 100 tot 140 mm. De sprieten zijn kort en bestaan

bij beide geslachten , uit een dertigtal geledingen, welke dubbel

sekamd zijn, in dier voege, dat op ieder lid aan wederzijde

229

twee kamianden staan, die bij de wijfjes dun, bij de mannetjes

digt en vrij lang behaard zijn, waardoor dan ook de sprieten

dezer laatsten, die meest in het midden iets breeder zijn, een

dikker aanzien hebben. — De wollige kop is van de kleur der

vleugels aan de zijden met witte haartjes bezet. De zuiger

ontbreekt. De palpen zijn klein en bruin behaard; de oogen

rood-bruin. De pooten geel-achtig bruin, aan de onderzijden

en op de randen der geledingen met witte haartjes bedekt en

allen aan de tarsen van twee bruine omgebogen scherp nagels

voorzien , waarbij men nog eenige kleine puntjes bespeurt, ter-

wijl zich bovendien aan het einde der tibiae nog twee derge-

lijke meer zwartachtig gekleurde en regter nederloopende sporen

bevinden. De halskraag is wit. De rug van het borststuk zeer

wollig en van de kleur der vleugels. Tusschen dezen en het

achterlijf staat een breede witte gordel, die door een tweeden , iets

smalleren gevolgd wordt. Het achterlijf is geler dan de grond-

kleur der vleugels en bij de wijfjes, die ook over bet algemeer

de grootsten zijn, veel dikker dan bij de mannetjes. Op den bo-

venkant vertoonen zich drie rijen met witte haarbosies, waarvan

die der middelste rij ineenloopen , terwijl de andere afzonder-

lijk staan, zoodat men er zes, soms zeven duidelijk kan tel-

len; hierop volgt, geheel aan de zijden, weder een diste

langsrij dezer witte haarbosjes, waar achter, naar den buik

toe, aan wederzijde, eene rij van zes, soms zeven, eenig-

zins in het oranje vallende, ronde, bruine, zwart-omboorde

vlekken staan , die door eene rij van witte, zwart gerande, in-

eenloopende haarbosjes begrenst worden ; hierna komt eerst de

bruingele grondkleur en dan, aan wederzijde, eene rij dier

vlekken, die van boven af aan in afdalende grootte neder-

loopen en zwart geboord zijn met eenige witte haartjes op de

randen, en eindelijk eene rij van ronde eveneens gekleurde vlek-

ken midden over den buik, die niet zeer duidelijk afgeteekend

en door witte haarbosjes omzet zijn. De borst is iets bruiner,

aan de zijde, bij den vleugelwortel, en in het midden met witte

haarbosjes bezet, welke laatste bij sommige exemplaren aan

130

de kanten zwart ingevat zijn. Ook de gordelband der boven-

zijde vertoont zich hier min of meer duidelijk en wit.

De boven- en ondervleugels loopen van den wortel af breed uit.

De eersten zijn aan den vleugelpunt rond omgebogen en iets la-

cer, bij sommige exemplaren meer, bij anderen minder, diep

ingesneden ; de tweeden verlengen zich bijna regtstandig tot verre

beneden het ligchaam. De grondkleur is tot aan den, al de

vleugels doorsnijdenden dwarsband bronskleurig , namelijk geel-

achtig-bruin met eene groene tint, en daar achter iets lichter

met een onnoemlijk aantal fijne zwarte stipjes bezaaid, waarna

de kleur tot aan den buitenrand nog een weinig lichter en aan

de vleugelspitsen geler wordt.

Als eene verlenging van den eersten gordelband van het ach-

terlijf loopt uit den wortel der bovenvleugels in eene opwaart-

sche, eenigzins gebogene rigting een breede witte Jangslijn

bijna tot op de helft der vleugelbreedte aldaar, waar hi zich

vereenigt met een bol naar binnen gebogen dwarslijntje dat in

eene vorkvormige figuur uitloopt, waarvan beide punten langs

twee aderen gaan en dikwijls tot aan den grooten dwarsband

reiken , hoewel zij er ook soms op aanmerkelijken afstand van

verwijderd blijven. Aan de bovenste punt is een andere witte

lijn verbonden, die inwaarts gekeerd, naar den bovenrand

doorloopt , dien zij echter meestal niet geheel bereikt. — Door

de vereeniging dezer lijnen, die aan de binnenzijde eene licht

rosé tint en aan de buitenzijde een zwart omboorsel hebben ,

wordt een vrij ruim wortelveld begrenst. Op twee derde ge-

deelte der vleugels begint aan den bovenrand de reeds genoem-

de witte dwarsband. Hij maakt op de bovenvleugels twee rond

naar binnen gebogen bogten, waarvan de eerste slechts de hal-

ve lengte heeft der tweede, die zich over de ondervleugels ,

eerst iets naar buiten, vervolgens vrij sterk naar binnen en

eindelijk tot beneden, naar den binnenrand, gebogen voort-

slingert. Deze geheele dwarsband is aan den binnenkant zwart,

aan de buitenzijde eerst donker rozenrood, daarna door een

meer grijsachtige tint, welke zich in de grondkleur verliest,

151

sezoomd. Tusschen dezen dwarsband en de vroeger beschreven

witte lijnen bevindt zich, in de middencel , een halve-maan-

vormige vlek, die met de holle zijde naar beneden gekeerd is

en daar de vleugelader raakt, van waar zij tot in den bogt

van den dwarsband oploopt, zonder echter de bovenader geheel

te bereiken. Deze halve-maan is aan den bovenspits eenigzins

hoekig en geheel wit doorschijnend , van boven zwart gezoomd ,

van onderen lichtbruin ingevuld ; de ruimte tusschen haar en

het eerste witte dwarsbandje is donkerder dan de grondkleur.

Aan de vleugelspits ligt eene paarsche vlek, die zich niet

tot aan den buitenrand uitstrekt, doch van dezen door een wit

geslingerd lijntje, dat uit den bovenrand ontspringt, wordt af-

gescheiden. Onder dit lijntje, iets meer buitenwaarts, staat

tusschen twee aderen, een oogpunt, dat eenigzins langwerpig

en op de lange zijde iets wijder uitgebogen is; de bovenrand

van dit oog is door eene witte, zwart geboorde lijn begrensd , de

binnenruimte met zwarte stipjes bezaaid en de onderkant don-

ker zwart ingevuld , terwijl over het geheel een blaauwachtige

tint ligt. Hier achter slingert ‘zich een fijne zwarte booglijn,

die, onder het cog, groenachtig bruin wordt en zich aan den

onderkant der vleugels in de grondkleur verliest ; iets vóór dit

lijntje , even als daarachter, is de kleur lichter. Voor de fran-

je, welke zeer smal en slechts weinig lichter is, bevindt zich

nog een dergelijke breedere, doch overigens zeer flaauwe boog-

lijn , die door een fijn geel lijntje aan den buitenkant afgezet

is. Op de ondervleugels bemerkt men op ongeveer !/, van den

wortel een’ vrij breeden witten band, die rond opwaarts gebogen,

zich niet ver van den bovenrand met den grooten dwarsband

vereenigt en aan den onderkant zwart gezoomd is. Hieronder

bevindt zich, in de middelcel, op de beneden-ader rustend

en de boven-ader niet rakend, even als op de bovenvleugels

eene halvemaan-vormige vlek, welke echter korter, eenigzins

breeder en hoekiger in het midden en minder sterk oploopend

is. Zij is eveneens wit en doorschijnend en aan den bovenrand

eerst met een fijn geel lijntje, vervolgens donker zwart om-

10”

boord, terwijl ook de vleugelruimte daarboven, tot aan den

witten band, door zwart verdonkerd is ; de binnenzijde der hal-

ve maan is licht geel-bruin ingevuld. Langs den buitenrand

loopt eerst eene breede, vlekkige booglijn, waarom heen zich ,

aan de binnenzijde, eene lichte bruinachtig-gele tandlijn kron-

kelt, die deze dikwijls op verscheidene plaatsen doorsnijdt en

dan tot in de grondkleur van den buitenrand doorgaat ; hierop

volgt weder eene regelmatig geplaatste donkere booglijn en ein-

delijk nog eene dergelijke , doch veel flaauwere , geel gezoomde

lijn voor de zeer korte, een weinig donkerder franje.

De onderzijde is van dezelfde kleur als de bovenzijde , doch

iets geler ; al de teekeningen schijnen duidelijk maar minder

scherp door, behalve de lijnen, die het vleugelveldje en de

tanden van den vork vormen en de gebogen witte lijn der on-

dervleugels , waarvan men meestal niets, soms alleen sporen

bemerkt.

Aan den bovenrand der ondervleugels staat nog eene gebo-

gene, breede, witte, van onder zwart gezoomde lijn, die aan

den wortel begint, op een kleinen afstand van den rand blijft

en zich met den grooten dwarsband vereenigt. Ook ziet men

somtijds aan den binnenrand ter lengte van het ligchaam eene

uit witte haarbosjes bestaande lijn en meest altijd aan de bo-

venzijde van den buitenrand een kort, geslingerd wit lijntje ,

dat op de bovenzijde ontbreekt.

Na deze beschrijving blijft ons nog overig het vermelden

der verschillende afwijkingen, die wij bij de vlinders waarna-

men. Over het algemeen echter waren deze niet sterk en le-

verden zij vooral geen grond tot het vaststellen van doorgaan-

de varieteiten. Zij bestonden :

1%. In de kleur.

20, In den vorm en de rigting der halvemaan-viek.

5%. In de gedaante en uitgestrektheid van het kleine dwars-

bandje op de bovenvleuge!s.

In de Kleur. Deze levert, wat den grondtoon aangaat

slechts weinig verschil op, hebbende nu eens het bruin-gele ,

155

dan weder het meer groene of grijsachtige de bovenhand ; slechts

een enkel exemplaar door den Heer Ter Meer te Haarlem ge-

kweekt , maakte daarop eene meer in het oog loopende uitzon-

dering , daar de kleur bij dit voorwerp ros lederkleurig en het best

bij de zoogenaamde ,, couleur ventre de biche” te vergelijken

was, terwijl bovendien het paars van de vleugelspits der boven-

vleugels graauw was en er zich in den dwarsband in het ge-

heel bijna geen paars vertoonde. Het tegenovergestelde had

plaats bijeen onzer met de bladeren van Cerasus Pennsylvanica

gevoedde wijfjes-vlinders , bij welke het rozenrood van den dwars-

band buitengemeen breed en kleurig was.

Aan deze beide uitersten sluiten zich een aantal overgangen

in verschillende tinten. Nog vindt men bij sommige indivi-

dus een’ meer zwartachtigen toon over de vleugels verspreid ,

die zich eveneens op de witte banden van het eerste veld uit-

strekt, waardoor deze een minder helder aanzien bekomen.

90, In den vorm en derigting der halvemaanvlek. Bij de

achttien vlinders, die wij op dit oogenblik voor ons hebben,

zijn er, om zoo te spreken geen twee die in dit opzigt zuiver

overeenstemmen. Bij allen echter rust de onderste spits der

halvemaan , onder welke benaming wij het doorschijnende ge-

deelte van deze bedoelen, op de vleugelader , terwijl de bo-

venste spits, hoe digt die ook soms aan deze moge naderen ,

bij geen enkele de bovenader raakt. De afwijkingen bestaan dan

ook alleen in den meer ronden of langeren vorm en de meer

of mindere schuine rigting , zoodat bij enkelen de onderste spits

tot tegen het, uit den voorrand ontspringende dwarsbandje

reikt, en bij anderen weder op een tamelijken afstand van dit

verwijderd blijft. — Een onzer wij fjes-vlinders, die overigens ge-

heel regelmatig geteekend was, vertoonde zelfs dit verschil op

de beide bovenvleugels.

Dat ook hier de overgangen geleidelijk zijn, zal naauwelijks

betoog behoeven.

3°. In de gedaante en uitgestrektheid van het kleine

dwarsbandje op de bovenvleugels. Hier riet zich de ver-

Je 07 to

154

scheidenheid geheel en al naar den aderloop , daar de beide

punten van den zoogenaamden vork zich steeds langs de aderen

uitstrekken en de opening alzoo, naarmate deze digter bijeen

liggen , ook naauwer wordt.

Bij een onzer vrouwelijke exemplaren namelijk is dit bandje bijna

even ver van dezen als van den bovenvleugelrand verwijderd ,

terwijl het daarentegen bij een mannelijk exemplaar zoo digt aan

den middelband staat, dat beide zeer korte spitsen van den vork’,

zich geheel met dezen vereenigen en daardoor een klein bijna

rond, geheel door wit ingesloten veldje vormen. Tusschen deze

beide uitersten vindt men alweder een aantal overgangen,

zonder dat men eene doorgaande varieteit kan aannemen.

Gelijk dit, wanneer men eene menigte vlinders bijeen heeft ,

dikwijls het geval is, kan men ook bij deze soort verschillende

misvormingen (monstruositeiten) waarnemen, die bijna immer

hunne oorzaak hebben in eene gebrekkige ontwikkeling uit de

pop, zoodat nu eens een boven-, dan weder een ondervleugel

of eenig ander deel achterblijft. Onder dezen verkregen wij

echter één exemplaar, dat om zijne bijzondere vreemde ge-

daante de aandacht verdient. — Deze vlinder is een zeer scherp

geteekend mannetje , waarvan de regterzijde volkomen goed ge-

évenredigd is, doch de linker geheel misvormd, zijnde de bo-

venvleugel aan die zijde, langs den bovenrand gemeten, 15

millim., langs den onderrand, 6 millim. en langs den mid-

delband , 11 millim. korter, terwijl daarentegen de onder-

vleugel rondom 2 millim. grooter dan aan de andere zijde

is. Al de teekeningen zijn duidelijk aanwezig, doch op den

kleinen bovenvleugel meer ineengedrongen , alwaar ook de maan-

vlek veel kleiner en de ruimte tusschen het dwarsbandje en den

middelband veel geringer is. Op den grooten linker ondervleu-

gel heeft weder juist het omgekeerde plaats, zijnde aldaar de

maanvlek 2 millim. en de afstand tusschen de beide witte banden , ‘

even eens 2 millim. grooter, dan aan de regterzijde. Het

merkwaardige van dit individu is dus de omgekeerde verhou-

ding tusschen de vleugels aan de beide zijden, zoodat het er

155

den schijn van heeft of de mindere grootte van den eenen

vleugel voor een gedeelte op den anderen van dezelfde zijde

is overgegaan. Daar nu de regterzijde geene de minste onre-

gelmatigheid vertoont, komt het ons voor dat de misvorming

niet alleen aan eene mindere uitzakking der vleugels, na de

ontwikkeling uit den pop, kan toegeschreven worden , maar

waarschijnlijk reeds in de vroegere toestanden als rups en pop

aanwezig was.

Hermaphroditische voorwerpen ontdekten wij niet.

Wij zijn thans aan het einde van het beschrijvende gedeelte

van ons verslag genaderd en zullen nu overgaan tot het mede-

deelen der bijzonderheden, die wij gedurende de opkweeking

waarnamen en die alzoo op de levenswijze en gedaanteverwis-

seling van het Insect in zijne verschillende toestanden betrek-

king hebben. Om hierbij eene geregelde wijze van bewer-

king te kunnen volgen, gelooven wij het best te doen met al

de verschijnselen in de volgorde, waarin zij zich voordeden,

nategaan en ons uitsluitend te bepalen tot het vermelden van

datgene , waarvan de ondervinding ons de juistheid aantoonde,

onder voorbehoud echter om, waar de Fransche opgaven van

onze waarnemingen mogten afwijken, dit ter zijner plaatse aan-

tegeven.

De gelegenheid om eene opkweeking der S. Cynthia te kun-

nen ondernemen werd ons door den Heer A. Marchand , mede

directeur der Societé Séricicole etc., te Parijs, verschaft; van

wien wij op onze aanvrage zes grammes eijeren ontvingen die,

volgens daarbij gevoegd berigt, tusschen den 2° en 5” Junij

gelegd waren en bij ons den 10°" dier maand aankwamen. Uit

dezen verscheen reeds op den 9% dag, namelijk den 11° Junij

het eerste rupsje, dat tien dagen later door meer anderen ge-

volgd werd , waarna, tot op den 19", al de eijeren uitkwa-

men en wij een getal van ruim 2000 rupsjes verkregen. Met

dezen namen wij nu tweederlei proeven , dat wil zeggen ; wij

136

bestemden het eene gedeelte onzer rupsen om in de vrije na-

tuur, het andere, om binnen ’s huis hare ontwikkeling te vol-

brengen. Die der buitenteelt werden behalre op haar natuur-

lijk voedsel de Ailanthus glandulosa, op verschillende boom-

en heestersoorten, als: op wilde Kastanjes, Eiken, Seringen ,

Cerasus Pennsylvanica, Esschen en Willigen geplaatst; die der

binnenteelt op, Ailanthus glandulosa , Eik en Cerasus Pennsylva-

nica. Proeven op laag groeijende gewassen schenen ons onnoo-

dig, daar reeds in Frankrijk het bewijs was geleverd, dat

eene opkwecking met deze op den duur eenen nadeeligen in-

vloed op de gezondheid en ontwikkeling der rupsen uitoefent.

Wij verkozen bij voorkeur de genoemde boom- of heester-soorten

omdat de meesten dezer zeer vroeg in het voorjaar uitbotten ,

terwijl de eik, zoo de teelt op dezen gelukte, het voordeel

aanbood , dat men een aantal beplantingen reeds dadelijk in

gereedheid zoude vinden.

De op kastanje geplaatste rupsen stierven allen, zoo wel

buiten als in de vlugien, binnen twee dagen tijds, zoo dat dit

voedsel, waarvan zij bepaald gegeten hadden, haar doodelijk

was. Op de eiken groeiden zij cerst vrij wel, doch begonnen

al spoedig achter te blijven en wegte kwijnen, waarvan het ge-

volg was dat] de weinig overgeblevenen naauwelijks half vol was-

sen waren, toen wij reeds poppen van de met Ailanthus ge-

kweekten bezaten ; ook bragten wij geene enkele tot verandering.

De seringen schenen aanvankelijk goede uitkomsten te zullen

geven ; echter bleek het later dat, hoewel de rupsen en pop-

pen tot volkomen wasdom kwamen, hare ontwikkeling veel

langzamer was voortgegaan en de metamorphose eerst eene

maand later, den gewoonlijk op den Ailanthus, plaats greep. De

proeven op esschen en willigen waren evenmin voldoende. Al

leen op de Cerasus Pennsylvanica hielden de rupsen , voornamelijk

die der buitenteelt, gelijken tred met die van den Ailanthus ,

en kwamen de vlinders gelijktijdig uit; ook bleven de cocons

in grootte niet achter. Van al de toegediende voedselsoorten

was dit dus het eenige, dat een gunstig resultaat opleverde.

137

Deze \ontdekking is nu, wat het doen van aanplantingen betreft,

wel van weinig aanbelang, zullende men in dat geval toch onge-

twijfeld het verstandigste handelen met den Ailanthus te verkiezen ,

echter ware het mogelyk dat zij van nut bleek te zijn, bij het

vervroegen der eerste generatie, daar men dan zoude kunnen

beginnen met de jonge rupsjes eerst met Cerasus Pennsylvanica

te voeden, hetgeen gemakkelijk zoude zijn door eenige dezer

heesters tusschen de Ailanthus-boompjes in te plaatsen, op welke

laatsten de rupsen dan later van zelf zouden overgaan. Eene

dusdanige verwisseling van voedsel is ons gebleken in het minst

niet nadeelig op de ontwikkeling te werken.

Gelijk te verwachten was, slaagde de opkweeking op Ailan-

thus-boompjes in de vrije natuur verreweg het best. De rups-

jes, die door ons gedeeltelijk terstond na hunne geboorte, ge-

deeltelijk nadat zij een paar dagen , binnen s’ huis, gevoed wa-

ren geweest, op dezen werden geplaatst, tierden welig , zon-

der dat zich eenig spoor van ziekte voordeed, ook had noch

de sterkste afwisseling van weder, noch regen, noch storm eeni-

gen nadeeligen invloed op den geregelden en snellen voortgang

van den groei.

De binnenteelt moest uit den aard der zaak eenigzins gebrek-

kig zijn. Versche lucht, regen en zonneschijn komen daarbij

slechts onvolledig of kunstmatig tot de rups, die daaraan even-

wel voortdurend behoefte heeft; ook verliezen de bladeren al

spoedig hunne frischheid , waaraan zelfs eene gestadige verver-

sching niet geheel kan te gemoet komen. In weerwil van dit alles

is zij echter vrij goed geslaagd ook wat betreft het verkrijgen van

cocons , vooral door de rupsen , na de laatste huidwisseling in

de buitenlucht te plaatsen op horren van gevlochten ijzerdraad ,

waardoor zij de laatste levensdagen, zoo belangrijk voor de

goede zijde-productie, in eenen meer natuurlijken toestand

doorbragten. De rupsen bleven niettemin over het algemeen

bijna 10 mm. kleiner dan de buiten geteelden , bereikende zij

zelden meer dan 65 tot 70 mm.

Wij komen dus ten laatste tot de vrij zekere gevolgtrekking

138

dat de Ailanthus glandulosa het eenige voedsel is, dat gunstige

resultaten belooft, en dat men de rupsen in de vrije natuur op

deze boomen zal moeten opkweeken, wil men het voordeel deel-

achtig worden, dat in eenen teelt op groote schaal kan gele-

gen zijn.

De jonge rupsjes hebben in de wijze, waarop zij zich , steeds

aan de onderzijde der bladeren , gezellig bijeen houden eenige

overeenkomst met die van Pygaera Bucephala; zij veranderen

slechts weinig van plaats en verlaten alleen dan de bladeren,

wanneer deze bijna geheel afgevreten zijn, terwijl zij in te-

genstelling der meeste andere rupsensoorten , gedurende hare

eerste levensperiode de volwassen bladeren verkiezen en later,

doch slechts weinige dagen voor hare inspinning, het jonge

blad voortrekken.

De eerste vervelling had plaats 9 dagen na de geboorte , de

tweede 7 dagen na de eerste, de derde 6 dagen na de tweede

en de vierde 8 of 9 dagen na de derde. Voor iedere vervel-

ling blijven de rupsen nagenoeg tweemaal vierentwintig uren

onbeweeglijk stil zitten, zonder eenig voedsel te gebruiken,

terwijl het eerste wat zij na hare vervellingen nuttigen, uit

een groot gedeelte der afgestroopte rupsenhuid bestaat. Kort

voor de tweede huidverwisseling begonnen zij hare vroegere le-

venswijze te verlaten en zich afzonderlijk over de bladeren te

verspreiden , hoewel er toch steeds eenige geneigdheid tot ge-

zelligheid overblijft en men, tot na de laatste vervelling meest-

al eenige rupsen bijeen vindt. Aan regen schenen zij eene

groote behoefte te hebben ; ook was het blijkbaar dat zij het

water opslorpten en daarna met meer smaak aten ; deze be-

geerte naar vocht is misschien de oorzaak dat men haar menig-

maal in de flesschen waarin men, bij binnenteelt, het voedsel

plaatst , zal verdronken vinden, zoo men geene zorg draagt om

de opening goed te sluiten.

De sterfte was over het algemeen gering , vooral onder de rupsen

der buitenteelt, die door geen parasitische insecten of mieren

werden aangedaan ; alleen ontdekten wij eenmaal dat de larve van

139

een’ Hemerobius eene rups verslond, doch dit insect komt niet

menigvuldig genoeg voor, om er bij eene opkweeking in het

groot veel schade van te duchten. Ook van de vogels on-

dervonden wij geen nadeel, hetgeen misschien, voor een ge-

deelte te danken was aan onze zorg om de Ailanthus-boomen .

met linten en stukjes gefoelied spiegelglas te behangen. Door

deze gunstige omstandigheden is het verklaarbaar dat wij van

een boompje , waarop wij, dadelijk na hun uitkomen uit het

ei, 55 rupsjes geplaatst hadden, 51 poppen opzamelden.

Acht of negen dagen na de laatste vervelling waren de

meeste rupsen volwassen, zoodat haar geheele leeftijd van 55

tot 44 dagen bedroeg en het tijdsverloop tusschen het leggen

der eijeren en het inspinnen 44 tot ongeveer 60 dagen was,

hetgeen eenigzins van de Fransche opgaven verschilt, die slechts

40 tot 45 dagen, in het geheel, aannemen. Wanneer de

tijd tot hare inspinning nadert, begint de rups eerst eenigen

tijd onrustig heen en weer te kruipen , waarna zij het lig-

chaam van drekstoffen en eenig vocht zuivert en zich tot het

vervaardigen van haar cocon gereed maakt. Ten dien einde

brengt zij, zoo zij zich namelijk buiten en dus geheel onbe-

lemmerd in hare handelingen bevindt, eenige bladeren, bij

voorkeur aan de uiteinden der takken, bijeen en bevestigt de-

zen met lange en stevige draden aan de takken zelven, ten

einde bij het afvallen der bladeren het behoud der pop te ver-

zekeren ; vervolgens spint zij haar cocon tusschen een blad,

dat zij in dier voege ombuigt, dat het dit grootendeels om-

sluit. Bij het spinnen draagt zij zorg voor het bewaren eener

opening aan het boveneind van het cocon, die zij, gelijk wij reeds

boven zagen , met onafgebroken, in de lengte gesponnen dra-

den bewerkt, terwijl de andere draden zigzagsgewijze geplaatst

worden ; zij rust menigmaal , doch steeds zeer kort van haren

arbeid en drukt, van tijd tot tijd, met het ligchaam tegen

het gesponnene aan om dit te verruimen en den vereischten

vorm te geven.

In 6 of 8 uren is het uitwendige van het cocon gewoonlijk ge-

140

heel voltooid , soms zelfs reeds in 5 of 4 uren.

De rupsen, die in vlugten bewaard werden, sponnen meestal

hare cocons tegen het gaas, anderen die op horren van gevloch-

ten ijzerdraad buiten gekweekt werden, aan de onderzijde van

dezen. — Sommigen maakten zelfs, wanneer zij in hare be-

werking gestoord werden, in het geheel geen cocon en ver-

anderden ongedekt in poppen. Hoeveel dagen de rups juist

noodig heeft om na hare inspinning tot pop te worden, is

eenigzins moeijelijk te bepalen, daar dit waarschijnlijk wel min

of meer verschillen zal; echter vonden wij, na drie of vier

dagen, de rupsen nog onveranderd, doch met den achtsten

dag ontdekten wij de poppen, zoodat de metamorphose meestal

tusschen vijf en acht dagen zal plaats grijpen.

De rups, die waarschijnlijk de eerste was, welke op Neder-

landschen bodem, Ailanthus- of misschien beter gezegd, Cyn-

thiazijde vervaardigde, spon zich in op den 16" Julij , juist

55 dagen nadat zij uit het ei gekomen was. Van dien tijd af

vermeerderde dagelijks ons aantal cocons, zoodat wij reeds, op

den 27" Julij, 100 en eenige dagen later, tot over de 300

van dezen , bijeen hadden.

Wij bewaarden onze poppen in een tamelijk op de zon lig-

gend vertrek, waar de atmospheer tusschen 19 en 25 graden

Cels. afwisselde en verkregen onzen eersten vlinder , zijnde een

wijfje, op den 27° Aug., des middags tusschen één en twee ure ;

drie dagen later verschenen er gelijktijdig 4 mannetjes, waarna

zich achtereenvolgend , tot in de eerste helft van September, de

meeste vlinders ontwikkelden , hoewel enkelen tot in October

achterbleven en de laatste zelfs eerst den 18“ dier maand te

voorschijn kwam.

Wij kunnen dus rekenen dat er 42 tot 52 dagen verloopen,

alvorens de pop in vlinder verandert, en verkrijgen dan, zoo

wij de 44 tot 60 dagen der vroegere periode daarbij tellen ,

eene tijdruimte van 86 tot 112 dagen voor de geheele gedaan-

teverwisseling. Hier vertoont zich weder eene afwijking der

Fransche opgaven, daar volgens deze slechts 66 tot 71 dagen

—

"22

in het geheel daartoe noodig zijn en het veranderen der pop-

pen in vlinders in 26 dagen geschiedt, wanneer men deze na-

melijk op eene temperatuur 20 tot 25 graden Cels. houdt. Dit

laatste verschil, dat van 16 tot 26 dagen bedraagt , is waar-

schijnlijk , voor een gedeelte, toe te schrijven aan de omstandig-

heid, dat in de bewaarplaats onzer poppen de temperatuur

iets lager was en vooral des nachts, meer afwisselde dan in die

der Franschen, waar deze normale bleef.

Ruim een zesde gedeelte der poppen kwam niet uit en zal

zich eerst in het voorjaar van 1862 oniwikkelen, doch het is

te verwachten, dat niet allen de vlinders zullen uitleveren ,

en er nu reeds eenige gestorvenen onder zullen zijn.

Als de beste wijze om deze poppen gedurende den winter te

bewaren , wordt opgegeven om haar, bij getallen van honderd,

aanterijgen , echter zoo, dat het cocon niet beschadigd wordt,

en vervolgens op eene plaats op te hangen, waar de tempera-

tuur hooger of lager kan zijn, naarmate van het tijdstip,

waarop men de ontwikkeling verlangt.

De vlinders komen op onbestemde tijden van den dag te voor-

schijn, evenwel meenden wij op te merken, dat zulks het

menigvuldigst geschiedt des morgens vroeg , des middags tus-

schen 2 en 3 ure en des avonds tusschen 6 en 7 ure. Bij het

verlaten van het poppenvlies spuiten de vlinders van beide ge-

slachten een melkachtig wit, weinig doorschijnend vocht uit ,

hetgeen na de paring , bij de wijfjes nogmaals plaats heeft ; de

kleur is dan echter bruin. Om zoo veel mogelijk zeker van ei-

jeren voor de tweede generatie te zijn, volgden wij de metho-

de van Lamote-Baracé en plaatsten wij onze vlinders in ruime

vlugten des nachts in de buitenlucht , met het gunstig gevolg ,

dat wij iederen morgen, de meeste wijfjes gepaard vonden

en spoedig een groot aantal eijeren verkregen. De vereeni-

ging der seksen duurde soms zes uren, meestal echter langer ;

ook schaadde het aan de vruchtbaarheid der eijeren niet of

zich, bij het in eene andere ylugt overplaatsen , de paren van

elkander scheidden.

142

Bij het uitkomen van ons eerste wijfje bezaten wij geene mannen;

ook droogden de eijeren , die dit wijfje, twee dagen daarna af-

zette, later allen in. Toen er echter op den derden dag ook

mannetjes te voorschijn kwamen, volgde de eerste paring, waarna

het wijfje weder eijeren legde en op nieuw paarde om daarna nog

eenige eijeren aftezetten, die later allen uitkwamen. Zoodra

wij ontdekt hadden dat de paring bij dezelfde individus meer-

malen plaats greep, besloten wij dit punt nader te onder-

zoeken , ten einde te kunnen beoordeelen in hoe verre deze

omstandigheid op de ontwikkeling der eijeren van invloed zou-

de zijn.

Wij teekenden daarom de vlinders van verschillende paren ,

in vereenigden toestand, door hun stukjes uit de vleugels te

knippen en bevonden toen dat de meeste wijfjes tweemaal paar-

den, doch steeds met andere mannen , en dat de mannetjes dit

somtijds driemaal deden eveneens met in acht neming derzelfde

afwisseling, zoodat wij nimmer hetzelfde paar op, nieuw te zamen

aantroffen. Wij hielden thans ook de eijeren afzonderlijk van

wijfjes die eenmaal, van anderen, die tweemaal en van sommige

die tweemaal met mannetjes, die zulks voor de derde maal deden,

gepaard waren geweest, en kwamen later tot de vrij zekere

overtuiging dat deze paringen van geene uitwerking op de ont-

wikkeling der eijeren zijn, daar allen even goed uitkwamen,

en wij zelfs van een versch uit de pop gekomen wijfje, waarmede

wij een mannetje, dat reeds tweemaal gepaard geweest was, op

nieuw deden paren, eijeren verkregen , waarvan geen enkel terug

bleef.

Bene opmerking, die wij reeds spoedig maakten, had betrek-

king op het geringe aantal eïjeren , dat wij in vergelijking der

Fransche narigten, meenden te bekomen. Het getal van 200

tot 429 scheen ons door geen enkel wijfje, in de verte zelfs,

bereikt te worden, weshalve wij ook te dien aanzien proefnemin-

gen noodig achten , zoowel om te kunnen bepalen of werkelijk

onze vlinders, in het aantal eijeren, beneden die der Fran-

schen bleven, als om nategaan of er niet mogelijk eene oor-

145

zaak te vinden ware, waardoor een gedeelte in het ligchaam

achterbleef. — Wij zullen eenige onzer uitkomsten dienaan-

gaande opgeven , waaruit tevens nog het getal eijeren, dat op

de vier of vijf achtereenvolgende dagen na de paring afge-

zet wordt, zal blijken. Na het openen van eenige wijfjes, die

nog niet gelegd hadden, bevonden wij in het ligchaam :

Van een ongepaard wijfje 202 ontwikkelde en ongeveer 50

niet ontwikkelde eijeren ;

Van een ander ook ongepaard wijfje 177 ontwikkelde en

ongeveer 50 niet ontwikkelde ;

Van een derde wijfje, dat wel gepaard was geweest, doch nog

niet gelegd had , 163 ontwikkelde en ongeveer 50 niet ontwikkelde;

Zoodat wij, alle de eijeren , zoowel de ontwikkelde als de

niet ontwikkelde bijeen tellende, een getal van 213 tot 252

voor elk wijfje verkrijgen.

Onze wijfjes bleven dus in dit opzigt ten achteren, daar zelfs,

wanneer zij al hare eijeren afgezet hadden, dat op verre na

het geval niet was, het aantal van dezen nog beneden de

Fransche opgaven , waarvan wij de juistheid meenen te mogen

aannemen , zoude zijn.

Twee eens gepaard hebbende wijfjes, die wij afzonderlijk hiel-

den , legden :

den 1° dag 62 eijeren

Di 2e pe 146412

Se ohh a os Bu

mi buo» 29:.:»

Dus 291 eijeren, dat is voor elk 145.

Twee andere ook eens gepaard hebbende wijfjes legden

den 1” dag 105 eijeren

DANN Dr I

D) a RO END

a a olii N

N NON OD

Dus 257 eijeren, dat is voor elk 118.

144

Bij dit laatste paar bevonden wij, na opening, nog 102

goed ontwikkelde eijeren, namelijk bij het ééne 24, bij het

andere 78; elk wijfje bevatte dus 169 eijeren, waarvan zij er

slechts 118 afzette.

Een eens gepaard hebbend wijfje legde 125 en hield bi

zich 95 eijeren.

Een ander wijfje, dat voor de 2° maal met een mannetje, dat

zulks voor de 5° keer deed, gepaard was geweest en tusschen

deze paringen weinig of niet gelegd had, gaf 155 en hield bij

zich 77 eijeren.

Van drie eens gepaard hebbende wijfjes bekwamen wij 272 en

bevonden , na opening, bij het eene nog 149, bij het tweede

157 en bij het derde 115 eijeren.

De beide wijfjes, die het beste resultaat gaven , zetten 304

eijeren af, terwijl het eene slechts 10, het andere 41 benevens

eenige weinige niet ontwikkelden terug hield.

Behalve deze proeven , deden wij nog een aantal anderen .

die het onnoodig is hier allen optegeren en kwamen door deze

en de boven vermelde tot de gevolgtrekking dat onze wijfjes van

60 tot 168 eijeren legden. Ook verzekerden wij ons, door het

openen van eene groote menigte wijfjes, zoo wel van binnen-

als buitenteelt , die gedeeltelijk binnen ’s huis, gedeeltelijk in

de opene lucht bewaard werden, dat deze, het zij na een of

meermalen gepaard te zijn geweest, van 10 tot 157 eijeren bij

zich hielden. Het was ons niet mogelijk eene oorzaak te ont-

dekken , waaraan dit gebrekkige leggen kon toegeschreven wor-

den en ieder die zich de moeite gegeven heeft om onze waarne-

mingen te volgen, zal met ons tot de overtuiging komen, dat

zelfs het bepalen eener tamelijk zekere verhouding tusschen

het geheele aantal eijeren en dat hetwelk afgezet of terugge-

houden wordt, niet raadzaam is, daar de cijfers zoo zeer uit

een loopen, dat men slechts gissingen zoude kunnen wagen.

Guérin-Méneville geeft in zijne ,, Éducation des vers à soie etc.

alleen op dat de wijfjes van 200 tot 429 eijeren leggen , zon-

der met een enkel woord van achterblijvende eijeren te gewagen.

145

Het zal dus noodzakelijk zijn, aangaande dit punt een nader

onderzoek intestellen, omdat het, bij eene opkweeking op groo-

te schaal, van het uiterste gewigt is voor het verkrijgen van

een genoegzaam aantal eijeren te kunnen zorg dragen. Als

eene merkwaardige bijzonderheid, herinneren wij nogmaals aan

de meerdere zwaarte onzereijeren in vergelijking met de Fransche

opgaven , waardoor men ook het minder groot aantal dat door

wijfjes werd afgezet, eenigzins zoude kunnen verklaren.

Van 290 vlinders mannetjes en wijfjes, dooreen geteeld,

verkregen wij nagenoeg 12000 eijeren , hetgeen, zoo wij een

gelijk getal voor beide sexen aannemen , slechts 83 voor ieder

paar bedraagt.

Het leven der wijfjes duurt over het algemeen iets langer ,

dan dat der mannetjes, aangezien deze meestal binnen zes of

zeven, gene soms eerst na twaalf of veertien dagen sterven.

De eijeren , waaruit wij thans de rupsjes der tweede genera-

tie moesten verkrijgen en die door ons op eene plaats bewaard

werden , waar de atmospheer van 19 tot 21 graden Cels. af-

wisselde, kwamen juist in 12 dagen uit, anderen, waarbij wij

geene kunstmatige warmte aanwendden , iets later; sommigen

zelf eerst na 24 dagen, dus in het dubbele van dien tijd.

Slechts zeer weinigen bleven overliggen en zullen zich, daar

zij tot op heden niet ingedroogd zijn, misschien nog in het

voorjaar ontwikkelen.

Eene proef om eijeren, die wij te dien einde in een’ ijskel-

der plaatsten, door middel van koude tot het volgende jaar

terug te houden mislukte, ten gevolge van vochtigheid. Men

zal ons echter toestemmen dat deze ongunstige uitkomst geen

genoegzaam bewijs is, om daaruit met zekerheid afteleiden dat

dit doel niet te bereiken zoude zijn, weshalve het van veel

belang ware door meer waarnemingen uittemaken, in hoe

verre de ontwikkeling van eijeren of poppen, op eene of an-

dere wijze, kan vertraagd worden.

Wij verkregen onze eerste rupsjes op den 13” September

en behandelden dezen nu eveneens als vroeger. ee

146

In den beginne ging alles naar wensch, echter bemerkten

wij al spoedig dat zij minder welig tierden en vooral veel meer

tijd tot hare vervellingen gebruikten. — Om ook ten dien

opzigte vergelijkingen met de eerste generatie te kunnen ma-

ken, hielden wij eenige rupsen der binnenteelt afzonderlijk

en stelden wij ons tevens in staat die der buitenteelt goed te

kunnen nagaan.

Bij binnengekweekten , die 17—18 September geboren waren,

namen wij waar:

de 1° vervelling op den 30° September

de 2° » » » 6" en 7® October

de 5° » » » 15° October

de 4° » » » 28" en 30® October.

Bij buitengekweekten van 16 September had

de 1° vervelling plaats den 2° October

de 2° » » 10° October

de 5° » » 1% November.

Voor iedere vervelling bleven de rupsen nu, in plaats van

tweemaal 24 uren , vier, soms meer dagen stil zitten , alvorens

zij hare huidwisseling volbragien, waaruit bleek dat er in de wijze

van ontwikkeling een groot verschil met vroeger heerschte.

Ook ging de groei, naarmate zich de herfstlucht meer deed

gevoelen, minder goed voort en begonnen de rupsen, in weer-

wil van het bij uitstek fraaije October-weder en van den

overvloed van voedsel, dien de Ailanthus-boomen nog steeds

opleverden, weg te kwijnen en zoo zeer te verzwakken dat

zij de kracht, die zij anders in zeer groote mate bezaten , om

zich stevig aan de bladeren te kunnen vastklemmen, geheel

verloren en van de boomen afvielen. Het gevolg was dan ook

dat de meesten reeds bij eene temperatuur van 8 graden Cels.

wegstierven en de nog overgeblevenen eveneens zoodra de

nachtvorsten waren ingevallen, zoodat er in het begin van

November geen enkele meer in leven was.

Als een bewijs dat, ook zelfs zonder dat, de teelt niet zoude

gelukt zijn, kan dienen dat de rupsen, die wij binnen ’s huis

147

opvoedden en die dus veel minder den invioed der koude onder-

vonden, even slecht doorgroeiden en dat wij er, zelfs tot in het

laatst dermaand December nog eenigen overhielden, die wij met

het loof van schorseneren voedden en die ten laatste allen weg-

kwijnden , zonder dat een enkele tot pop werd.

Na deze uitkomst gelooven wij met zekerheid te kunnen aan-

nemen dat eene tweede generatie, geheel aan de werking on-

zer luchtstreek overgelaten , geene kans van slagen heeft.

Mogt men nu ook hier te lande, even als men dit in andere

gedeelten van Europa doet, proeven willen nemen om de rups

op groote schaal aan te kweeken, ten einde het voordeel dat haar

zijde-voorbrengend vermogen kan opleveren, met grond te kunnen

beoordeelen , zal men dit doel op tweederlei wijze kunnen be-

reiken , het zij door de eerste generatie te vervroegen , het zij

door zich slechts tot eene enkele te bepalen. In het eerste

geval zal men de poppen, gedurende den winter, eene warmte

van 16 tot 20 oraden Gels. moeten verschaffen, zullende deze

dan volgens Guérin Méneville reeds in Mei de vlinders uitleve-

ren , waardoor men misschien eene genoegzame tijdruimte voor

de ontwikkeling eener tweede generatie zal verkrijgen. Ook

ware het te beproeven deze laatste te erlangen door middel

der uit S. Cynthia en S. Arrindia gekweekte Hybriden, die

zich, zoo als wij reeds boven zagen, blijven voortplanten en

even groote en goede cocons als hunne stamouders vervaardi-

gen. Men zoude dan, daar het bekend is dat bij S, Arrindia

cene opvolging van generatien plaats heeft, die bij S. Cynthia

slechts tot twee, hoogtens tot drie beperkt is, moeten onder-

zoeken in hoe verre de invloed der S. Arrindia zich aan deze

Hybriden mededeelt en dezen daardoor het vermogen geeft spoe-

diger hunne metamorphose te volbrengen. Behooren evenwel

S. Cynthia en Arrindia werkelijk tot dezelfde soort en is de

meerdere vruchtbaarheid der laatste alleen aan een warmer

klimaat toeteschrijven, dan zal deze proef waarschijnlijk geen

gewenschi gevolg hebben , hoezeer wij het allezins belangrijk

11 *

148

achten , dat die genomen worde. Zoo men zich slechis tot

eene enkele generatie bepaalt, zullen de eijeren door middel

der overwinterende poppen moeten verkregen worden en de

ontbrekenden uit het buitenland aangevuld. à

Het komt ons niet onwaarschjnlijk voor, dat men, zoo na-

melijk eenmaal het voordeelige der teelt zal bewezen zijn, aan

deze laatste wijze van kweeking de voorkeur zal geven , om-

dat het aanwenden van kunstmatige warmte , waartoe boven-

dien niet ieder in de gelegenheid is, steeds onkosten zal ver-

oorzaken, zelfs dan nog, wanneer zich al enkele personen

meer uitsluitend daarop willen toeleggen en de eijeren ver-

krijgbaar stellen.

Deze enkele generatie zoude wel een geringer aantal co-

cons opbrengen , doch alles bijeen genomen, mogelijk min-

der onvoordeelig blijken te zijn, dan dit aanvankelijk schijnt,

daar men toch niet zal kunnen aannemen dat dezelfde hoe-

veelheid boomen, die men voor de eerste generatie heeft

noodig gehad , voldoende zal zijn om ook de tweede te kun-

nen voeden en alzoo een dubbelen oogst opleveren. Wie dus

deze verlangt optekweeken, zal wel degelijk moeten zorgen

een genoegzamen voorraad voedsel voorhanden te hebben en de

primitive aanplantingen veel uitgestrekter moeten maken dan

dit voor eene enkele generatie nodig ware. Zoo men nu de-

zelfde beplantingen , die men anders voor twee generalien zou-

de behoeven , slechts voor eene bezigde, dan konde men ook,

in verhouding, een veel grooter aantal rupsen gelijktijdig daar-

mede voeden, omdat het in dat geval doelloos zoude zijn

een gedeelte der beplanting te sparen en de boomen zeker

minder zouden lijden , dan wanneer men die gedurende hunnen

geheelen groeitijd van blad berooft.

Eene voorname zaak , die ook door de Chinezen aanbevolen

wordt, is het berekenen van het aantal rupsen, dat met eene

bepaalde hoeveelheid blad kan groot gebragt worden, daar

men , bij cene overvoering van dezen, gevaar zoude loopen,

ten laatste, gebrek aan voedsel te krijgen. Men heeft dan

149

ook reeds in Frankrijk eenige berekeniugen dienaangaande ge-

maakt, waarvan later echter de deugdelijkheid, ten opzigte

van ons land, zal moeten aangetoond worden. Volgens deze

stelt men dat een Ailanthus-boom gemiddeld eerst het derde

jaar tweemaal, dat is, bij elke scheut, één Kilogramme bla-

deren. oplevert en dat men 10 Kilogr. zal noodig hebben om

1 Kilogr. volle cocons te verkrijgen. Hoewel wij nu uit eigen

ondervinding niets kunnen beslissen en het dus ons doel niet

kan zijn om door cijfers het bewijs te willen leveren dat

eene opkweeking der rups in het groot voordeel zal geven,

gelooven wij echter onzen lezers geene ondienst te zullen doen

met hier de berekening overtenemen gelijk die door Guérin

Meneville aan den Keizer der Franschen werd voorgelegd,

De schrijver gaat daarbij van de volgende veronderstellin-

gen uit:

1°. dat het opzigt kosteloos is.

2°. dat de landerijen voor niet worden afgestaan.

3°. dat de Ailanthus-planten voor 20 francs de duizend

verkrijgbaar zijn.

4°. dat 10 Kilogr. bladeren 1 Kilogr. volle cocons ople-

veren.

5°. dat 1 Kilogr. 450 volle cocons bevat en deze in gewigt

gelijk staan met 2400 ledige cocons.

6°. dat de ledige cocons voor den prijs van 5 fr. het Ki-

logramme te verkoopen zijn, terwijl hij de geheele re-

kening over de tien eerste jaren slaat en eene uitge-

strektheid gronds van zes bunders aanneemt op welke

5000 boomen, per bunder, geplant zijn op rijen van

2 meters afstand , bij een onderlingen afstand van 1 meter.

Hij verkrijgt dan aan:

150

111689 'Y aopung ted jo

08'896 uva uoraaordo

ce opnoz teef iad JSUIM o10AINZ ouoo u998}o4

ESCHE “IF LIM oneIoUDD OU99 SJUDO]S UOUL IOOUUBAM UI

———

99162 B uva SULA 9U99

80807 « Uta u9AeSIM Jap yosye eu “opuoalırg

YLY66 ‘I uotef OT Ut sng

FO9EG « 000018 « « bo & « «

cecoe « 000/08] « « — 9 « « «

O9SIT « 000°0SI « «5 « « «

89781 «00000 I“ « F « « WPF

9TI0T & 00006 « « go « « wep]

FHLD «0009 « « 7 « « wop]

8COS "TDI 000€ Jo ‘Try "ix Wesa, vodurpowrezur oop,

GLEE UOPEIT "TM 000°08 jo puoy91908

woog tod uoroperg “TL T UO “Ty 104 “Ip €

W959} SU0909 UA U9SUI[IWEZUI QUIO]] 994]

wopr

a SULA]UO U99Y)

DNVALNO

808 OT IJ uotef OT ur sng

9578 « wp] « Ol

9987 « wopr « 36

908% « UOPE «8

9415 « wap] ES?

98LT a iS HI « 9

QO9T _ uorsoyuo UVA SULIAPIIOUIIOA Jow WP] « 9

OCT wop] « of

OCTL uoljerouos g UA

SU0909 UBA SUIPUIEZUI Ua UOISOYUGY «

008 Upi «08

006 puotzopug « 5

0008 ‘y stapung 9 uva Sunue[dog zeep ot

AVVOLID

151

Wij laten deze becijfering natuurlijk geheel voor rekening

van den schrijver, doch gelooven dat het niet overbodig zal

zijn de waarheid daarvan aan eigen onderzoek te toetsen.

Bovendien merken wij nog aan dat men, zoo het opzigt al

kosteloos moge zijn, toch verstandig zal handelen met voor

den koop of huurprijs van den grond eene som uittetrekken ,

daar het slechts uiterst zelden zal voorkomen dat land, het-

welk hoegenaamd geene waarde bezit, niettemin de geschikt-

heid zal hebben om Ailanthus-boomen te doen wassen. Wat

den prijs der planten en de waarde der cocons aangaat, is

ons uit de opgave van A. Marchand te Parijs gebleken, dat

de eersten werkelijk bij hem voor 20 fr. de 1000 te verkrijgen

zijn en de laatsten voor 3 à 4 fr. naarmate van hunne gehalte,

worden aangekocht.

Omtrent de verhouding van 10 kilogr. bladeren tot 1 kil.

cocons, kunnen wij geen oordeel vellen , niettemin zal men

steeds een veel grooter aantal rupsen op de boomen moeten

plaatsen, om zeker te zijn dat men het bedoelde aantal cocons

zal verkrijgen, daar er steeds eenigen zullen te gronde gaan,

zelfs dan wanneer men zooveel mogelijk voorzorgen tegen de

vogels neemt.

Ook zal het nog te bezien staan of zich geene ziekten , als

gevolg der opeenhooping van een overgroot aantal individuen

zullen openbaren en of de scherpe lucht der jonge Ailanthus-

bladeren werkelijk het vermogen zal bezitten om, zoo als

men beweert, insecten afteweren en dus de rupsen voor den

angel van sluipwespen zal kunnen vrij waren en dezen al-

zoo het lot doen misloopen dat, bij eene groote vermenigvul-

diging , soorten als die van Trachea Piniperda en anderen

treft.

Men zal zich misschien verwonderen dat de prijs der ledige

cocons slechts op 5 a 4 francs het kilogr. berekend is, vooral

zoo men daarbij bedenkt dat 2400 tot 3000 van dezen ver-

eischt worden om dit gewigt uittemaken. De oorzaak hiervan

ligt dan ook niet zoo zeer in de hoedanigheid der zijde zelve

152

als wel in de nog zeer gebrekkige wijze, waarop men de

grondstof tot op heden in Europa behandelt, zoodat men

er, bij lange na, het voordeel niet uittrekt dat er wer-

kelijk in aanwezig is. Men heeft namelijk het middel nog

niet gevonden om de cocons even als die der B. Mori af te

haspelen en is dus genoodzaakt deze op dezelfde wijze als

den afval der zijde en de doorgevreten cocons dier soort

te behandelen , waardoor men eene stof bekomt, die in waar-

de verre beneden die staat welke men door afhaspeling ver-

krijst. Het groote bezwaar wordt door Guérin-Méneville vooral |

aan den vorm van het cocon toegeschreven, dat van voren eene

opening bezit en zich dus gemakkelijk met water opvult , zoo-

dat het eene zwaarte verkrijgt, die bij de bewerking den draad

zeer ligt doet afbreken ; ook is de gomachtige stof, die bij

het cocon van B. Mori ongeveer een vierde van het geheele

gewigt bedraagt, hier even eens aanwezig en schijnt daarbij

veel bezwaarlijker op te lossen. Eenige genomen proeven be-

wezen ons het moeijelijke der afhaspeling en gaven geen vol-

doend resultaat, echter gelukte het ons een met soda en

zeep gekookt cocon voor een gedeelte aftewinden , waaruit

wij de gevolgtrekking tot het uitvoerbare der zaak meenen te

mogen afleiden. |

Men heeft eerst gedacht dat de draden aan de opene zijde

van het cocon afgebroken waren , doch later met zekerheid uit-

gemaakt , gelijk ook wij dit bemerkten, dat zulks het geval

niet is; echter is het niet te ontkennen dat de draad daar

ter plaatse het menigvuldigst afbreekt.

Ten tijde van d’Incarville was men in China op dit punt

even onwetend als thans in Europa; tegenwoordig echter is

zulks het geval niet meer en is men er in geslaagd om de

cocons aldaar, even goed als die der B. Mori, te bewerken ;

hetgeen aan Guerin-Meneville bleek uit stalen van Ailanthus-

zijde, die door Fantoni naar Turin overgezonden werden. Door

de welwillendheid der directie van de Nederlandsche Handel-

maatschappij werden ook wij in staat gesteld ons een ei-

153

gen oordeel te kunnen vormen. Wij ontvingen namelijk ver-

scheidene strengen zijde van verschillende soorten van zijde-

rupsen uit Japan, die zeker voor een groot gedeelte in Europa

nog onbekend zijn en waaruit wij zagen dat al deze zijde-

strengen in een doorloopenden draad waren afgehaspeld, die

zoo kunstig aan een verbonden is dat het moeite kost de aan-

hechtigingen te kunnen vinden; ook zijn verscheidene draden

zonder evenwel in elkander gedraaid te zijn, op eene zoo ver-

nuftige wijze bijeengevoegd, en als het ware te zamen ge-

smolten, dat zij voor het ongewapend oog slechts een ge-

heel gladden en gelijken draad vormen. Onder deze zijde-

soorten , die cene verkoop- of markt-waarde van 15 tot 21

gulden het kilog. bezitten, komt het ons niet onwaarschijnlijk

voor dat zich ook die der S. Cynthia bevindt.

De Chinesche en Japansche industrie overtreft ‘dus in dit

opzigt de Europesche, hetgeen vooral in het oog vallend is,

wanneer men de bovengenoemde strengen zijde vergelijkt, met

datgene, hetwelk in Frankrijk tot dus verre wordt voortge-

bragt, als product onzer zijderups. “Wij waren daartoe in de

gelegenheid door het van daar ontvangen cener proeve van be-

werking van Cynthia-zijde , welke bestond.

1°. Uit de grondstof, door de kaardmachine, na voorafge-

gane zuivering , spinbaar gemaakt ,

2°. Uit draden , machinaal gesponnen en getwijnd,

5°. Uit een stukje geweven stof,

en bevonden toen het verschil tusschen deze en de Japansche

of Chinesche wijze van bewerking van dien aart, dat het

ons duidelijk de meerdere volkomenheid en diensvolgens de

grootere waarde der laatste verklaarde. Met dat al meenen

wij te mogen veronderstellen dat de Cynthia-zijde, waarvan

ook de draad, bij eene mieroscopische beschouwing, ons fij-

ner en platter dan die der B. Mori toescheen, steeds bene-

den deze in prijs zal blijven, uit hoofde der meer bruine

kleur, die haar minder geschikt tot het vervaardigen van

154

lichte stoffen zal maken ; echter schijnt het uit die zijde ver-

kregen product eene groote mate van duurzaamheid te bezit-

ten, zoodat ook reeds d’Incarville daarvan zeide. ,, La soie

(qu’ils donnent) est d’un gris de lin, dure le double de l’au-

tre au moins et ne se tache pas aisément, Les étoffes qu’on

en fait, se lavent comme le linge” . . . — Behalve deze ei-

genschappen zal de Cynthia-zijde boven de gewone het voor-

deel der meerdere goedkoopheid hebben, hetgeen vooral door

de weinig kostbare opkweeking der rups zal veroorzaakt wor-

den en haar misschien meer tot den prijs der katoenen stoffen

zal doen naderen.

Wij zullen thans niet verder over dit punt uitwijden en

het aan meer bevoegde kenners overlaten om nadere berekenin-

gen te maken, ten aanzien der winsten, die uit het fabrikaat,

in verband met hetgeen thans voor het cocon betaald wordt,

kunnen voortvloeijen. Dit echter is zeker, dat, zoodra men

in Europa , hetgeen waarschijnlijk eenmaal zal geschieden, er in

zal slagen om de grondstof met dezelfde volmaaktheid te be-

werken als de Chinezen en Japanners dit doen, de waarde der

cocons aanmerkelijk zal moeten rijzen en deze waarschijnlijk

meer dan het vier- of vijf-dubbele van den tegenwoordigen prijs

zullen opbrengen ; waardoor dan ook het voordeel eener op-

kweeking der rups op grooter schaal, waaromtrent men nu

nog eenigen twijfel mag voeden, buiten tegenspraak zal zijn.

Ten einde zoo min mogelijk iets voorbij te gaan, dat in

verband tot ons onderwerp staat, willen wij, alvorens te be-

sluiten , nog met eenige weinige woorden over het voedsel der

Cynthia-rnps spreken.

De Ailanthus glandulosa Desf. ontleent zijnen naam van

het Chinesche of Indische woord Ailanto, hetgeen beteekent

’

,, Boom des hemels,” waarschijnlijk ten gevolge der hoogte

van 19 tot 20 Ned. el, die hij kan bereiken. Hij werd in

1751 in Europa ingevoerd door d’Incarville, die het eerst

eenig zaad aan het koninklijke genootschap te Londen en later

155

ook naar Parijs zond, in de meening dat het deze boom was,

waaruit de Japanners en Chinezen hun, zoo te regt beroemd,

vernis trekken , ten gevolge waarvan deze dan ook den naam van

» Vernis du Japon’’ verkreeg , welke echter naderhand in dien

» van faux vernis du Japon '’ veranderd werd , toen het gebleken

was dat men zich in de soort vergist had. In het natuurlijke

stelsel behoort hij onder de familie der Zanthoxyleën ; vroeger

werd hij gerangschikt in het geslacht Rhus van Linnaeus, later

door Desfontaines in een afzonderlijk, Ailanthus genaamd , ge-

plaatst.

De bladeren zijn gevind, voorzien van eene menigte lang-

werpige blaadjes in oneven getal, die aan hunne basis, aan

elke zijde, een tand hebben, welke in eene kleine klier uit-

loopt, waarvan hij de benaming glandulosa verkreeg. Het

hout is glanzig, lichtgeel, satijnachtig en even fraai als dat

van den Eschdoorn en wordt in Frankrijk als geschikt tot wa-

genmakers-werk aangeprezen. De bloem, die in tuilen aan

het uiterste einde der takken groeit, is geelachtig groen, man-

nelijk of vrouwelijk, soms tweeslachtig. De vrucht bestaat

uit eene kleine platte peul, die slechts één enkel plat, nier-

vormig zaadje bevat en die niet in ons land, doch wel in

meer zuidelijk gelegen streken tot rijpheid komt.

De kweeking is zeer gemakkelijk en geschiedt door middel

van zaad „ stekken , uitloopers en uitzaaijing van stukjes wor-

tel.

Het zaad wordt van Februarij tot Mei gelegd en slechts een

of twee centimeters hoog met aarde bedekt; bij gunstige om-

standigheden gaat de ontwikkeling spoedig voort en verkrijgen

de boompjes dikwijls in het eerste jaar reeds eene hoogte van

50 centim. Bovendien bezit deze plant de eigenschap van,

zoowel in kalk- of ijzerhoudenden grond , als in drooge steenach-

tige aarde, zand, leemgrond , kiezelaarde enz. te kunnen was-

sen, zoodat hij zelfs menigmalen dáár slaagt, wáár de aan-

planting van elke andere boomsoort mislukt. Ook geeft hij,

156

daar schaduw hem niet nadeelig is, het voordeel van onder

hooge boomen, kale boschplekken te kunnen vullen , die dik-

wijls zeer spoedig door zijne menigvuldige, uit de wortels uit-

spruitende scheuten overdekt worden.

Wanneer men echter deze boomsoort alleen met het doel om

zijde-rupsen optevoeden , wenscht te kweeken , zal het doel-

matig zijn om, 200 als Guérin Méneville dit aanbeveelt, de

boompjes op rijen van twee meters afstand, bij een onderlingen

afstand van 1 meter, te plaatsen en dezen laag te houden, waar-

door men heggen zal verkrijgen , waarvan de takken elkander

raken , zoodat de rupsen van den eenen struik op den ande-

ren kunnen overgaan; ook zal men, door de beplantingen op

die wijze interigten, de inzameling der cocons gemakkelijk

maken.

Wij eindigen thans dit verslag, bij de bewerking waarvan

wij ons het vermelden van al datgene voorstelden , wat ons

eenigzins merkwaardig in betrekking tot ons onderwerp toe-

scheen , daarbij den wensch koesterend dat ook anderen door

ons voorbeeld mogen aangemoedigd worden tot het aanwenden

van pogingen om de zwarigheden, die in onze luchtstreek

aan de opkweeking der Cynthia-rups nog in den weg staan,

op te lossen. Alleen door herhaalde proefnemingen en onder-

linge mededeelingen kan dat doel bereikt worden en eene ver-

standige toepassing van Entomologische beginselen zal dan het

middel zijn om voor ons land een’ nieuwen tak van indus-

trie te vestigen, die eenmaal mogelijk een bron van natio-

nalen rijkdom kan worden.

—— © ———

NASCHRIFT.

Weinige dagen voor het ter perse leggen van dit verslag

ontvingen wi een’ brief van Mevrouw de Gravin de Vernede

157

de Corneillan , eene Fransche dame, die zich tijdelijk te Am-

sterdam ophield, waarin deze ons meldde dat door haar, na

langdurige proefnemingen , het middel gevonden was om de

cocons der $. Cynthia even goed in een doorloopenden draad te

kunnen afhaspelen , als die der Bombyx Mort. Wij waren nog

eenigzins onzeker omtrent de waarde, die aan dit berigt mogt ge-

hecht worden , toen wij de bevestiging daarvan aantrofien in een’

brief van Guérin Méneville , geplaatst in het Journal d’agri-

culture van Barral N°. 1. 1862, waarin wij lazen: » On

sait que la cause principale de l’infériorité des cocons du ver

à soie de l’Ailante, dont je m’eflorce d'introduire l'élevage

dans la grande culture, consiste en ce qu’étant laissés ouverts

par la chenille qui les construit, il avait été impossible de les

dévider en soie gregs ou continue par les procédés employés

pour le cocon fermé du ver a soie du mürier et qu’on était

réduit a en faire de la bourre au moyen du cardage.

» Aujourd’hui cette infériorité n’existe plus, puisqu’on vient

de découvrir le moyen de convertir ces cocons ouverts en une

belle et bonne soie grege, dont les brins ont plus de 800

mètres de longueur.

Ces greges ne sont pas encore tout-à-fait propres aux usa-

ges de l’industrie, par ce qu'il reste à organiser des instru-

ments pour associer plusieurs brins au moyen d’une certaine

torsion, pour les mouliner ; mais il est évident que le plus

difficile est fait et que l’on ne peut douter de la possibilité

de fabriquer des fils de divers calibres, ainsi que des méca-

niciens instruits et très-compétens me l’ont assuré et voyant

ces produits. Quoique les personnes qui viennent de faire si-

multanément cette heureuse découverte, aient pris des brevets

d'invention , elles ne m'ont pas encore révélé les procédés au

moyen desquels elles sont arrivées à cet important résultat,

qui est dû au travail persévérant de M"° la comtesse de Ver-

nède de Corneillan, petite-nièce du célèbre Philippe de Giraud

et de M. le docteur Forgemol, médecin à Lournan (Seine et

Marne). Je n'ai pas encore vu les produits obtenus par Mee

158

de Corneillan, mais ils ont été soumis à l’examen de M. Al-

can , ainsi que ceux de M. Forgemol. Le savant professeur

de tissage de Conservatoire des arts et métiers a trouvé ces

produits tres-interessants , et il pense aussi que le succès ne

peut tarder à être complété par l'invention de machines pro-

pres à réunir ces brins simples en fils composés d’un nom-

bre varié de brins, comme l’exigent les besoins de industrie

du tissage ” etc.

» D’après les échantillons que j'ai vus, 4 kilogrammes de

cocons du ver de l’Ailante- peuvent donner un kilogramme de

soie grège ” etc.

Reeds eenige dagen voor dat bovenstaande brief van Guérin

Méneville ter onzer kennis kwam, hadden wij het berigt der

uitvinding van een’ zijde-fabriekant uit Lyon vernomen, zoo-

dat de ontdekking door verschillende personen bijna gelijktij-

tijdig schijnt plaats gehad te hebben.

Onze veronderstelling dat men eerlang in Europa met het

afhaspelen der Cynthia-cocons zoude slagen is dus zeer spoedig

bewaarheid geworden en het voordeel dat het opkweeken der

rups op groote schaal zal kunnen opleveren, nu veel minder

twijfelachtig dan vroeger.

Begeerig om aan onze lezers al dat gene medetedeelen wat

ons slechts eenigzins belangrijk ten opzigie van ons onderwerp

toeschijnt , meenden wij ook het bovenstaande nog te moeten

opnemen , hetgeen wij oordeelden het best in den vorm van

een naschrift te kunnen doen, daar eene nadere omwerking

van ons verslag , zoo al niet overbodig , toch onmogelijk zoude

geweest zijn, aangezien reeds een gedeelte van dit, bij het

ontvangen der laatste berigten was afgedrukt,

January 1862.

A gt £5

À RR Pr

Rn da

: A

JW. lith

Saturma Cynthia.

EINE

Saturnia Cynthia.

VERKLARING DER FIGUREN.

Plaat 7.

1. Eijeren in nat grootte.

2. » vergroot

5. Pas uitgekomen rupsen.

4, Hen daarvan vergroot.

5. Rups na de eerste vervelling.

6. Haar 7° ring vergroot.

7. Rups na de tweede vervelling.

8. Haar 7° ring vergroot.

Rups na de derde vervelling.

10. Volwassen rups.

11. Een mannelijke pop.

12. Dezelfde vergroot.

Plaat 6.

. 3. Het cocon.

Plaat 8.

. 1. Een mannelijke vlinder.

2. Een vrouwelijke vlinder.

160

BIJDRAGE

TOT DE ONTLEEDKUNDIGE KENNIS VAN

SA TURN kA» CAN ET A,

DOOR

CLAAS MULDER.

De bijdrage tot de kennis van het inwendige zamenstel van

de Saturnia Cynthia is haren oorsprong grootendeels ver-

schuldigd aan Mr. DE Roo van Westmaas, te Velp. Toen

ik in den vorigen zomer weder eenigen tijd mij daar ophield ,

was ik meermalen getuige van al de moeite en zorgen, door

mijnen vriend aan het opkweeken en onderzoeken van de Cyn-

thia, op zijn bekoorlijk Daalhuizen, besteed. Wij gaf mij de

meeste voorwerpen voor mijn anatomisch onderzoek. Ik vol-

doe gaarne aan zijn verlangen, om het volgende ie voegen bij

het belangrijke stuk van hem en van den heer N. H. pr

GraaF, te Leiden. Aan de vriendelijkheid van den evenge-

noemden heb ik de kleinste rupsen te danken.

Mijne mededeeling maakt geene aanspraak op volledigheid.

Al ware het getal van beschikbare voorwerpen grooter ge-

weest, en al. had ik meer tijd aan dit onderzoek kunnen be-

steden, toch zou het mijn plan niet geweest zijn van de

Cynthia eene meer volledige anatomie te geven. Ik bepaal

mij thans bij de rups en meest bij hare spintuigen. Van an-

161

dere organen spreek ik minder opzettelijk. Zooveel mij noo-

dig voorkomt , zal ik eenige vergelijking maken met hetgeen

mij van Bombyx Mort en Bombyx Pini bekend is. Geen

van beiden heb ik zelf ontleed, maar men weet dat van

MarricHt tot heden de gewone zijdeworm vele anatomen

heeft bezig gehouden en zelfs pathologische praeparaten van

haar niet ontbreken, De 2. Pini vond eenen uitstekenden

entleder in Suckow. Daarenboven kon ik gebruik maken van

de schoone collectie praeparaten van B. Mori, in alle levens-

toestanden , door onzen voortreffelijken SCHUBäRT vervaar-

digd, en thans de eigendom van het Akademisch Museum te

Groningen !).

Men vroeg mij, %f het ontleedkundig onderzoek van deze

diertjes eenige waarde heeft voor den industrieel en of men,

onder anderen, uit de kennis aan de spintuigen tot de zijde-

productie zou mogen besluiten. Ik meen, dat de anatomische

kennis noode een toegepast nut zal betoonen, tenzij er onder

de Cynthia's ziekte mogt uitbreken, want dat men noch uit

den omvang noch uit het gewigt van organen alléén besluiten

kan tot de hoeveelheid van hun product. Geen grondig oor-

deel van veranderingen, door krankheid in het organismus

veroorzaakt, is mogelijk zonder voorafgaande kennis van het

gezonde zamenstel. Twee gelijke organen kunnen eene zeer

verschillende hoeveelheid stofs voortbrengen en uitwerpen,

naarmate zij onder verschillende omstandigheden verkeeren ,

aan andere invloeden onderhevig zijn. Een kleiner orgaan pro-

duceert soms meer, dan een groot, en een orgaan behoeft

geene verandering van de quantiteit van zijn weefsel te onder-

gaan, om nu eens meer, dan minder stof af te scheiden. De-

1) Zie dit Tijdschrift 1861 bl. 48. Handelingen der Ned. Ent. Ver. I.

bl. 2 en Dr. VERLOREN, Levensschets van T. D. Scausärt, bl. 9. Utr.

1854. Mogt toch Dr. VERLOREN spoedig voldoen aan veler wensch, om de

uitmuntende teekeningen van ScauBärt, met een tekst, uit zijne aantee-

keningen geput, in het licht te geven. Hoe belangrijk waren zijne waar-

nemingen over ingewandswormen en Hydrophilus. Verg. VERLOREN, p. 25.

162

zelfde traanklier van den mensch levert plotseling , bij aandoe-

ningen, vele malen meer vochts, dan weinige oogenblikken

vroeger. Ik haast mi echter, te herinneren, dat de rupsen

zeker aan minder zenuwinvloeden zullen onderhevig zijn, dan

wij.

Beschouwen wij de spintuigen zoowel op zich zelve als in

hunne ligging in het ligchaam des diers. Gemakkelijker zal

men zich van een en ander eene goede voorstelling maken, als

wij hierbij wijzen op de naauwkeurige afbeeldingen van mijne

praeparaten door den amanuensis S. BERGHUIS vervaardigd.

Fig. 1 en 2 zijn spintuigen van eene ‘ups, die nog niet

gesponnen heeft, doch waarschijnlijk niet ver van den spintijd

verwijderd was. De gelegenheid heeft mij ontbroken een voor-

werp te onderzoeken, dat op het punt was van te zullen spin-

nen of er pas mee begonnen had.

Het beneden gedeelte, a—6, toont de kronkelingen van

het orgaan zoo als zij, zeer in een gewrongen, in de rups la-

gen, het bovenste tot aan den kop, e, is een weinigje uit-

gerekt. Het ontlastings kanaal, dat wij eenvoudig de buis zul-

len noemen , e—c', is niet regt, maar heeft eenige ludsvor-

mige bogten. Het benedenste , blinde uiteinde van het orgaan is

in fig. 1 niet zigtbaar. Dit gedeelte loopt terstond, fig. 2, in

het uitgerekte orgaan bij g in het oog. Tot / is het spintuig

iets dunner, dan het opvolgende gedeelte tot omstreeks e , ter-

wij! aan de dunnere top d de buis ontstaat Als wi) alle bog-

ten konden regt buigen !), dan zou de spintoestel ten minsten

viermalen de lengte van de rups bedragen.

4) Men kan dit niet doen met voorwerpen, die eenigen tijd op spiritus

bewaard zijn. Ik wilde tot vergelijking de spintuigen van eenige rupsen

van B. Mori praepareeren, doch deze waren na een langer vertoef in spiri-

tus onbruikbaar , omdat de tot cene digte broze massa gestolde inhoud elke

aanraking onmogelijk maakte.

PISS:

—— — NEN en

A we Ma

OM > MR? pe

Su x D, ie I N th = ie

AD à L YAM N NL 7

IA NAS

NN ca EEE

x. AN en, =.

AAN ART >

è a Ser A.

wen De.

Cynthia.

Saturnia

163

Benige rupsjes van de tweede generatie van 1861, van DE

Roo ontvangen , waren 30—32 strepen lang. Deze maat is zeker

door de bewaring in spiritus verkort, doch past op individuén

na de derde vervelling. Fig. 3 toont de beide spintuigen van

elkander gescheiden aan. De grens tusschen de buis en het eerst-

volgende gedeelte is uitwendig moeijelijk te bepalen. Er is nog

veel minder verschil van dikte waarneembaar tusschen het be-

nedeneinde en het middelste gedeelte van den toestel. Zij

zijn eenigzins uitgerekt, vooral x, maar op natuurlijke grootte,

voorgesteld. Later kom ik op eene schijnbaar langere buis te-

rug (bl. 167.) Een viertal, eveneens van eene tweede genera-

tie, verstrekte mi) DE GRAAF. Zij waren reeds tweemalen ver-

veld en hadden nog slechts de lengte van 15—17 strepen be-

reikt. Zij zijn wankleurig en inwendig vrij week. Intusschen

heb ik de spintuigen volledig kunnen praepareeren , zoo als

zij wat uitgerekten op dubbelde lengte zijn afgebeeld in Fig. 4.

De buis is betrekkelijk kort, het midden iets dikker dan het

lagere en blinde einde. De geheele lengte mag veilig op

ruim tweemaal die van het diertje geschat worden. Er is tus-

schen aile onderdeelen minder verschil, dan later.

Jongere rupsjes dan deze heb ik tot mijn spijt niet ter ont-

leding gehad. Ik stel niet alleen belang in het anatomische

zamenstel van pas geboren rupsjes, maar ook in een micros-

copisch en scheikundig onderzoek van de eerste spindraden.

Beschouwen wij Fig. 5 en 6, dan zal de ligging der spin-

tuigen duidelijk worden, waarbij wij tevens een blik werpen

op andere hier in het oog vallende organen. Vooraf zij opge-

merkt, dat fig. 5 niet eene S. Cynthia voorstelt, maar &.

arrindia , die ik aan DE Roo verschuldigd ben. Ik laat aan

de systematici over, om uit te maken, of zij eene varieteit

van de eerstgenoemde , dan wel eene species zij. Het anato-

misch onderzoek gaf mij geen verschil te kennen , dat in deze

quaestie van eenige beteekenis zou kunnen wezen. Ik bezat

slechts één individu, lang 40 strepen.

Door twee flanksneden is het geheele rugvlak weggenomen

12°

164

om de organen in de natnurlijke ligging te kunnen houden

Doet men slechts ééne snede in het midden van den rug en

buigt men de huid zijdelings, dan worden, onder anderen, de

spintuigen verplaatst en komen deels naast het spijskanaal te

liggen. Zoo is b. v. de toestand in Cuvier, Règne Animal,

Insectes Pl. 150, fig. 1, van B. Mori, waarop ik terug

kom. Wij zien nu, fig. 5, achter den kop en eersten ring

den korten slokdarm , voorts de maag en darm. Tusschen de

spintuigen liggen twee lange, kronkelende ludsen van de urin-

vaten (vaisseaux biliaires Cuw, U. L), die zich verliezen

boven den wijden endeldam. Het ongeveer één vierde, voor-

ste gedeelte van de maag en de slokdarm liggen bloot, maar

dan beginnen zich wederzijds bogten van de spintuigen te

vertoonen , die achterwaarts in grootte en ingewikkeldheid toe-

nemen, zoo als reeds uit fig. 1 en 3 was gebleken. Maar nu

wordt het duidelijk dat de bogten van elk spintuig zich zóó

tegen den maagwand als aansluiten, dat een gedeelte hier,

d. i. op den rug, het andere gedeelte aan de buikzijde

zich bevindt. Alleen de buis en het voorste gedeelte van

elk spintuig ligt onder de slokdarm en maag geheel verbor-

gen.

Ten opzigte van de laatstgenoemde gedeelten , die natuurlijk

in het oog vallen, als men de buikvlakte wegneemt (fig. 6),

is het noodig op te merken, dat de kronkels elkaar allengs

wel naderen , maar niet raken, en dat de buizen steeds bogtig

zijn en dikwerf ware ludsen vormen. Fig. 1, 2, 3 en 6.

De laatste figuur doet de ware ligging kennen; de buizen ma-

ken niet slechts belangrijke bogten , maar kruissen elkaar schijn-

baar, zoodat men in den waan gebragt kan worden, dat de

buis der regter spinklier links en de linksche regts in den kop

komt *). Geen enkele maal heb ik de buizen regt zien loo-

1) In eene Surinaamsche rups, waarvan ik de naam der kapel nog niet

heb kunnen opsporen, vind ik de lange buizen huitengemeen sterk door

elkaar geslingerd.

165

pen, veelmin paralel aan elkaar, zoo als onder anderen REAY-

Mur van 2. Mori beweert !). Doch ook bij deze soort is

het zoo niet, zoo als mij blijkt uit praeparaten van ScHU-

BäRT.

Behalve dat ik de zenuwstreng van andere individuën af-

zonderlijk heb gepraepareerd , legde ik haar hier op den buik-

wand, in natuurlijke rigting, bloot. De hersenknoop bleef

in den kop verborgen ; onder den slokdarm ontwaart men den

eersten knoop onduidelijk, doch de overige elf, waarvan de

beide achtersten, zoo als gewoonlijk , bijna in een smelten, lig-

gen duidelijk voor oogen. Ik vond de knoopen op dezen leef-

tijd betrekkelijk grooter, dan in de grootste door mij ontlede

rupsen. Dit individu behoorde tot die van de tweede genera-

tie van DE Roo.

Er rest mij nog een woord te zeggen van eene rups, die

door DE Roo in spiritus gedood werd, toen zij weldra zou

verpoppen. Zij was dik, ineengekrompen , met diepe huid-

plooijen , zoo als nog gezien kan worden aan den omtrek van

fig. 7. Het buikvlak werd weggenomen. Eene vrij groote

massa, vlokkig-gestold , kleurloos zoogenaamd vet vertoonde

zich op en tusschen de organen. De inkrimping der organen

openbaart zich reeds duidelijk aan de maag , waarop onregel-

matige insnoeringen en sterker gezwollen dwarsche vezelban-

den zich vertoonen. Maar bijzondere aandacht verdienen de

buizen der spintuigen. Zij schijnen langer geworden te zijn,

vormen diep neerdalende ludsen (fig. 7 4.) en slingeren zich

kopwaarts zóó door elkaar , dat men meenen zou, dat de bui-

zen eindigen aan de tegenovergestelde zijde van hare spin-

klieren. Het is mij echter gebleken, dat zij op de gewone

wijze in den kop eindigen. De dikkere gedeelten van de spin-

tuigen zijn blijkbaar verkort of liever meer door een gewron-

gen. Uit de gezwollenheid zou men mogen vermoeden , dat

1) Mémoires, Tom. I. p. 147. Pl. 5. fig. 2. De overige figuren op deze

Plaat zijn ook niet naauwkeurig. Ook die van Röser laat te wenschen over.

166

het spinsel van het cocon nog niet voltooid was, maar volko-

men zeker is dit niet. Hoe dit zij, de waarneming van ons

individu, dat wij met geene anderen hebben kunnen vergelij-

ken wegens gebrek aan meer voorwerpen , geeft mij toch aan-

leiding bij een gewigtig punt van de metamorphose stil te

staan. Ik bedoel de vraag , wat wordt er van de spintuigen ,

als de rups-leeftijd ophoudt? Noch poppen noch vlinders

spinnen. Zullen er andere organen van gevormd worden,

dienstig voor nieuwe levensverrigtingen of zullen zij geheel

verkwijnen of verdwijnen? Rösrr zegt het van de 3. Mori

eigenlijk niet te weten, maar aangezien Marpien1 de spinva-

ten in de pop nog yond, komt het hem »niet onwaarschijn-

» lijk voor, dat ze in het mannetje de zaadvaten, in het wijfje

» de eijerstokken uitmaken ”’ !). Niemand echter zal dit aan-

nemen, niet alleen omdat het op geene enkele waarneming

berust, maar ook omdat men kwalijk kan stellen, dat het

zaadvocht of de eitjes uit den mond zouden geloosd worden,

of dat de spinbuizen gesloten zullen worden en het blinde

einde zich achterwaarts zal openen en verlengen tot den teel-

toestel. Marrrent heeft ook geen de minste aanleiding tot

die vreemde stelling gegeven. Hij zegt niets, dan in énferto-

re ventre adhuc superest vestigium sericorum intestinulo-

rum, si praccipue flavo scatent succo. En te minder kan

hij aan die zonderlinge metamorphose gedacht hebben, als wij

opmerken , dat hij reeds bij de rups meldt, festes ampliores

redduntur eorumque vasculum patentius redditur ?).

. Men weet, dat bij hooger georganiseerde dieren organen of

inkrimpen en onwerkzaam worden of verdwijnen. Er is a priori

niets tegen de vooronderstelling, dat het ook in de lagere ge-

beuren kan, maar de vraag is of er stellige waarnemingen

1) Insecten, DI. III, bl. 90. $ 21.

2) Dissért. de Bombice p. 27 et 25. Opp. omnia. Lond. 1686. fol. Ook

SCHUBAERT lag de beginsels van de generatic-organcn in rupsen van 2B, Mors

bloot , te gelijk met spintuigen.

167

zijn die haar tot wetenschappelijke waarheid verheffen ; en wel

in zake der spintuigen. Ik zal Suckow laten antwoorden uit

zijne voortreffelijke » Der Fichtenspinner”’ *). Ten tijde,

zegt hij, dat de pop door een wormsgewijze beweging de

rupsheid afstroopt , ziet men op het oogenblik , dat de kop zich

ontbolstert, vier witte taaije draden (Tab. VIII. fig. 43 a.),

die ten slotte, als de rupsheid van het ligchaam afglijdt, los

liggen. Twee van hen zijn dik en bestaan uit het laatste con-

tentum der spinvaten , de twee anderen daarentegen zijn haar-

fijn en komen van het voorste gedeelte der speekselvaten. Is

de verpopping voltooid, dan hebben de spintuigen hunne ver-

rigting volbragt en liggen als verslapte steeds meer doorschij-

nend wordende buizen op de vetligchamen, tot dat zij in de

tweede week van het popleven zoo zeer beginnen te verdwij-

nen , dat men ze in de derde en vierde week te vergeefs zoekt

en zij geheel opgelost schijnen te zijn. Zijne Tab. IL fig. 1

tot 5. stelt de veranderingen der spintuigen in de rups van

volwassen tot popworden voor, terwijl fig. 6 tot 8 nog draad-

vormige overblijfselen in de pop doen zien, die in fig. 9 geheel

zijn verdwenen.

Na deze mededeeling kan men niet twijfelen, of MaLpiGHI

heeft zeer goed waargenomen, want hij zag de overblijfselen

der spintuigen duidelijker als zij nog geel waren, zeker door

een weinig overgebleven spinvocht of inbibitie der wanden door

hetzelve , terwijl de waarneming in andere (oudere?) poppen

hem moeilijker viel.

Boven heb ik gezegd, dat de buizen der spintuigen langer

schenen te zijn geworden (fig. 7.) en ik deed dit met opzet.

Het komt mij namelijk vrij zeker voor, dat wij hier eigenlijk

1) Anat.-Physiol. Unters. der Insekten und Krustenthiere I. s. 29. Het

delb. 1818. Verg. Henotp, Entwickelungsgeschichte der Schmetterlinge,

s. 47. § 53. Hij had te doen met het koolwitje, wier rups geen cocon

maakt en slechts weinig spinvocht bezigt, om cen ophangpunt en gordeltje

te spinnen,

168

niet of weinig verlenging van de lozingskanalen voor oogen

hebben, maar dat reeds het voorste gedeelte van de dikkere

kronkels (fig. 2 d tot e) zijn inhoud mist en zeer vernaauwd

is. Ik kon echter mijn onderzoek in deze rigting niet vervol-

gen wegens gemis aan voorwerpen. De praeparaten van ScHu-

Birt leeren ons, dat in »eene rups, de huid afstroopende

» ter verpopping, de spinvaten nog niet geheel geledigd zijn ”

(B. Mori n°. 80.), maar toch in eene ingesponnen rups

(n°. 78.), die gelijk gesteld kan worden met ons voorwerp

(fig. 7.), gelijksoortige schijnbare verlenging van de spinbui-

zen zigtbaar is en ook de dikste gedeelten van de spintuigen

zeer zijn ingekrompen. In eene pop (n°. 82.) vond hy » het

» regtsche spinvat nog vrij sterk gevuld’’, zoodat weerzijds de

toestand van het spintuig niet gelyk was. In zijn n°. 85 en

84 zijn »de spinvaten nog min of meer gevuld, doch reeds

» gedeeltelijk opgelost.’” Men ziet hoe naauwkeurig onze Schu-

BäRT ook dit punt onderzocht. Ik zal hier nog eene waar-

neming inlasschen ten voorbeelde hoe goed hij inzag langs

welken weg de oplossing van vraagstukken over levensverrig-

tingen te verkrijgen kan zijn. Men vindt twee rupsen in één

spinsel *) en vraagt, is het cocon het werk van ééne of van

beide? Op goede gronden zou men mogen aannemen, dat

beide zullen gesponnen hebben , maar zeker is men er niet

yan, als men het niet gezien heeft. Dit is echter niet ge-

schied, van waar nu zekerheid te krijgen ? ScHuBäRT opent

beide rupsen en vindt » de spinvaten in beide zeer ontle-

digd ,” zoodat beide tot vervaardiging van het spinsel hebben

bijgedragen. (Praep. n°. 88).

Ik zal over de pop in geene bijzonderheden treden , omdat

ik slechts twee voorwerpen ter beschikking had, waarvan het

een bleek voor geen naauwkeurig inwendig onderzoek vatbaar

4) Marricnr spseckt er reeds van L. L p. 25 en beeldt de cocon af

Tab. VII. fig. 5.

169

te wezen. Het ander was, naar opgave van DE Roo, nabij

het tijdstip van te zullen uitkomen. Ik vond dit bevestigd.

De nog wel niet ontlokene, maar toch geheel gevormde vlin-

der, die ik in de pophuid vond, kon geen ander zamenstel

hebben , dan een pas ontbolsterd individu ; het popleven had

zijn einde bereikt.

Van vlinders, die in spiritus gedood waren, was ik door de

goedheid van DE Roo zeer goed voorzien, doch ik wensch de

uitkomsten van mijn onderzoek niet mee te deelen, dan na ver-

gelijking met eenige versche voorwerpen. Dit wordt volstrekt

vereischt voor sommige punten, die met de voortteeling en

vooral met de gesteldheid der eijeren in verband staan. Men

weet dat onze LEEUWENHOEK eijeren van 2. Mori onderzocht

en om ze in verschillende tijdperken te kunnen onderzoeken

bij zich droeg. En inderdaad is deze koestering niet verwer-

pelijk voor proeven , ja welligt niet in het praktische leven !).

Op eene zaak wensch ik nog, in het belang der weten-

schap , de aandacht te vestigen niet slechts van hen, die deze

of gene soort van zijderupsen voeden, maar van allen, die

vlinders kweeken uit poppen, die in cocons leven, hetzij deze

geheel van spinsel of van andere stoffen vervaardigd zijn. Ik

wensch , dat allen naauwkeurig de binnenzijde van de cocons

nazien , of er ook eitjes door de vlinders gelegd zijn, voor en

aleer zij hare holen verlaten. Vindt men eitjes, dan is het

1) Zie LEEUWENHOEK , Ontdekte Onzigtbaarheden , Leiden 1696. Vervolg der

brieven bl. 56 en 57. Verg. Marriegius L. 1. p. 3. Ik voeg er bij, dat om

de citjes van §. Cynthia in cene gelijkmatige temperatuur te houden en uit

te broeden de methode, om ze in een doosje op de borst bij zich te dra-

gen, reeds met een gunstigen uitslag is beproefd. Of het trèduo foemina-

rum sinu fotum (ovum) Matpicait reeds beproefd is, of wel het voorbeeld

is gevolgd van Mevrouw LEEUWENHOEK, »die haar seer warm kleed ,” durf

ik niet verzekeren.

170

van belang zorgvuldig waar te nemen, of zij en hoe vele er

van uitkomen , want dan heeft men te doen met une mere

vierge en met oeufs parthénogénésiques , zoo als BARTHE-

LEMY zich uitdrukt. Zijn stuk !) en de omstandigheid dat bij

het kweeken van gewone zijwormen het vinden van eitjes in

de cocons niet zoo geheel vreemd schijnt, brengen mij tot

het uiten van bovenstaanden wensch. In de collectie Scuu-

BäRT vind ik (n°. 2.) » eijeren door den vlinder gelegd binnen

»tegen het spinsel, waaruit hij niet kon te voorschijn ko-

»men.’’ Een verder onderzoek heeft er niet plaats gehad,

maar mannelijke bevruchting was hier onmogelijk. Zou men

nu niet een aantal cocons, voor generatie-proeven , zoo kun-

nen omhullen, dat de kapel er niet uit kan komen, om haar

te dwingen onbevruchte eitjes te leggen? Vindt men dit niet

noodig , dan volge men BARTRÉLENY, die zich gedurende drie

jaren bezig hield met het onderzoek van het vraagstuk der

voortbrenging van rupsen uit onbevruchte eitjes. Hoewel hij

op anatomische gronden de mogelijkheid van bevruchting tuss

schen larven , door ConsTANT DE CASTELET aangenomen , ont-

kent, voedde hij toch, om volkomen zeker te zijn, elke rups

geïsoleerd op. De cocons werden eveneens afzonderlijk be-

waard en menig wijfje legde eitjes zonder uit het doosje te

zijn geweest. De eitjes van eene maagd bleven langer geel,

dan bevruchte; dikwerf worden zij eerst na vijf of zes dagen

erijs en blijven steeds lichter. Er komen zoowel wijfjes als

mannetjes uit, dus niet als bij de bijën steeds mannetjes.

Het betrekkelijke getal oeufs parthénogénésiques verschilt zeer.

In 1857 vond hi binnen in een cocon bijna alle eitjes vrucht-

baar, » maar dit feit is buitengemeen zeldzaam, men vindt

zeer dikwijls alle eitjes steriel.’’ Het meest levert een volko-

mene leg slechts twee of drie vruchtbare eitjes op. De indi-

1) Etudes sur la Parthenogenese, in Ann. d, Sc. nat. Ame Série XI,

p. 307 suiv. 1859,

174

viduen , uit maagdeneitjes voortgekomen, waren even welge-

vormd en sterk, als die een’ vader hadden. De tweede of

herfst-generatie van B. Mort leverde aan BARTHÉLEMY nooit

maagdelijke vruchtbare eijeren op. — Ik laat mij hier niet in

met zijne theoretische beschouwingen.

Ik veroorloof mij, nog te berinneren aan de belangrijke

waarneming van mijn vriend J. J. Bruinsma, reeds in 1840

gedaan. Hij vond in de pophuiden van drie vlinders (8. Mort),

die zich geen voldoenden uitweg hadden kunnen banen, eitjes

gelegen. Zoo ooit, dan was hier eene bevruchting volstrekt

onmogelijk ; te belangrijker zal het zijn, in ’t vervolg ook der-

gelijke voorwerpen in verband met de parthenogenesis naauw-

keurig gade te slaan 1).

1) Zie Buitengewone afwijkingen bij de gedaanteverwisseling der Zijde-

wormen; in het Tijdschr. voor Nat. Hist. en Physiol. VIL p. 270. Een van

de bedoelde voorwerpen berust thans, in spiritus bewaard, in het Museum van

de Groninger Academie.

AANTEEKENINGEN OVER INLANDSCHE

Bab 1 DO Pee Br A

DOOR

P. C. T. SNELLEN.

Ik neem de vrijheid uit mijne aanteekeningen over onze Lepi-

doptera het onderstaande medetedeelen. Het heeft vooral betrek-

king op die soorten, welke alleen door de heeren Havelaar en Ver

Huell als inlandsch zijn opgegeven en over welker indigeniteit ik

wel eens twijfel heb hooren opperen. De bevestiging van haar

voorkomen in Nederland heb ik daarvan geregeld medegedeeld ,

voor zoo ver mij zulks is gebleken, waardoor het getal dier twij-

felachtige soorten zeer is verminderd. Voorts heb ik hierbij ge-

voegd opgaven omtrent het voorkomen van zeldzame soorten,

en ook van de meer algemeene uit provincien, waar men

die nog niet had aangetroffen, hoofdzakelijk de provincien

Zuid-Holland , Overijssel en Noord-Brabant, ten einde zoo

doende het beeld onzer vlinder-fauna meer en meer te volma-

ken. Ik hoop dat mijne mededeelingen mogen strekken tot

aanmoediging onzer Lepidopterologen om hun onderzoek thans

vooral te rigten naar die soorten , waaromtrent ons de gewenschte

bevestiging nog ontbreekt. Bij het doorloopen der lijsten, in de

Bouwstoffen voor eene Fauna van Nederland bekend gemaakt,

zullen deze hun wel in de oogen vallen , waarom ik mij ont-

houde van ze hier optegeven.

NG.

62a

79a

175

(Bouwst. I. p. 1, 217) en 1@ Bouwst. II. 144) —-

Papilio Machaon L., die anders zeer spaarzaam in

Zuidholland voorkomt, was in de warme jaren 1858

en 1859 vrij talrijk te vinden, doch is sedert weder

bijna verdwenen.

Colias Edusa F. — Ook in Overijssel gevangen tus-

schen Zwolle en Kampen door den heer Schoonhoven.

Colias Hyale L. — Mede in de bovengenoemde war-

me jaren veel gemeener dan anders.

Argynnis Lathonia L. — Vliegt reeds in het be-

begin van April.

Argynnis Euphrosyne L. — Ook bij Vorden in

Gelderland in Mei gevangen.

Hesperia Lineola 0. — Mede in Overijssel.

» Malvarum 0. — Van deze soort alleen

door de opgaven van de heeren Havelaar en Ver Huell

als inlandsch bekend, heeft de heer Backer te Oos-

terbeek in Augustus rups en vlinder gevangen, en

ik in September de rups bij Rotterdam.

Sesia mutillaeformis Lasp. — Is gevonden door

Dr. van Medembach de Rooy te Nykerk , door den

heer van Eyndhoven te Zutphen en door den heer

Backer Jr. te Oosterbeek uit de rups, die in appel-

boomen leeft , gekweekt. >

Sesia apiformis L. — Ook in Overijssel en Noord-

brabant ; schijnt dus door het geheele land verspreid

te zijn.

Sphinx Convolvuli L. — Even als P. Machaon L. en

Hyale L. en waarschijnlijk door dezelfde oorzaak,

in den herfst van 1858 en 1859 overal te vinden

geweest.

Zygaena Trifolii Esp. — Den Isten Julij 1857 tal-

rijk bij Wijhe in Overijssel, en den 4den bij Groenlo

in Gelderland, zoowel de type als de var. Glyeyr-

rhizae Hübn.

Ne.

108

128

145

1734

174

Procris Statices L. — In Junij 1857 bij Amster-

dam , op cene zeer moerassige weide.

Emydia grammica L. — Ook in Overijssel, bij

Zwolle door den heer Schoonhoven gevangen.

Arclia fuliginosa L. — Ook in Overijssel.

Gastropacha Dumeti L. — Uit de omstreken van

Nymegen door den heer Backer te Oosterbeek ont-

vangen.

Lasiocampa Pint L. — Door den heer Breukelman

zijn bij Arnhem eenige exemplaren der rups gevon-

den, en een vlinder door den heer Schoonhoven bij

Hattem , welk laatste feit, door de zoo veel noorde-

lijker ligging der vangplaats , belangrijk is.

Lasiocampa Pruni L. — De heeren de Graaf te

Leiden bezitten een stuk, dat bij Wassenaar gevon-

den is. Van deze soort was tot dus verre niet be-

kend dat zij in Zuid-Holland voorkwam.

Lasiocampa Populifolia F. — Bij Dalfsen in Over-

ijssel gevonden.

Zeuzera Aesculi L. — Ook in Overijssel, bij Zwol-

le, door den heer Schoonhoven gevonden.

Zeuzera drundinis Hübn. — Verscheidene exem-

plaren van dezen zeldzamen vlinder zijn door den

weleerw. heer I. M. van der Stoot te Roelofarends-

veen gevangen.

Psyche graminella W.V. — Uit zakken in de om-

streken van Arnhem gevonden , zijn sedert de opgave

(in not.) op p. 241 van het eerste deel der Bouw-

stoffen , enkele malen de vlinders gekweekt.

Notodonta Dodonaea W.V. — Eene varieteit, als

die welke Herrich-Schäffer in zijne Syst. Bearb.

der Schmett. von Europa Deel II. Bombyces Fig. 75,

afbeeldt , is door den heer Schoonhoven bij Zwolle

gevangen, en daardoor tevens een nieuw bewijs voor

de indigeniteit van deze soort gewonnen,

N°.

182

197

205

207

225a

229a

175

Cymatophora xanthoceros F. — Bij Zwolle, in

Overijssel, en in Gelderland door mij in de maand

Mei gevonden.

Cymatophora flavicornis L. — Komt ook in Noord-

Brabant voor, waar ik de rupsen in Junij volwassen

tusschen aan elkander gesponnen bladeren van ber-

ken vond.

Diphthera Orion Esp. — Ook in Overijssel.

Rusina tenebrosa Hübn. — Herhaaldelijk door den

heer Brak bij Haarlem gevangen als vlinder in Junij

en door den heer Fransen en mij bij ’s Gravenhage

als rups — altoos aan den duinkant.

Cerigo texta Esp. — Eenige malen gekweekt uit

rupsen, die van September tot Februarij aan den

duinkant bij ’s Gravenhage op gras gevonden waren

en met die plant werden gekweekt.

Noctua Sigma W. V. — Enkele exemplaren zijn

bij Oosterbeek in Junij en Julij (maar in de laatst-

genoemde maand afgevlogen) gevangen.

Agrotis saucia Hübn. — Van deze, alleen door de

opgave van den heer Ver Huell als inlandsch bekende

soort, zijn door de heeren Brak, Dr. van Medem-

bach de Rooy, en Backer, te Amsterdam, Nykerk ,

en Oosterbeek eenige exemplaren gevangen.

Agrotis corticea W. V. — Herhaaldelijk in ’t laatst

van Junij gevangen , door onderscheidene Entomolo-

gen , in de provincie Gelderland.

Agrotis Obelisca W. V. — Nadere onderzoekingen

hebben doen blijken, dat deze soort, aan welker

indigeniteit de heer de Graaf nog twijfelde (zie de

noot op p. 253 van het 1ste deel der Bouwstoffen)

inderdaad inlandsch is. Zij is evenwel tot dus verre

alleen in het zuidoosten onzes vaderlands gevon-

den, en wel bij Oosterbeek door de beide heeren

Backer.

176

N°.237 Agrotis fumosa F. — Herhaaldelijk door de heeren

>»

24la

291

J. M. van der Stoot en C. Brak bij Roelofarends-

veen , en Amsterdam gevangen.

Luperina Cespitis W. V. — Ook bij Oosterbeek ,

door de heeren Backer.

Luperina sublustris Esp. — De heer de Graaf twij-

felde er aan (zie de noot op p. 255 van deel I. der

Bouwstolfen) of deze wel eene goede soort was. Het

vangen van een aantal exemplaren heeft intusschen

deze duisterheid voor lang weggenomen en bewezen ,

dat Lithoxylea W. V., en Sublustris Esp. , twee

zeer goed te onderscheiden species zijn. De eerstge-

noemde is op onderscheidene plaatsen in ons land

gevangen, de tweede evenwel tot dus verre slechts

langs den duinkant.

Luperina gemina Hübn. — Onderscheidene malen

bij ’s Gravenhage en Wassenaar aan den duinkant

als rups gevonden in April.

Luperina Leucostigma Hübn. — Herhaaldelijk op

moerassige plaatsen der provincien Zuid- en Noord-

Holland gevangen , in Augustus.

Luperina nictitans L. — Eenige malen door den

heer C. Brak bij Amsterdam gevangen.

Hadena suasa W. V. — Dikwijls bij Amsterdam

door den heer Brak gevangen, en eens door mij

in Julij bij Rotterdam.

Hadena dentina W. V. — Ook in Overijssel.

Polia flavicincta W. V. — Bij Zwolle in Sept.

meermalen door den heer Schoonhoven, en bij Rot-

terdam in dezelfde maand door den heer Fransen.

Leucania albipuncta W.V. — Is stellig inlandsch ;

de heer Backer Jr. toonde mij een exemplaar bij

Oosterbeek gevangen.

Leucania Bathyerga Freyer. — Deze soort, door

den heer de Graaf als twijfelachtig opgenomen, is

N°.

305

177

siellig inlandsch. Ik zag eenige gave exemplaren ,

die bij Nykerk en Amsterdam door de heeren Dr.

van Medembach de Rooy en Brak waren gevangen.

Leucania Phragmitidis Hübn. — Heb ik in het

jaar 1860 bij Rotterdam gevonden.

304 bis Nonagria Sparganit Esp. — Is ook bij Nykerk

519

gevonden door Dr. van Medembach de Rooy.

Orthosia macilenta Tr. — Bij Nykerk door Dr.

van Medembach de Rooy gevonden.

Cosmia pyralina W. NV. — Cek in Overijssel, door

den heer Schoonhoven.

Cerastis erythrocephala W. V. — Bij Nykerk en

Oosterbeek in September en wel in onderscheidene

varieteiten gevangen.

Äylina rhizolitha W. V. — Is te Nykerk in Sep-

tember door Dr. van Medembach de Rooy gevangen.

Aylina semibrunnea Haw. (dat ik nu weet de

oudste naam te zijn) — is op onderscheidene plaatsen

in ons vaderland, in September en October gevon-

den. De zeer na aan deze verwante X. socia Hfn.

(petrificata auct.) is tot dus verre nog niet in ons

land gevonden. Ook in Belgie komt de laatste nict

voor, blijkens de list der Belgische Macrolepido-

piera in de Annales de la Société Entomologi-

gue Belge 1857 enz.

Cloantha perspiciliaris L. (polyodon Clerck). —

De heeren de Graaf bezitten in hunne collectie een

voorwerp, dat bij Vorden in Gelderland is gevan-

gen.

Anarta heliaca W. V. — Hek ik nu drie jaren

achtereen bij Rotterdam gevangen, en ook in 1858

bij Eindhoven in Noordbrabant op een weiland, over

dag vliegende bij helderen zonneschijn, steeds in de

tweede helft der maand Mei.

Nr:

379

394

398

401

413a

427a

178

Heliothis armigera Hübn. — Ik bezit in mijne

collectie een voorwerp dat uit eene bij Rotterdam in

Augustus op waterpeper gevondene rups is gekweekt.

Ook heeft de heer Brak in September bij Alkmaar

een vlinder gevangen. Door deze twee feiten is het

stellig bewezen dat deze soort inlandsch is.

Erastria fuscula W. V. — Door mij in Noord-

brabant gevangen.

Phorodesma bajularia Esp. — Komt ook in Zuid-

Holland voor. Ik heb den 14 Julij 1861 een exem-

plaar uit eikenhout geklopt, aan den duinkant bij

’s Gravenhage.

Hemithea viridata L. — Bij Zundert in Noord-

Brabant twee exemplaren door mij gevangen den

18 Junij 1861.

Ennomos advenaria Esp. — Heb ik den 24 Junij

1860 talrijk bij Wolfheze in Gelderland uit bosch-

bessen (Vaccinium) opgejaagd. Ik houd het er voor

dat deze soort vooral voorkomt, waar die struik in

de provincie Gelderland veelvuldig in de bosschen

groeit,

Scodiona favillacearia Hübn. — In Gelderland bij

Nykerk door Dr. van Medembach de Rooy, bij Oos-

terbeek door de heeren Backer, en in Noord-Brabant

op de heide bij Zundert een zeer donker bestoven

2 door mij in Junij.

Macaria alternaria Hübn. — In Junij bij Wage-

ningen in Gelderland en bij Sprang in Noord-Brabant

door mij gevangen.

Boarmia sociaria Hübn. — Van deze soort, in de

eerste lijst onzer inlandsche Geometrae als inlandsch

opgegeven op gezag der heeren Havelaar en Ver-

Huell, doch sedert niet meer vermeld, zijn door den

heer Breukelman in de bosschen bij Roozendaal in

Gelderland , eenige exemplaren gevangen, naar ik meen

N°.

471

499a

529a

546

550

562

963

179

in Junij. Ook heeft de heer Backer Jr. haar bij Oos-

terbeek aangetroffen. .

Eubolia coarctata Hübn. — Mede alleen op gezag

van den heer Ver Huell als inlandsch opgenomen, heb

ik in de laatste dagen van Mei 1861 talrijk op de Ve-

luwe gevangen.

Eupitheeia nanata Hibn. — Vliegt ook in Mei op

de heide bij Wolfheze, en in dezelfde maand ook

in Noord-Brabant.

(met?) Zupithecia pumilata Wübn. — Is stellig in-

landsch en ook bij Oosterbeek door den heer Backer

gevangen.

Chesias obliquata Hübn. — Ook in Groningen door

den heer de Gavere gevangen.

Cidaria achatinata Hübn. — In Overijssel bij

Raalte door mij gevangen.

Cidaria populata L. — Ook bij Amsterdam door

den heer Brak gevangen.

Cidaria ruptata Hibn. — In Noord-Brabant bij

Breda tegen eiken in Junij.

Melanippe rivulata Hübn. — In Groningen door

den heer de Gavere en in Noord-Brabant door mij

gevangen.

Melanippe rivata Hübn. — In Gelderland bij Ny-

kerk door Dr. van Medembach de Rooy, en bij

Eindhoven in Noord-Brabant door mij gevangen.

Cabera strigillaria Esp. — Door de heeren Breu-

kelman en Backer en door mij herhaaldelijk in de

omstreken van Arnhem gevangen in de maand Juni].

Ephyra pendularia L. — Ook in Noord-Brabant.

Acidalia albulata W. V. — Ook in Overijssel.

Acidalia candidata W. V. — De heer de Graaf

teekent op p. 203 van het tweede deel der Bouw-

stoffen aan, dat deze soort uit de rij der inlandsche

soorten moet wegvallen. Daar ik evenwel sedert dien

13*

180

tijd exemplaren heb gezien die bij Oosterbeek ge-

vangen zijn, dient zij er weder in geplaatst te wor-

den.

N°, 566 Acidalia remutata Hübn. — In Overijssel bij De-

venter en Zwolle door mij gevangen, in de laatste

dagen van Mei en in de laatste week van Junij.

» 57la Sthanelia hippocastanaria Hübn. — Door de hee-

ren Backer en mij in de maand Juli) op de heide

bij Wolfheze gevangen.

181

BIJDRAGE TOT DE KENNIS

VAN HET VLINDERGESLACHT

ADOTTA S;

DOOR

8. 6. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN

Het geslacht Adolias werd door Boisduval uit de familie

der Nymphalidae afgezonderd , doch bevatte bij hem, zoo als

ook in de lijst, welke Doubleday in 1844 opmaakte van de

Lepidoptera diurna in het Britsch Museum aanwezig , nog be-

halve de Oost-Indische soorten, die allen in vleugelvorm en

beloop van aderen overeenstemmen , eenige Africaansche soor-

ten , welke door ingebogen buitenrand van de voorvleugels en

gesloten discoidaal cel eenige afwijking van den typus vertoon

nen. Deze laatste soorten werden in Sept. 1850 door Double-

day en Westwood van de Oost-Indischen afgescheiden en of-

schoon zij onderling vrij veel punten van verschil opleverden ,

onder den naam van Marma tot een genus vereenigd. Daar-

bij werd het geslacht Adolias , nu nader beperkt, ook om-

standig beschreven.

In het keurige prachtwerk van laatstgenoemde schrijvers,

182

The Genera of diurnal Lepidoptera wordt het getal dez

bekende soorten van 4dolias op 25 opgegeven, waarvan 6 on-

zekere , dat wil zeggen , onvoldoend beschreven soorten, wel-

ke of met vroeger genoemden zamenvallen of misschien niet

eenmaal tot dit geslacht behooren. Zes jaren later wilde de

Engelsche Oost-Indische Compagnie een’ Catalogus uitgeven der

vlindersoorten , welke in haar Museum bewaard werden en

Frederic Moore, aan wien in zijne betrekking van Assistent-

Keeper van dat Museum, deze last werd opgedragen , besloot

de soorten van dit geslacht nader te onderzoeken en onderling

te vergelijken, en las den 5° October 1857 in de Vergadering

der Engelsche Entomologische Vereeniging , als resultaat zijner

onderzoekingen , eene Monographie van het geslacht Ædolias

voor, bevattende 52 soorten , waarvan 3 twijfelachtig.

Bij het vergelijken dezer monographie met de species, op

’s Rijks Museum te Leyden aanwezig, bleek mij al spoedig dat

Moore’s opstel , hoe verdienstelijk overigens, geenszins op den

naam van Monographie aanspraak mag maken. Daaronder toch

verstaat men vooreerst eene duidelijke uiteengezette opgave der

kenmerken, waardoor het geslacht zich van andere verwante

geslachten onderscheidt en ten andere eene beschrijving van al

de soorten, die tot op den dag van het zamenstellen der mo-

nographie in de Museën aanwezig of wel vroeger beschreven

zijn. Het eerste vereischte ontbreekt nu bij Moore geheel , en

wat het tweede betreft, heeft hij zich bepaald tot hetgeen de

Engelsche kabinetten hem opleverden, zonder naar die van

het vaste land van Europa om te zien. Geen wonder dan ook

dat zijne opgave van soorten zeer onvolledig is, ’t geen daar-

uit kan blijken dat alleen het Leidsche Museum 14 (misschien

15) soorten bevat , wier beschrijving of optelling niet bij Moore

zijn aantetreffen.

Ik heb mij voorgesteld in deze bladeren de Monographie van

Frederic Moore aantevullen en wel ten eerste door het geven

van eene omstandige beschrijving der kenmerken van het ge-

slacht , ten tweede door de mij jbekende nieuwe soorten tus-

183

schen de reeds beschrevenen in te voegen en eindelijk door

het seven van een paar aanmerkingen bij het reeds bekende,

Het lijf dezer vlinders is over het algemeen gezet en krach-

tig, waaruit men de gevolgtrekking kan opmaken dat zij snel

vliegen.

De kop is breed, draagt zeer groote ovale, kale oogen met

zeer kleine facetten en heeft nagenoeg geene kuif op het voor-

hoofd ; de lippenvoelers (palp labiales) verheffen zich even

boven het hoofd; zij bestaan uit drie leden ; het eerste is klein

en met lange haren bezet, het tweede is vier- of vijfmaal zoo

groot en met kortere, digt op een liggende haren bezet, het

derde is klein, puntig en onbehaard.

De sprieten zijn langer dan de halve voorrand des voorvleu-

gels, zeer slank , aan de basis gebogen ; zij bestaan uit meer

dan 50, misschien 40 leedjes, waarvan de twaalf laatsten eenen

stompeindigenden knop vormen.

De zuiger is niet bijzonder lang, krachtig , aan het einde

zamengedrukt.

De voorvleugels zijn driehoekig, zelden (Y) scherp toeloo-

pende aan de spits, dikwijls eenigzins ingebogen en altijd in-

geschulpt aan den buitenrand. De voorrand is zeer sterk, de

de achterrand nagenoeg niet gebogen. De subcostaal-ader ver-

deelt zich in 4 takken; de twee eersten ontspringen voor het

einde der dissoidaaleel, de derde ongeveer op de helft van

dat einde tot de vleugelspits, de vierde op ongeveer */, van de

lengte des vleugels; de eerste dwarsader (vena transversa

prima) is zeer kort, regthoekig op de subcostaal-ader geplaatst

en naauwelijks bemerkbaar , de tweede dwarsader is slechts

tweemaal zoolang en loopt naar de vleugelbasis terug. De

184

schijfcel (cellule discoidalis) is geopend door het ontbreken

van de derde dwarsader !).

, De ondervleugels zijn rond met zeer weinig uitstekende hoe-

ken, behalve de anaalhock bij eenige mannetjes. .De onder-

rand-ader is reeds bij de basis vertakt; de eerste dwarsader is

weinig gebogen en maakt slechts de basis van ader 6 uit, ge-

luk de tweede van ader 7, de derde ontbreekt, zoodat de

schijfcel ook hier geopend is ?).

Van het achterlijf valt bij de gedroogde voorwerpen niet veel

te zeggen ; het schijnt naar gelang van den thorax smal en

kort te zijn.

De voorpooten van het mannetje zijn klein en slank , rijke-

lijk, vooral aan de buitenzijde, met donsachtig haar bezet ;

hun tarsus bestaat uit een lid, dat even breed en even be-

haard is als de tibia; deze pooten zijn ware poetspooten. Die

van het wijfje zijn minder behaard en schijnen dus nog slan-

ker; de tarsus bestaat hier uit vijf leden , waarvan het eerste

een derde der lengte van de tibia bezit en de 4 volgenden ui-

terst kort zijn en alleen te herkennen aan de fijne sporen,

die de drie middelsten aan de onderzijde vertoonen.

De pooten van het tweede paar zijn de langsten; hunne

scheenen zijn aan twee zijden met eene rij scherpe doorntjes

bezet.

De scheenen der 4 achterpooten hebben allen twee vrij groo-

te doornen aan het eind. Alle tarsen zijn korter dan de schee-

nen.

Het laatste lid der vier achtertarsen draagt twee klaauwen

en eenen kring van vrij lange stijve borstelharen.

Ofschoon de rangschikking van Moore mij eenigzins zonder-

ling voorkomt en ik vooral niet begrijp , waarom de zoo af-

1) Bij Nesimachus, Dirtea, en misschien nog een paar andere soorten is

ondertusschen deze cel door cen uiterst fijn ribbetje gesloten.

2) Verklaring omtrent de gebezigde nommers van cellen en aderen kan

men vinden in de Inleiding van H. von Heinemann voor zijn werk: Die Schmet-

terlinge Deutschlands und der Schweiz (Brunswijk 1859.)

185

wijkend gekleurde , ponte Adonia en Lubentina midden tus-

schen de bruin en wit gekleurde vlinders in staan en niet lie-

ver geheel vooraan of achteraan bij Coresia en Nesimachus

geplaatst zijn , zal ik om der wille van het gemakkelijker over-

zigt , zijne verdeeling volgen, al de soorten , die het Leidsch

Museum bezit, vermelden en de onbeschrevenen naast de meest

verwante soorten plaatsen.

1. Adolias Aconthea Cram.

Cramer, Uitl. Kapellen Dall: 4..154.D. Et dall Gat

Moore Monogr. n° 1.

’s Rijks Museum bezit 4 voorwerpen, waarvan een d; allen

zijn aan de onderzijden veel bleeker gekleurd, dan de platen

in Cramer’s werk voorstellen. Deze voorwerpen zijn door den

hoogleeraar Reinwardt uit Java overgezonden.

2. Adolias Garuda Moore.

Moore Monogr. n° 5.

Een enkel Z, door den Heer Ludeking uit Sumatra overge-

zonden, stemt volkomen overeen met de beschrijving en afbeel-

ding bij Moore ; twee andere mannetjes , van onzekere her-

komst , misschien uit Java, zijn lichter van kleur en hebben

kleinere witte vlekken op de bovenvleugels ; twee wijfjes , van

dezelfde herkomst als deze twee laatsten , zijn gelijk aan die ,

welke in de Monographie beschreven is.

ind

5. Adolias Anosia Boisd.

Moore Monogr. n° 5.

’s Rijks Museum bezit een enkel 4, door den Hoogleeraar

Blume uit Java medegebragt. Het verschilt een weinig van

den typus uit Noordelijk Indie, doordien de grijze band op

186

de voorvleugels op het midden van den voorrand eene weg-

smeltende witte vlek vertoont, en de vlek onder de vleugel-

spits, bij Moore wel afgebeeld doch niet beschreven, hier ont-

breekt.

4. Adolias Alpheda Godart.

Godart, Enc. Meth. IX. p. 384.

Moore Monogr. n° 6.

Van deze soort bezit het Museum vier vrouwelijke voorwer-

pen, door den Hoogleeraar Reinwardt uit Java overgezonden.

5. Adolias apicalis Voll. (Pl. 10. fig. 1.)

Ad. (4 alis posticis subangulatis) alis supra fusconi-

gris, fascia undulata nigra prope marginem externum ;

sublus flavofuscis versus marginem obscurioribus , lineo-

lis curvatis , fascia media serieque punctorum obscurio-

ribus instructis , in apice siriga albescenti notatis.

Een mannelijk voorwerp. Vleugelvorm van Kesawa Moore,

doch de buitenrand der voorvleugels nog minder gebogen.

Kop, borststuk, abdomen en vleugels aan de bovenzijde zeer

donker bruin , zoodat de teekening op de laatsten naauwelijks

te onderscheiden is. In de schijfcel der bovenvleugels herkent

men twee zwarte streepjes en eene niervormige vlek van de

basis naar de spits elkander volgende. Achter de schijfcel

trekt eene onbepaalde, gegolfde dwarsband over den vleugel

en digt bij den buitenrand nog een andere, nog minder dui-

delijk. De ondervleugels vertoonen ons op ?/, der lengte eene

zigzaglijn , ietwat lichter dan de grondkleur en aan de buiten-

zijde door zeer donker bruine vlekken gezoomd. Aan de on-

derzijde zijn de kop, de borst en de basis der vleugels graauw-

achtig lichtbruin, de pooten rossig graauw , het overige ge-

deelte der vleugels koffijbruin. In de schijfcel der bovenvleu-

gels ziet men een zwart stipje en vier gebogen streepjes;

187

daarop volgt een wolkachtige donkerder dwarsband; in de vleu-

gelspits ziet men een blaauwachtig wit schuin veegje en van

daar , evenwijdig met den buitenrand naar den achterrand loo-

pende eene rij van donkerbruine stippen, die trapsgewijze

grooter worden. De ondervleugels hebben denzelfden grondtoon ,

in het midden vier ronde, kolle, zwarte vlekken , daarachter

eene rij van zes vlekjes , tot een’ wolkachtigen band vereenigd

en niet ver van den buitenrand eene rij van zeven zeer don-

kere vlekken. Vlugt 0,066 meter.

Ons voorwerp is door den Heer Diard op Borneo gevangen.

6. Adolias Adonia Cram.

Cramer, Uitl. Kapellen, D. UL. t. 255, f. C. D. 3,

Horsfield, Catal. Zep. Mus. E. I. C.t.5,f.5 (Lubentina).

Moore, Monogr. n° 7.

’s Rijks Museum bezit vijf voorwerpen allen veel kleiner dan

de afbeelding van Cramer. Een ¢ en 3 $ zijn uit Java en

afkomstig van de reis van den hoogleeraar Reinwardt; een

vrouwelijk voorwerp, dat aan de onderzijde by de anaalspits

der ondervleugels het roode vlekje mist, is door den Heer Lu-

deking uit-Sumatra overgezonden.

7. Adolias Lubentina Cram.

Cramer, Uitl. Kapellen, D. II. t. 155, f. C. D.

Donovan, Zns. of China, Pl. 36, f. 3.

Moore, Monogr. n° 8.

Lubentina moet volgens Moore in Noordelijk Indie en Cei-

lon, volgens Donovan in China voorkomen ; volgens Westwood

en Doubleday ook op Java. Ons museum bezit twee voorwer-

pen, volgens de etiquette uit Java afkomstig, vertegenwoordi-

gende de beide sexen, doch beiden tamelijk afwijkend van de

afbeeldingen bij Cramer en Donovan, Bij Donovan wordt het

188

mannetje zittend, met toegeslagen vleugels voorgesteld en niet

beschreven; men kan dus alleen over de onderzijde der vleu-

gels oordeelen. Ons mannelijk voorwerp uit Java verschilt nu

in de volgende punten. Tusschen de beide bloedroode vlekken

in de discoidaalcel staat een wit streepje; de witte vlekken in

cel I 2 en II zijn vier- of vijfmaal grooter, de overige vlekken

in de punt des vleugels zijn helderder wit en de eerste rij

staat digter bij de bloedroode vlekken. Op de ondervleugels

zijn de roode vlekken in de schijfeel grooter en de zwarte

streepjes fijner, terwijl de dwarsband van roode vlekken brec-

der is.

Cramer heeft het wijfje aan de boven- en onderzijde voor-

gesteld, doch even min beschreven. Ons vrouwelijk voorwerp

wijkt in de volgende punten van zijne afbeelding af. Op de

bovenzijde ontdekt men in de discoidaalcel geene roode vlekken

en de witte vlekken in den vleugeltip staan in een’ elliptischen

kring. Op de ondervleugels zijn de roode vlekken aan den

voorrand grooter; aan de onderzijde daarentegen zijn bij ons

voorwerp die vlekken weinig zigtbaar. Bij gebrek aan meer

voorwerpen is het nog niet te bepalen of het Javaansche ras

dezer soort altijd dezelfde afwijkingen aanbiedt.

8. Adolias Diardi Voll. (Pl. 10 fig. 2.)

Ad. (2 alis posticis rotundatis) alis anlicis supra fu-

scis, fascta notalis 7 macularum albarum, quarum exterae

geminae; posticts fuscis, fascia transversa lata e rubro

coerulescenti 5 maculis sagittates albis notata.

Vlugt 0,066 meter. Vleugelvorm van Zrigerta Moore. De

kop aan de bovenzijde, de sprieten, de rug van thorax en ab-

domen licht sepia-bruin. De bovenvleugels hebben aan de bo-

venzijde dezelfde grondkleur; in de discoidaalcel staan twee

lichter bruine vlekken met donkerder randen en onder de me-

diaan-ader nog twee dergelijken, kleineren. Van het uiteinde

189

yan den achterrand loopt een blaauwachtig witte , onregelmatige

band op eenigen afstand van den buitenrand naar boven, welke

band langzamerhand in het bruin wegsmelt en reeds in cel V

niet juist meer te herkennen is. Tusschen dezen band en de

vleugelbasis staan zeven vuilwitte langwerpige vlekken, name-

lijk twee in cel Vi, twee bijna aan elkander verbonden in cel

V, eene zeer kleine in cel IV, eene vrij groote in cel III en

de grootste in cel II; achter deze vlekken loopt eene donker-

bruine gegolfde band. De ondervleugels zijn aldaar tot op het

midden en weder aan den buitenrand bruin; het overige wordt

ingenomen door eenen breeden lichtpaarsen band, op welken

zes vrij groote driehoekige witte vlekken en daarvoor vijf on-

duidelijke witte stippen staan; in de discoidaalcel ziet men

twee O-vormige donkere vlekken, terwijl de zoom van den bui-

tenrand bij alle vleugels wit is.

Aan de onderzijde hebben de palpen, het lif, de pooten en

de vleugels eene geelachtige aschkleur. In de schijfcel der bo-

venvleugels bemerkt men vijf donkerbruine wormvormige streep-

jes; voorbij het midden een’ dwarsband van 4 groote (cel Vi,

V, II, II) en twee kleinere (cel IV en I) witte vlekken , welke

aan de buitenzijde donkerbruin gezoomd zijn, Aan de spits en

aan den buitenhoek is de grondkleur lichter. De ondervleugels

vertoonen in hun midden eenige bruine boogvormige streepjes,

voorbij het midden eene rij punten, die naar binnen wit, naar

buiten bruin gekleurd zijn en daarachter een’ vrij breeden,

naar den vleugelrand toe wegsmeltenden witten band.

Het door mij beschreven voorwerp, dat ik voor een wijfje

houd, heeft de verzameling van ’s Rijks museum te danken aan

den natuuronderzoeker Diard, die het van Borneo heeft over-

gezonden.

9. Adolias Ludekingii Voll. (Pl. 10. fig. 3).

Ad. ($ alis posticis rotundatis) alis anticis supra fu-

sets, fascia albescenti 6 macularum oblongarum, quarum

190

extrema in medio interrupta; posticis supra fuscis, fa-

seta lata alba venis fuscis divisa et 7 lunulis coerulescen-

tibus notata.

Vlugt 0,074 meter. Verwant aan den vorigen vlinder. —

De bovenzijde van het lijf en der vleugels van dezen vlinder

heeft eene ietwat lichter bruine kleur. Op de bovenvleugels

ziet men aan de basis eerst een fijn streepje en vervolgens cene

langwerpig ronde kring, beiden loopende door de schijfeel en

cel Ib, donkerder dan de grondkleur; daarop volgt in cel IV

en V eene andere minder langwerpige kring, welke eene lich-

tere vlek omsluit. Even voorbij het midden des vleugels loopt

een boven breede, onder smalle witte band, welke door de

aderen in vlekken verdeeld wordt, en eerst in cel VI met twee

vlekken aanvangt; daarvoor ziet men evenwel nog een fijn hel-

derwit streepje en een klein wit vlekje. Aan de buitenzijde

van dezen band ontwaart men vier halvemaanvormige bruine

vlekken met paarsen gloed, achter welke nog vier onbepaalde

witte vlekjes staan. De buitenrand is eenvoudig bruin, met

een zeer fijn wit zoompje. De ondervleugels zijn aan de bo-

venzijde tot op het midden en aan den buitenrand bruin met

een paar donkere schrapjes in de discoidaalcel. Als vervolg

op den dwarsband der bovenvleugels loopt over deze een breede

witte band, welke even voorbij zijn midden eene rij van zes

paarse driehoekige vlekken en eene bruine ronde vlek draagt;

ook hier loopt een fijn wit zoompje langs den buitenrand.

Aan de onderzijde zijn de vleugels in kleur en teekening

nagenoeg gelijk aan die van den vorigen vlinder, doch de band

over de bovenvleugels is breeder en beter zamenhangend, de

vlekjes op het midden der ondervleugels zijn meer verspreid en

donkerder, en voorbij het midden ziet men eerst een’ tamelijk

breeden witten band, dan een’ donkerbruinen smallen zigzag-

band, dan zeven ronde witte vlekken en eindelijk den bruinen

buitenrand,

Het museum bezit van deze soort slechts een voorwerp (2 ?),

191

door den Heer Ludeking uit de Padangsche bovenlanden op

Sumatra overgezonden.

10. Adolias Kanda Moore.

Moore, Monogr. n° 13.

Van deze soort bezit het Leidsche museum een mannelijk

voorwerp, door den Heer Diard op Borneo gevangen. Naar

dit voorwerp te oordeelen, zoude ik de schijfcel-teekening op

de onderzijde der ondervleugels niet zwart durven noemen, wel

bruin,

11. Adolias bipunctata Voll. (Pl. 10. fig. 4.)

Ad. (f alis postieis subangulatis) alis supra fusconi-

gris, sublus dilute flavofuscis, fasciis duabus undulatis

obscurioribus, punctis duobus albis prope costam anticarum.

Vlugt 0,054 meter. Vleugelvorm van Zrigerta Moore.

Bovenzijde zeer donker chocolaadbruin met twee onduidelijke

lichtere gegolfde dwarsbandjes over de bovenvleugels en een wit

stipje op het midden van cel VI; daarboven ontwaart men

flaauwelijk nog een ander dergelijk stipje. De teekeningen in

de schijfeel zijn op alle vleugels aanwezig, doch onduidelijk.

Op de bovenzijde der ondervleugels ziet men voorbij het mid-

den eenen lichteren smallen dwarsband van, kerkraamvormige

vlekken , welke aan de buitenrandzijde door zwarte zigzaglijnen

zijn ingevat; deze band smelt naar de anaalspits toe in de

grondkleur weg.

Aan de onderzijde zijn alle vleugels groenachtig okerbruin ,

de voorsten donkerder naar den buitenrand toe; op de boven-

vleugels staan vijf zwarte lijntjes in de schijfcel en twee zwarte

vlekjes daaronder; even voorbij het midden ziet men een zeer

onregelmatig , golvend dwarsbandje, dat naar binnen zwart,

naar buiten wit is; daarachter in cel VIII en VI twee witte

vlekjes, eindelijk nog verder naar den buitenrand eene zwarte

192

zigzaglyn. De ondervleugels vertoonen op het midden vier on-

regelmatige, donkerbruine kringen, voorbij het midden een

slechts naar buiten toe eenigzins scherp begrensd golvend dwars-

bandje en op ongeveer dezelfde breedte daar achter eene don-

kerbruine zigzaglijn. De zoom van den buitenrand is mede

donkerbruin. |

Een mannelijk voorwerp dezer soort heeft ’s Rijks museum

aan den Heer Diard te danken, die het op Borneo ving.

12. Adolias Salta Moore.

Moore, Monogr. n° 14.

Van deze soort, gelijk Moore haar beschrijft, bezit het Mu-

seum twee mannelijke voorwerpen, uit Java, overgezonden door

den hoogleeraar Reinwardt. Daarbij staan twee vrouwelijke

voorwerpen, mede uit Java, mede van den heer Reinwardt

afkomstig, dus wel waarschijnlijk in dezelfde landstreek op het

groote eiland gevangen. Deze voorwerpen wijken echter ten

sterkste af van de beschrijving

g, die Moore geeft van het wijfje

van Salta, en komen zoo nabij aan Moore's volgende soort

Palguna, dat het hier voldoende zal wezen het verschil tus-

schen beiden aantegeven om onze Salia-wijfjes te doen kennen.

Achter de zwarte driehoeken, die aan de buitenzijde tegen

den witten dwarsband steunen, volgen alleen in cel II en IH

twee weinig merkbare witachtige vlekjes; op de ondervleugels

is de witte band smaller en daarachter ziet men naauwelijks

lichtere vlekken.

Het opkweeken des vlinders uit de rups zal in dezen omtrent

de identiteit van het wijfje moeten beslissen.

15. Adolias Palguna Moore.

Moore, Monogr. n° 15.

Deze soort droeg ten tijde van den Heer Dr. W. de Haan

op ’s Ryks museum den naam van Pelea Fabr.; ongelukkiglijk

193

was niet opgegeven of zij naar een voorwerp, door Fabricius

zelven bestemd, of wel naar zijne beschrijving en die van

Godart in de Encyclopédie Meth. Deel IX, gedetermineerd

was, Die beschrijvingen zijn zoo kort en onbepaald, dat zij

op deze soort uitmuntend passen, doch ook op nog drie of vier

anderen. Pelea wordt door Moore als zijne 51° soort aange-

haald, doch als onzeker niet nader beschreven.

’s Rijks museum bezit twee mannetjes en vijf wijfjes, door

den hoogleeraar Blume uit Java medegebragt.

14. Adolias octogesima Voll. (Pl. 10. fig. 5 4

en Plibl'afig.i1:9).

Ad. (3 als posticis subangulatis, 2 rotundatis). I

mare: alis anticis supra viridescenti-fuscis, posticis ru-

fescenti-fuscis , fasciis transversis obscurioribus, posticis

prope basin notis 8 et 0 insignitis. In femina: alis su-

. pra dilute fuscis, fascia latiori alba, secta fasciola an-

gulosa fusca.

Vlugt d 0,062 meter, £ 0,072. Vleugelvorm van Z/pheda.

Het mannetje is op de bovenzijde donker olijfbruin met pur-

peren gloed langs den voorrand der achtervleugels en van daar

afdalend tot op het midden. In de schijfeel ziet men op de

bovenvleugels een zwart streepje en twee niervormige vlekken

met donkere randen , op de ondervleugels de cijfers 80. Boven-

dien loopen over de vleugels twee wolkachtige donkere dwars-

banden, waartusschen aan den voorrand nog eene onbepaalde

vlek hangt; daarachter ziet men een wit stipje en in de vleu-

gelspits een wit veegje. De sprieten zijn aan de bovenzijde

zwart, aan de onderzijde roodbruin. De vleugels hebben aan

de onderzijde een’ paarlmoerglanzige groenachtig lichtgraauwe

tint, met drie witte wolkjes aan den voorrand, en eenig bruin

aan den buitenrand, beter aftebeelden , dan te beschrijven.

de discoidaalcel der bovenvleugels ziet men vif slangvorm

194

streepjes, tusschen de twee laatste is de grond okerkleurig ; on=

der het tweede beneden de mediaanader staat een klein bruin

kringetje. Op de plooi in cel Id staat een bruin vlekje. De

ondervleugels vertoonen bij de verdeeling der aderen vier onre-

gelmatige langwerpige vlekjes met zwarte randen, over het

midden van den vleugel een kort bruin dwarsbandje en niet ver

van den buitenrand eene rij van bruine stipjes, waarvan die

in cel Te de grootste en donkerste is.

Het wijfje is licht roet-bruin tot op de helft der vleugels ,

verder geelachtig wit met bruinen zoom. In de discoidaalcel

op de bovenvleugels ziet men vijf dwarsstreepjes en tusschen het

derde en vierde den grond donkerder, onder de mediaanader

twee kringetjes. In de discoidaalcel der ondervleugels twee on-

duidelijke langwerpige kringen. Het wit vormt op beide vleu-

gels een’ breeden dwarsband, welke aan beide zijden getand en

bovendien door de bruine aderen en langwerpige vlekken ver-

deeld is; eenigzins schuin daarover loopt eene donkerbruine

zigzaglijn , die op de ondervleugels het meest regelmatig is.

Aan de onderzijde is de tint veel lichter en de teekening de-

zelfde, behalve dat de ondervleugels bij de verdeeling der ade-

ren vijf onregelmatige vlekjes met bruine randen vertoonen. Cel

I is aldaar bijna geheel groenachtig grijs, gelijk mede de zijden

van meso- en metathorax.

Twee mannelijke voorwerpen zijn uit Java, een ander, bene-

vens een vrouwelijk voorwerp uit Borneo.

15. Adolias Indras ") Voll. (Pl. 11. fig. 2).

Ad. (2 alis rotundatis) alis supra dilute fuscis, fascia

transversa lata irregulart macularum albarum lunulata-

rum et sagittatarum , versus angulum analem evanescente,

Vlugt 0,070 meter, ?. Vleugelvorm van het wijfje der vo-

1) Indras, de god van bet uitspansel bij de Hindoes.

195

rige soort. Bovenzijde licht roet-bruin , sprieten zwart. In de

discoidaaleel op de voorvleugels vijf gebogen donkerbruine

streepjes, waarvan het laatste in cel V vervolgd wordt ; onder

de mediaanader twee donkere kringetjes en een vlekje. Voorbij

het midden van den vleugel een dwarsband, bestaande uit hal-

vemaan- en pijlvormige witte vlekken , gewoonlijk twee achter

elkander in iedere cel; deze band wordt aan de buitenzijde af-

gesloten door eene donkerbruine zigzaglijn , achter welke de

grondkleur weder lichter is,om naar den bruinen zoom toe we-

der donkerder te worden. De ondervleugels hebben denzelfden

tint, met donkerder aderen ; in de schijfeel ziet men zeer ondui-

delijk twee donkerder kringetjes. De lichte band der voorvleu-

gels wordt hier vervolgd, dech in iedere cel staat maar eene

witte vlek en naar den anaalhoek toe wordt de band donker;

ook de zigzaglijn wordt hier vervolgd en daarachter is in cel

IV—VII de grondtoon lichter.

De onderzijde van beide vleugels is nagenoeg gelijk aan die

der verige soort; het voornaamste verschil bestaat daarin dat

de witte dwarsband aan den voorrand en in cel VI en V door

eene donkergrijze breede zigzagstreep in tweeën verdeeld wordt.

Twee vrouwelijke voorwerpen uit Borneo zijn in de verzame-

ling van ’s Rijks museum aanwezig.

16. Adolias Varuna *) Voll. (Pl. 10. fig. 6).

Ad. (alis rolundatis) alis supra obscure fuscis, anti-

cis fascia transversa valde irregulari 4 lunularum et 7

macularum sagittatarum albarum , posticis serie macu-

larum sagittatarum nigrarum, apicem versus albomar ge-

nalarum.

Vlugt van 0,060 tot 0,070 meter. Eene soort, welke sterk

schijnt te variëren. Hetgeen ik voor den type houde is getee-

kend en gekleurd als volgt :

1) Varuna, de god des waters bij de Hindoes.

14 *

196

Bovenzijde donker sepia-bruin. Op de voorvleugels is de tint

in de discoidaalcel lichter en doorsneden door 5 vrij dikke donkere

gebogen streepjes, onder de mediaanader staan nog 5 dergelijke.

Op het midden van den vleugel, in cel VI en V twee witte

langwerpige vlekken, in cel III en II, twee breede halve ma-

nen met de hoornen naar den buitenrand. Op drie vierde van

den vleugel eene rij zwarte pijlspitsen met witten voorrand, het

wit van de pijlspits in cel IV steekt het meest naar voren;

achter genoemde rij is de grondkleur ietwat lichter.

Op de ondervleugels vier donkere streepjes in de schijfcel.

De rij pijlspitsen van den bovenvleugel wordt hier voortgezet en

heeft in cel VII, VI en V in plaats van witten voorrand, bree-

de witte halve manen voor zich; cel Te toont slechts een klein

zwart vlekje.

Onderzijde lederkleurig. In de schijfcel der bovenvleugels

roestkleurige streepjes. Voorbij, het midden eene paarlmoerkleu-

rige breede band, in cel V, IL en II wit aan de binnenzijde,

in cel IV naar binnen inspringend , naar den buitenrand toege-

sloten door eene rij bruine pijlspitsen , waarachter de grond grijs-

achtig graauw is. Op het midden van de ondervleugels eenige

kronkelende roestkleurige lijntjes ; voorbij de helft een smalle

paarlmoerachtige band, aan de buitenzijde gezoomd door eene

rij bruine pijlspitsen ; de achterrand breed paarlmoerkleurig.

De type is uit Java door den hoogleeraar Blume overgezon-

den. Verscheidenheden hebben de witte vlekken op de boven-

zijde grooter, de pijlspitsen op de ondervleugels scherper en de

witte vlekken daarvoor verbreed en bruin geworden, of wel

breeder en te gelijk helderder wit. Zij onderscheiden zich in

de kleur aan de onderzijde, doordien de lijntjes in de schijfcel

soms zwart zijn en het paarlmoer der ondervleugels licht leder-

kleurig wordt.

Eene verscheidenheid uit Borneo is grooter, lichter van kleur

op de bovenzijde en heeft aan de onderzijde den dwarsband

breeder dan de type.

197

17. Adolas Pardalis Voll. (Pl. 11. fig. 5).

Ad. (3° alis rolundatis) alis supra obscure fuscis, ci.

ticis fascia transversa valde irregulari lunularum ac

macularum sagittatarum albarum , nec non serie sub-

marginali macularum albarum; sublus alis fuscoflavis,

posticis maculas numerosas nigras exhibentibus.

d' Vlugt 0,062 meter. Na verwant aan de vorige soort. De

bovenzijde der vleugels verschilt zeer weinig van die van Varuna.

De kleur is dezelfde, de plaatsing der vlekken, lijnen en ban-

den is nagenoeg dezelfde. Verschil bestaat hierin. De beide

witte vlekken in cel II en III zijn van de witte zoomen der

donkere pijlpunten door donkere kromme lijntjes afgescheiden ;

de witte zoomen vormen schier eene zigzaglijn; de pijlspitsen

zijn grover en donkerder, daarachter staat eene rij langwerpig

ronde witte vlekken. Deze teekening wordt op de ondervleugels

voortgezet.

Aan de onderzijde verschilt de teekening echter geheel en al

van die der vorige soort. De grondkleur is lichte grijsachtig

gele oker. In de schijfeel der bovenvleugels staan vijf fijne

zwarte kromme lijntjes. Voorbij het midden loopt een witte

dwarsband, gevormd uit vijf geelachtig witte vlekjes, waarvan

de drie benedensten aan de zijde naar de basis gekeerd zwarte

zoomen hebben ; achter die van cel II en III een fijn bruin half

maantje ; op drie vierde van den vleugeleene rij van 6 zwarte,

aan de achterzijde dubbele streepjes, voor welke lichtgele wolk-

jes loopen.

De ondervleugels vertoonen op eenen grijsachtigen okergrond

30 of 31 zwarte streepjes en vlekjes, waarvan de grootsten

drie dwarsrijen uitmaken ; bijzonder is kenbaar in cel Le eene

C-vormige vlek.

Een mannelijk voorwerp uit Java schonk ons de hoogleeraar

Blume. Eene verscheidenheid, mede uit Java, heeft op de

bovenzijde der voorvleugels de rij witte vlekken achter de pijl-

198

spitsen zwak en onduidelijk en de kleur aan de onderzijde licht-

grijs op de boven- en licht paarsachtig grijs op de ondervleugels.

18. Adolias Apsarasa !) Voll. (Pl. 11. fig. 3).

dd. (alis rotundatis) alis supra fuscis, anticis serie

irregulari lunülarum albarum, alteraque macularum sa-

gittatarum, posticis fascia lata, antice alba, medio et

postice coerulescenti , maculis triangularibus nigris no-

tata; subtus alis ex flavo griseis, posticis maculas nume-

rosas nigras exhibentibus.

Vlugt 0,060 meter. Bovenzijde donker sepia-bruin, De bo-

venvleugels in teekening gelijk aan die der voorgaande soort,

wanneer men de rij witte vlekken achter die der pijlspitsen

wegdenkt. De ondervleugels vertoonen even over het midden

een licht-paarsen , naar den voorrand toe witten , zeer breeden

band, door de bruine aderen in cellen verdeeld, in teder van

welke aan de binnenzijde een oogachtig blaauw vlekje en aan

de buitenzijde een donkerbruine pijlspits te zien is. De onder-

zijde gelijkt in teekening volkomen op die der vorige soort en

staat in kleur tusschen haren typus en hare varieteit in, zijnde

niet zoo geel als de eerste en niet zoo grijs als de tweede.

Deze soort is door Dr. S. Muller op Borneo ontdekt.

19. Adolias Merta Moore.

Moore , Monogr. n° 19,

Het museum bezit een voorwerp uit Java, medegebragt door

den hoogleeraar Blume. Het is niet zoo helder en krachtig van

teekening als de figuur in de monographie.

1) Apsarasa, hemelsche nimf der Hindoes.

199

20. Adolias Trigerta Moore.

Moore, Monogr, n° 20.

Van deze zeer gemakkelijk herkenbare soort bezit het museum

eenige voorwerpen , uit Java overgezonden door Prof. Reinwardt,

21. Adolias Lapis Godart.

Godart, Znc. Method. IX. p. 582.

Moore, Monogr. n° 21.

Deze schijnt eene der gemeenste soorten op Jaya te zijn ;

het museum bezit er eene menigte voorwerpen van. Sommige

d' zijn op de bovenzijde fluweelzwart , anderen donker koffijbruin,

22. Adolias Ambalika Moore.

Moore, Monogr. n° 23.

Twee voorwerpen in de verzameling van ’s Rijks museum ,

een van Borneo, een van Java. Beiden hebben de donkere

zigzagstreep op de bovenzijde der ondervleugels bedekt met een’

paarsen gloed.

23. Adolias Gandarva ') Voll. (Pl. 11, fig. 4).

Ad. (3 et 2 alis rotundatis) alis in mare supra obscure

fuscis, in femina fuscis, anticis serie transversa septem

macularum oblongarum griseo-albarum, posticis nubeculis

albis; alis subtus e flavo cinerascentibus, fascia trans-

versa antice lata, postice angustissima macularum conna-

tarum oblongarum.

Vlugt 0,072 meter. Deze soort gelijkt zoo sterk op de voor-

gaande, dat het voldoende zal wezen de punten van verschil

1) Gandarva, hemelsche zanger der Hindves.

200

op te geven. ‚Op de bovenzijde der bovenvleugels ziet men in

cel Ja geene witte vlek, en achter de donkere pylspitsen zijn

de witte vlekken onduidelijk en wegsmeltend. Op die zijde der

ondervleugels is van de witte dwarsband slechts drie vlekken

overig gebleven, terwijl daarentegen twee rijen donkere pijl-

spitsen aanwezig zijn, doch weinig bepaald. Cel II is nage-

noeg eenkleurig bruin, zonder teekening. Aan de onderzijde

wordt de grondkleur donkerder gewolkt naar den witten dwars-

band toe, terwijl die dwarsband van de daarachter liggende

vlakte door donkerbruine halve manen afgescheiden is. De franje

der vier vleugels is aan die zijde wit.

Het mannetje is veel donkerder bruin dan het wijfje en heeft

voor den buitenrand der voorvleugels een’ blaauwen gloed.

24. Adolias Surjas *) Voll. (Pl. 12. fig 1).

Ad. (2 alis rotundatis) alis supra fuscis, anticis fa-

scia angulata ex fusco alba, postice linea angulata ob-

scure fusca marginala; posticis fasciis duabus transversis

undulatis serieque macularum triangularium albarum ;

subtus dimidiatim luteis et ex luteo albis, fasctis duabus

undulatis fuscis.

Vlugt 0,068 meter. Eene soort, welke veel overeenkomst

heeft met de vroeger onder den naam van /ndras beschrevene

(zie n° 15). Bovenzijde van kop, thorax, abdomen en vleugels

licht sepia-bruin. De voorrand , spits en buitenrand der voor-

vleugels donkerder ; aldaar in de schijfeel een donkerbruin

streepje en twee onregelmatige donkere vlekken met nog don-

kerder randen. Even voorbij het midden van den vleugel cene

gegolfde donkere dwarsstreep en daarachter een vuilwitte breede

band in cel VI begianende, in welke cel bovendien een oog-

achtig wit vlekje staat; boven dit bijna tegen den voorrand ,

1) Surjas, Indische naam voor den zonnegod.

201

doch ietwat digter bij de basis nog een kleiner vlekje. Achter

dezen band volgt eene donkere zigzaglijn met scherpe punten naar

de binnenzijde. De ondervleugels hebben aan die zijde in de

schijfcel slechts een klein bruingezoomd vlekje. De dwarsstre-

pen en dwarsband van de voorvleugels worden aldaar voortge-

zet, doch de dwarsband is zelfs nog minder licht van kleur dan

het veld achter de zigzaglijn.

Onderzijde: de sprieten zijn hier ros en de grondkleur der

vleugels is een zeer licht geel-graauw. De teekening is dezelfde

als aan de bovenzijde , behalve dat op de voorvleugels de oog-

achtige witte vlek in den dwarsband staat en niet daar buiten ,

(t geen een gevolg is daarvan, dat die band zich zooveel meer

naar den voorrand uitstrekt), en dat de discus der ondervleu-

gels vier zeer onregelmatige bruingezoomde vlekken vertoont.

De kleur achter de zigzaglijn is bijna dezelfde als daar voor.

Een enkel vrouwelijk individu uit Java werd ons door den

hoogleeraar Blume geschonken.

25. Adolias Sikandı Moore.

Moore , Monogr. n° 25.

’s Rijks museum bezit van deze soort 4 voorwerpen uit Java,

2 f en 2 9,

Het mannetje, dat door Moore niet beschreven is, heeft cene

vlugt van 0,082 meter. Aan de bovenzijde is het geheel en al

zeer donker olijfbruin , uitgenomen de basis der ondervleugels,

welke meer roodbruin is. De teekeningen in de schijfcel en

twee gegolfde dwarsstrepen zijn niet veel donkerder dan de

grondtoon en moeijelijk te herkennen.

Aan de onderzijde is de teekening nagenoeg gelijk aan die

van het wijfje ; de kleur is een bruinachtig grijs; de buitenste

rij stippen op de ondervleugels ontbreekt bij een der voorwer-

pen. maar het roode stipje in het midden van de grootste ba-

sale vlek is aanwezig bij beiden.

Het museum verkreeg een mannelijk voorwerp uit de verza-

202

meling van den hoogleeraer J. van der Hoeven , een ander uit

die van den schout bij nacht Ver Huell £ de beide vrouwelijke

voorwerpen werden door den hoogleeraar Blume uit Oost-Indië

medegebragt.

26. Adolias Evelina Stoll.

Stoll, Suppl. tot Cramer’s Uitl. Kap. t. 28. fig.2, 2 B.

Moore, Monogr. n° 26.

Een voorwerp uit Bengale, afkomstig uit het kabinet van den

Heer Raye van Breukelerwaert.

27. Adolias Agnis ') Voll. (Pl. 12. fig. 2).

Ad. (2 alis posticis subangulatis) alis anticis supra a

basi usque ad apicem et marginem interiorem medium

nigrofuscis, quod ad reliquum fuscis, fascia 5 macula-

rum albarum oblique transversa; posticis dimidio basali

nigrofusco, reliqua parte cupreo-fusca, serie punctorum

nigrorum notata.

9 Vlugt 0,062 meter. Deze soort sluit zich het naast aan

Vasanta Moore.

Bovenzijde: sprieten donkerbruin met dofgele spitsen. Kop,

borststuk , achterlijf en basishelft der vleugels donkerbruin. In

de discoidaalcel der bovenvleugels staat een donker streepje en

twee onregelmatige kringen. Van den voorrand even voorbij

het midden tot in cel II, niet ver van den buitenrand , loopt

dwars over den vleugel een band van vijf vuilwitte vlekken ,

waarvan de tweede en derde naar achteren in eene punt uit-

gestrekt zijn. Aan den voorrand, op het midden tusschen de-

zen band en de vleugelspits , ziet men nog twee kleine derge-

lijke vlekjes. Evenwijdig aan den buitenrand loopt op geringen

afstand eene rij van flaauwe zwarte vlekjes.

1) Agnis, de god des vuurs in Hindostan.

203

De ondervleugels zijn tot op de helft donkerbruin met twee

nog donkerder kringetjes in de schijfcel ; daarachter wordt de

glondkleur plotseling lichter, geelachtig bruin met eenig wit

in cel VII, VI en V, welke lichtere kleur gaandeweg naar den

buitenrand toe weder donkerder wordt. De stippenrij wordt

hier vervolgd door duidelijke zwarte stippen, soms met heldere

omgeving.

Aan de onderzijde zijn de palpen , borst en pooten grijsach-

tig wit, het abdomen en de vleugels licht lederkleurig. De

kringen in de discoidaalcellen zijn scherp en bruinzwart. De

teekening is gelijk aan die der bovenzijde, behalve dat de ri

stippen op de bovenvleugels eene dwarsstreep geworden is, die

in cel Ib met eene groote driehoekige zwarte vlek eindigt. Aan

de spits der bovenvleugels ziet men eenen paarsen weerschijn.

Het museum bezit drie vrouwelijke voorwerpen uit Java,

door den hoogleeraar Blume medegebragt.

28. Adolias Coresia Hübn.

Moore , Monogr. n° 44.

Deze soort schijnt niet zeldzaam te zijn op Java. Al onze

voorwerpen , zoowel mannelijke als vrouwelijke, hebben in

plaats van een klein wit vlekje (@ minute spot) aan den voor-

rand op !/, vleugellengte van de spits, van daar af eene rij

van kleine witte vlekken, welke zich in cel III met de sub-

marginale stippenrij vereenigt.

29. Adolias Nesimachus Boisd.

Moore, Monogr. n° 46.

De Javaansche voorwerpen stemmen goed overeen met de

beschrijving bij Moore ; ik moet evenwel een paar punten van

verschil opteekenen ; de vlekken op het midden van boven- en

ondervleugels zijn zoowel aan de boven- als aan de onderzijde

204

lichtblaauw ; ook kan ik op de onderzijde in het geheel geen

groenen weerschijn waarnemen.

Het museum bezit vier voorwerpen uit Java, van de Heeren

Blume en Ver Huell afkomstig.

30. Adolias Blumet Voll. (Pl. 12. fig. 3 en 4).

Ad. (alis rotundatis) alis supra brunneo-nigris, fascia

marginali, in apice angusta, in angulo anali lata coe-

rulea; subtus sive luteis, sive ex fulvo fuscis, fere im-

maculatis.

Deze en de volgende soort wijken eenigzins van den vleugel-

typus der voorgaande soorten af, doordien de tweede dwarsader

regthoekig staat op den voorrand en niet naar de vleugelbasis

gerigt is.

Vlugt iets meer of minder dan 60 millimeters. Vleugelvorm

van Adolias Japis. Bovenzijde van kop, sprieten, borststuk

en achterlijf fluweelzwart met een’ bruinen gloed. Dezelfde

kleur dragen ook de vleugels aan de bovenzijde. Van de spits

der voorvleugels loopt langs den buitenrand een telkens breeder

wordende lichtblaauwe band, die aan de binnenzijde getand is;

daarachter is een fijn zwart zoompje, waarop de witte franje

volgt. Op de ondervleugels wordt deze blaauwe band, die al-

daar nog breeder is, op dezelfde wijze voortgezet; ook hier is

de zoom zwart en de franje wit.

De onderzijde is bij het mannetje (ook zelfs de onderzijde der

sprieten) lederkleurig. Alleen de voorvleugels hebben eenige

teekening, namelijk vijf zwarte streepjes in de discoidaalcel en

eene rij van bruine vlekjes, evenwijdig aan den buitenrand op

ongeveer “/; van de basis. De smalle franje is wit.

De onderzijde van een enkel voorwerp (2?) is niet leder-

kleurig maar paarsachtig donkergraauw , ligter naar de basis toe.

De rij bruine vlekjes ontbreekt hier.

Het museum bezit drie voorwerpen uit Java, medegebrag

door den hoogleeraar Blume , aan wiens ongeloofelijke wer!

105

zaamheid in Oost-Indië de verzameling van insecten voorname-

lijk vele nieuwe en zeldzame soorten verschuldigd is. Een ander

voorwerp werd ons door den Heer Ludeking uit de Padangsche

bovenlanden toegezonden. Bij dit laatste en bij het voorwerp

met donkere onderzijde is de blaauwe band breeder dan bij de

overigen.

38. Adolias clathrata Voll. (PI. 12. fig. 5).

Ad, (alis posticis subangulatis) parva, alis supra brun-

nescenti-nigris, fascia clathrata marginali coerulea, ex

angulo anali versus medium marginem externum alae

anticae directa; subtus basi flavescentibus , marginem

tenus coeruleo-cinerascentibus, serie marginali macularum

sagittatarum nigrarum.

Vlugt 0,054 meter. Vleugelvorm van Sala.

Bovenzijde fluweelachtig bruinzwart. In de schijfcel ‘der bo-

venvleugels donkerzwarte vlekken, tusschen welke de grond-

kleur een’ blaauwen gloed vertoont. Langs den buitenrand eene

rij van lichtblaauwe vlekjes, welke bij ader 1 begint en bij ader

6 wegsterft. De ondervleugels vertoonen langs den buitenrand

eenen breeden lichtblaauwen band , welke door de bruine ade-

ren in langwerpig vierhoekige vakken verdeeld wordt; in elk

dezer vakken wordt het midden ingenomen door een zwart pyl-

spits-teeken ; de vier eersten van den voorrand af hebben witte

vlekjes onder aan de pijlspits.

De onderzijde is lichtgraauw , ietwat donkerder op het mid-

den der boveuvleugels. In de schijfcel der boven- en op het

midden der ondervleugels ziet men cenige lichtbruine gekron-

kelde streepjes. Op het laatste vierdedeel des vleugels gaat de

lichtgraauwe kleur in eene lichtpaarse over, voor welke kleur

eene rij van bruine halve maantjes en in welke eene rij van

„warte pijlspitsen met witte binnenylekken staat,

106

Een enke! yoorwerp werd door den Heer Diard uit Borneo

overgezonden.

52. Adolias Dirtea Fabr.

Fabr. Ent. Syst. II. p. 59. n° 184.

Moore, Monogr. n° 48.

Dat onder deze benaming door de Engelsche Lepidopterolo-

gen twee soorten onder elkander gemengd worden, beweren

de Heeren C. en R. Felder in hunne Lepidoptera nova in

peninsula Malayica collecta, series prima. Ik was eerst

grootelijks geneigd, niet alleen hun gevoelen te omhelzen, maar

om nog een derde zeer verwante soort aantenemen ; doch zorg-

vuldige vergelijking heeft mij aangetoond dat de onderscheidiug

in drie of zelfs in twee soorten geene steek houdt en dat er

overgangen van de eene in de andere bestaan, zoodat ik als

slotsom mijner onderzoekingen moet aannemen, dat Dirtea sterk

varieert.

Kleinere mannetjes hebben het zwart der bovenvleugels of

ongevlekt of met oranjekleurige vlekken voorzien en de onderzijde

kaneelrood met lichtere vlekken , en min of meer blaauwzwart aan

de benedenhelft van de voorvleugels. Een dezer voorwerpen

heeft een wit stipje in de vleugelspits (Borneo), een een geel

(Borneo) een ander een groen (Java). Dit laatste heeft het ka-

neelrood der onderzijde gewijzigd in bruin , met zwart bestoven.

Grootere mannetjes hebben twee rijen gele of geelachtig witte

vlekken op het zwart der bovenvleugels en in de vleugelspits

iwee witte stippen. Felder zegt dat de groenachtige band bij

Dirtea breeder is dan bij Boësduvalii; nu hebben twee groo-

tere witgestippelde exemplaren een vrij smallen band, maar een

enkel klein ongestippeld voorwerp dien band nog smaller. Aan

de onderzijde heeft een dezer grootere voorwerpen de vleugels

vuil groenachtig geel met weinig blaauwzwart op den boven-

vleugel , de andere den bovenvleugel bijna geheel zwartachtig ;

107

beiden hebben vuilwitte vlekjes in het midden der ondervleu-

gels. Deze beiden zijn van Java.

Eindelijk heeft een zeer groot mannetje gele toppen aan de

sprieten, twee rijen groene vlekjes op het zwart der bovenvleu-

gels en bij de spits aldaar twee helderwitte vlekken en zeer sterk

afwijkende kleur der onderzijde. Aldaar zijn namelijk de on-

dervleugels donker fleschgroen met 9 lichtgroene vlekken, de

bovenvleugels zwart met eenige groene bestuiving aan den voor-

rand. Bij de vleugelspits ziet men een grooter en daarboven

een zeer klein wit vlekje, in de discoidaalcel drie S-vormige

paarse strepen, en voorts op de benedenhelft van het vleugel-

vlak drie rijen van blaauwachtig witte stippen. Ik meen dat

dit voorwerp (varieteit of nieuwe soort?) van de reis van den

hoogleeraar Reinwart afkomstig is, doch vind geene aanduiding

omtrent het vaderland.

Van de vrouwelijke individuén heeft het grootste witte en

blaauwachtige vlekken op de bovenzijde, even als de figuur

door Doubleday in de Genera of diurn. Lepid. voorgesteld.

Dit voorwerp is blaauwachtig aan de onderzijde. Een ander

exemplaar heeft op de bovenvleugels witte, op de ondervleugels

gele en groenachtig gele vlekken; ook dit is blaauwachtig aan

de ‘onderzijde. De andere voorwerpen hebben een geelachtig

groene tint aan de onderzijde en gele vlekken aan de bovenzij-

de, waarvan die aan den voorrand somtijds meer naar het wit

hellen. |

Deze voorwerpen zijn van Java en van Borneo ; er zijn niet

bepaaldelijk twee rassen te onderscheiden, maar het komt mij

voor dat die van Borneo kleiner en geler zijn.

's Rijks Museum bezit volgens het bovenstaande 32 soorten

van Adolias, waarvan 14 nieuw zijn voor de wetenschap.

VERKLARING per FIGUREN.

Plaat 10. fig. 1. Adolias apicalis.

Dn AN a » Ludekingii.

ER Ee » bipunctata.

DRUIDEN ID » octogesima d.

EDIT, >»... Varina.

lega » octogesima GQ.

DION Ree Ve » Indras.

Dia copy i » Apsarasa.

Oe A » Gandarva.

IE url Mal = » Pardalıs.

» LZ. ho. 1. » Surjas.

ai eee » Agnis.

DE Blumei.

De CaN a » clathrata.

Maro, 5 1858

1 Adolias apicalıs 2 Ad. Diardi. 3 Ad Ludekingü 4 Ad bipunctata 5 Ad. octogesima d 6 Ad Varuna

PLU

iN A i

y À ud

3 Ad Apsarasa 4 Ad. Gandarva. 5 Ad. Pardalis

PL 12

| Adolias Surjas. 2 Ad Agnis 3 & & Ad Blumei. 5 Ad clathrata

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE,

onder Redactie van

Prof. J. VAN DER HOEVEN,

Mr. S. 6. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN

Dr. J. A. HERKLOTS.

de deel A= Stuk

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE,

onder Redactie van

Prof. J. VAN DER HOEVEN,

Mr. S. 0. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN

Dr. J. A. HERKLOTS.

VV Si

BR dee tale

0 adr al

TT to

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE,

onder Redactie van

Prof. J. VAN DER HOEVEN,

Mr. 8. 6. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN

Dr. J. A. HERKLOTS.

e ne

V deel stuk.

x nd

ANS QG,

n° R

Ay sy \.

i AUS

RENE

nor ‘

Ay /

METTA

hy ks

ENEN

) NHL

ù 4

TIIDSCHRIFT. VOOR ENTOMOLOGIE,

onder Redactie van

Prof. J. VAN DER HOEVEN,

Mr. S. 0. SNELLEN VAN VOLLENEOVEN

Dr. J. A. HERKLOTS.

Vi acar 2&stuk.

UT an 4

Beth en) ey i

{ Are

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE,

onder Redactie van

Prof. J. VAN DER HOEVEN,

Mr. S. C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN

Dr. J. A. HERKLOTS.

\/ deel (à stuk.

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE.

. UITGEGEVEN DOOR

3 NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

ONDER REDACTIE VAN

Pro, J. VAN DER HOEVEN,

De, S.C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN

Dr.J. A. HERKLOTS.

VIJFDE DEEL.

LEIDEN,

E. J. BRILL.

1862.

NI a

yet

{ in qu

ALY AW

À We

nm ae

TUTA nt

Ton ae

1} di ju

Aver

# MMM Hu i

IN ie um

BNN À

à i N \ Ba

PRI

Wea’

Un Hiv i ay AR

ath | TE) A nh

if a m u

Wis EN

è TU

HABS

n ty, a Mey

Y | RL ano A

FREE hood 41 24 At dr, y

enal,

Nom resents (I tte

a bash x

wine

ater BAER que he

ad ehe, »

Sn vn

Li Rx

1; La

Il | ty nat

Jy) [APN i .

HE MAGEN '

Hi = erf

popo hd

Dorn fs Bi

À dicon

ein" win # hy

fl ijn

ni a!

' ri fy

+ [A LE]

“

Mrs CN (AL)

‘ ' ’ ’ DT RC

‘ >

» ber wide

LI ) '4

by + H

EST" by LUCA }

M I % . LA

be do 4 n &

heheh FRITTE Hi EA TA TE PR

rien LAN BR RH ' peri y

> AUS PARLE 1 '

a Be Ee ie oth fi een

se CAS Hi MIK beid N . Lal 3

Resist) AMC TS Medie ie te AEN Et

TS TL GITE K Birne ti

CULT n a i LH der DRAKE) f, a fos f beiden : iy

MARNE Faia tes (eh ce MIATAIATTTAPAT AT RTATATO ET SSSR URL, care ie ; trà

MIA: r ! AA ts è mi

fans AN ni ì fi

4 (EN tite AAA TN ee + Rane 4 4

CALE OT Ge) OEMS Go DE EN Ù "i win Lin 4

Hire beb { » ? 0

Padme PAGATI ern t Ne

{ | vr ji “4

ah Tye piety tw i è en bares ew

QUES » n De

Pillen Haba a

[A ARS) ! nf, vie

»! . we 4 e tot

ali \ sut

: ' i ven}

. « J

“hy 4 È PRA

N dita u

{ n peld 7 Vs"

pl PS Ng

tI 1 ‘bp ped 1 A

pure À “be 4”

bat hd FL

ab „F » 4”

+ L a

N x , Vid

rd £ alt

t .

È N mie >

s ’ ‘

È dota Cp »

sii ‘

È it y

1 d bey r

Kun 4

pid hand A REDE, diga H gt A eee

vi sii sama rast ite? Mk: sauri rs te t pi”

DÀ shige MONS FD bean ed È IE

i ! ; ri vr te pr

re ' 14 re un

. L È Ld . +.

Met ad 4

4 Fia RE: nett hi È , A

digli Un % f ‘ * Th y

RAA US ‘ ; bp è H

y Plays

MONT

wine

BEREICHE

EHRE bas

LIE in

: Sa :

hs di

Hi |

arse

Beat?

bis Ra it)

i»

EHRE

rare Prem tne \

un FO Nr

Vi ‘

Fr RUC hres pi hey

Wy (Hé D

TAN

MPN MELE

pati

NEE

be deee

(back

u sort

vit (hater be mit 1

‘ «getti te

BADEN AS

He |

vid N) LAC RENT

cen AL ch!

HF AL