pt

ts

PN"

‚TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

n

ONDER REDACTIE VAN

Dr. J. TH. OUDEMANS, Pror. Dr. J. C. H. DE MEIJERE

EN

DR. A. C. OUDEMANS

DRIE-EN-ZESTIGSTE DEEL

JAARGANG 1920

ER 213043

MET 15 ZWARTE PLATEN

(31 December 1920)

s-GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

1921

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

UITGEGEVEN DOOR

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

ONDER REDACTIE VAN

Dr. J. TH. OUDEMANS, Pror. Dr. J. C. H. DE MEIJERE

EN

Dr. A. C. OUDEMANS

DRIE-EN-ZESTIGSTE DEEL

JAARGANG 1920

NEN ars

MET 15 ZWARTE PLATEN

s-GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

1921

Peo

Mata.

si

CUORE

N.

\4 20

Ime „INHOUD VAN HET DRIE-EN-ZESTIGSTE DEEL.

Verslag van de drie-en-vijftigste Wintervergadering.

Bladz.

I—XLIM

Verslag van de vijf-en-zeventigste Zomervergadering XLV-LXXVI

-Ledenlijst der Ned. Ent. Ver. op 1 Juli 1920 LXXVIII-LXXXVI

Dr. Dupa, Revision der altweltlichen Arten der Gattung

Sphaerocera Latreille (Dipteren)

A. REIJNE, A cocoonspinning Thrips ;

Prof. Dr. J. C. H. DE MEIJERE. Studien über oale

arktische, vorwiegend holländische, Limnobiiden,

insbesondere über ihre Kopulationsorgane .

J. H. JURRIAANSE en J. LINDEMANS, Indo- Australische

Attacus-vormen .

N. H. SWELLENGREBEL dry, M. H. Sn ce

DE GRAAF, Lijst der in Nederlandsch-Indié gevonden

Anophelinen .

P. J. VAN DEN BERGH i Papilio Toren Ranlictoites: 9

(Nieuw voor de Fauna van Celebes) .

Dr. L. MARTIN, Die Tagfalter der Insel Cache

L. J. TOXOPEUS, Opgave van eenige nieuwe en zeld-

zame soorten van Lepidoptera.

Dr. K. M. HELLER, Neue Rhipiphoriden (Col).

J. H. JURRIAANSE en J. LINDEMANS, Een nieuwe Attacus-

vorm van Burma.

Ihe. Dr. ED. }.: G: EVERTS,_ eu LE Habohous

generum et subgenerum Coleopterorum enz. von

Dr. ROBERT LUCAS. ie sh ea

Brot. or T.C. H. DE ern F. Bevi Parnassius

Apollo L. und sein Formenkreis .

Errata

Register

139

40—45

46—86

87—95

96— 108

109— 110

I1I—159

160 — 167

168— 175

176— 178

179— 183

184— 186

187

189— 196

_ TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

NO UITGEGEVEN DOOR:

DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING

Dr. J. TH. OUDEMANS, Pror. Dr. J. C. H. DE MEIJERE

EN

DR. A. C. OUDEMANS

LA

DRIE-EN-ZESTIGSTE DEEL \ |

JAARGANG 1920

| V

EERSTE EN TWEEDE AFLEVERING

MET 14 ZWARTE PLATEN

(15 Juli 1920)

> S-GRAVENHAGE

MARTINUS NIJ HOFF

1920

VERSLAG

VAN DE

DRIE-EN-VIJFTIGSTE WINTERVERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN IN HÔTEL ‚SUISSE’” TE AMSTERDAM,

OP ZONDAG, 15 FEBRUARI 1920, DES MORGENS TE 11 UUR.

Voorzitter: Dr. J. Th. Oudemans.

Aanwezige Eere- en Gewone Leden: C. P. G. C. Balfour

van Burleigh, Dr. L. F. de Beaufort, G. A. Graaf Bentinck,

K. J. W. Bernet Kempers, Mr. A. Brants, F. W. Burger,

Dr. L. P. de Bussy, M. Caron, H. Coldewey, G. Doorman,

P van Hecke, HL. CE. van Eldik, Ihr. Dr. Ed. J. G. Everts,

D. van der Hoop, W. de Joncheere, Mejuffr. Greta A. Jonges,

J. H. Jurriaanse, J. P. A. Kalis, A. E. Kerkhoven, B. H. Klynstra,

is oornnect, Dr. AU) M:-ter Laag, J. Lindemans, Dr. J.

FaezEoman, Dr’ D Macy Gillayry, Prof. Dr. J. C: -H: de

Meyere, Dr. A. C. Oudemans, M. Pinkhof, R. A. Polak, Dr.

je eance, Drs N. Reclaire; Prof. Dr. W. Roepke, Dr: G.

Romy, G. van Roon, Wi A. Schepman, P. J. M. Schuyt,

Erz]. Pozopeus, Mr. D. TE. Uyttenboogaart, F. T. Valck

Lucassen, Dr. J. Versluys, H. A. de Vos tot Nederveen

Tijdschr, v. Entom. LXUI. I

II VERSLAG.

Cappel, Mr. L. H. D. de Vos tot Nederveen Cappel, "Pater

E. Wasmann S.J., Prof. Dr Max C. Wi Weber, Eater

Wiel, J. He ESWacipen:

Afwezig met kennisgeving de Leden: Prof. Dr. J. F. van

Bemmelen, P. J. van den Bergh, M. Caland, C J. Dixon,

A. Dulfer, Dr. H. J. Eycklama a Nyeholt, Dr) E Dea

Oort; "Paters Schmit2.S- 23.2 Ce Wertheim

De Voorzitter opent de vergadering met een woord van

welkom tot de zeer talrijke aanwezigen, waarna hij onmiddellijk

overgaat tot de vaststelling van de plaats voor de volgende

winterbijeenkomst. Nadat de heer EVERTS ’s-Gravenhage of

Leiden heeft voorgesteld, wordt, na mondelinge stemming,

Leiden met vrijwel algemeene stemmen gekozen.

Wetenschappelijke mededeelingen.

De heer Everts ontving verleden jaar, van het Phyto-

pathologisch Instituut te Wageningen, eene kleine Mordel-

listena, welke, met eenige larven, uit de bladen van eene

Cattleya-soort, in eene warme kas te Tilburg, ontwikkeld

was. Spr. vond dezelfde soort in het Museum van Nat. Hist.

te Leiden vertegenwoordigd, maar zonder naam, uit Semarang.

In „The Entomol. Monthly Magazine, 24 series — Vol. XXIV,

1913” iets, met betrekking tot onze inlandsche keverfauna,

naziende, vond hij op blz. 56 eene Mordellistena cattleyana,

door CHAMPION beschreven. Het eenige onderscheid is, dat

in de beschrijving van CHAMPION het halsschild eenkleurig

geel is, terwijl bij ons exemplaar daarop cene, naar de achter-

hoeken verbreede, zwarte middelvlek aanwezig is. CHAMPION,

aan wien Spr. het exemplaar ter inzage zond, schreef hem:

„your Mordellistena may be a colour-variety of my caftleyana,

but in the series of the specimens in the Brit. Mus. there

is not one with the pronotum marked as you describe”; na

ontvangst schreef hij Spr.: „The Mordellistena could perhaps

be treated as a variety of cattleyana. Types are rather

immature etc.”. De exemplaren in het British Museum zouden

gemerkt zine „© Venezuela

In verband met de a.s. Zomervergadering te Bergen-op-

Zoom en de daaraan verbonden excursies, wenscht Spr.

\ VERSLAG. III

iets in het midden te brengen omtrent Coleoptera-soorten,

die in Nederland nog niet gevonden zijn, doch die waar-

schijnlijk toch hier kunnen worden aangetroffen. Het zijn

soorten, die uit soortgelijke terreinen als onze schorren be-

kend zijn. Zoo zijn vermeld van de Fransche en Engelsche

kusten, vooral van de Theemsmonding, soorten, als: Heterota

plumbea WATERH., Dledius furcatus OLIV. met de a. sArzm-

shiranus CURT. (ook zeer algemeen op het Duitsche eiland

Borkum, waar zij wel 10 centim. diep in den bodem graaft,

waar het zand met zeeklei vermengd is), B. bicornis GERM.,

B. unicornis GERM., B. hinnulus ER. (= diota SCHIODTE),

Reichenbachia waterhousei RYE, Heterocerus marıtimus GUER.

(= Ourchanensis O. SCHNEIDER, — in één exemplaar door

den heer KEMPERS op Texel en verleden jaar in één exemplaar

door den heer VAN DER WIEL bij Bergen-op-Zoom gevangen —

in massa op Borkum en ook langs de Fransche en Belgische

kust), ook Meterocerus salinus KIESW. en dan, de, van de

Belgische en Fransche kust bekende, Heterocerus (Phyrites)

aureolus SCHIODTE, welke laatste soort door KUWERT ten

onrechte uit Nederland is vermeld, maar, naar thans gebleken

is, uit Heyst-sur-mer in Belgié afkomstig en met de collectie

KUWERT in het bezit van den heer RENE OBERTHÜR te

Rennes gekomen is. Dan is bij Queensborough en Sheerness

gevonden: Phalacrus championt GUILLEB., Cantharis dar-

winzana CROTCH, Malachius vulneratus ABEILLE en Ceuthor-

rhynchidius dawsoni BRIS.

Bij gunstig weder en gunstige gesteldheid van bodem en

flora, zouden onze Coleopterologen wellicht eene of andere

der genoemde soorten kunnen vinden. Eene Steuus-soort,

welke nog niet uit Nederland bekend is, nl. S. pzczpennzs ER.,

is in België overal verbreid en op sommige plaatsen alge-

meen. Zoekt men op de plaatsen, waar zij mogelijk zou

kunnen leven, dan heeft men ook kans ze te vinden, n.l.

op den grond en op het slib aan den voet van riet; het

kevertje komt nooit, zooals zijne naaste verwanten, op de

planten zelf voor; vandaar misschien, dat het hier nog

nimmer is waargenomen.

Merkwaardig is, dat nog zoo weinig van die kleine, cylin-

dervormige Colydiidae in ons land bekend zijn, die n.l. in

IV VERSLAG.

de boorgangen van in het hout van verschillende boomen

levende keverlarven verblijf houden en daarop jacht maken.

Daar zij in die gangen duurzaam schijnen te verblijven en

alleen. tijdens een korten zwermtijd naar buiten komen,

worden zij als uiterst zeldzaam beschouwd. Men moet ze

dus naar buiten lokken, wat Spr. in een Duitsch tijdschrift

vermeld vond, door het hout der boomen, waarin veel gaatjes

zijn, met benzine, waarin een beetje witte carbol, af te bor-

stelen; de kevertjes komen dan naar buiten en kunnen in

een netje opgevangen worden. Spr. laat de meesten dezer

soorten, in uitlandsche exemplaren, ter bezichtiging rondgaan,

ook van 4 genera der Colydiidae.

In de omstreken van Berlijn ving men allerkleinste dwerg-

kevertjes (Zrzchopterygidae), o. a. een nieuwe Actidium neres-

heimeri WAGNER, tegelijk met Sphaerius acarotdes WALTL,

veel Acarinen en ook de, nog niet uit Nederland bekende,

Aphthona erichsont ZETT., in Lichenen, welke tusschen mos

(Sphagnum è) en grassen aan den rand van oker-slibbige

slooten groeiden; door die Lichenen en moskussens uit te

trekken, goed uit te wringen, eerst eenige dagen te laten

drogen en dan eerst uit te zeven, daarop het verkregen

zeefsel nogmaals te laten drogen en dan met eene fijne zeef

(mazen van I mm.) te bewerken, schijnen die diertjes te

voorschijn te komen. Ap/ktona erichsoni ZETT. is alleen uit

de moerassige turfgronden van de Noordduitsche vlakte

bekend, kan dus allicht ook bij ons gevangen worden.

Pater E. Wasmann S.J. (Valkenburg) spreekt over: „Die

Gastpflege-Instinkte der Ameisen und die Vererbung erwor-

bener Eigenschaften”, en wel als volgt:

„schon seit 30 Jahren habe ich oftmals gezeigt, dass unsere

Arten und Rassen von Formica angeborene, von der in-

dividuellen Erfahrung unabhängige instinktive Neigungen

besitzen zur Aufnahme und Pflege bestimmter Arten und

Rassen von Myrmecophilen aus der Gruppe der Zomechusinz,

ja, sogar zur Erziehung der Larven derselben. So pflegt und

erzieht unsere Hormzca sanguinea LATR. die Lomechusa stru-

mosa F., FrufaL. den Atemeles pubicollis BRIS., F. truncicola

NyL. den Az. pubicollis truncicoloides WASM., F. pratensis DE G.

VERSLAG. V

den Az. pratensoides WASM., 7°. rufibarbis F. den At. paradoxus

GRAV., 7. fusca L. den At. emarginatus GRAV. Setzt man aber

eine Art oder Rasse dieser Lomechusinz zu einer anderen

Formica- Art oder -Rasse, als zu welcher sie erblich gehört,

so werden die Käfer, wenigstens anfangs, stets feindlich be-

handelt, weil die Ameisen die Annehmlichkeit dieses echten

Gastes erst durch individuelle Erfahrung allmählich kennen

lernen müssen. So nehmen beispielsweise Æormica fusca und

rufibarbis in ihren selbständigen Kolonien die Zomechusa

strumosa nicht auf und fressen die Larven derselben, statt

sie zu erziehen, wenn man sie zu ihnen setzt. Dagegen lernen

die nämlichen beiden kleinen /ormzca, wenn sie als Sklaven

in den gemischten Kolonien von 7. sanguinea leben, durch

den Einfluss des Benehmens ihrer Herren (durch „Instinkt-

regulation”) nicht nur die Beleckung und Fütterung von

Lomechusa sondern auch die Erziehung der Larven dieses

Käfers. Wir haben also offenbar zweierlei Arten von

Instinktmodifikationen im Verhalten von /ormica gegenüber

den Lomechusini zu unterscheiden :

a. Individuelle Instinktmodifikationen, die von der

Einzelameise erst erworben werden müssen.

6. Phyletische Instinktmodifikationen, die unabhängig

von der individuellen Erfahrung eine erbliche Eigentüm-

lichkeit der betreffenden Ameisenart oder -Rasse sind.

Die Existenz wirklicher phyletischer Instinkt-

modifikationen im Verhalten der Ameisen gegenüber

ihren echten Gästen ist eine Beobachtungstatsache.

Wer sie leugnet und für blosse ,,slight ontogenetic modifi-

cations” im individuellen Benehmen der Ameisen ausgibt, wie

WHEELER noch 1918 versuchte, verwechselt offenkundig die

phyletischen Instinktmodifikationen mit den individuellen’

und setzt sich dadurch in Widerspruch mit den “Tatsachen.

Ich bildete z. B. schon 1889 zu Exaten eine kleine ,,auto-

didaktische Kolonie” von sanguinea, indem ich ganz frisch-

entwickelte Arbeiterinnen aus einer Zomechusa- freien Kolonie

nahm, sie in eine Beobachtungschale setzte und ihnen dann

später eine Lomechusa zugesellte. Der Käfer wurde sofort von

ihnen aufgenommen, wie ein alter Bekannter, beleckt und

gefüttert. Als ich aber einige, gleichfalls aus ihren Kokons

VI VERSLAG.

frischentwickelte Arbeiterinnen von 7, rufibarbis hinzusetzte,

griffen diese anfangs die Zomechusa feindlich an und muss-

ten erst durch das Benehmen der sanguznea und durch ihre

eigene Erfahrung lernen, dass es hier einen echten Gast zu

pflegen gab. Über 1000 Beobachtungen und Versuche über

die Gastpflege der Lomechusini bei verschiedenen Formzca-

Arten habe ich während 35 Jahren angestellt undin meinen

stenographischen Notizbüchern sorgfältig aufgezeichnet. Die

Schlussfolgerungen, die sich hieraus für die Gastpflege-

Instinkte (Symphilie-Instinkte) der Ameisen ergeben, sind

in einer soeben als Heft 4 von Prof. JULIUS SCHAXELS

„Abhandlungen zur theoretischen Biologie” (Bornträger,

Berlin 1920) erscheinenden grösseren Arbeit gezogen worden:

„Die Gastpflese der Ameisen, ihre biologischen

und philosophischen Probleme’ (No. 23 meiner

Beiträge zur Kenntnis der Myrmecophilen).

Im gegenwärtigen Vortrage willich nur einige Andeutungen

geben über der: Frage: in welcher Beziehunerstehe

die Entwicklung spezifischer Gastpflege-Instinkte

zur Vererbung erworbener Eigenschaften? Diese

Symphilie-Instinkte sind zwar keine „eigenen Instinkte” in

dem Sinne, als ob sie in der Wurzel verschieden wären von

dem allgemeinen Brutpflege-instinkt der sozialen Insekten ;

sie sind vielmehr im Laufe der Stammesgeschichte der

betreffenden /ormzca-Art oder -Rasse erworbene erbliche

Modifikationen jenes Brutpflegeinstinktes inbezug auf neue

fremde Objekte, d. h. inbezug auf bestimmt „echte Gäste”.

Dathre Existenz eine biologisehe Tatsache re

muss auch‘ ihre, stammesseschichtliche Fiss

wickelung möglich gewesen sein. Alle aprioristischen -

Einwände, die beispielsweise WHEELER 1918 gegen die

Möglichkeit einer Entstehung eines spezifischen Gastpflege-

Instinktes von Formica sanguinea für Lomechusa strumosa

erhoben hat, fallen daher in sich zusammen. Wenn wir auch

nicht in der Lage wären, zu erklären, wie wir uns ihre

Entstehung zu denken haben, so würde das doch nichts

beweisen gegen die Tatsache, dass sie bestehen.

Wir können jedoch auch positiv die Möglichkeit der

Entstehung solcher spezifischer Gastpflege-Instinkte zeigen,

VERSLAG. VII

und zwar auf Grund der Vererbung erworbener

Eigenschaften. Die Annahme der Erblichkeit ge-

wisser, ursprünglich individuell erworbener Instinktabände-

rungen ist eine Forderung für die Möglichkeit einer stammes-

geschichtlichen Entwicklung der Instinkte überhaupt und

der Gastpflege-Instinkte der Ameisen insbesondere. Die alten,

längst bekannten, von WEISMANN gegenüber SPENCER lebhaft

betonten, Einwände gegen die Möglichkeit der Vererbung

erworbener Eigenschaften in den Insektenstaaten sind heute

nicht mehr stichhaltig. Es ist zwar leicht, zu sagen: „die

Arbeiter der sozialen Insekten, welche neue Instinktmodif-

kationen erwerben, pflanzen sich nicht fort, können sie also

auch nicht auf ihre Nachkommen vererben ; die Fortpflan-

zungsgeschlechter dagegen nehmen nicht teil an der indivi-

duellen Erwerbung jener Instinkt-modifikationen, können sie

also ebenfalls nicht vererben, weil sie dieselben nicht be-

sitzen”. Diese scheinbar so überzeugende Beweisführung ver-

liert bei tieferer Prüfung ihre Beweiskraft. Sie berücksichtigt

nicht, dass die allmähliche Differenzierung der Arbeitsteilung

Hand in Hand geht mit der morphologischen Differenzierung

der Kasten, speziell des Gehirns derselben; sie beachtet nicht,

dass bei den Weibchen, die doch Trägerinnen der Vererbung

sind, auch die Instinkte der Arbeiter in ihrer Anlage immer

noch vorhanden sind, und in ihrer Betätigung bei der Kolonie-

gründung, vielfach auch noch im späteren Leben, sich mehr

oder weniger bekunden; sie übersieht ferner die, bei Formica

besonders häufige, fakultative Parthenogenese der Arbeiter,

vermöge welcher die, aus den unbefruchteten Arbeitereiern

hervorgehenden, Männchen durch „latente Vererbung” die

Arbeitereigenschaften ihrer Eltern auf die Arbeiter ihrer

Nachkomenschaft übertragen können. Ich will hier aber auch

auf eine neue Hypothese hinweisen, wie wir uns die

Entstehung’ spezifisch begrenzter Gastpflege-

Instinkte bei den Ameisen auf Grund der Vererbung

erworbener Eigenschaften vorstellen können. È

Vererbt werden kann selbstverständlich nur das, was im

Erbplasma in den Keimzellen der Fortpflanzungsindividuen

als Anlage oder Gen vorhanden ist. Daher sind auch für

die Entstehung erblicher Modifikationen der Gastpflege-

VII VERSLAG.

Instinkte Mutationen der Gene des Erbplasmas als

eigentliche innere Ursachen anzunehmen. Die schwierige

Frage ist nur: wie lassen sich diese Mutationen der Gene

der Fortpflanzungs-Individuen in aktuelle Verbindung

setzen mit den individuellen Veränderungen des instinktiven

Verhaltens der Arbeiterinnen, welche neue echte Gäste in ihr

Nest aufgenommen haben ? Gibt es einen Weg, auf welchem

die nämlichen äusseren Faktoren, welche das indi-

viduelle Verhalten der Arbeiterinnen gegenüber ihren Gästen

beeinflussen, auch zu Mutationen des Erbplasmas der Fort-

pflanzungsgeschlechter führen können ? Ich glaube, es bejahen

zu dürfen. Ich habe dafür eine trophische Hypothese

aufgestellt und sie auch den Deszendenzforschern, die sich an

der Diskussion über meine Vorträge in Freiburg i. B. Ende

Oktober 1919 beteiligten, vorgelegt. Der Gedankengang ist

folgender: Die Arbeiterinnen der Ameisen, welche neue

echte Gäste kennen gelernt haben, nehmen bei der ihnen so

angenehmen Beleckung der Exsudatorgane derselben be-

stimmte Reizstoffe (aromatische Fett- oder Drüsenpro-

dukte) in ihr Nahrungsreservoir, den Kropf, auf und übertragen

dieselben dann bei der Fütterung der Weibchen und

Männchen, bezw. der Larven derselben, auch auf letztere.

Durch diese, mit der Nahrung aufgenommenen, Reizstoffe

wird dann die Entwicklung des Nervensystems der Fort-

pflanzungsgeschlechter, welches die organische Grundlage für

die erblichen Instinkte darstellt, in entsprechender Weise

beeinflusst, so dass Mutationen der Instinktanlage

entstehen, welche — wie dies bei der geschlechtsbegrenzten

Vererbung der Fall ist — nur bei den Arbeiterinnen ihrer

Nachkommenschaft als erbliche Modifikationen des

Brutflege-Instinktes, als erblich gewordene Neigung

zur Pflege eben jener bestimmten echten Gäste, d. h. als

spezifische Symphilie-Instinkte zu Tasetreten 0b

man die trophische Beeinflussung der Anlagen in den Keim-

zellen als somatische Induktion (Semon) oder als Parallel-

induktion (Detto) bezeichnen will, scheint mir eine neben-

sächliche Frage der Terminologie zu sein; ich möchte sie

eher somatisch nennen.

Das sind in kurzen Zügen meine Ideen über der Beziehung

VERSLAG. VA TTX

der Entwicklung spezifischer Symphilie-Instinkte zur Vererbung

erworbener Eigenschaften. Des Näheren muss ich auf meine

im Druck befindliche Arbeit verweisen.”

De heer Jurriaanse zegt, dat er in zijne collectie zich o.a.

eenige exemplaren van het genus Affacus L. bevinden, waar-

onder drie vormen, die nog niet beschreven zijn. Deze vormen

zullen in eene der eerstvolgende afleveringen van het Tijdschrift ©

worden beschreven en afgebeeld. Intusschen achten de heeren

LINDEMANS en JURRIAANSE het niet van belang ontbloot,

hiervan nu reeds eene voorloopige beschrijving te geven en

photo’s te laten circuleeren. Als eerste vorm wordt genoemd:

Attacus cramert inopinatus, subsp. nov. 2 dd van Maumerie.

Eil. Flores Aug. 1910 en Jan. 1911 e. p., benevens 2 cocons.

Deze ondersoort gelijkt, wat betreft algemeene teekening,

vorm der vensters en kleur, het meest op cramer? Felder van

Ambon, doch is veel kleiner, de voorvleugels zijn smaller,

de voorrand is minder sterk gebogen, de achterrand loopt

meer binnenwaarts en is niet gegolfd, de vensters zijn nog

kleiner en weinig doorzichtig. De basale lijn der voorvleugels

is vanaf den voorrand tot aan den middenader sterk binnen-

waarts gebogen, springt daar puntvormig naar buiten en

verloopt dan buitenwaarts gebogen naar den binnenrand. De

discale lijn is tot ader 2 scherp geteekend en verloopt verder

zeer onduidelijk buitenwaarts gebogen naar den binnenrand.

De submarginale lin is zeer dun, zwart en gegolfd. De

achtervleugels hebben een ongegolfden achterrand. De

basale lijn is onduidelijk. De discale lijn is niet zoo scherp

gehakkeld en loopt op ader 2 zeer sterk buitenwaarts. De

onderzijde der beide vleugels is minder geteekend dan bij

cramert. Lengte voorvleugel 100 mm.

Attacus dohertyt intermedius, subsp. nov. I Q van Fil.

Tenimber. Wijkt in hoofdzaak af van ROTHSCHILD’s af-

beelding in de Nov. Zool. deel II, 1895, pl. X. fig. 1, door

de volgende kenmerken. Voorvleugels: het voorste deel

van de basale lijn, die bij dohertyz recht is, is hier sterk

binnenwaarts gebogen, het venster is kleiner en halvemaan-

vormig. De discale band is minder sterk gegolfd, buiten-

waarts donker rood gezoomd en daarna sterker wit bestoven,

X VERSLAG.

Submarginale lijn donker bruinrood. Een marginale don-

kerbruine band loopt langs het grootste deel van den achter-

rand. De staarthoek der achtervleugels is spitser. Het

discale veld scherper rood omlijnd, met dezelfde witte be-

stuiving aan de buitenzijde. De submarginale lijn donker

bruinrood, gevolgd door een marginalen donkerbruinen band.

Onderzijde der beide vleugels als bovenzijde, doch lichter.

Lengte voorvleugel 100 mm.

Attacus lorquinii rotundus, subspec. nov. I g van Eil. Batjan.

Deze vorm kenmerkt zich door een bijzonder korten voorvleugel-

apex en zeer korte, ronde achtervleugels, waardoor het geheele

model van den vlinder meer gedrongen wordt. In onderdeelen

wijkt de teekening af van de typische /orquinii van de Philip-

pinen, zooals afgebeeld in MAASSEN, Beitr. zur Schmetter-

lingkunde 1869, pl. 46, als volgt: De basale lijn op de

voorvleugels is op ader 2 sterk buitenwaarts gebroken. Het

discale veld is veel breeder. De submarginale lijn is zwart en

gegolfd en wordt gevolgd door een marginalen onduidelijk

gegolfden lichtbruinen band. De achtervleugels vertoonen

een zeer breed discaal veld, dat aan het basale deel wordt

begrensd door een band, die evenwel niet geheel doorloopt

tot aan den achterrand. Onderzijde als bovenzijde, doch

lichter gekleurd. Lengte voorvleugel 105 mm.

De heer Caron laat een paartje zien van Odontosia car-

melita ESP., eene soort, die slechts eenmaal als inlandsch

vermeld is en waarvan hij, in 1919 vrij talrijk, imagines bij

Amerongen heeft aangetroffen. De larve werd bij Meern

gevonden. Verder gaat rond een paartje van Perzcallra

syringaria L, welke soort bij Tiel nog al eens voorkomt.

De heer Polak stelt ter bezichtiging: 1°. een exemplaar

van Papilio machaon L., waarvan de gele randvlekken langs

den achterrand der voorvleugels tot op ongeveer een kwart,

die op de achtervleugels bijna geheel gereduceerd zijn.

Bovendien is de roodbruine oogvlek in den staarthoek, tot op

een klein spoor na, verdwenen. Roermond. 17, III, 1919, el.

2°. Twee exemplaren van Æ/yloicus pinastri L. met donker-

bruine grondkleur. Hoogeveen, 16 en 20 IV, 1919, ab ovo.

VERSLAG. XI

De heer Roepke deelt mede, dat de Xylocopa’s of hout-

bijen in de tropen tot de meest voorkomende insecten

behooren. Op Java zijn drie soorten zeer gemeen, nl. coerulea

L., aestuans L. (confusa PEREZ) en tenuiscapa WESTW. Eene

vierde soort, /atipes DRURY, is evenmin zeldzaam, terwijl er

nog ongeveer een tiental andere soorten voorkomen, die zich

meer beperken tot de wildernis of althans minder algemeen

zijn. De eerstgenoemde drie soorten hebben zich zoodanig

aan de nabijheid van den mensch gewend, dat men haar

zelfs in de centra der groote plaatsen aantreft. Zij worden

algemeen met den Maleischen naam ,,koembang”’ aangeduid.

De Xylocopa’s zijn ijverige bloembezoekers en met mooi

weer ziet men deze insecten van ’s ochtends vroeg tot zons-

ondergang eene groote verscheidenheid van bloemen bezoeken.

Evenwel maken zij wel eenige keuze. Zoo heeft Spr. op de

groote bloemklokken der Thunbergia grandiflora uitsluitend

de groote zwarte soorten (teuuiscapa, latipes) waargenomen,

nooit echter de bonte coerulea of aestuans. Echter zijn het

alleen de wijfjes, die bloemen bezoeken. De mannetjes ziet

men er nooit en men moet hunne gewoonten kennen, om

hen te vinden. De groote zwarte mannetjes van Zenwiscapa

en Zatipes houden zich graag in de nabijheid van zulke

plaatsen op, waar veel wijfjes voorkomen. Bij voorkeur gaan

zij daarbij op eene iets uitstekende punt zitten, b.v. op eene

lat van een bamboehek, een dor takuiteinde, op een nok

van een dak enz. Hier zitten zij soms minuten lang stil,

totdat zij plotseling opvliegen en met luid gebrom eenige

kringen in de lucht beschrijven, om dan weer naar hun uit-

verkoren plekje terug te keeren. Gewoonlijk zijn er meerdere

exemplaren in elkaars nabijheid, die elkaar van het rust-

plekje trachten te verjagen, en daarbij komt het tot kleine

kibbelpartijen in de lucht. Sommige waarnemers meenen,

dat ook de paring op overeenkomstige wijze wordt voltrokken ;

het is Spr. echter niet gelukt, hieromtrent zekerheid te ver-

krijgen, omdat men de twee seksen in de lucht niet kan

onderscheiden. Geheel afwijkend hiervan is het gedrag der

mannetjes van aestuans. Deze gaan nooit zitten, maar hebben

de gewoonte, onophoudelijk om een lagen struik of iets

dergelijks heen te vliegen, daarbij naar Syrphiden-gewoonte

XII VERSLAG.

soms secondenlang op eene zelfde plek in de lucht zwevende.

Ook hier zijn gewoonlijk meerdere exemplaren bij elkaar;

deze kibbelen echter niet met elkaar en evenmin is de paring

waargenomen. Merkwaardig is hunne voorliefde voor eene

zelfde plaats; gewoonlijk kan men dagen achtereen hun

gedrag bij denzelfden heester gadeslaan. De mannetjes der

coerulea eindelijk houden graag verblijf in de nabijheid der

nestholten; zij zijn traag en schijnen weinig te vliegen.

Vervolgens beschrijft Spr. den bouw der nesten, die aan-

vankelijk eenvoudig zijn, op den duur echter gecompliceerd

worden, doordat zij telkens opnieuw worden betrokken en

daarbij worden uitgebreid. Coerulea en aestuans leggen graag

primaire nesten aan, die òf uit eene enkele (coerulea), òf uit

meerdere (aestuans) gangen bestaan. De gangen zijn zooveel

mogelijk horizontaal gericht en communiceeren slechts door

eene enkele opening met de buitenwereld, welke opening bij

coerulea bij voorkeur naar beneden is gericht, bij aestuans

soms ook op zijde uitkomt. De lengte der gangen is zeer

verschillend, de diameter varieert naar de soort. 7enuzscapa

(en Zatipes) legt niet graag primaire gangen aan, maar maakt

liefst gebruik van verlaten gangen, die ev. worden vergroot

en verwijd. Aan de uiteinden der gangen worden de broed-

cellen geconstrueerd, en wel ééne a twee bij coerulea, drie a

vier bij aestuans en meestal slechts ééne bij tenuzscapa. Deze

broedcel wordt opgevuld met het z.g. bijenbrood, waarop

het ei komt te liggen. Het laatstgenoemde bereikt buiten-

gewoon groote afmetingen. De cel wordt afgesloten door

een tusschenschot van los aan elkaar geplakt zaagsel, dat

aan den eenen kant mooi glad is, aan den anderen kant eene

regelmatigmatige spiraallijn vertoont, ontstaan door de wijze

van aanleg. De ontwikkeling der larve moet zeer vlug

plaats hebben. Zij verandert spoedig in eene naakte, ivoor-

kleurige pop, die na korten tijd reeds uitkleurt en dan met

hare extremiteiten in staat is, spartelende bewegingen te

maken. De jonge imagines schijnen eenigen tijd in het nest

te vertoeven, onderwijl de tusschenschotten tot boormeel

verbrijzelend. De gangen dienen bovendien als verblijfplaats

voor alle koembangs ‘snachts zoowel als bij slecht weer.

Maar ook bij mooi weer blijft altijd een gedeelte der dieren

VERSLAG. XIII

in de nesten achter; niet zelden treft men meerdere indivi-

duén in eenzelfde nest aan. Er bestaat dus eene zekere

neiging tot gezelligheid. Of zij elkaar bij het werk helpen,

of in de gangen de paring plaats heeft, wanneer en hoeveel

eieren er worden voortgebracht, dat alles zijn nog open

vragen. Het maakt den indruk, dat slechts eierleggende,

d.w.z. broedcel-aanleggende wijfjes stuifmeel verzamelen, ter-

wijl de andere wel bloemen bezoeken, echter zonder stuif-

meel te vergaren. Het ware interessant na te gaan, hoe het

optreden der verschillende instincten verband houdt met de

rijping der geslachtsproducten.

Te Buitenzorg werden de larven der koembangs geregeld

geinfecteerd door twee kleine Chalcididen, die biologisch in

vele opzichten eigenaardig zijn. De voornaamste vijanden

echter zijn drie Meloiden-kevers uit het geslacht Horza,

waarvan ééne, debyz FAIRM. (Crssites testacea L.) te Buiten-

zorg algemeen voorkomt, terwijl de beide andere zeldzaam

zijn. Eéne daarvan is bekend onder den naam Horia cepha-

lotes OLIV.; de derde soort in kwestie is nog niet gedetermi-

neerd. Deze kevers vindt men buiten op de balken zitten,

die door de koembangs worden bewoond en waar zij ook

hunne eieren afzetten. Spr. wijdt uit over het eigenaardige

gedrag dezer kevers en bespreekt hunne ontwikkeling, zooals

die reeds door meerdere onderzoekers (GREEN, BUGNION) in

hoofdtrekken bekend is geworden. Hij wijst daarop, dat de

jonge Horza-larfjes hun weg naar de broedcellen der koem-

bangs zelf weten te vinden, en dat slechts een klein gedeelte

zich in de vacht der koembang-imagines vast zet en zich

zoodoende naar andere nesten laat overbrengen (partieele

foresie). Bloemen worden daarbij, volgens Sprekers waar-

nemingen, niet als tusschenstation benut. Doordat bestaande

gangen telkens weer op nieuw worden gebruikt en vergroot,

ontstaat ten slotte in het door de koembangs bewoonde hout

een labyrint van gangen, waaruit bijna niet meer wijs te

worden is. Het spreekt van zelf, dat het betreffende hout

zoodoende onbruikbaar wordt; inderdaad is de economische

beteekenis der Xylocopa’s in de tropen, als vernielers van

alles, wat uit zacht hout is opgetrokken, niet gering.

In oude koembanggangen worden geregeld verschillende

XIV VERSLAG.

andere insecten aangetroffen, die er bij voorkeur in nestelen.

In de eerste plaats de gewone Rhynchium haemorrhoidale L.,

voorts drie soorten van Megachile, nl. de groote heteroptera

SıcH., voor welke de koembanggangen als geschapen zijn,

opposita SM. en villosa SM. Merkwaardig is, dat deze drie

geene bladstukjes uitknippen; alleen Keteroptera vertoont nog

overblijfselen van dit instinct. Zij sluit nl. haar bovenste

broedcel in de oude koebanggang met een laagje uitgeknipte

bladstukjes af. Opposita vervaardigt aarden buizen (reeds door

FRIESE beschreven), die het lumen der gangen precies opvullen.

Villosa eindelijk gebruikt de koembanggangen graag als

uitgangspunt voor haar eigen nestsysteem, dat uit een groot

aantal, blijkbaar zelf geboorde gangen bestaat, die in ver-

schillende richtingen door het hout loopen. Als parasiet van

M. heteroptera werd de fraaie Coelioxys dux opgekweekt.

Spr. eindigt met op de biologie der eigenaardige mijten

te wijzen, die bij Xylocopa, speciaal bij de soorten van het

subgenus Mesotrichia (Kopthortosoma), in eene daarvoor aan-

wezige holte, aan de basis van het abdomen, voorkomen.

Voor deze holte wordt de naam ,,acarinarium” voorgesteld.

Deze mijten zijn destijds door OUDEMANS als Greenza (Para-

greenia CCKLL.) beschreven. Hare ontwikkeling heeft zoo-

danig plaats, dat de mijten de koembang-imago verlaten,

als deze met den aanleg der broedcel bezig is, in de cellen

verblijven en eieren voortbrengen ongeveer op het tijdstip,

dat de volwassen Xylocopa-larve in eene pop verandert. De

eieren der Greenia komen eveneens zeer spoedig uit en de

jonge mijten groeien vlug ; zij hebben op het oogenblik, dat de

Xylocopa-pop zal uitkomen, ongeveer het stadium bereikt,

waarop men ze anders in het acarinarium aantreft. Zoodra

de jonge Xylocopa-imago de zeer teere pophuid afstroopt, weten

zij het acarinarium te vinden, dat zij, naar het schijnt, niet

eerder verlaten, dan wanneer de koembang weer met eierleggen

begint. Bij geheel oude, afgevlogen koembangs, die geene

eieren meer voortbrengen, is het acarinarium geregeld leeg.

Het gesprokene wordt door een aantal zeer fraaie foto’s en een

uitgebreid demonstratie-materiaal verduidelijkt en opgeluisterd.

De heer J. Th. Oudemans deelt het volgende mede:

In het begin van September 1919 vloog Colias edusa F.

VERSLAG. XV

in grooten getale op seradella-akkers onder Garderen. Dit

duurde geruimen tijd; op 21 October werd zelfs nog een

(manlijk) ex. waargenomen. Het was dien dag mooi, zonnig

herfstweer, met eene temperatuur boven 50° F. Enkele

dagen later, op 29 October, lag alles onder de sneeuw!

Ook van andere plaatsen kreeg Spr. bericht, dat Colzas

edusa in den herfst van 1919 in aantal was gezien en ge-

vangen, hier en daar ook in enkele exemplaren der variëteit

helice HB., die alleen bij het wijfje voorkomt.

Colias edusa is, wat haar verschijnen betreft, zeer wigsel-

vallig. Soms ziet men haar in verscheidene jaren niet, of

sporadisch, totdat zij opeens in grooten getale voorkomt.

Zulk een jaar is 1919 blijkbaar geweest. Omtrent de oor-

zaken van dat verschijnsel is nog weinig met zekerheid

bekend. Het is niet hetzelfde als wat wij b.v. in de laatste

jaren bij Panolis griseovariegata GOEZE gezien hebben,

waar gunstige omstandigheden voor de ontwikkeling van

eieren en rupsen allengs eene plaag veroorzaakten, die hoofd-

zakelijk door parasieten weder wordt te niet gedaan. De

vermeerdering is n.l. in de verste verte niet van dien aard;

integendeel, het verschijnsel is aldus te karakteriseeren, dat

de soort verscheidene jaren niet, of bijna niet, wordt aange-

troffen en dan, in een zeker jaar, in aantal, doch volstrekt

niet „bij duizenden” vliegt.

Sommige entomologen nemen aan, dat eene dergelijke.

soort daar, waar dit plaats vindt, eigenlijk niet tehuis behoort

en in sommige jaren als immigrant in het voorjaar uit

zuidelijker streken haar intocht doet, eieren legt en aldus

aan eene vrij talrijke najaarsgeneratie het aanzijn schenkt,

welke dan echter in den regel geene nakomelingschap zou

voortbrengen, of waarvan de nakomelingschap gewoonlijk

den imaginalen staat niet zou bereiken. Zoo wordt o. a.

door meerdere Engelsche entomologen voor hun land geoor-

deeld over verscheidene vlindersoorten, welke zij dan als

„an occasional immigrant”, of als „not permanently resident”

aanduiden. Slechts onder buitengewoon gunstige omstan-

digheden zouden zij zich langer dan ééne generatie buiten

hun werkelijke vaderland voortplanten.

Tot deze soorten worden in Engeland ook Colzas edusa F.

XVI VERSLAG.

en Colias hyale L. gerekend. Loopt alles mede, dan legt

de najaarsgeneratie eieren, welke spoedig uitkomen; de

rupsen overwinteren half-volwassen of volwassen en verpoppen

in het voorjaar, om enkele weken later de vlinders der voor-

jaarsgeneratie te leveren. Blijkbaar wordt echter een zóó

voorspoedige gang van zaken als uitzondering beschouwd.

Ten einde te trachten, iets meer van de voortplanting van

Colias edusa te weten te komen, plaatste Spr. begin Sep-

tember een wijfje in eene groote suikerflesch, met gaas ge-

sloten, en waarin afgesneden, in water geplaatste planten

van roode klaver en rolklaver aanwezig waren. De ochtend-

zon bescheen het geheel. Op 8, 9 en 10 September werden

een 50-tal eieren gelegd en wel op beide plantensoorten, op

de bladeren, stengels en bloemen. Elk ei wordt afzonderlijk

geplaatst; zij zijn langgerekt spoelvormig en staan recht

overeind op een der uiteinden. De kleur was geel, doch

veranderde spoedig in rozerood, eindelijk in donkerbruin en

kort voor het uitkomen in bijna zwart, terwijl alsdan het

uiterste topje wit wordt; dit is verklaarbaar, daar de dan

geheel gevormde rups zich van den top reeds teruggetrokken

heeft en daar een ledig doet ontstaan. Het ei is altijd

glanzig, eenigszins iriseerend. Reeds op 13 September, dus

na hoogstens vijf dagen, kwamen de eerste rupsen uit, wat

wel zéér spoedig is. Zij zijn dan bruin, met een zwarten

kop. De ledige eierschalen zijn kleurloos, doen zich echter

door lichtbreking als witachtig voor. De rupsjes eten van

deze : schalen; zonder ze echter geheel op te eten. “Op 1g

September vervelde de eerste rups; van latere vervellingen

werd geene aanteekening gehouden, omdat Spr. de dieren

binnenshuis kweekte. Dit ging eerst zeer voorspoedig, zoodat

tegen December verscheidene rupsen ongeveer volwassen

waren; de kleur is dan groen, afgewisseld met eene witte

zijdestreep, welke oranjerood gevlekt is. Op 8 November

ontdekte Spr. bij enkele rupsen zwarte vlekjes op de huid,

wat wel op eene infectieziekte duidde. Alhoewel van toen

af alle exemplaren geïsoleerd werden, zijn zij alle langza-

merhand aangetast en gestorven, Spr. had van de pas

geboren rupsjes een gedeelte aan Mr. A. BRANTS gezonden,

die ze in de open lucht opkweekte. Naar hij hoopt, zal

VERSLAG. XVII

Mr. BRANTS zoo aanstonds zijne daarmede opgedane erva-

ringen wel willen mededeelen.

Spr.’s ondervinding komt met de gangbare voorstelling

overeen; het volgende dient evenwel niet onvermeld te

blijven, daar het eerst scheen, dat overwintering ook in

een ander stadium dan als rups geschieden kan.

Op 1 October werden twee vlinders gepaard aangetroffen ;

zij bleven nog geruimen tijd vereenigd. Het mannetje stierf

na enkele dagen, terwijl het wijftje op de reeds voor het

vroegere ex. vermelde wijze geïnstalleerd werd. Op 6 October

werd het diertje door Spr. met verdunden honing gevoed; de

honing werd op een Aster-bloem aangebracht, nadat de vlinder,

hierop geplaatst, den zuiger ontrold had. Hij voedde zich wel

een uur lang, doch het opzuigen van den honing ging be-

trekkelijk langzaam; noctuiden kunnen dat heel wat vlugger !

Aldus versterkt zijnde, was de kans, dat het dier zou blijven

leven, aanzienlijk vergroot. Op ro October werden enkele

eieren gelegd, welke aan Mr. A. BRANTS ter afbeelding

werden toegezonden; op II October werden nog twee eieren

gelegd en wel gedurende de uren, dat de zon de suiker-

flesch bescheen. De temperatuur daarbuiten was slechts

46° F., doch in de flesch stellig aanmerkelijk hoöger. Van

deze op 10 en 11 October gelegde eieren is niets terecht

gekomen; zij zijn niet verkleurd en verdroogden allengs.

Zij zullen wel niet bevrucht geweest zijn. Restte de hoop,

dat de vlinder zou overwinteren en in het voorjaar zijn

geslacht zou voortplanten. Ook dit is niet geschied. Vorstvrij,

doch koel geplaatst en van voldoende vochtigheid en lucht

voorzien, bleef de vlinder wel nog eenige weken in leven,

rustig tegen het gazen deksel eener ruime flesch gezeten,

doch stierf ten slotte toch; wanneer is niet vastgesteld. De

uitkomsten van deze tweede proef zijn slechts van nega-

tieven aard en bewijzen dus niets. Mocht overwintering als

imago mogelijk zijn, dan zou er wel kans zijn, dat men in

het aanstaande voorjaar exemplaren van Colias edusa ziet

rondvliegen !); Spr. betwijfelt echter sterk, of dit zal geschieden.

) Dit is niet het geval geweest; op de zeer warme voorjaarsdagen (70° F.)

in het laatst van Maart 1920 vloog Gonepteryx rhamni L. in menigte en

werden ook de als imago overwinterende Vanessa's gedurig waargenomen,

doch van Colas edusa F. geen spoor.

XVIII VERSLAG.

In allen gevalle zij de aandacht der lepidopterologen hierop

gevestigd.

Vervolgens deelt Spr. het een en ander mede over het

kweeken van Balaninus glandium MRSH. (turbatus GYLH.),

een snuitkever, welks larve in eikels, en, naar het schijnt, uit-

sluitend in eikels, leeft. Het was Spr. al dikwijls opgevallen, dat

in ziine omgeving te Putten de eikels in twee perioden afvallen.

Eerst valt er een gedeelte af en eerst later volgt de groote

massa. Hem bleek nu, dat de vroeg vallende weldra min of meer

wankleurig werden en, bij nader onderzoek, eene larve bleken

te bevatten. Meestal was het eene snuitkeverlarve, enkele

malen eene vlinderlarve, stellig wel Carpocapsa splendana HB.

Spr. trachtte nu de kevers te kweeken, hetwelk hem gelukt

is. Brengt men eene partij vroeg afgevallen eikels in een

bloempot, dan duurt het niet lang, of onderin deze laatste

ziet men de uit de eikels gekropen larven rondkruipen.

Spr. deed nu in October 1917 een paar dozijn van zulke

larven in eene flesch met vochtig zand en zag ze daarin

weldra verdwijnen. Daar sommige tegen den glaswand ge-

kropen waren, was alles, wat er geschiedde, duidelijk waar-

neembaar. Elk der larven lag in eene holte, slechts weinig

grooter dan zij zelve. Van October 1917 tot 7 Juli 1918

bleef dit zoo. Op dien datum verpopte de eerste der zicht-

bare larven. Op 13 Juli waren de meeste exemplaren ver-

popt, doch niet alle. Van geelachtig wit begonnen de poppen

allengs bruinachtig te worden, welke kleur de meeste begin

Augustus hadden aangenomen. Op 10 Augustus was de

eerste kever uitgekomen, weldra door andere gevolgd. Zij

bleven echter nog in hunne ondergrondsche verblijfplaatsen.

Toen op 15 Augustus nog geene enkele kever aan de opper-

vlakte van het zand verschenen was, stortte Spr. den ge-

heelen inhoud uit de flesch, omdat hij bevreesd was, dat

de kevers het zand, dat door het telkens bevochtigen zeer

vast geworden was, niet zouden kunnen doorboren. Hij

vond in het zand 14 levende, goed uitgekleurde kevers,

benevens een paar reeds gestorvene, die stellig iets vroeger

waren uitgekomen ; verder ééne doode pop en vier levende

larven. Van deze laatste is niets terecht gekomen; na eeni-

gen tijd waren zij dood en beschimmeld. Parasieten werden

VERSLAG. ; XIX

niet aangetroffen. De soort, opgezonden aan Dr. EVERTS,

bleek Palaninus glandium MRSH. te zijn. Daar zij eerst half

Augustus tot imago ontwikkeld zijn, zullen zij datzelfde jaar

de eikels niet meer aantasten, doch daartoe eerst het daar-

opvolgende voorjaar overgaan. Men heeft dus hier twee ge-

slachten, dat der evene en dat der onevene jaren, die met

elkander afwisselen.

De gekweekte kevers worden ter bezichtiging gesteld.

In aansluiting aan ’s Voorzitters bovenstaande mededeelingen

betreffende Colias edusa F., moet de heer Brants tot zijn

leedwezen verklaren, bij het opkweeken der rups van genoemde

vlindersoort, niet gelukkiger te zijn geweest dan de heer

OUDEMANS, die zoo goed was, hem in het midden van de

afgeloopen Septembermaand, een 16-tal pasgeboren rupsjes

af te staan. Wel ging het daarmede aanvankelijk zeer naar

wensch en rekende Spr. op een gunstigen uitslag, te meer

waar de heer P. J. M. SCHUIJT de welwillendheid had, hem

bovendien een 5-tal eitjes van de zeldzame afwijking Kelice

HB. te schenken, uit welke zich, reeds 4 of 5 dagen nadat

ze waren gelegd, vier rupsjes ontwikkelden. Maar, naarmate

de regenachtige en bewolkte najaarsdagen in aantal toe-

namen, verminderde de ontwikkeling der rupsen en vertoonden

zich bij deze gaandeweg gelijke verschijnselen als die, welke

bij Dr. OUDEMANS het broedsel ten slotte te loor deden gaan.

In de eerste weken namen de diertjes gretig voedsel — bij

voorkeur Zofus corniculatus — en groeiden zij dan ook

tamelijk snel, zoodat de verst ontwikkelden eind October

reeds de derde vervelling achter den rug hadden. Van toen

af evenwel verplaatsten zij zich weinig, gebruikten steeds

minder voedsel en werd de fraai-groene grondkleur gaande-

weg doffer en donkerder. Weldra vertoonde zich bij enkele

voorwerpen — in den regel het eerst aan de buikpooten —

een zwartachtige uitslag, die al spoedig overging in schimmel-

vorming, waarop dan onvermijdelijk de dood volgde. In den

loop der maand November nam de sterfte in die mate toe,

dat slechts een paar rupsen half December mochten beleven;

en nog vóór Kerstmis viel het laatste voorwerp, geheel

zwart geworden en verspocht, op den grond, hoewel Spr.

XX VERSLAG.

het nog geregeld had weten te voorzien van een frisch

Lotus-blaadje.

De vier uit het ei gekweekte rupsjes van de afwijking

helice HüBNER waren toen, helaas, reeds lang te niet ge-

gaan. Trouwens, in tegenstelling met de voorwerpen van de

stamsoort, waren deze van den aanvang af zwak en ach-

terlijk. Zij ontwikkelden zich niet dan langzaam, en in den

loop van November verspochtte het laatste, nog vöör de

2de vervelling.

Wat betreft de op 10 October 1919 door een kort te voren

op Schovenhorst in paring gevangen edusa-vlinder afgezette

eieren — van welke Spr. almede eenige mocht ontvangen —

ook bij hem heeft niet één dezer eitjes het rupsje opgeleverd.

Deze droogden alle reeds zeer spoedig in, en Spr. is geneigd

te gelooven, dat de moedervlinder ze — ofschoon nog niet

voldragen — in verband met hare gevangenschap, ontijdig

heeft afgezet.

Hoewel er nu aangaande de leefwijze en het voorkomen

van Colias edusa F. in ons land nog heel wat valt op te

helderen, zoo mag men, naar Spr. meent, toch wel veilig

aannemen, dat de in den nazomer in Nederland — soms in

grooten getale — vliegende vlinders van die fraaie Pieride

zijn voortgesproten uit rupsen, die in de voorafgegane Juli-

maand geleefd en zich snel ontwikkeld hebben, als afstam-

melingen van na afloop van den winter geboren vlinders,

die heur eieren niet vóór Mei of Juni hebben gelegd.

Wel is, voor zoover Spr. bekend, het voorkomen van edusa-

vlinders in den voorzomer ten onzent nog niet opgemerkt

(gelijk wel het geval is met de zoo na verwante Colzas hyale L.),

maar in Engeland b.v. is dat, volgens BARRETT en MEIJRICK,

wel degelijk waargenomen. Trouwens, eene andere oplossing

laat zich moeilijk denken. Ook met het oog op het in het

afgeloopen najaar aan de Heeren J. Th. OUDEMANS, SCHUIJT

en Spr. gebleken buitengewoon kort verblijven der rupsjes

in de eierschaal en het snel opgroeien dezer diertjes ge-

durende de eerste weken van hun bestaan, is het toch niet

zeer waarschijnlijk te achten, dat daarnà niet alleen voor

maanden lang een stilstand in de ontwikkeling der rups

VERSLAG. XXI

zoude intreden, maar vooral ook, dat deze, na te hebben

overwinterd, het geheele voorjaar en den ganschen daarop

volgenden zomer noodig zoude hebben om haar vollen

wasdom te bereiken en eerst in de maand Augustus of

September als vlinder te verschijnen.

Vrij wat aannemelijker acht Spr. het, dat Colas edusa F.,

in milder luchtstreken, geregeld eene tweede of najaarsgeneratie

beleeft en dat dit, onder buitengewoon gunstige omstandig-

heden ook ten onzent zoude kunnen voorkomen. In Engeland

althans, is dat, volgens BARRETT, enkele malen waargenomen,

terwijl die schrijver uitdrukkelijk verklaart, dat de soort in

het zuiden van Europa gedurende een groot deel van den

winter en tijdig in het voorjaar vliegt. Ook Spr. zelf heeft,

jaren geleden, in de maanden Maart en April, fraaie en

blijkbaar pas uit de pop gekomen voorwerpen in de omstreken

van Genua gevangen.

Bestaat er dus alle grond voor het aannemen van zoo-

danige najaars- of wintergeneratie, dan schijnt ook de onder-

stelling voor de hand te liggen, dat die 2% teelt in meer

noordelijk gelegen landstreken, onder anderen in Nederland,

evenzeer ontstaat, doch in den regel, ja bijna altoos, wordt

onderbroken en te niet gedaan door het tijdig invallen van

koude en van gure en vochtige dagen, waartegen de aan-

komende edusa-rupsjes niet bestand zijn.

En is de gang van zaken inderdaad alzóó, dan ziet Spr.

daarin eene gereede verklaring, zoowel van het jammerlijk

mislukken van de hier besproken pogingen, om in het afge-

loopen najaar Colias edusa F. en hare afwijking Aelce HB.

op te kweeken, als van het zoo opvallend telkens verdwijnen

van genoemden vlinder ten onzent — soms voor jaren achtereen

en tot tijd en wijle de ontstane leemte wordt aangevuld, stellig

door ,,overvliegers” uit Zuidelijker landen; iets, wat hem, in

overeenstemming met de gevestigde opvatting der Engelsche

entomologen, voor zooveel hun vaderland betreft, ook voor

wat Nederland aangaat zeer wel aannemelijk voorkomt.

De heer Schuijt laat ter bezichtiging rondgaan een d van

Notodonta phoebe SIEBERT, waarvan hij in Augustus 1903 de

rups te Weert gevangen heeft en waaruit de vlinder 26 April

1904 verscheen.

XXII VERSLAG,

Verder een ¢ van Zaeniocampa opima HüBN., door hem

uit een, te Wamel gevonden, rups gekweekt en 3 April 1918

uitgekomen, alsmede een 2 van de eveneens nog steeds

zeer zeldzame Borkhausenia cinnamomea Z.

Op 11 September 1919 ving Spr. een Colias edusa F Q ab.

helice Esp. in de uiterwaarden te Leeuwen. Daar deze vlinder

reeds eenigszins beschadigd was en dus uitsluitend waarde

had als bewijsmateriaal, trachtte Spr. daarvan eieren te ver-

krijgen, hetgeen hem gelukt is.

In verband hiermede laat Spr. rondgaan eene monographie

over de aanverwante soort Colias myrmidone ESP., door

ADOLF PIESCKZEK (Weenen 1917), waarin hij, onder aanhaling

van het opstel van A. GARTNER: „Ueber Col. myrmidone Esp.”

(Wiener entomologische Monatsschrift, V Band, 1861, p.

306— 309) eene uitvoerige beschrijving geeft van den kweek

uit het ei. Het blijkt daaruit, dat de rupsjes der voorjaars-

generatie zeer klein (+ 5 mM.) overwinteren en niet gestoord

mogen worden. Spr. hoopt, dat hem zal blijken, dat zijne

rupsjes den winter goed zijn doorgekomen.

Het was den heer Toxopeus reeds meermalen opgevallen,

hoe ín de schemering van den zomeravond, nachtvlinders

in langzame, soms bijna stilstaande vlucht om de toppen

van vruchtboomen vlogen. De beteekenis hiervan begreep

hij niet, omdat ten eerste de bloei reeds lang afgeloopen

en de vrucht nog niet gerijpt was, ten tweede omdat de

vlinders vaak behoorden tot soorten, wier rupsen op lage

planten of enkel op grassen leven. Een toeval gaf oplossing

en omdat deze eene methode aan de hand geeft om, op

zeer gemakkelijke wijze, Noctuiden te vangen, ‘deelt Spr.

haar mede.

Eenige vlinders van Leucanza pallens L., die door hun be-

daarde vlucht en witte kleur zoo gemakkelijk te volgen zijn

in de schemering, begaven zich van eene frambozenhaag,

waar ze aan vruchtresten gezogen hadden, naar een dichtbij-

staanden jongen appelboom, en zetten zich op de bladeren

neer. Bij nader onderzoek bleken de jonge takken en bladeren

alle overdekt te zijn met bladluis, en de zoete afs heiding

dezer insecten had zeer vele nachtvlinders tot zicl. gelokt.

VERSLAG. XXIII

Deze lieten zich, zoodra men tegen den stam klopte, vallen;

er zwierde alsdan een ware Noctuiden-regen omlaag.

Door onder de boompjes op den grond een wit doek te

leggen en het licht van eene lantaarn daarop te richten, kon

Spr. een aantal vlinders van verschillende soorten verzamelen.

De attractie, die de schild- en bladluizenhoningdauw uitoefent

op verschillende zuigende insecten, verklaart ook, waarom een

bloeiende Meracleum persicum, wiens bloemen op vliegen-

bezoek zijn ingericht, zeer druk bezocht werd door Plusza’s.

De vlinders lieten den open liggenden bloemenhonig rusten

en deden zich te goed aan het zoete vocht, dat de bloem-

stelen bedekte. Spr. zou nog meer van dergelijke gevallen

kunnen noemen, maar wil alleen nog wijzen op hetgeen Prof.

Dr. W. ROEPKE mededeelt in T. v. E., dl. LIX, 1916, pag. 12

en 13, waar hij over de in cacaovruchten levende rups van

Autoba llacina WARREN het volgende schrijft: „Es ist

auffällig, dasz die Raupe mit Vorliebe auf Früchten lebt,

die stark mit einer weiszen Schildlaus, Pseudococcus crotonts,

besetzt sind. Je stärker diese Schildläuse auftreten, um so

zahlreicher findet man die Raupe . . . . Vielleicht handelt

es sich hier um eine Vorstufe zur Ceccidophagie. Der

allererste Beginn dieser eigentümlichen Gewohnheit liesze

sich vielleicht so erklären, dass die eierlegenden Autoba-

Weibchen, welche gern süsze Säfte naschen, durch die

zuckrigen Ausscheidungen der Schildläuse angelockt wurden

und ihre Eier einfachheitshalber an Ort und Stelle ablegten.

Doch ist dies nur eine Vermutung”. Dit vermoeden zou

sterk aan grond winnen, indien kon aangetoond worden,

dat de door bladluizen aangetaste boomen of struiken ook

het sterkst van rupsenvraat te lijden hebben. Dit is echter

volstrekt niet het geval, integendeel, de resultaten van

kloppen doen aan de hand, dat rupsen de bladeren, die

met honingdauw overtrokken zijn, liefst vermijden.

De heer Bentinck demonstreert een aantal, door hem in

den zomer en in het najaar van 1919 buitgemaakte, zeldzame

Lepidoptera, te weten: Stauropus fagi L., Celaena haworthii

CURT., Senta maritima TAUSCH en Petilampa arcuosa HW.

allen in Juli en Augustus te Weldam gem. Markelo ge-

XXIV VERSLAG.

vangen bij eene 2000-kaars electrische lamp; verder Dyscho-

vista suspecta HüBN., in Juli te Hengelo op smeer gevangen

en Scotosia rhamnata SCHIFF., in Juli te Hengelo met een

carbidlantaarn gevangen, en Zanclognatha tarsicrinalis KNOCH.,

eveneens te Hengelo O. in Juli met eene electrische lamp

gevangen; voorts 2 misvormde vlinders, n.l. een exemplaar

van Cucullia umbratica L., met een zeer groot en opval-

lend kwastvormig uitwas onder een der achtervleugels en

een exemplaar van Zapznostola fulva HüBN., met een veder-

vormig aanhangsel aan een der sprieten; ten slotte drie

exemplaren, 2 gg en 1 $, van Lymantria monacha L. var.

eremita OCHS., die verleden zomer in Amerongen zoo veel-

vuldig voorkwam.

Vervolgens toont Spr. duidelijk het verschil aan tusschen

de beide soorten Nonagria dissoluta TR. var. arundineta

SCHMIDT en Nonagria neurica HüBN., die door velen nog

steeds als een en dezelfde soort beschouwd worden. In de

lijst van Dr. J. TH. OUDEMANS en J. A. SNIJDER komt

alleen voor dissoluta TR. v. arundineta SCHMIDT, en niet

neurica HüBN. Bij de exemplaren, die vertoond worden,

zijn exemplaren van dissoluta v. arundineta SCHMIDT, af-

komstig uit Zevenhuizen en van weurica HüBN., afkom-

stig uit Numansdorp; verder van beide soorten exem-

plaren uit het buitenland, geleverd door STAUDINGER en door

die firma als twee verschillende soorten opgegeven, welke

laatstgenoemde exemplaren geheel overeenkomen met de

beide Nederlandsche. Opmerkelijk is, dat beide soorten

geheel gescheiden voorkomen in ons land. In het T. v. E.,

deel 39, bl. C., wordt N. arundineta SCHMIDT (= N. dissoluta

var. arundineta SCHMIDT) behandeld door den heer VAN PELT

LECHNER, welke haar te Zevenhuizen in 1895 ving, terwijl zij

vele jaren vroeger reeds door den heer SNELLEN bij Rotterdam

als rups ontdekt was. In eenige andere verzamelingen heeft Spr.

eenige exemplaren van dissoluta gezien, die met de vertoonde

voorwerpen geheel overeenkomen. Daarentegen beschrijft

Dr. H. J. LIJCKLAMA à NIJEHOLT, in de Ent. Ber. 78 van 1914,

exemplaren als Nonagria dissoluta var. arundineta, met licht

in sloten bij Domburg gevangen, welke geheel overeenkomen

met de exemplaren van weurica uit Numansdorp. De hoofd-

VERSLAG. XXV

kenmerken van zeurica zijn gelegen in de fijne helderwitte

streep op den achterrand van den halskraag, welke streep

dissoluta niet heeft en in de afwezigheid van een middenstip

op de achtervleugels, welke stip d/sso/uta w el heeft. Uitvoeriger

beschrijving der beide soorten vindt men in voornoemde

afleveringen. Voor diegenen, die evenals STAUDINGER, dzs-

soluta en neurica als twee soorten beschouwen, is NV. neurica

HüBN. dus eene nieuwe soort voor de Nederlandsche fauna.

De heer G. Doorman deelt mede, dat het bericht van

den heer Dr. A. C. OUDEMANS in de Wintervergadering 1916

(verslag p. XIV) hem aanleiding gegeven heeft, eens met be-

hulp der mechanica na te gaan, hoe de sprong der Elaterzdae

tot stand komt. Het was hem namelijk voorgekomen, dat

de theorie van dien sprong, zooals zij door LANDOIS, HESSE

en trouwens ook door EVERTS kort doch juist was aange-

duid, er door de beschouwingen van THILO en van

PROCHNOW niet helderder op was geworden. Het geval

laat zich namelijk niet vergelijken met het pinkhoutje der

kinderen, zooals THILO doet en ook de drie „Bewegungs-

ursachen”, die PROCHNOW uit zijn zwaarwichtig artikel con-

cludeert, zijn er welhaast geheel naast. Interessant is

PROCHNOW’s artikel voor zoover daarin zijne proeven zijn

beschreven. Volgens hem is het ,,erstaunlich”, dat de kever

na den sprong zeer vaak neervalt op eene plaats, die wat

verder ligt in de richting, in welke eerst de kop lag. Ook

nam hij waar, dat de kever over de achterlijfspunt en niet

over den kop wentelt, en dat bij den sprong de rug zich

wat afwentelt op het grondvlak, hetgeen, door middel van

eene bewalmde plaat, aangetoond kan worden. Dit alles laat

zich gemakkelijk met behulp van een door Spr. meegebracht

model verklaren. Vóór den sprong rust de kever gewoonlijk

met prothorax en dekschilden op het grondvlak. Nadat de

doorn zijn standpunt aan den voorrand van de doorngroef

heeft gevonden, worden de spieren gespannen. Laat de

kever dan plotseling den doorn in de groef schieten, dan

draaien zoowel prothorax als het achterdeel (meso- en meta

thorax en achterlijf) buikwaarts. Is de doorn geheel in de

groef, dan worden beide deze bewegingen geremd en zou er,

XXVI VERSLAG.

wanneer er niet nog eene andere draaiïngsoorzaak was, voor

het geheele dier noch naar rechts, noch naar links eene

draaibeweging overblijven, want er was evenveel hoeveelheid

van beweging in de eene als in de andere draairichting.

Bij de buikwaartsche draaiing der beide deelen heeft zich

de prothorax aanstonds van het grondvlak afgelicht en rollen

de dekschilden een eind op het grondvlak af. Aangetoond

wordt, dat aan het einde dier beweging het zwaartepunt van

den kever hooger ligt dan in het begin, m. a. w. dat de

kever zich met een ruk van het grondvlak afgestooten heeft.

Komen de beide deelen aan 't eind der buikwaartsche draaiing

tegen elkaar te liggen, zoodat ze niet verder draaien kunnen,

dan blijft de kever zijn verkregen opwaartsche snelheid be-

houden. Geschiedde het afrollen der dekschilden zeer lang-

zaam, dan zou de drukkracht van het grondvlak nagenoeg

vertikaal zijn en zou het zwaartepunt zich iets in de richting

van den kop verplaatsen (evenals de as van een wiel). Bij

eene zeer snelle afrolling zou voor die beweging van het

zwaartepunt eene aanmerkelijke kracht noodig zijn. De afrol-

ling zal derhalve met eenige glijding gepaard gaan, zoodat

er ook wrijving optreedt en de drukkracht van het grond-

vlak staat nu niet meer vertikaal, doch helt schuin naar

voren. Dientengevolge zal ook de snelheid, die de kever

krijgt, die richting krijgen, zoodat hij, wanneer het grondvlak

horizontaal ligt, wel steeds aan die zijde terecht zal komen,

waar eerst de kop lag. Of nu de kever over kop of staart

zal buitelen, hangt daarvan af, of de drukkracht van het

grondvlak in hoofdzaak achter of voor het zwaartepunt

langs gegaan is.

Een overdruk van een artikel in ,,Biologisches Central-

blatt”, dat weldra zal verschijnen en waarin Spr. een en

ander uitvoerig heeft besproken, zal door hem aan de

bibliotheek worden gezonden. Spr. houdt zich aanbevolen

voor toezending van levende kniptorren tot het nemen van

proeven.

Spreker vraagt voorts, of het bekend is, dat vogelvlooien

reeds zoo vroeg als 1 Februari als imago voor den dag komen.

Spr. vond dit jaar op dien datum te ’s-Hage in een nestkastje,

dat door pimpelmeesjes bewoond was geweest, een groot aantal

VERSLAG. XXVII

vlooien (Pulex gallinae BCHE ?), vele zich koesterende in de

zon, andere in copula in de reten van het hout.

De heer A. C. Oudemans deelt mede, dat vogelvlooien,

behalve misschien in hoender- en duivenhokken, als imago

overwinteren. Behalve Ceratophyllus gallinae SCHRANK, bewo-

nen nog 9 andere Ceratophyllus-soorten nestkastjes.

Na de heer Mac Gillavry, daarin bijgestaan door den heer

VAN DER WIEL, tegenwoordig bezig is, zijne Rıhynchota

Heteroptera uit Nederland op orde te brengen, blijkt het,

dat dit materiaal voor sommige soorten vraagstukken doet

rijzen, waarvan de bespreking allicht belangstelling kan

wekken. De drie species, die Spr. ter behandeling uitkoos,

behooren tot de" Hebridae en Gerrididae, families, die ge-

deeltelijk ook door Spr. in Januari 1911, Juni 1912 en

Januari 1916 behandeld werden.

1°. Mebrus. Hiervan zijn uit ons land bekend 7. ruficeps

THOMS. en A. pusillus FALL. met de var. eryéhrocephalus LAP.

In ’t algemeen wordt vermeld, dat de soorten van Æebrus

dimorph zijn, maar gewoonlijk wordt het alleen van rwficeps

uitdrukkelijk vermeld. Toch blijkt wel, dat macroptere

exemplaren van deze soort uitzondering zijn, en dit komt

ook in Spreker’s collectie tot uiting; slechts één macropteer

ex. is aanwezig. Daarentegen worden van H. pusillus steeds

macroptere exemplaren beschreven en afgebeeld en ook dit

wordt door Spr.’s materiaal bevestigd. Spr. bezit zelfs geen

een brachypteer exemplaar. PUTON noch SAUNDERS maken

er melding van. Beziet men echter de voorwerpen van de

var. erytrocephalus van pusillus, dan blijken die weer alle

brachypteer te zijn, wat Spr. ook voor Zwitserland vermeld

vond. Het verschil tusschen de twee soorten bestaat vooral

in de lengte van het eerste sprictlid en nu is het opmer-

kelijk, dat de exemplaren van de var. als het ware eene

afdalende reeks vormen, die zich in de uitersten aan de eene

zijde bij het type van pusillus en aan de andere bij ruficeps

aansluiten. Spr. zou daaruit willen concludeeren, dat het

twijfelachtig is, of beide soorten wel gescheiden mogen worden

en dat het waarschijnlijk ís, dat het twee vormen zijn van

XXVIII VERSLAG.

ééne enkele species, evenals dit voor Velia currens en

Velia rivulorum hoogstwaarschijnlijk is.

2°. Mesovelia furcata M.R. Tot nu toe was van deze,

over geheel Europa verspreide, uiterst zeldzame soort slechts

een gevleugeld exemplaar uit ons land bekend, door FOKKER

bij Valkeveen gevangen. Bij het sorteeren van het larven-

materiaal bleek het aan Spr., dat hij een exemplaar bezat,

dat tot deze soort moet behooren. Het is 16. VII. 1910 door

den heer LEMAIRE in de buurt van Amsterdam gevangen.

Het komt goed overeen met de beschrijving door PUTON

gegeven van den ongevleugelden vorm en Spr. zou dan ook

niet aarzelen het daartoe te brengen, als zich niet de moei-

lijkheid voordeed, dat het dier geene ocellen bezit. Voor

zooverre Spr. kon nagaan, hebben de larven der Rhynchoten

nooit ocellen en is dit dus een geschikt kenmerk, om larven

van imagines te onderscheiden in die gevallen, waar de

laatsten in het bezit van ocellen zijn. Nu is in de familie

der Gerridae het bezit van ocellen zeer wisselend; voor

het genus Mesovelia wordt echter uitdrukkelijk gezegd, dat

de ocellen groot zijn. Daarmede zou dus de zaak opgelost

zijn, ware het niet, dat PUTON, die een der weinige bekende

brachyptere exemplaren onder de oogen gehad heeft, uit-

drukkelijk zeide, dat men den brachypteren vorm voor eene

larve zoude houden wegens het totale gemis van vleugel-

beginselen, maar zij alleen als imago te herkennen is aan

de geheel ontwikkelde genitaliën. Hij spreekt daar niet van

het ocellen-kenmerk, dat toch veel eenvoudiger zou zijn.

Spr. had voor de vergadering nog gelegenheid de beschrij-

ving van J. SAHLBERG na te zien, degeen die den brachypteren

vorm het eerst beschreef. Daaruit bleek, dat deze de dieren

eerst voor larven hield, op gezag van STaL, maar later

met zekerheid kon vaststellen, dat ze volwassen waren, daar

hij ze in copula ving. Nu is het opmerkelijke, dat ook hij

bij de genus-diagnose van ocellen spreekt, maar deze is

blijkbaar, evenals bij PUTON, overgenomen van MULSANT en

REY, die alleen den macropteren vorm kenden. Bij de soorts-

beschrijving, die zeer uitvoerig is, wordt over de ocellen niet

gesproken, zoodat Spr. daaruit en uit de uitlating van PUTON

wel zou willen opmaken, dat inderdaad de aptere vorm geene

VERSLAG. XXIX

ocellen bezit. Terwijl Spr. zijn voorwerp eerst voor eene larve

meende ie mogen houden, is dat nu onzeker en kan het

wegens de grootte zeer wel volwassen zijn en wel van het

vrouwelijk geslacht. Mocht inderdaad blijken, dat een door-

gaand verschil bestaat tusschen ongevleugelde en gevleugelde

exemplaren in het niet of wel voorkomen van ocellen, dan zou

dit Heteropteron daarmede op eene lijn staan met de bladluizen.

3°. Hydrometra. Van dit genus is in ons land alleen

bekend de soort 7. stagnorum L. In 1899 beschreef HORVATH

eene tweede soort, 7. gracilenta, die zich van stagnorum zou

onderscheiden, doordat het gedeelte van den kop vóór de

oogen iets: korter zou zijn ten opzichte van het gedeelte

achter de oogen. Verder is de soort iets kleiner en zijn er

kleine verschillen in den bouw der genitaliën. De bovenzijde

is glimmend, zonder vlekjes, en bij stagnorum dof en met

vlekjes. Door REUTER werden in de Meddelanden af Societas

pro fauna et flora fennica, T. 26, 1900, afbeeldingen van een

en ander gegeven, die Spr. tevens laat circuleeren. Spr.

bezit nu eenige voorwerpen, die geheel met de beschrijving

overeenkomen. Toch gelooft Spr., dat het slechts larven van

de gewone HZ, stagnorum zijn; er zijn toch geene dekschild-

stompjes aanwezig. De zaak zou daarmede uit zijn, ware het

niet, dat er ook verschillen zouden zijn in de teekening der

dekschilden bij de macroptere exemplaren, die dus ook

bekend schijnen te zijn. In verband daarmede wil Spr. dus

opwekken meer materiaal van Hydrometra bijeen te brengen,

vooral ook, omdat uit Nederland nog geen macropteer

exemplaar van eene Hydrometra bekend is.

Een zeer licht gekleurd exemplaar, van pater SCHMITZ

uit Sittard ontvangen, dat Spr. aanvankelijk voor H. gracilenta

Horv. hield, is slechts eene kleurafwijking van Z.stagnorum L.,

al doen de dekschilden aan de andere soort denken. De in

dit genus ontbrekende ocellen kunnen hier geen licht geven

over de onderscheiding der larven van imagines.

De heer Brants verlangt de mededeeling, welke hij thans

wenscht te doen, voornamelijk beschouwd te zien als punt

van uitgang voor een beroep op de medewerking van zijne

Medeëntomologen, meer bepaaldelijk van de Lepidopterologen

XXX VERSLAG.

onder hen, zooals dat zijnerzijds reeds zoo menigmaal en —

naar hij gaarne dankbaar erkent — dikwijls niet te vergeefs

werd gedaan.

Een van de laatste dagen der maand Juni van het afge-

loopen jaar had Spr. de voldoening, op een veenachtig

grasveldje te Laag Soeren, na lang zoeken, aan de onderzijde

van bladeren van Scabiosa succisa (Blauwe Knoop) een viertal

rupsjes te bemachtigen van de zeldzaamste der beide in

Nederland voorkomende „Glazen onrusten”, namelijk van

Hemaris bombyliformis ESPER (scabiosae ZELLER.). Een

dezer rupsjes was nagenoeg 7 mM. lang, vrijwel eenkleurig

dof-blauwgroen, segrijnachtig ruw van huid, met dicht inge-

plante, uiterst korte beharing en een recht paarsbruin

hoorntje op de 11% geleding. “Dit diertje had de = wer:

velling stellig reeds achter den rug. De overige drie rupsjes

daarentegen, hadden blijkbaar de eierschaal eerst pas ver-

laten, nog geen plantaardig voedsel gebruikt, en dan ook

nauwelijks de lengte van 4!/, mM. bereikt. De algemeene

lichaamskleur was zeer bleek groenachtig grauw, aan voor-

en achtereind eenigszins bruingeel getint; de huid glad, maar

niet glanzig en in de geledingen geplooid. Hoogst opvallend

evenwel bleek de beharing, die rondom rug en zijden als

het ware een aaneengesloten pantser vormt, en Spr. aanstonds

deed denken aan die van de larve eener welbekende blad-

wesp: Selandria melanocephala F., welke nog al eens op jong

eikenlot wordt aangetroffen en o.a. is behandeld in deel VIII

van het Tijdschrift voor Entomologie (bladzijden 79—83 en

plaat 4). Deze betrekkelijk lange en forsche beharing is

op kop, 1** geleding en laatste lid overhangend en gewoon

gevormd, doch op de overige segmenten des te merkwaardiger,

doordien aldaar elk haar bestaat uit een korten, eenigszins

kegelvormigen tronk, die zich plotseling gaffelvormig splitst

in twee armen, welke ruim zoo lang zijn als de tronk zelf,

spits toeloopen en zich aan het uiteind kruisen met het

uiterste gedeelte van een aangrenzend haar. Elk dezer gaffel-

haren is ingeplant op een der gewone stippen of wratten,

die in verhouding groot, eenigszins verheven en, evenals de

daaruit oprijzende haren, glad van oppervlak en zwart of

pikbruin gekleurd zijn. Op den 24" en den 3% borstring

‚VERSLAG. XXXI

komen — paarsgewijs geplaatst — telkens acht, op elke der

geledingen 4 tot en met 11 tien van die zonderling gevormde

haren voor. Ook enkele der op het eerste en het laatste

segment ingeplante haren zijn intusschen aan den top ge-

splitst en toonen alzoo zekere neiging om in gaffelharen

over te gaan. Het bijna rechtstandige hoorntje op het

voorlaatste lid is kegelvormig, iets paarsachtig getint, rondom

overdekt met tallooze donkere wratjes en aan heteinde van

een paar vrij lange haren voorzien. Reeds bij de eerste ver-

velling, een tiental dagen na de geboorte, ondergaat het

voorkomen van het rupsje eene zeer opvallende wijziging.

By die huidswisseling namelijk, verdwijnt bovenomschreven

krachtige beharing geheel. De vöördien, tusschen de gaffel-

haren in, gladde, niet gewapende huid, wordt dan plotseling

segrijnachtig ruw, ook op het ronde kopje, en geheel over-

dekt met dicht aan elkäar gesloten witte wratjes, waarvan

elk, althans aan de geheele bovenzijde der rups, een kort,

kleurloos borstelhaartje draagt. Naar Spr. onderstelt, heeft

de reeds zoo spoedig verdwijnende bewapening van het rupsje

ten doel, dat tengere, zich weinig verplaatsende diertje,

gedurende de eerste dagen van zijn bestaan, te beschermen

tegen aanvallen van mijten, ,,mosbeertjes” en andere vijanden,

waaraan het maar al te zeer is blootgesteld in de vochtige,

oumiddellijk aan den grond gelegen omgeving, in welke het

bestemd is den langdurigen staat van rups door te brengen

en waartegen het nog niet, gelijk op lateren leeftijd, is gevrij-

waard door eene ruwe, met borstelhaartjes dicht bezette huid.

Tot toelichting van een en ander doet Spreker een buisje

rondgaan, waarin zoowel een pas geboren, als een reeds voor

de tweede keer verveld, rupsje van Hemarzs bombyliformis

ESPER in formalalcohol zijn bewaard, welk laatste diertje, kort

na die vervelling, werd verlaten door de larve eener kleine

sluipwesp, die het rupsje, wellicht reeds toen het zich nog in

den eidop bevond, had weten aan te tasten.

Bovendien geeft de heer Brants ter bezichtiging rond eene

teekening, op welke hij het jonge rupsje in verschillenden

stand, een paar van de bewuste gaffelharen en nog enkele

andere onderdeelen van het dier vergroot heeft afgebeeld.

In verband nu met het voorgaande, veroorlooft Spr.

XXXII VERSLAG.

zich, tot zijne Medeleden het verzoek te richten, met het

oog op bovenbedoelde eigenaardigheid der jonge rups van

Hemaris bombyliformis ESPER, bij voorkomende gelegenheid,

hun aandacht te willen schenken aan dat diertje en vooral

ook aan het pas geboren rupsje van de naverwante Hemaris

fuciformis L. Bijzonder zoude men Spr. verplichten door hem,

zoo mogelijk, bevruchte eieren van laatstgenoemde soort te

bezorgen, ten einde, bij opkweeking van dat dier, te kunnen

nagaan, of ook dáárbij in de jeugd eene even zonderlinge

bewapening als bij bombyliformis ESPER voorkomt en of deze

even plotseling als bij die soort verdwijnt. Allicht toch, valt

langs dien weg meerdere zekerheid te verkrijgen omtrent

wezen en doel der thans besproken beharing !).

De heer Koornneef vermeldt, als vervolg op wat hij in

de vorige wintervergadering mededeelde, dat hij in den

nu afgeloopen zomer zoo gelukkig was, Lophyrus nemoralis

ENSLIN (= nemorum F.) ook te Leersum te ontdekken. Een

aantal gedurende de zomervacantie van de dennen geklopte

bladwespen-larven leverden hem nl. vele cocons, uit vier

van welke zich tusschen 23 Augustus en 3 September

imagines van het genoemde insect ontwikkelden. Hiervan

waren twee mannetjes, zoodat thans ook het mannetje

als in Nederland aangetroffen vermeld kan worden, Van de

beide andere exemplaren, wijfjes, bleven de vleugels onvol-

komen ontwikkeld. Merkwaardig is, dat de cocons van al

deze exemplaren bij zwart af waren, terwijl het, het vorig jaar

vermelde exemplaar uit een lichtbruinen cocon was voort-

gekomen. Of dit verschil in kleuring der cocons verband

houdt hiermede, dat dit dier in eene zomer- en eene winter-

generatie kan voorkomen, waagt Spr. niet uit te maken.

Een groot aantal cocons heeft hij nog t’huis liggen, waar-

1) Nog staande de vergadering deelt het Medelid, de heer TOXOPEUS,

Spr. mede, dat de eieren en rupsen van Memaris fuciformis L. bij

voorkeur te vinden zijn aan de onderzijde der bladeren van die Kamper-

foeliestruiken, die op vochtige plaatsen laag bij den grond groeien. De

omstandigheden, onder welke beide bovengenoemde Sphyngiden den

rupsenstaat doorbrengen, hebben onderling derhalve veel overeenkomst,

en maken het des te waarschijnlijker, dat ook zij in eigenaardige bewerk-

tuiging met elkander overeenstemmen. /

VERSLAG. XXXII

onder waarschijnlijk ook nog wel van xemorum; krijgt hij

hieruit in het voorjaar wespen, dan is het tenminste zeker,

dat ook in ons land een deel der imagines nog in den

nazomer uitkomt en een ander deel na den winter, en dus

zeer waarschijnlijk, dat ook wij twee generaties hebben. Tot

zijn spijt heeft Spr. verzuimd, de verschillende verzamelde

larven in soorten gescheiden te houden en ze te beschrijven,

zoodat hij niet in staat is, eene beschrijving van de nemorum-

larve te geven.

Om bij de ,,kloppartij” te blijven, deelt Spr. mede, dat

hij hierdoor zes Zophyrus-soorten bemachtigde, van welke

er weder ééne, nl. Z. frutetorum F., als nieuw voor onze

fauna vermeld kan worden. Deze soort, welker wijfje sterk

moet gelijken op Z. varzegatus HTG. (die Spr. nog onbe-

kend is), onderscheidt zich van deze in twee opzichten:

1°. doordat de met borstels bezette plaatjes aan het einde

der zaagscheede bij varzegatus groot zijn en van elkaar ver-

wijderd liggen, terwijl ze bij onze nieuwe soort klein en

tegen elkaar geklapt zijn; 2°. doordat de epipygien (d.i. de

zijdelingsche deelen van het negende rugsegment) bij varzegatus

zwart, bij onze nieuwe soort geel zijn. Spr. vond ze in twee

variëteiten, n.l. ZwZescens ENSL., bij welke de middellob van

het mesonotum van voren geel is, en de var. /uteolus ENSL.,

bij welke de zijranden dier lob gele strepen vertoonen. Van

een drietal ter zelfder tijd gevangen mannetjes durft Spr. niet

uitmaken, of ze tot de eene of tot de andere soort behooren.

Van den heer H. J. KLAASSEN te Amsterdam ontving Spr.

een Q van Zenthredo solitaria SCOP. (= coryli PANZ.), gevangen

te Deventer 15 Juni 1919. Met deze soort is iets dergelijks het

geval als met de, het vorig jaar vermelde, Dolerus anticus :

ze komt niet in de lijst van den heer OUDEMANS voor,

doch ANDRÉ vermeldt ze wel voor ons land. Waarschijnlijk is

ze dus vroeger door SNELLEN V. VOLLENHOVEN gevonden,

verloren geraakt, en na een halve eeuw opnieuw ontdekt.

Nog vertoont Spr. twee exemplaren van Tenthredo livida

L. 2, var. dubia STROM, welke var. een geheel zwart achterlijf

heeft, terwijl bij het type de laatste achterlijfssegmenten

rood zijn. Van deze var. vermeldt ENSLIN, dat ze locaal

soms meer voorkomt dan het type, zoodat het Spr. voor-

XXXIV VERSLAG.

komt, dat we hier niet te doen hebben met eene voor ons land

nieuwe var., maar eenvoudig met eene, die niet afzonderlijk

in de naamlijst vermeld is !). De hier vertoonde exemplaren

werden gevangen te Geulle, medio Juni 1919 door den heer

P. VAN DER WIEL, en te Haarlem, 22 Juni’ 1919 doossspe

Verder vertoont Spr. een exemplaar van Agrzotypus armatus

WALK. 9, door den heer P. VAN DER WIEL gevangen te

Winterswijk 21 Mei 1918. Van deze sluipwesp, die eene geheel

eenige plaats onder de Hymenoptera inneemt, is bekend,

dat zij parasiteert bij verschillende larven van Schietmotten

(Kokerjuffers, Trichoptera), dat zij, om deze aan te steken,

onder water duikt en dat hare larve vóór het verpoppen

een lang, hoornachtig lint spint, dat waarschijnlijk als bij

de ademhaling eene rol spelende te beschouwen is; door

de aanwezigheid dezer buis zijn de kokers der aangestoken

larven gemakkelijk van de normale te onderscheiden. Een

paar jaar geleden heeft Dr. ROMIJN een exemplaar op

de vergadering vertoond; echter zullen slechts weinigen

van de nu aanwezigen het dier ooit hebben gezien. Het

onderscheidt zich van alle andere sluipwespen door den

langen, naar boven gekromden stekel, waarin het schildje

uitloopt en vormt in het systeem een overgang tusschen

de /chneumonidae en de Braconidae; met de eerste heeft het

gemeen, dat de eerste discoidaal- en de eerste cubitaalcel

met elkaar vergroeid zijn, met de laatste, dat het tweede

en derde achterlijfssegment één geheel vormen.

Ten slotte vertoont Spr. nog eene fraaie var. van de libel

Leucorrhinia caudalis CHARP.®, van Oisterwijk, 14 Juni 1914,

welke donkerbruine toppen aan alle vleugels heeft. Van deze

var. vermeldt RIS in het bekende deeltje van BRAUER’S Süsswas-

serfauna alleen, dat ze zeldzaam is, maar geeft ze geen naam.

De beer Romijn deelt mede, dat hij als beste methode,

om kleinere dieren uit mos af te zonderen, heeft bevonden,

het mos mede naar huis te nemen, het aldaar in een bakje

eerst met koud water en later met water van + 50° C.

uit te wasschen, waardoor de dieren flauw worden.

1) in de Naamlijst als var. maura F. vermeld, wat synoniem is met

dubia STROM.

7 VERSLAG. XXXV

De waschwaters worden, nadat zij zoo noodig van steentjes

en slib en van groene bestanddeelen, door afzeven door

tule met openingen van + 5 mm., gezuiverd zijn, in water

met planktonzeefjes afgezeefd. Spr. gebruikt twee zeefjes, één

met gaatjes van 0.8 en één met gaatjes van 0.2 mm. Vóór

het zeven worden zij op en neer bewogen in passende uit-

dampschaaltjes, welke met water gevuld zijn. Het door-

gezeefde materiaal wordt uitgezocht, het grovere onder de

loupe, het fijnere onder het mikroskoop.

Op deze wijze werden veel kleine waterkevers verzameld,

die Dr. EVERTS heeft gedetermineerd, en verschillende Acarz.

Dr. A. C. OUDEMANS herkende eene groep daarvan als

zoetwaterhalacarinen. Toen hij daarnaar wat meer ging

zoeken, vond hij honderden exemplaren, veel meer dan nog

door eenig onderzoeker gezien waren, waarbij drie nieuwe

soorten, waarvan er eene tot een nieuw geslacht moest worden

gebracht.

Spr. wijst er hier echter ook op, dat het gewenscht is,

het bij zulke pogingen ingezamelde materiaal van andere

diergroepen niet verloren te laten gaan, maar te zorgen,

dat dit ter behandeling wordt overgegeven aan bevoegde

specialisten. Hij heeft het initiatief genomen tot eene poging,

om de daartoe noodige samenwerking goed te organiseeren

en wil van deze gelegenheid gebruik maken, om op de

verschijning der publicaties, die hij daarover wil laten ver-

schijnen, nu reeds de aandacht te vestigen.

De heer De Meijere spreekt over de volgende onder-

werpen :

1°. Hemimerus hanseni SHARP, waarvan een exemplaar

ter bezichtiging rondgaat. Dit zeer merkwaardige insect

leeft parasitisch op een knaagdier (Cricetomys gambianus

WaTERH.) in W. Afrika. Het behoort tot de kleine groep

der Diploglossata, welke hare naaste verwanten in de oor-

wormen heeft. SAUSSURE noemde haar zoo, omdat hij

meende, dat zij in het bezit van een overtollig paar kaken

was, wat sedert onjuist is gebleken. Het dier is vivipaar;

van de levenswijze zijn de bijzonderheden nog onvoldoende

bekend.

XXXVI VERSLAG.

2°. Honigdauw, afgescheiden door Aphis rumicis L. op

vonymus curopaeus L. te Amsterdam. Honigdauw is ge-

woonlijk een kleverig, sterk suikerhoudend vocht, waarop

bepaalde schimmels welig tieren. Hier was het afgescheiden

vocht niet zoet en vormde een dicht wit overtreksel op de

bladeren, die onder de met bladluizen bezette gedeelten der

struik aanwezig waren. In ziine omvangrijke studie over den

honingdauw wordt door BüsGEN van eene dergelijke witte

afscheiding, ook op Zvonymus, reeds melding gemaakt. In

ons geval waren ten slotte nagenoeg alle bladeren der plant

er mede overdekt en werden spoedig daarna, ofschoon het

pas half September was, afgeworpen.

3°. Tot de Dipteren overgaande, wordt in de eerste

plaats vermeld, dat door den heer SCHUYT ten tijde van

de vorige zomervergadering te Valkenburg een paar groote,

op een hommel gelijkende Syrphiden werden buitgemaakt,

die bij nader onderzoek bleken te zijn de voor onze fauna

nieuwe Actophila bombiformis FALL. Een aantal andere

Bombus-achtige Dipteren uit onze fauna werden ter verge-

lijking rondgegeven. Het zijn grootendeels Syrphiden ; voorts

is er Hypoderma bovis L. bij en, ter completeering, eene

Z. Amerikaansche Asilide (Mallophora ruficauda WIED.) van

hetzelfde uiterlijk. Eigenaardig is, dat de aan Bombus her-

innerende kleurverdeelingen nu eens bij verschillende ver-

wante soorten, soms ook binnen de grenzen van een en

dezelfde soort optreedt.

4°. De excursie ter gelegenheid derzelfde vergadering

heeft Spr. o.a. opgeleverd de eerste inlandsche soort der

Orphnephilidae, nl. Orphnephila testacea RUTHE, aan de

beek tusschen Bunde en Geulle. De familie is verwant aan

de Chironomidae, de larve leeft hygropetrisch, is dus op

door stroomend water voldoende nat gehouden steenen te

vinden. Eene verwante familie, de Dlepharoceridae, is mis-

schien nog in hetzelfde gebied, ons onvolprezen Zuid-

Limburg, te ontdekken; hiervan leven de larven, die zeer

eigenaardig afgeplat en aan de buikzijde met eene reeks

zuigschijven voorzien zijn, in sterk stroomend water. Eene

zeer fraaie soort van Corsica, Apistomyia elegans BIG., gaat

ter bezichtiging rond.

VERSLAG. | XXXVII

5°. Voorts wordt vertoond eene phantastisch gekleurde

Tipulide uit Australié, aan Spr. door den heer RIEDEL ter

onderzoek gezonden. Het exemplaar doet nog het meest

denken aan onze Ctenophora’s en behoort tot het genus

Clytocosmus SKUSE. Zijne soort (helmsi SK.) is het echter niet.

6°. Deelt Spr. mede, dat hij voortdurend zijne onder-

zoekingen betreffende de paläarktische Zzmnobridae voortzet

en nog telkens nieuwe vormen hierbij ontdekt. Zoo kon

hij b.v. in het geslacht Molophilus, in plaats van de 5 soorten

onzer Naamlijst van 1898, er nu reeds 13 onderscheiden,

waarvan 8 onbeschreven. Dat het aantal paläarktische soorten

daarmede niet uitgeput is, is hem uit materiaal en opgaven

betreffende Engelsche soorten reeds voldoende gebleken.

Spr. wil over de bijzonderheden van deze, voor den dipteroloog

interessante vormen, niet verder uitwijden, maar alleen nog

iets vermelden omtrent het geslacht Ophelia. Voor dit genus

waren tot dusverre, behalve de verbreide marmorata MG., nog,

echter onvoldoende, bekend: mez/zarzs EGG, mundata Low,

apicata Löw, spoliata Löw, submarmorata VERR.

Een onderzoek der genitaliën nu heeft Spr. geleerd, dat

deze bij marmorata, submarmorata, mundata en spoliata

geheel gelijk zijn. Hij staat niet op het standpunt, dat

daarmede de identiteit vastgesteld is, maar meent desniet-

temin al deze vormen tot #armorata MG. te moeten brengen,

omdat er overigens geene constante onderscheidingsmerken

te vinden zijn. De vleugelteekening is zeer variabel en ook

de thoraxstreping is wisselend in duidelijkheid. Merkwaardig

is, dat we. hier eenerzijds een zeer ingewikkeld vleugelpatroon

hebben bij de typische marmorata, en anderzijds vormen

met veel minder vlekken, waarbij in de eerste plaats de

stippen op de langsaderen gaan ontbreken. Het minst ge-

-teekend is de var. sfolzata Löw, welke slechts smalle zoomen

langs de dwarsaderen en stippen aan het uiteinde van som-

mige langsaderen heeft. Binnen de grenzen eener enkele

soort is hier dus eene zeer sterke schommeling, waarbij

moeilijk te zeggen valt, wat het uitgangspunt geweest is,

waarschijnlijk niet het meest ingewikkelde, maar evenmin het

andere uiterste.

7. Ten slotte deelt Spr. mede, dat hij in den laatsten

XXXVIII VERSLAG.

tijd een onderzoek teı hand genomen heeft van de Agro-

myzinen, kleine vliegjes, waarvan vele soorten mineergangen

maken in bladeren. Vooral in de laatste jaren werd een

belangrijk aantal door hem uit dergelijke aangetaste bladeren

opgekweekt. Eene groote moeilijkheid leverde de studie der

imagines wegens den chaotischen toestand, waarin zich deze,

tot dusverre nooit monographisch bewerkte, familie bevindt,

waarbij de talrijke beschreven soorten en hare dikwijls on-

voldoende oude diagnosen bijna onoverkomelijke moeilijk-

heden opleverden. Juist bijtijds vernam hij met genoegen,

dat een der ijverigste en beste dipterologen van onzen tijd,

Prof. FR. HENDEL te Weenen, eveneens de Agromyzinen

tot onderwerp van studie gekozen had en met den moeizamen

arbeid der monographische bewerking reeds vergevorderd

was. Waar Spr. zelf zich meer tot het onderzoek der larven

aangetrokken gevoelde, werd met onderling overleg op eene

arbeidsverdeeling aangestuurd, die zonder twijfel aan beider

werk ten goede zal komen.

Spr. heeft de overtuiging gekregen, dat, evenals dit dikwerf

bij Chironomiden en andere groepen voorkomt, de larven

hier somtijds meer gedifferentieerd en dus beter te onder-

scheiden zijn dan de imagines, die dikwijls onderling zeer

groote gelijkenis vertoonen, zoodat sommige auteurs maar

al te spoedig geneigd zijn, ze als variaties van elkaar te

beschouwen.

Omtrent zijne larvenstudiën hoopt hij ter gelegener tijd

wel eens wat meer te vertellen; hier wil hij volstaan met

enkele voorbeelden te laten zien, die tevens demonstreeren,

dat eenzelfde plant verschillende Agromyzinen-mijnen kan

vertoonen, n.l. 2 soorten op Cytisus laburnum L. (de eene

met gangen, Phytomyza citisi BRISCHKE, de andere met

blazen eener nieuwe onzekere Agromyza, beide soorten door

HENDEL niet gekweekt), 2 soorten uit Aguzlegza vulgaris L.,

(ook weder eene die blazen, Phytomyza aquilegiae HARDY,

en eene die gangen maakt, de laatste = Ph. aqurlegrae R. D.),

2 soorten uit hop (beide gangen makende, die bij de eene

soort steeds eerst naar het centrum, dikwijls tot op het

midden van de bladbasis doorloopen en dan weer randwaarts

gaan), en eene soort uit Clematis vitalba L. Spr. verzocht

VERSLAG. XXXIX

den leden vooral op deze laatste te willen letten en hem

eventueel aangetaste clematis-bladeren te willen toezenden,

daar het hem nog niet gelukte, deze soort te kweeken. In

het algemeen kan men de dipterenmijnen herkennen aan

de daarin liggende excrementen, die geene centrale lin

vormen, maar òf aan eene zijde òf aan weerszijden van de

gang in eene telkens afgebroken lijn plegen gelegen te zijn.

De heer Van Eecke deelt mede, dat hij, nu het grootste

deel der Lepidoptera van het Leidsch Museum gerangschikt

is (circa 123.000 stuks), begonnen is met het beschrijven van

talrijke nieuwe soorten en het noemen van vele, tot nog toe

van de groote Soenda-eilanden onbekende vormen onder de

Heterocera en wel meer in het bijzonder onder de Arctzdae,

Nolinae en Lithosünae.. De nietigheid van het grootste

gedeelte der vormen schijnt voor vele lepidopterologen

minder aanlokkelijk te zijn, hoewel, bij grondig onderzoek,

zeer vele interessante zaken aan den dag treden. Zoo is

gebleken, dat, volgens het systeem van HAMPSON, verschei-

dene nieuwe genera opgesteld moesten worden. Spr. heeft

van 7 nieuwe geslachten vertegenwoordigers en vertegen-

woordigsters mede gebracht. Hij vestigt ook de aandacht

op de sterk sexueel dimorphe Monosyntaxis holman-hunti

HAMPS., die slechts van Selangor bekend was en die nu

blijkt zoowel op Java als op Sumatra niet zeldzaam te zijn,

gezien het groote aantal exemplaren, dat wijlen de heer

VAN DER WEELE en de heer EDW. JACOBSON bijeengebracht

hebben. Bovenal merkwaardig is de studie van het ader-

stelsel der Arctiiden. Zoo vond Spr. bij eene soort 13 voor-

vleugel-aderen, indien hij telde gelijk HAMPSON dit ín zijn

werk pleegt te doen. Elke tand van eene gevorkte ader

krijgt dan een nummer, te beginnen bij de anaal-ader.

Daar in den voorvleugel slechts r2 aderen aanwezig zijn bij

de Lepidoptera, moet hieruit blijken, dat, vooral de radiaal-

aderen, gevorkt zijn, zonder dat er sprake is van samen-

smelting van twee primitieve aderen. Over dit onderwerp

hoopt Spr. later uitvoeriger mededeelingen te doen.

Dank zij den ijver, waarmee de heer R. KLEINE te Stettin

de Brenthidae heeft bewerkt, zijn nu alle Brenthiden van het

AL VERSLAG.

Leidsch Museum op naam gebracht en op nieuw gerangschikt.

Het is nu gebleken, dat genoemd Museum eene van de

fraaiste collectie’s dezer schadelijke insecten bezit met vele

typen van SENNA en KLEINE. Eene lijst der soorten gaat

rond met eene zeer recente publicatie van den heer KLEINE

over het interessante genus Miolıspa PASCOE.

Ten slotte brengt Spr. hulde aan den heer C.WILLEMSE,

die thans ook de Indo-Australische Orthoptera van het

Museum bewerkt, zoodat binnen afzienbaren tijd ook deze,

zoo zeer verwaarloosde orde in orde” zal komen.

De heer Balfour van Burleigh heeft in den afgeloopen

zomer zijne aandacht speciaal gewijd aan verschillende, door

Arthropoden veroorzaakte, galvormen. Het aantal door

hem verzamelde Zoöcecidiën bedraagt 96, als volgt over de

verschillende groepen verdeeld:

De UAMS OLEN RE MERRIES aT or

ADAGE: IRE IR RR AN ERN

DÉPIT EDEN ONE EE ee ee

LEPIAOPIERE LA ANNA Eren PAER

Hymendpteresi\sun.st. Boran nt

Voor zoover Spr. heeft kunnen nagaan, is er, althans in

de laatste 20 jaar, geene lijst gegeven van in Nederland voor-

komende gallen. Het is Spr.’s bedoeling, in de eerst volgende

jaren te trachten een overzicht te krijgen van de in ons

land voorkomende Cecidiën en Cecidozoa. Hij roept hier-

voor de medewerking in van de leden der Entomologische

Vereeniging. Daar het meestal zeer lastig is, de verwekkers

der gallen in handen te krijgen, zou Spr. aan hen, die hem

materiaal willen helpen verzamelen, willen verzoeken, de

plantendeelen, waarop zich gallen bevinden, te conserveeren

in slappen alcohol (30 à 40 °/,), waaraan een weinig glycerine

is toegevoegd. En dan, zoo mogelijk, met bijvoeging van den

naam der plant, vindplaats en datum. Het schijnt Spr. zeer

waarschijnlijk toe, dat hier te lande op dit gebied nog

interessante vondsten kunnen worden gedaan. Zoo heeft Spr.

b.v. in de omgeving van Utrecht overal talrijk aangetroffen

de gallen veroorzaakt door eene Acaride, nl. Zrzophyes nalepat

FOCKEU, welke soort wel door NALEPA genoemd wordt in

VERSLAG. XLI

zijne Monographie over Eriophyiden, doch welke hij zelf

niet kende. Deze Acaride veroorzaakt buidelvormige gallen

aan de bovenzijde van elzenbladeren, in de hoeken, waar

zij- en hoofdnerf samenkomen, juist op de plaats, waar men

gewoonlijk de domatién vindt. Spr. heeft getracht na te

gaan, of wellicht de bewoners dezer Acarodomatién in be-

paalde gevallen als galverwekkers optraden. Het is hem

gebleken, dat dit niet het geval is; dat de domatién bewoond

werden door eene Phytoptus-soort, terwijl de galverwekker

een Eriophyide is, welke de Phytoptiden geheel verdrijft uit

de domatién. Door de kleinheid der galverwekkende Acarinen,

gelukte het Spr. in den eersten tijd niet, om deze dieren

onder oogen te krijgen, of was het niet mogelijk, een voldoend

aantal exemplaren ter determinatie te verkrijgen. Deze moeilijk-

heid is echter overwonnen door een aantal gallen even open te

snijden en deze dan in een buisje met alcohol te centrifugeeren.

Ten slotte laat Spr. nog enkele Lepidoptera ter bezichti-

ging rondgaan:

Melitaea aurinia ROTT. g. Blauw Kapel (gem. Maartensdijk).

31. V. ”rg., tot heden nog niet vermeld uit de streek ten N. v.

Utrecht.

Carterocephalus palaemon PALL. Laag Soeren. 8. V. “rg.

waar deze soort in vrij groot aantal vloog.

Ino statices L. var. geryon HüBN. Laag Soeren 8. VI. ”’10.;

de voorvleugels zijn bijzonder mooi koperkleurig.

Trochilium crabroniforme LEW., evenals in 1918 door

Spr. in Scherpenzeel (Fr.) gevangen en wel 19. VI. ”1g. en

ten slotte eene Xy%1a, welke Spr. in Oct. 1912 op smeer

gevangen heeft op Rhynauwen, in de buurt van Utrecht.

Hoewel Spr. aanvankelijk meende met X. semzbrunnea HAW.

te doen te hebben, vermoedde hij, na vergelijking met andere

semibrunnea’s, dat het X, socza ROTT. is, welk vermoeden

als juist bevestigd werd door dr. J. TH. OUDEMANS. In de

laatste 18 jaar is deze soort niet meer uit ons land vermeld.

De heer H. A. de Vos tot Nederveen Cappel zegt, dat

hij jaren geleden drie stuks van Agrotzs baja F. gevangen

heeft, welker voorvleugels verkort en naar achteren verbreed

waren, zoodat deze meer den vorm van een gelijkzijdigen

XLII VERSLAG,

driehoek naderden. Deze exemplaren, benevens een van het

type, gaan rond. De vleugels zijn overigens goed gevormd

en is de teekening duidelijk en normaal.

Larentia immanata HAW. wordt door TER HAAR niet als

inlandsch vermeld; hij beschouwt deze, in navolging van

SNELLEN, als eene var. van /runcata HUFN. Tevens gaan,

voor zoover Spr. bekend, het eenige in ons land gevangen

exemplaar van zmmanata, en, ter vergelijking, eene truncata

rond. Spr. houdt zich in deze aan STAUDINGER, die met

recht verschil ziet in den vorm der voorvleugels, in het

beloop der lijn, die het middenveld franjewaarts begrenst,

en in de booglijn der achtervleugels, die bij /runcata eene

stompe, bij zmmanata eene scherpe bocht maakt. In het

beloop der andere lijnen vindt Spr. eveneens onderscheid,

terwijl hij overgangen nooit gevonden heeft.

In December 1.1. ontving Spr. uit Groningen eenige vlinders

ter determinatie. Onder deze vielen hem dadelijk twee exem-

plaren op, die beide circuleeren. Het eene, eene Agrorzs soort,

gevangen door den heer VAN WISSELINGH op Schiermonnikoog,

houdt Spr., niettegenstaande de punten van verschil, voor

eene Zritici L. Spr. vindt deze variëteit? nergens afgebeeld

of beschreven; zelfs niet in het werk van SEITZ. De teeke-

ning is zeer duidelijk; rende vlek, niervlek en een klein

vlekje op de middenader vóór de eerste geheele dwarslijn

grijsachtig wit, min of meer donker bestoven. Het tweede

exemplaar is eene Miana bicoloria VILL., gevangen door

den heer VAN WISSELINGH te Loppersum. Het is egaal zeer

licht van kleur met duidelijke lijnen en vlekken; eene

variëteit, die Spr. evenmin afgebeeld of beschreven vindt.

Is het soms de var. zusulicola STGR., de variëteit, die op

Helgoland voorkomt? Fene duidelijke beschrijving bezit

Spr. daarvan niet.

De Voorzitter leest ten slotte een schrijven voor van den

heer van den Bergh, die op reis is naar Zuid-Amerika, doch

in Juni hoopt terug te zijn:

„Hoewel de zomer van 1919 voor ons, Lepidopterologen,

al bitter weinig heeft opgeleverd, kunnen wij met zeer veel

genoegen op den nazomer terugzien; want, wat in geene

VERSLAG. XLIII

jaren geschied is, heeft zich thans voorgedaan, nl. Colas

edusa F. is weer in groot aantal tot vlak bij onze stad ver-

schenen. Vanaf begin September tot laat in October werden

zij door mij waargenomen en was ik ook zoo gelukkig 3

prachtexemplaren der ® variëteit Le/zce HüBN. te bemachtigen,

die ik tz.t. aan de vergadering zal toonen. Behalve deze

zeldzame vangst zag en ving ik voor het eerst bij Tilburg

op 2 September Pieris daplidice L.®. Vanessa- en Argynuts-

soorten waren in het najaar ook bijzonder talrijk, doch

Lycaeniden waren het geheele jaar schaarsch. Syrichthus

malvae L. var. taras MEIG., alsmede Macroglossa fuciformis

L. waren begin Juni van dit jaar bij Rijen zeer gewoon. En

nu, met betrekking tot de excursie in Limburg, zij nog

meegedeeld, dat de vangst aldaar niet is meegevallen, waar-

schijnlijk door de toen heerschende droogte. Zelf ving ik

2 ex, van Sesza spheciformis W. V. en enkele Zarentia hastata

L., terwijl de heer VAN DER WIEL een ex. bemachtigde van

Euchloris pustulata HUFN., dat hij welwillend aan mij afstond.

Behalve eene heel enkele Lycaenide en massa’s Aporta

crataegi L., werd in Limburg, voor wat Rhopalocera betreft,

door mij niets bijzonders waargenomen”.

Na de gebruikelijke rondvraag sluit de Voorzitter, onder

dankzegging aan de talrijke aanwezigen voor hunne opkomst

en hunne mededeelingen, de vergadering.

Revision der altweltlichen Arten der

Gattung Sphaerocera Latreille (Dipteren)

von

Medizinalrat Dr. DUDA,

Kreisarzt in St. Wendel (Reg. Bez. Trier).

VORWORT.

Die Gattung Sphaerocera LATREILLE ist zwar sehr arm an

Arten, gleichwohl ist deren Kenntnis noch immer höchst

verworren. Bis zum Jahre 1905 hat BECKER 15 ihm gut

erscheinende paläarktische Arten zusammengestellt, hierzu

9 Synonyme. Soweit ich an der Hand der mir zur Verfügung

stehenden Litteratur feststellen konnte, hat er nur die Art

crenata LETT. (1836) übersehen. Seit 1905 sind nur einige

wenige Berichtigungen in der Bücherwelt erschienen. So

hat COLLIN bei seiner Revision der HALIDAY’schen Arten

erachtet, dass S. vaporariorum HAL. nicht wohl identisch

sein kann mit coprzza ROB. DESV., und dass scabricula HAL.

nicht mit pusilla FALL. sondern mit Zallidımana ROND. über-

einstimmt (The Scientific Proceedings of the Royal Dublin

Society; vol. XIV, No. 17, p. 235—237). Ferner hat VILLE-

NEUVE (Wien. Ent. Ztg., Vol. 33, p. 208) eximia. COLLIN

für identisch mit curviza ROND. erklärt. Neu hinzugekommen

sind nach Erscheinen des BECKER’schen Katalogs noch die

Arten margaritata BECK. und africana BECK. (Zeitschr. f.

Hym. u. Dipt. 1907, Heft 5, S. 375 u. 376). Weitere palä-

arktische Arten sind bisher nicht beschrieben worden.

Herr Dr. ZERNY war so liebenswurdig, mir alle Borboriden

des k.k. Wiener Hofmuseums zu übersenden, mit den Typen

von MEIGEN und SCHINER. Ich habe daraufhin unter Zuhilfe-

nahme der mir noch zur Verfügung stehenden Sammlungen

2 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

der Herren BECKER, ENGEL, KUNTZE, LICHTWARDT, STROBL

und der Museumssammlungen aus Berlin, Budapest, Hamburg,

München und Stettin sowie meiner eigenen Sammlung nach

Abschluss meiner Limosinenstudien auch die Gattung Sphae-

rocera bearbeitet, musste aber wegen Ueberhäufung mit

Berufsarbeit meine dipt. Studien vorzeitig abbrechen und

kann nicht dazu übergehen, auch noch die Herren um

Leihung ihrer Sammlungen zu bitten, die mich bereits bei

meiner Bearbeitung der europäischen Limosinen unterstützt

hatten.

Um Zeit und Mühe nicht vergebens aufgewandt zu haben,

wage ich, vielleicht voreilig, die Veröffentlichung dieser

Arbeit, von der ich gleichwohl erhoffe, dass sie den Herren

Dipterologen die Artbestimmung erleichtern und sie zu

eifrigrem Sammeln und Beobachten einer bisher sehr ver-

nachlässigten Fliegengattung anregen wird. Allen oben ge-

nannten Herren, den Herren Museumsleitern und besonders

noch den Herren BECKER und SCHMITZ, die mich durch

mühevolle Arbeit bei Beschaffung der Litteratur unterstützten,

sei an dieser Stelle verbindlichst gedankt!

BENUTZTE LITTERATUR.

1. MEIGEN, Systematische Beschreibung der bekannten

europäischen zweiflügeligen Insekten, Bd. 6 (1830), Bd. 7

(1838).

2. ZETTERSTEDT, Diptera Scandinaviae; Vol. VI (1847),

p. 2487 — 2490.

3. WALKER, Insecta Britannica, Vol. 1(1853), p. 172—174.

4. STENHAMMAR, Copromyzinae Scandinaviae, Holmiae

(1855).

5. SCHINER, Fauna Austriaca. Die Fliegen. Bd. II, Wien

1864, p. 325— 327.

6. COLLIN, Four new species of Diptera (Fam. Borboridae)

found in Britain. — The Entomologist Monthly Magazine,

2 Ser., Vol. VI, 57—58 (1901).

7. BECKER, Die Meigenschen Typen der sog. Muscidae

acalypterae (Muscaria holometopa) in Paris und Wien. —

Zeitschrift fiir Hymenopterologie und Dipterologie, II. Jahrg.,

p- 345 (1902).

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 3

8. BECKER, Katalog der paläarktischen Dipteren, Bd. IV

(1905), p. 28—29.

9. BECKER, Die Ergebnisse meiner dipterologischen Früh-

jahrsreise nach Algier und Tunis 1906. — Zeitschr. für

Hymenopterologie und Dipterologie 1907, 5. Heft, p. 375— 377.

10. BECKER, Dipteren der Kanarischen Inseln und der

Insel Madeira. — Mitteilungen aus dem Zoologischen Museum

ing Berlins IV. Bd: Heft, ps 108.

11. BECKER, Fauna Faeröensis. — Zoologische Jahrbücher,

herausgegeben von Spengel, Bd. 39. Heft 1, Jena 1915, p. 127.

12. COLLIN, „Notes on the specimens of Borboridae and

some Ephydridae in the HALIDAY Collection at the National

Museum Dublin”. — The Scientific Proceedings of the Royal

Dublin Society, 1914, p. 235—237.

13. VILLENEUVE, „Notes synonymiques”. — Wiener Ento-

mologische Zeitung, Bd. XXXIII (1914), p 207.

14. Dupa, Revision der europäischen Arten der Gattung

Limosina MACQUART (Dipteren). — Abhandlungen der k. k.

zool. botan. Gesellschaft in Wien. Bd. X, Heft 1. Wien 1918.

Die Gattung Sphaerocera LATREILLE (Hist. nat. d. Ins. et

Crust. XIV. 394. (1804) wurde von MEIGEN noch im Jahre

1838 (Bd. 7 S. 406) als besondere Gattung nicht anerkannt,

auch nachdem MACQUART die MEIGEN’sche Gattung Borborus

bereits in die Gattungen Ceroptera, Sphaerocera, Borborus,

Crumomyia, Heteroptera, Olina, Limosina und Apterina zerlegt

hatte.

MEIGEN liess nur die Gattungen Borborus, Limosina und

Apterina gelten, obwohl er schon 1830 in Hinblick auf das

verschiedene Flügelgeäder der Arten seiner Gattung Borborus

5 Gruppen gebildet hatte und danach für Bord. rufitarsis:

Flügel wie Fig. 16, sudsultans und denticulatus: Flügel wie

Fig. 17, nztidus, equinus &: Flügel wie Fig. 18, pusillus: Flügel

wie Fig. 19, mit dem gleichen Recht 4 weitere Gattungen hätte

gelten lassen können wie die Gattung Zzmosina: Flügel wie

Fig: „20.

In der Tat lassen sich auch noch heute auf Grund des

einheitlichen Flügelgeäders von den MACQUART’schen Gat-

tungen mindestens die Gattungen Ceroptera, Sphaerocera,

4 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

Borborus und Lemosina als gute Gattungen anerkennen,

nicht dagegen sind gleichwertig zu erachten die Gattungen

Crumomyia, Heteroptera, Olina und Apterina, weil hinsichtlich

des Flügelgeäders die Gattungen Ofna und Crumomyia das

Flügelgeäder der Gattung Aordorus wiederholen, desgl. Heterop-

tera die Gattung Zzmosina wiederholt. Bei Apferina endlich

ist das von Dorborus abweichende Flügelgeader nicht auf eine

Stufe zu stellen mit den übrigen Gattungen, weil es sich hier

offenbar um eine sekundäre Flügelverkümmerung handelt und

die übrigen plastischen Eigentümlichkeiten auf eine viel engere

Verwandtschaft mit der Gattung Dorborus hinweisen als alle

übrigen Borboridengattungen mit der Gattung Borborus haben.

Es ist mir leider wegen Litteraturmangel weder bekannt,

welche Eigentümlichkeiten LATREILLE der Gattung Sphaerocera

zuweist, noch wie sie MACQUART begründet. HALIDAY stellt

sie nach WALKER gemeinsam mit Dorborus den Gattungen

Limosina und Heteroptera gegenüber. Sphaerocera und Borborus

hätten eine am Grunde undeutlich, Lzmoszna und Heteroptera

eine am Grunde deutlich gegliederte Fühlerborste; erstere

eine geschlossene hintere Basal-und Analzelle, letztere nicht.

Man könnte noch hinzufügen : auch reicht bei ersteren die

Randader bis zur Mündung der 4' Längsader, bei letzteren

nie so weit über die dritte Längsader hinaus, dass sie die

4“ erreicht; endlich haben erstere einen starken gekrümmten

Dorn am Ende der Hinterschienen, welcher letzteren fehlt.

Einen Uebergang von ersteren zu letzteren bildet die Gattung

Ceroptera MACQUART. Diese steht habituell der Gattung Sphae-

rocera nahe. Auch ihre Arten haben zum Teil einen gekrümmten

Enddorn an den Hinterschienen und die 5' Längsader reicht

teilweise wie bei Sphaerocera weit über die Diskoidalzelle farbig

hinaus, was bei den Limosinen nicht der Fall ist; indessen

reicht die Randader nur bis zur Mündung der 3" Langsader und

es fehlt die geschlossene hintere Basalzelle und die Analzelle.

STROBL hat ihrer nahen Verwandtschaft mit Sphaerocera

dadurch Ausdruck gegeben, dass er sie Pseudosphaerocera

nannte. VILLENEUVE hat aus ihr die Gattung Zrechocypsela

gemacht. In meiner Arbeit über die europäischen Limosinen

habe ich die Gattung Ceroptera MACQ. als subgenus der

Gattung Limosina MACQ. unter der Gruppe der Scotophilae

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 5

abgehandelt, da sie meines Erachtens trotz der vorstehenden

Stirn und deren abweichender Behaarung in vielem anderen

der Gattung Zzwmosina doch viel näher steht als der Gattung

Sphaerocera

Von der Gattung Dordorus unterscheidet sich die Gattung

Sphaerocera nach HALIDAY im wesentlichen durch Folgendes:

Bei Sphaerocera ist die Fühlerborste nackt und seitwärts ge-

richtet, bei Borborus pubescent und mehr nach vorn gerichtet;

die Fühler ruhen bei Spkaerocera in tiefen seitlichen Höhlen,

bei Borborus nicht; das Gesicht ist bei Sphaerocera kurz, bei

Borborus länger ; Stirn und Schildchen seien bei Spaerocera

nackt, bei Borborus beborstet; die Stirn sei bei Sphaerocera

weit vorgezogen, bei Borborus nur wenig, der Thorax bei

Sphaerocera warzig, bei Borborus glatt, die 3° und 4'° Langs-

ader bei Sphaerocera durch eine sanfte Kriimmung an der

Flügelspitze einander genähert, bei Borborus parallel, die

hintere Querader stehe bei Sphaerocera vom Flügelrande

entfernt, bei Borborus diesem sehr nahe; die 5' Längsader

reiche bei Sphaerocera weit über die Diskoidalzeile hinaus, bei

Borborus nicht; als charakteristisch für SpAaerocera bezeichnet

HALIDAY ferner noch die tiefe Thoraxnaht vor den Flügeln,

die winkligen Seiten des Metathorax, den breiten, sehr flachen,

geränderten Hinterleib, den versteckten ersten Ring desselben,

die aussen borstenlosen Mittelschienen, das Vorhandensein

eines gekrümmten Dorns an den Hinterschienenden und die

sehr erweiterte Hinterferse; HALIDAYs Gattungsbeschreibung

ist auf 5 Arten aufgebaut. Ebensoviel Arten hat ZETTERSTEDT

1847 noch als Borborus beschrieben. STENHAMMAR, der nur

4 Arten kannte, behandelte diese zwar sehr ausführlich und

baute die 2 Gruppen, welche schon HALIDAY gebildet hatte,

weiter aus, kannte aber zu wenig Arten, um die charakteris-

tischen Merkmale erfassen zu können.

RONDANIS Beschreibung von 5 Arten ist kurz und leicht

fasslich, leidet aber unter der übertriebenen Wertschätzung

von Farbenunterschieden. Eine sichere Bestimmung der Arten

erfordert eine subtile Vergleichung der feinsten plastischen

Unterschiede. Nur auf diese Weise ist es möglich, Arten

von Varietäten zu unterscheiden und die Beschreibung neuer

Arten zu ermöglichen.

6 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

GATTUNGSBESCHREIBUNG.

Kleine, 1-—4 mm lange, schwarze, im unreifen Zustande

oft braun gefärbte Fliegen. Kopf schmäler als der Thorax,

teils rundlich, teils länglich. Stirn mehr oder weniger weit

vorgebaut, teils breiter als lang, teils länger als breit, über

die Augen weniger oder mehr hinausreichend, eben, ein

wenig nach vorn geneigt, etwas eingesattelt, bezw. im Profil

besehen etwas von den stark gewölbten Augen überragt,

fein punktiert oder grob warzig und deshalb nur matt oder

mattglänzend, schwarz, am Hinterkopf abgerundet. Auf der

nach hinten geneigten Fläche erhebt sich der etwas wul-

stige Ocellenfleck mit 3 Punktaugen und 2 nach vorn gerich-

teten kleinen Börstchen hinter dem vorderen Punktauge.

Das sich vorn anschliessende Stirndreieck ist fein punktiert

und erreicht, vorn abgestumpft, stets den vorderen Stirn-

rand; es ist in der Mitte fein längsgefurcht und seitlich

von je einer Reihe kurzer weisslicher Börstchen eingerahmt,

die bei einer Gruppe: den von mir sogenannten ,,Piliferen”

immer deutlich und zahlreich zu sehen sind, während sie

bei einer grösseren zweiten Gruppe, die ich Verruciferen

nenne, plump, kurz und weisslich sind, schon bei Lebzeiten

der Tiere leicht abzubrechen scheinen und gewöhnlich nur

unmittelbar hinter den Fühlern sich erhalten. Die genannten

Börstchen stehen auf etwas erhabenen, aber wenig ausge-

prägten Längsstriemen : „Innenstriemen”, und sind nach

hinten und innen gerichtet. Die längs der Stirnaussenseiten

verlaufenden Wülste: ,,Aussenstriemen” tragen bei den

Piliferen am Ende des vorderen und mittleren Drittels je

eine aufgerichtete Borste, bei den Verruciferen sind sie

mit dicken Warzen ausgestattet, die winzige weisse Börstchen

ähnlich denen der Innenstriemen tragen. Am gewölbten

Hinterkopf sieht man bei den Piliferen in der Fortsetzung

der Aussenstriemen eine dritte etwas nach vorn gerichtete

Borste, ausserdem auf den Aussenstriemen und am Hinter-

kopf noch feinste Härchen, welche bei den Verruciferen

durch dicke Warzen und kurze dornartige Börstchen ersetzt

sind. Augen nackt, mittelgross, bei einer Art sehr klein,

fein oder grob fazettiert, gewölbt, kurz elliptisch mit nach

vorn unten gerichteten Längsdurchmesser. Backen fast so

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 7

hoch wie die Augen, selten höher. „Orbiten”, d.i. ein die

Augen umwallender Ring, vorn sehr schmal, linienförmig,

unter den Augen verbreitert und dicht weisslich beborstet.

Unter den Orbiten wulsten sich hinten je eine elliptische,

vorn oben und hinten unten spitz auslaufende, glatte und

glänzende unbehaarte Fläche vor, welche ich als ,,Jochbogen”’

bezeichne. Vor und unter diesen Jochbögen treten die

Backen nach innen zurück, sind fein punktförmig oder

grob gerunzelt oder warzig, und bilden einen vorn breiteren,

hinter schmäleren Saum : ,,Oberlippe”, ') welche am unteren

Rande oder diesem nahe nach Art eines Schnurrbarts reich-

lich oder spärlich mit unregelmässig gereihten weissen

Börstchen besetzt ist. Eins dieser Börstchen : die ,,Knebel-

borste” ist meist nur wenig durch Starke und Lange aus-

gezeichnet. Unter der Oberlippe verläuft nebenher ein noch

mehr eingedrückter unbehaarter Saum: ,,Lippenrand”, der

nach vorn in das ebenfalls nackte, durch feinste Punktierung

matt und wie bestäubt aussehende „Untergesicht” (im Sinne

Schiners) übergeht. Dieses bildet oben dicht unter den

Fühlern je eine seitliche Grube, an deren Oberrand die

Fühler ansitzen. Die niedrige kielförmige Erhebung zwischen

den Gruben bildet oben einen die Fühler trennenden ,,Stirn-

hocker”, der meist so schmal ist, dass die Fühler unmittel-

bar neben einander zu stehen scheinen. Der Mund ist klein.

Der vordere Mundrand reicht im Profil besehen bei den

Piliferen soweit wie der Stirnhöcker, bei den Verruciferen

bleibt er weit hinter ihm zurück. Der schwarze ebenfalls

fein punktierte ,,clypeus” ist bei den Piliferen kurz, bei den

Verruciferen länger und bald nach vorn, bald nach hinten

vorgestreckt. Die kleine Mundöffnung füllt ein wulstiger

geknieter gelber, fein behaarter Rüssel aus, dessen Hori-

zontalast schmal zungenförmig ist. Die Taster sind klein,

fadenförmig, dunkelbraun, fein behaart, in der Mundhöhle

versteckt. Die dreigliedrigen Fühler sind seitlich und etwas

nach unten gerichtet. Das napfförmige Grundglied und das

etwa dreimal längere zweite Glied sind kurz borstig behaart.

Das dritte Glied ist rundlich, breiter als lang, nackt, und

1) Nicht zu verwechseln mit den gleichnamigen Organen der Mundhöhle.

8 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

trägt eine rückenständige zweigliedrige nackte Fühlerborste,

die etwa 4 mal länger ist als die Fühler und deren Grund-

glied nicht dicker ist als das Endglied und nicht länger

als dick.

Der Thorax ist wenig schmäler als der sehr breite Hinterleib,

indem die Mesopleuren sich seitlich vorwölben, etwas länger

als breit, ohne auffällige längere Borsten. Thoraxrücken

ziemlich flach, dunkelbraun oder grauschwarz, matt oder

glänzend, fein oder grob punktiert, glatt oder warzig. Ein

deutlicher Quereindruck macht sich hinter den grossen

etwas vorspringenden Schulterbeulen bemerklich, ein wenig

auffallender vor der Flügelwurzel. Parallel zur Körperlängsachse

verlaufen über den Thoraxrücken reihig geordnete Härchen

(Piliferen) oder Warzen (Verruciferen), die durch granulierte

oder glatte, bezw. warzenlose ‚„Längsstreifen’’ mehr oder

weniger von einander getrennt sind. Ich unterscheide danach

analog meiner Beschreibung der Limosinen ,,Mittenborsten”

bezw. ,,Mittenwarzen” = Akrostikalen, ‚innere Seitenbor-

sten” bezw. „innere Seitenwarzen” = Dorsocentralen und

„äussere Seitenborsten und Seitenwarzen”, wozu noch die

langs der Seitenränder des Thorax verlaufenden ,,Rand-

borsten” hinzukommen, obwohl auch bei den Piliferen die

feinen Härchen, unter denen stärkere Haare niemals her-

vortreten, den Namen Borsten streng genommen nicht

verdienen. Die Mittenborsten bezw. Mittenwarzen verlaufen

jederseits teils einreihig, teils zweireihig und sind teils nur

vorn, teils ihrer ganzen Länge nach durch einen nackten

Mittelstreifen von einander getrennt. Die inneren Seiten-

borsten bezw. Warzen sind immer nur einreihig, lassen aber

die Borsten und Warzen der äusseren Seitenborsten und

Warzen vorn oder hinten so dicht an sich herantreten, dass

sie gegen diese oft nur schwer abzugrenzen sind. Desgleichen

sind sie besonders hinten durch eingestreute Warzen von

den Mittenwarzen oft nicht zu trennen, sodass die trennenden

Längsstreifen mehr oder weniger rudimentär erscheinen. Statt

der Börstchen tragen die Warzen stets goldig oder weiss

schimmernde plumpe ,,Anhangsel’’.

Das Schildchen ist breit und kurz, fast viereckig, ober-

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 9

seits kurz behaart oder warzig, am Rande bei den Piliferen

jederseits nur mit einem einzigen Zähnchen besetzt, bei den

Verruciferen mit 6 bis 16 solchen Zähnen.

Brustseiten nackt oder mehr weniger warzig.

Schwinger meist gelb, selten schwarz.

Hinterleib in beiden Geschlechtern flach und ziemlich breit,

oberseits nackt, oder doch nur in den viereckigen Mittel-

feldern fein behaart, schwarz und matt oder mattglänzend,

bei jungen Tieren oft braun.

Hinterleib 5-ringelig, indem den vorderen mit einander

verwachsenen 2--3 Ringen, 2 frei bewegliche kurze aber

meist deutliche Ringe folgen, zu denen noch 2 ,,Afterringe”

hinzukommen. Der erste Ring ist sehr kurz und mit dem

stets grössten 2 Ringe verwachsen. Der dritte und vierte

Ring sind meist annähernd gleich lang und breit und wenig,

selten viel kürzer als der 2! Ring. Sie sind mit diesem bald

starr, bald gelenkig verbunden und haben in ersterem Falle

einen gemeinsamen lichtgelben Seitenrand. Der 5'* Ring ist

frei beweglich und viel schmäler und kürzer als die vorderen

Ringe; oft bildet er nur einen schmalen Saum. Die folgenden

2 Afterringe sind ebenfalls sehr kurz; der erste bildet einen

auf der linken Körperhälfte vortretenden Wulst, der 2'° biegt

bald steil nach unten und vorn um, ist mikroskopisch fein

behaart und endet am Bauche mit dem nach unten und vorn

schauenden ,,Afterspalt”. Seitlich läuft er in 2 beiderseits

des Afterspaltes gelegene Anhänge aus, die den ,,Endlappen”

der Limosinen vergleichbar sind und dem Mundstück einer

Zahnzange gleichen. Diese liegen dem Bauche eng an, stehen

selten ab und lassen dann erkennen, dass sie vorn kurz,

hinten lang behaart sind. Vorn ihnen gegenüber sieht man

auf der linken Seite eine schuppenförmigen Halbring, welcher

dem ,,Afterbauchring” der Limosinen entspricht. Der Bauch

SE

faltet und gewulstet, sodass sich seitlich der chitinisierten

ist in grosser Ausdehnung an den Seiten weichhautig,

schmalen Bauchringen unbeständige Längswülste bilden.

Zugleich wird hierdurch die Betrachtung der feinen Borsten

erschwert, welche sich teils am Aussenrande, teils am Grunde

der Bauchringe, teils auch an deren Hinterrande nahe der

Mittellinie vorfinden lassen.

Io DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

Hinterleib des 2 deutlich 5-ringelig, dem des ¢ ähnlich.

Der 5' Ring ist immer erheblich schmäler als die fast gleich

breiten 4 vorderen Ringe. Die chitinisierten Mittelplatten

tragen nahe den Hinterrändern je ein bald spitz endendes,

bald wie abgeschnitten aussehendes Börstchen.

Die Legeröhre ist sehr retraktil; wenn vorgestreckt, sieht

man sie in 2 lange ovale, eng an einander geschmiegte

»Endblätter’” enden, welche ausser zahlreichen kürzeren

Haaren noch je 2 wellig gebogene längere Haare tragen, von

denen das eine in der Regel stark aufgekrümmt ist.

Die Beine sind im allgemeinen in der Färbung sehr unbe-

ständig, sodass diese bei der Bestimmung mit Vorsicht zu

verwerten ist. Eine längere borstige Behaarung findet sich

nur an den Hüften; Schenkel, Schienen und Tarsen sind

stets dicht und gleichmässig kurz behaart und lassen auffal-

lende längere Borsten durchaus vermissen. Alle Arten haben

einen meist ziemlich kurzen und schwachen gekrümmten

Dorn am unteren Ende der Hinterschienen auf der Innen-

seite; die sonst noch zu beobachtenden apikal oder subapikal

stehenden Dörnchen sind verhältnismässig winzig. Die Vorder-

und Hinterschenkel sind immer erheblich länger als die

Mittelschenkel und bei vielen Arten erheblich dicker; beson-

ders im männlichen Geslecht. Desgleichen sind die Vorder-

und Hinterschienen mehr oder weniger verdickt.

Die Tarsen sind meist ohne besondere Bildungen, die Vor-

dertarsen zuweilen auffällig plump, die Mitteltarsen schlanker,

die Hinterfersen stets mehr oder weniger verdickt.und meist,

wie auch die Vorder- und Mittelfersen fast so lang wie die

2 nächsten Tarsenglieder, selten noch länger. Nur die Hinter-

fersen zeigen bisweilen auffällige Bildungen.

Die Flügel sind bei allen Arten in Form und relativer

Grosse einander sehr ähnlich, glashell oder leicht gelblich

mit meist hellbrauner Randader und gleichfarbigen oder

verdunkelten Längsadern. Selten ist nur die Randader ver-

dunkelt. Die Randader ist stets sehr kurz behaart, der übrige

Flügelrand fein und dicht wimperartig behaart, besonders

lang längs des Innenrandes.

Die Randader reicht bis zur Mündung der 4" Langsader,

sodass man an ihr, entsprechend der Mündung der ersten

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). II

4 Längsadern, 4 Abschnitte unterscheiden kann. Der erste

Abschnitt ist kurz, der zweite stets am längsten, ı!/, bis

4 mal länger als der dritte; der dritte so lang wie der vierte

oder bis doppelt so lang. Das Längenverhältnis der einzelnen

Randaderabschnitte unterliegt bei der gleichen Art oft be-

trächtlichen Schwankungen. Die erste Längsader ist einfach

und hinter der vorderen Querader zur Randader aufgebogen ;

die zweite verläuft meist weithin der Randader sehr genähert

und ihr parallel; sie mündet spitzwinklig in die Randader

ein. Die dritte Längsader ist in ihrem Endabschnitt fast

gerade und erst am Ende zur Randader aufgebogen. Die

vierte Längsader nähert sich bei den Piliferen im Endabschnitt

merklich der dritten Längsader, während sie bei den Verru-

ciferen ihr parallel verläuft; vor ihrer Mündung in die Rand-

ader biegt sie meist ein wenig nach hinten um, nur bei

einer Art wie die dritte nach vorn. Die einzelnen Abschnitte

der vierten Längsader, von denen der erste bis zum Ende

der hinteren Basalzelle reicht, der 2'° bis zur kleinen Quer-

ader, der 3° bis zur hinteren Querader und der 4" bis zum

Flügelrande, sind von verschiedener aber nicht beständiger

Länge, sodass auch hier die Längenverhältnisse für die

Artbestimmung von untergeordneter Bedeutung sind. Die

fünfte Längsader reicht immer mehr oder weniger über die

Diskoidalzelle hinaus, erreicht den Flügelrand indessen nie

völlig. Die 6% Längsader ist an der Spitze gegabelt und

bildet durch die Verbindung mit der 5" Längsader eine

geschlossene Analzelle. Der hintere Gabelast bildet am Ende

der Analzelle einen geradlinig nach hinten verlaufenden

Fortsatz, der ebenfalls den Flugelrand nie erreicht.

Von den 5 Queradern der Flügelfläche verlaufen die die

hintere Basazelle abschliessende ,,mittlere Wurzelquerader’’,

die die 3'° und 4!* Längsader verbindende „kleine oder

gewöhnliche Querader” und die die Diskoidalzelle aussen

abschliessende ‚hintere Querader” parallel. Die die Analzelle

abschliessende Querader: „hintere Wurzelquerader” bildet

mit der mittleren Wurzelquerader einen stumpfen Winkel und

mündet selten dieser gerade gegenüber in die 5'° Langsader,

öfter auswärts derselben. Das Flügelläppchen ist wenig

entwickelt und endet rechtwinklig mit abgerundeter Spitze.

12 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

Schon HALIDAY und STENHAMMAR haben die bisher be-

kannten Sphaerocera-arten in 2 Gruppen behandelt, ohne

diese zu Untergattungen zu erheben.

HALIDAY findet als gemeinsame Eigenschaften der einen

Gruppe: „Thorax and scutellum with a number of minute

points, which are disposed in distant lines on the former, and

scattered over the latter’, und solche der andern Gruppe:

„Ihorax and scutellum granulated, the margin of the latter

denticulate”. STENHAMMER zählt für seine 2 Gruppen folgende

Eigenschaften auf: A.) Nervo longitudinali alarum, quarto

pone transversum ultimum leniter curvato, ad tertium con-

vergente. Thorace laevi, pubescenti. Scutelli margine postico

mutico. Foveola utrimque epistomatis patula. Praelabro antica

epistomatis parte breviore.

B.) Nervo alarum longitudinali quarto pone transversum

ultimum recto, tertio parallelo. Thorace punctulato-granulato,

nudo. Foveola utrimque acute marginata, superne in margine

epistomatis impressa. Scutelli margine postico denticulato.

Praelabro porrecto, longitudine anticam partem epistomatis

subaequante”.

Auch BECKER regte; Zeitschr..f. "Flym. u. Dipte Bd WS

346) zu einer Teilung der Gattung Sphaerocera an. Zu Borborus

denticulatus MEIG. schreibt er: „ich zähle nur 3 breite durch

Verwachsung gebildete unter sich gleich lange Hinterleibs-

ringe. — Diese Art kann bei der Gattung Sphaerocera

nicht verbleiben. Ob sie dieselbe ist, welche SCHINER und

STENHAMMAR unter Sphaerocera beschrieben haben, ist mir

zweifelhaft, da hier von mehr als 3 Hinterleibsringen die

Rede ist. Die Unterscheidungsmerkmale von den übrigen

Arten dieser Gattung festzustellen und eventuell eine neue

Gattung aufzustellen, muss Sache des Monographen bleiben.

Vorläufig wird man die Art unter Sphaerocera weiterführen”.

Hiernach erscheint die Frage berechtigt, ob die Gattung

Sphaerocera LATR. eine Teilung in mehrere Gattungen erfordert

oder wenigstens dazu berechtigt. Was zunächst BECKERS

Bemerkungen angeht, so habe ich bei SCHINER vergeblich

nach einer Erwähnung der Zahl der Hinterleibsringe gesucht.

STENHAMMAR dagegen schreibt allerdings immer von 7 Ringen,

lässt aber aus der Beschreibung des 6! und 7% Ringes sofort

x

2

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 13

erkennen, dass er hiermit die Afterringe gemeint und mit-

gezählt hat. Auch hat er, wie schon vor ihm HALIDAY, deshalb

einen Ring mehr als BECKER gezählt, weil BECKER, wenn er

nur 3 Ringe zählte, offenbar den sehr kurzen ersten Ring

nicht mitgezählt hat. Hiernach stehen BECKERS 4 Ringen,

STENHAMMARS 5 Ringe gegenüber. Sieht man aber genauer

zu, so findet man, dass bei den Verruciferen, zu denen BECKERS

denticulatus MEIG. gehört, immer ein wenn auch noch so kur-

zer 5! Ring vorhanden ist, der allerdings leicht übersehen

werden kann.

Es fragt sich nun noch, ob die bereits von HALIDAY,

STENHAMMAR und mir vorgenommene Gruppenbildung dazu

berechtigen würde, neue Gattungen oder wenigstens Unter-

gattungen zu bilden. Beides würde zur Voraussetzung haben,

dass die Arten dieser neu zu bildenden Gattungen nicht in

einander übergehen. Dies ist nicht der Fall. Von den zwei

bekannten Piliferen S. subsulfans und S. montlis leitet monzles

HAL. zu den Verruciferen über, indem bereits eine deutliche

Warzenbildung am Thorax zu bemerken ist unter Rückbildung

der Behaarung. Auch stimmt die Hinterleibsbildung bereits

ganz mit der der Verruciferen überein, während bei anderen

typisch warzigen Verruciferen wie paracrenata und coronata

ZETT. durch die verlängerten fünften Tergiten des Hinterleibs

Uebergänge zu den Piliferen gebildet werden.

Zur Biologie der Sphaeroceren schreibt MEIGEN (S. B.

Bd. 6. S. 200) unter sudsultans: „Die Larve lebt vorzüglich

in Pferdedung, ist weiss und braucht 18 Tage bis zur Ent-

wicklung der Fliege” und SCHINER (F. A. Bd. II. S. 325) im

Anschluss an die Gattungsbeschreibung : „Die Larven leben

im Pferdedünger ; die Fliegen sind ebenda und an schmut-

zigen Orten überhaupt zu treffen, sehr oft findet man sie

auch an weissgetünchten Wänden in der Nähe solcher

Orte; ihr Flug hat, weil er kurz ist, etwas sprungartiges,

ich habe sie aber nie in der Tat springen gesehen, wie

von einigen Autoren angegeben wird.” SCHINER hat bei

diesen Bemerkungen wohl nur die mit besonders kräftigen

Hinterbeinen begabte S. subsultans im Sinne gehabt. Ueber

die Lebensweise der sonst noch bekannten Arten ist in der

Litteratur nichts enthalten, was wohl damit zusammenhängen

14 DR, DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

mag, dass sich. die meisten Sammler für alle an Kot und

Mist vorkommenden Fliegen bisher nur wenig interessiert

haben, sei es aus ästhetischen Gründen, sei es, dass die

Massenhaftigkeit der Kotfliegen das Aussuchen der Selten-

heiten sehr erschwert. Das Sammeln der Sphäroceren

erfordert wie das aller kleinen Fliegen ein beträchtliches

Mass von Geduld und ausnahmsloses Präparieren aller

erbeuteten Tiere. Nur die gemeine und auffällige S. sudsultans

wird auch der Anfänger leicht ohne Vergrösserung auf den

ersten Blick zu beurteilen imstande sein. Alle übrigen Arten

erfordern sorgfältige mikroskopische Bestimmung und sind

leicht zu übersehen. Da die Sphäroceren wie die meisten

Borboriden nur ungern auffliegen und sich lieber schnell

verkriechen, wenn man ihnen naht, so verhilft das Käschern

mit dem Streifsack nur zufällig zum Fange an sich seltener

Arten. Um die Biologie dieser Arten kennen zu lernen,

bedarf es noch anderer Fangmethoden. Bodenfänge nach

der Methode DAHLS sind vielleicht geeigneter, das Dunkel

aufzuhellen, welches die Lebensweise dieser Arten umgiebt.

%

BESTIMMUNGSTABELLE.

1. Mundrand so weit vorspringend wie der Stirnhocker ;

Schildchen am Hinterrande glatt, nur seitlich mit je einem

Zahnchen; 4' Längsader im Endabschnitt zur 3" kon-

vergierend, an der Spitze ihr parallel; am Kopf und Thorax

überwiegend behaarte Arten (Piliferen) . . EA.

Mundrand weit hinter dem Stirnhöcker établi be

Schidchen am Rande mit 6 bis 16 Zähnen besetzt; 4°

Längsader im Endabschnitt der 3" zunächst weithin

parallel, erst nahe der’ Flügelspitze entweder nach vorn

gebogen, konvergierend, oder leicht nach hinten gekrümmt,

divergierend. Kopf und Thorax reichlich mit Warzen besetzt,

welche statt feiner Haare kurze plumpe Börstchen oder

Anhängsel tragen (Verruciferen). . . SAT: U ENE

2. Grössere Art; Hinterschenkel des g uh Hinterschienen

des g und % stark verdickt; Vordertarsen ganz schwarz ;

Hinferferse am Grunde innen ausgehöhlt, distal der Höhlung

mit einem am Grunde verdickten gekrümmten dornartigen

Haas leo ne LE o AE

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 15

Kleinere Art; Hinterbeine in beiden Geschlechtern nicht

verdickt. Vorderferse weissgelb, am Grunde schwarz, 2's Tar-

senglied ganz weissgelb, die 3 letzten Glieder schwarzlich ; Hin-

terferse ohne Höhlung, gleichmässig behaart . monzlzs HAL. 2

3. Dritte und vierte Längsader am Ende nach vorn zur

Randader aufgebogen; Schildchen am Rande mit 14 bis

IGN aen Mayr: A te 0)

Nur die dritte aasde: zur Biden aufgebogen, die

vierte im Endabschnitt ganz gerade oder etwas nach hinten

gebogen: Schildchen mit 6 bis 9 Zähnchen … . . . 4.

4. Thoraxrücken deutlich 3-streifig, indem die Mitten-

warzen ganz oder wenigstens auf der Thorax-Vorderhälfte

deutlich von einander getrenntsind; Vorderhüften schwarz . 5.

Thoraxrücken 2-streifig oder ganz ungestreift, indem die

Mittenwarzen 4 dicht neben einander stehende Reihen bilden,

oder gegen die Warzen der inneren und äusseren Seiten-

warzen nicht mehr deutlich abzugrenzen sind; Vorderhüften

Tel SET ROUE MENT EEE al e anne à

5. Analzelle nicht oder kaum länger als die hintere

Basalzelle; mittlere und hintere Wurzelquerader einander

gegenüberstehend ; Schwinger schwarz; Thoraxrücken matt-

glänzend ; Afterringe des & sehr gross; 3 mm grosse Art

: coronata ZETT. 3.

Analzelle etwas oder viel länger als die hintere Basalzelle;

Wurzelqueradern einander nicht gegenüberstehend; Sander

gelb; Thoraxrücken matt oder glanzend; Afterglieder des

EER RNA ERRE TOR ENTO AS RES A e era O:

6. Analzelle nur wenig ner Si de hintere Basalzell:

Abstand der Wurzelqueradern höchstens gleich den vierten

Tell der mittleren Wurzelquerader ; Thorax stark glänzend,

Thoraxstreifen glatt und glänzend — denticulata STENH. 4.

Analzelle viel länger als die hintere Basalzelle ; Abstand

der Wurzelqueradern länger als die halbe mittlere Wurzel-

querader ; Thorax mattschwarz ; Thoraxrückenstreifen matt,

icmssramuliert. i … ton. be en rr SEEN ECHENALA MA, 5.

7. Stirn fast doppelt so weit vor den Augen nach vorn ragend

als die Augen breit sind ; diese klein und eckig; Thoraxrücken

allerwärts mit gedrängt stehenden Warzenreihen, welche nur

2 kleine Fleckchen einwärts der Schulterbeulen frei lassen ;

10 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

Hinterferse so lang wie die 3 nächsten Glieder zusammen,

z'er Abschnitt der 4'" Längsader 3 bis 4 mal länger als der

erste Abschnitt der dritten Längsader scabricula HAL. 9.

Stirn kaum weiter vorspringend als die Augen breit sind;

Augen gross, rundlich ; Thoraxrücken mit 2 kahlen Längs-

streifen, die über die Thoraxmitte hinausragen ; Hinterferse

nur so lang wie die nächsten 2 Glieder zusammen ; dritter

Abschnitt der 4" Langsader 2 bis höchstens 3 mal länger

als der erste Abschnitt der dritten Längsader .*. . . 8.

8. Thoraxrücken glänzend schwarz; Beine gelb, höchstens

die Schienen an der Spitzenhälfte und die Tarsen verdunkelt;

Vorder- und Hinterschenkel des g stark verdickt zzzzda m. 6. ').

Thoraxstreifen matt, granuliert; Beinegelbbraunbisschwarz 9.

9. Vorder- und besonders die Hinterschenkel des g stark

verdickt; Beine meist schwarzlich; Ventriten des G jederseits

mit mehreren abstehenden Börstchen parapusilla m. 8.

Vorder- und Hinterschenkel des d nicht auffällig verdickt;

Beine meist gelbbraun ; Ventriten des dg fein und unauffällig

behaart, jederseits nur mit einem abstehenden Börstchen

pusilla FLN. 7.

10. Vorderhüften gelb. . 7 "Dallidiventrs NEIG. Vo:

Vorderhiiften schwarz pallidiventris var. nigricoxa m. 10.

BESCHREIBUNG DER EINZELNEN ARTEN.

1. 5. subsultans FABR. = Borborus subsultans MEIG. =

Borborus opacus MEIG. = Borborus oblusus MEIG.

Länge 3 mm. Kopf rundlich; Stirn flach, mattschwarz oder

braun mit schwärzlichem Dreieck, welches nicht vertieft ist

und nur hinten etwas längsgefurcht, etwa so lang wie breit,

vorn nur ganz wenig über die Augen vorstehend ; Innen-

striemen undeutlich mit nach hinten innen, vorn nur nach

innen gerichteten gelblichen Börstchen besetzt; Aussenstriemen

mit 2 schwarzen auf- und nach hinten gerichteten schwarzen

Borsten; Ocellen- und Hinterkopfbörstchen Piliferen typisch.

Stirnhöcker schmal, rotbraun ; Untergesicht nicht zurück-

weichend, etwas buchtig, Mundrand oft gelbbraun, so weit

reichend wie der Stirnhöcker, Untergesicht schwarz, grau

1) Über SPA. orientalis DE MEI). von Java sehe den Nachtrag.

=

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 167

bestäubt ; Backen fast so breit wie der Augendurchmesser,

schwarz oder braun; Jochbögen schwarz, fein punktiert

mattglänzend ; Augen typisch kurz elliptisch ; clypeus relativ

kurz, gleich dem 4 Teil des Abstandes der Gesichtshöhe;

Fühler gedrängt stehend schwarz; Fühlerborste 4 mal länger

als die Fühler.

Thorax schwarzbraun, matt, kurz borstig schwarz behaart;

zwischen den einreihigen gleich kurzen Mittenborsten und an

der Aussenseite der ebenfalls einreihigen von den Mittenborsten

getrennt verlaufenden inneren Seitenborsten sieht man je einen

gelblichen Längsstreifen. Randborsten etwas kräftiger als die

Mitten- und Seitenborsten ; die kräftigste Randborste steht auf

einem seitlichen Vorsprung vor dem hinteren Quereindruck ;

je eine schwächere Borste steht zwischen dem vorderen und

hinteren Quereindruck und zwischen der Flügelwurzel und

dem Schildchen. Schildchen typisch geformt, obenauf wie

auch der Thoraxrücken in seinem hintersten Teile kurz und

dicht borstig schwarz behaart, am Hinterrand seitlich mit je

einem kräftigen schwarzen Zähnchen.

Brustseiten schwärzlich, matt, ohne Warzen, mit vereinzelten

mikroskopisch kleinen, weisslichen Härchen besetzt.

Schwinger gelb.

Hinterleib mattschwarz, obenauf zentral sehr kurz und

sparsam weisslich behaart; 1!“ bis 3'* Ring durch einen

umlaufenden gelblichen Rand mit einander verschmolzen ;

iter vom 2 Ring undeutlich abgegrenzt; 2'* Ring stark

verlängert, 2 mal länger als der 3; 4'* und ster Ring

immer deutlich umlaufend, aber viel kürzer und schmäler

als der 3; Afterglieder mattglänzend schwarz mittelgross,

2's Afterglied mikroskopisch fein behaart. Bauch nahe

dem Hinterrande des 3* bis z!er Ventriten mit je einem

kleinen schwarzen Börstchen besetzt. Am Hinterleibe des

Q sind diese Börstchen kräftiger entwickelt, besonders am

schmalen 5 Ringe, und enden scharf zugespitzt; auch

stehen sie besonders an den vorderen Ventriten dem Grunde

näher.

Beine sehr verschieden gefärbt, doch sind die Hüften,

Schenkelringe und Hinterschienen immer gelb, die Vorder-

und Hinterschenkel meist schwarz mit Ausnahme der

2

18 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

‘

Schenkelenden, desgleichen an den Hinterschenkeln mit

Ausnahme der Anfange und Unterseite. Die Vorderschienen

und Mittelbeine sind bald mehr schwarz, bald mehr gelb

und zwar strichweise, die Tarsen schwarz oder braun. Vorder-

und Hinterschenkel sind beim ¢ stark, beim 2 wenig ver-

dickt ; Hinterschienen in beiden Geschlechtern stark verdickt.

Hiiften typisch gelb borstig behaart, Schenkel und Schienen

kurz gelblich behaart, die Hinterschienen innen etwas länger;

diese innen mit einem fast endständigen kräftigen schwarzen

Dorn, dicht über welchen ein fast ebensolanges schwarzes,

in gleicher Weise gekrümmtes Haar steht, vorn unten mit

einer kurzen schwarzen Borste. Fersen fast so lang wie die

2 nächsten Glieder; Hinterferse stark verdickt, am Grunde

stark ausgehöhlt, distalwärts davon mit einem geknieten

dornartigen haarig endenden schwarzen Börstchen.

Flügel fast glashell, am Vorderrande etwas gelblich.

Randader bis zur Mündung der 2" Längsader, die übrigen

Adern im Bereiche der Wurzelzellen gelblich, weiterhin

schwärzlich. or und 3‘ Randaderabschnitt fast gleich

lang, 2ter 2 mal länger, 4 halb. ‚se lang wie‘ ders 3! 2%

Längsader typisch; 3' fast gerade, am Ende ganz wenig

zur Randader aufgebogen; 3“ Abschnitt der 4 Langsader

kaum 1!/, mal länger als der 2*°, 4!" Abschnitt ca 2 mal

länger als der 3', in der Mitte zur 3!" Längsader aufsteigend,

am Ende wieder ihr fast parallel; 5'* Längsader im End-

abschnitt ı!/, bis 2 mal länger als die hintere Querader.

Analzelle deutlich über die hintere Basalzelle hinausreichend. !)

Subsultans ist die häufigste über ganz Europa verbreitete

Art, welche vom ersten Frühjahr bis in den Spätherbst an

1) 2 von MEIGEN mit „sudsultans” bezettelte Tiere (1 S 1 9) der Samm-

lungs des k.k. Hofmuseums zu Wien stimmen zu vorstehender und

MEIGENs Beschreibung. (Bd. 6. S. 200. 2.) — Bord. opacus (Bd. 7. S. 406. 24)

in der Wiener Sammlung fehlend, dürfte nach MEIGENs Beschreibung

nichts weiter sein als ein o von subsultans, um so mehr als BECKER

(Zeitschr. f. syst. Hym. u. Dipt. II. Jahrg. Heft 6. S. 348. 24) schreibt:

„B. opacus MEIG. 1 d in der Pariser S. stimmt mit MEIGENs Beschrei-

bung überein; ist eine SpAaerocera, mit stark verdickten Schenkeln und

nach vorne aufgebogener vierten Längsader. Ob hier eine andere Art

vorliegt als Sphaerocera subsultans, läfst sich bei dem stark verstaubten

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 19

Pferdemist massenhaft zu finden ist. STENHAMMAR schreibt:

„Hab. in stercoratis, praesertim stercore equino, per omnem

Scandinaviam usque ad Lapponiam infraalpinam vulgatis-

sima.” RONDANI: ,,Vulgaris in totae Italiae stercore, prae-

sertim equino”. BECKER brachte sie von den Faröer-Inseln mit.

2. S. montilıs HAL.

Länge 2--2'/, mm; Kopf höher und breiter als lang,

schmäler als der Thorax, nur ganz wenig vor den Augen

hervorragend.

Stirn breiter als lang, schwarz; Stirndreieck hinten mit

einem Grübchen, grob gerunzelt, warzig; Stirnhöcker durch

einen gerunzelten Querwulst von der hinteren Stirn getrennt,

etwa so breit wie das 2'* Fühlerglied; Innenstriemen mit

typisch gereihten gelben Härchen besetzt; Aussenstriemen

mit zahlreichen ähnlichen Härchen, die auf kleinen Warzen

stehen. Untergesicht nebst clypeus glänzend schwarz, etwas

buchtig; Mundrand fast so weit nach vorn reichend wie der

Stirnhöcker: clypeus nach vorn unten gerichtet, halb so lang

wie das Untergesicht. Augen kurz elliptisch. Backen schwarz,

fast so hoch wie die Augen; Oberlippe mit 4 entfernt ge-

reihten weissen Börstchen. Rüssel braun, unten mit verein-

zelten langen Härchen. Fühler schwärzlich; drittes Glied

hellbraun, zweites oben mit einem längeren Börstchen. Fühler-

borste etwa 4 mal länger als die Fühler.

Thorax durch die dichte feine Granulierung und mikros-

kopische Behaarung mattglänzend, schwarz; 2 Längsreihen

Mittenwarzen mit aufsitzenden kurzen gelblichen Borsten-

härchen und je eine Reihe solcher innerer Seitenwarzen in

fast gleichen Abständen so parallel verlaufend dass zwischen

Zustande des Thorax und des Kopfes nicht mehr feststellen; auch die

Schienen fehlen an allen Beinen. Die Art wird zweifelhaft bleiben.”

Die Grösse und das Flügelgeäder passen nur auf Sphacrocera sub-

sultans. Man könnte nach MEIGENs Beschreibung an der Identität noch

zweifeln wegen der Bemerkung: „Schenkel etwas verdickt.”

Nachdem BECKER die Schenkel der Pariser Type als stark verdickt

bezeichnet hat, ist unzweifelhaft, dass ofacus mit subsulfans identisch

ist. MEIGENS Doppelbeschreibung dieser Art wird erklärlich, wenn man

bedenkt, dass er opacus 1838, subsultans 1830 beschrieben hat.

MEIGEN hat swbsultans ferner noch als Bord. obtusus (Bd. 7. S. 406. 23

(1838)) beschrieben, wie ich unter gusil/a FLN. ausgeführt habe.

20 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

jeder Reihe ein durchlaufender kahler Streifen zu sehen ist;

äussere Seitenwarzen mehrreihig ungeordnet. Schildchen

typisch geformt, obenauf mit fein behaarten Warzen über-

sät, am Seitenrande mit je einem Zähnchen, hinten nackt.

Schwinger gelb.

Hinterleib glänzend schwarz; 1' Ring sehr kurz, 2! und

3te fast gleich Jane; 4'= wenig "kürzer, 5 "sehr Neuz

mattschwarz; 1* und 2'er Afterring kurz, nach unten scharf

umgebogen ohne Warzen. Endlappen gross, braun, typisch

geformt und behaart. Bauch des Z nur mit spärlichen feinen

Härchen an den Ventriten, an den Seitenrändern weisslich,

weichhäutig; der des ® mit je einem abgestutzten plumpen

Haar am Hinterrande des zaten bis ster Ringes.

Beine überwiegend gelb. Hüften gelb, typisch behaart;

Schenkelringe gelb; Vorderschenkel schwarz, nur an den

Knieen gelb, verdickt; Vorderschienen schwarz, dünn; Mittel-

und Hinterbeine schlank, gelb, an den Spitzenhälften der

Schenkel und Schienen gebräunt. Vordertarsen plump, Ferse

blassgelb, am Grunde schwarz; 2‘ Glied ganz blassgelb,

3's bis 5tes schwarzlich. Hinterferse verdickt, etwas länger

als das 2'e Glied, doch kürzer als das 2* und 3'° zusammen.

Mittelschienen innen mit 2 winzigen subapikalen Börstchen.

Enddorn an der Innenseite der Hinterschienen schwächlich.

Ein winziges schwarzes, gekrümmtes, apikales Dörnchen sieht

man auch an der Hinterseite der Hinterschienen. Sonst sind

die Beine nur fein gelb behaart.

Flügel glashell mit gelben Adern. rter Randaderabschnitt

halb so lang als der 2'*; dieser fast 3 mal länger als der

3 und 4 mal länger als der 4'*. 2'° Längsader sanft gebogen,

der Randader genähert und ihr parallel; 3 Langsader fast

gerade, am Ende kaum merklich nach vorn gebogen; 4°

Längsader im Endabschnitt sanft S-förmig gebogen, zur

dritten konvergierend. Abstand der kleinen und hinteren

Querader wenig länger als der r'e Abschnitt der 3° Langs-

ader und fast halb so lang wie der Endabschnitt der 4“

Längsader. Analzelle etwas länger als die hintere Basalzelle.

Von dieser, an der sehr auffälligen Färbung der Vordertarsen

leicht kenntlichen Art schreibt WALKER: „Not common”.

Ich fing ein einziges g am 28. 6. auf dem Pangelberge

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). DA

bei Nimptsch in Schlesien; ein $ in ENGELS Sammlung ist

bezettelt mit „Dachau, Kultur 28. 9. 14. an Pilzen”; ein mit

„coll. POKORNY” bezetteltes ® steckt in der Sammlung des

Budapester Nationalmuseums. COLLIN fand die Art in New-

market (England) an verschiedenen Stellen.

3. 5. coronata ZETT.

Körperlänge 2'/,—4 mm, Flügel fast 3 mm. Kopf im

Profil trapezförmig; Stirn fast um Augenbreite vor den

Augen vorstehend, warzig, schwarz. Dreieck breit, muldenartig

vertieft, vorn abgerundet, seitlich von 2 Längswülsten ein-

gerahmt die mit goldig schimmernden Warzen besetzt sind.

Bei starker Vergrösserung sieht man, dass sie kurze stumpfe

fingerförmige Anhängsel tragen. Aussenstriemen ebenfalls

sehr warzig, ohne auffällige Börstchen. Am Hinterkopf statt

der typischen Borste mit einem dicken kurzen stumpfen

Dorn und mehreren kleineren Stacheln. Untergesicht sehr

zurückweichend ; Stirn deshalb den Mundrand weit überragend,

fein punktiert. Augen fast kreisrund; Backen fast so hoch

wie die Augen, glänzend schwarz; Orbiten sehr schmal;

Jochbögen typisch ; Oberlippe breit, grobwarzig, am Unterrande

mit einigen feinen weisslichen Borstchen. Clypeus nach

unten und vorn gerichtet, fein punktiert, mattschwarz, relativ

lang und schmal, etwa halb so lang wie das Untergesicht.

Mundöffnung klein; Rüssel kurz. Fühler gedrängt stehend.

Fühlerborste ca 4 mal länger als die Fühler.

Thorax schwarz, mattglänzend, fein granuliert mit 4 Reihen

gedrängt stehender Mittenwarzen, von denen je 2 vorn etwas

aus einander laufen. Innere Seitenwarzen von den Mittenwarzen

durch 2 warzenlose Längsstreifen getrennt, von den mehrrei-

hiegen ungeordneten Warzen der Aussenstriemen nur hinten

stellenweise gesondert, sodass 3 kahle granulierte matte

Längsstreifen entstehen, von denen der mittlere hinten ver-

kürzt ist. Alle Warzen haben winzige goldig schimmernde

Anhängsel. Schildchen ebenso warzig, mit 7 randstandigen

kräftigen Zähnen.

Schwinger schwarz.

Hinterleib schwarz; 1I'* Ring sehr kurz, 2° bis 4' fast

gleichlang obenauf in den zentralen Mittelfeldern infolge

22 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

der kurzen gelblichen Behaarung bräunlich schimmernd, an

den breiten kahlen gefaltelten Randsàumen schwarzgrau ;

ser Tergit halb so lang als der 4'%, mit schmälerem Rand-

saume. Afterringe gross und dick: der erste mattschwarz,

fein gerunzelt, nur links sichtbar, desgleichen der am Rande

glänzendschwarze Afterbauchring, der zweite grobwarzig,

unten mit blassgelbem Afterspalt; Endlappen dem Bauche

eng anliegend, glänzend schwarz. 3'* Bauchring am Hinterrande

etwas vorstehend mit einigen abstehenden schwarzen Borsten-

haaren; 4'* Bauchring in der Mitte breit ausgeschnitten

zur Aufnahme der Afterringe; 5 Bauchring noch breiter

ausgeschnitten.

Beine warzig, ganz schwarz, nur die Schenkelringe, Knie-

spitzen und Innenseiten der Hinterfersen braun. Schenkel

und Schienen schlank, alle ziemlich gleich dik; Enddorn

der Hinterschienen schwächlich, etwa halb so lang wie die

Ferse. Vorder- und Mitteltarsen einfach, schlank; Fersen

fast so lang wie die beiden nächsten Glieder zusammen

genommen; Hinterferse stark verdickt, 2* bis 4! Glied an

Länge beträchtlich abnehmend.

Flügel bräunlich; Randader hellbraun, die übrigen

Längsadern schwarzbraun. rte Randaderabschnitt etwa 2 mal

länger als der dritte und halb so lang wie der zweite; 2'*

4 mal länger als der dritte; 4'* und 5' fast gleich lang.

2te Längsader typisch; 3' Längsader fast gerade, am

äussersten Ende etwas zur Randader aufgebogen. 4'* Langsader

im Endabschnitt kaum merklich zur dritten konvergierend,

zuletzt eine Spur divergierend. 1! Abschnitt der 4!° Längsader

wenig länger als der 2; dieser so lang wie der dritte, 2!},

bis fast 3 mal länger als der 2‘; 4'* 21}, mal länger als

der dritte; 5° Längsader 3 mal weiter über die hintere

Querader hinausreichend, als diese lang ist. Analzelle kaum

merklich länger als die hintere Basalzelle.

S. coronata ist nach ZETTERSTEDT in Lappland sehr

selten, wurde in Schweden nur einmal gefunden. STENHAMMAR

hat nur das ® beschrieben; RONDANI erhielt ein Exemplar

von KOWARTZ aus Deutschland. ENGEL fand das vorste-

hend beschriebene & bei Dachau und bestimmte es als

denticulata.

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 23

4. S. denticulata STENH. = denticulata MEIG. p. p. =

denticulata ZETT.? SCHIN.?, nicht = denticulata HAL.

Länge ca 2 mm. Kopf vom Typ der Verruciferen, mit stark

zurückweichendem Untergesicht. Stirn soweit vorspringend

wie die Augen breit sind, grob warzig, fein und unauffällig

beborstet, glänzend schwarz. Untergesicht matt glänzend,

schwarz, fein granuliert, in der Mitte leicht gekielt. Clypeus

nach hinten vorgestreckt, länger als das halbe Untergesicht.

Rüssel an der Spitze gelblich. Augen rundlich. Backen glänzend

schwarz, fast von Augenhöhe. Oberlippe grobwarzig, am Unter-

rande weisslich fein beborstet. Fühler einander sehr genähert.

Fühlerborste etwa 4 mal länger als die Fühler.

Thoraxrücken glänzend schwarz, mit 2 einander genäherten

Reihen Mittenwarzen ; die Warzen stehen innerhalb der Reihen

teils einzeln, teils paarig, verlaufen nicht ganz geradlinig,

sondern nähern sich stellenweise, lassen aber immer einen

mittleren Längsstreifen frei. Warzen der inneren Seitenreihen

von denen der Mittelreihen jederseits durch einen kahlen,

glatten, glanzenden, nicht granulierten Längsstreifen getrennt.

Warzen der äusseren Seitenreihen vielreihig, auf der Mitte

des Thoraxrückens stellenweise durch schräg verlaufende

atypische Warzenreihen mit den Warzen der Innenreihen

verbunden. Schildchen obenauf mit reichlichen Warzen

besetzt, am Hinterrande mit 7 Zähnen.

Schwinger blassgelb.

Hinterleib des d glänzend schwarz: 2t bis 4'" Tergit fast

gleich lang. Bauch seitlich braun, zentral mattschwarz, nicht

auffällig bezw. abweichend beborstet. Afterglieder klein, an

der Bauchseite einen kleinen halbkugeligen Wulst bildend,

der dem Bauch eng anliegt. 2'“ Afterglied mit schwarzen

kleinen Warzen besetzt; Endlappen braun.

Beine schlank, einschliesslich der Hüften schwarz, nur an

den Schenkelringen, Knieen und Schienenanfängen rostbraun.

Vorderschenkel dünn, bezw. kaum merklich dicker als die

fast gleich dicken Mittel- und Hinterschenkel. Enddorn der

Hinterschienen schwächlich. Tarsen nicht verdickt ; Fersen

etwa so lang wie die 2 nächsten Glieder ; 2“ bis 4'* Glied

an Länge abnehmend. Flügel glashell; Randader gelbbraun,

die übrigen Adern schwarzbraun.

24 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

2ter Randaderabschnitt 3 mal länger als der dritte, dieser

gleich dem 4. 2'!° Längsader typisch; dritte gerade, am

Ende zur Randader aufgebogen. 4'° Langsader gerade, der

dritten parallel. 1 und z'er Abschnitt der 4! Längsader

gleich lang, dritter fast 2 mal länger als der 2°, 4' fast

2 mal länger als der dritte. Endabschnitt der 5!" Längsader

knapp 2 mal länger als die hintere Querader. Analzelle nur

ganz wenig über die hintere Basalzelle hinausreichend. Abstand

der Wurzelqueradern höchstens gleich !/, der Länge der

mittleren Wurzelquerader.

Vorstehende Beschreibung entspricht einem von mir am

13.4. 15 auf einer Schaafweide bei Ilfeld (Südharz) gefundenen

6, sowie 2 d der Beckerschen Sammlung aus Brechelsdorf

(20.7.) und Lahn (7). Auch ein d der Sammlung des Wiener

Hofmuseums welches mit 3 anderen Tieren als denticulatus

MEIG. bestimmt war, gehört hierher. Von den gen. 3 anderen

Tieren ist ein von MEIGEN selbst bezetteltes 2 gleich puszlla

FLN. oder parapusilla m, desgl. sind 2 von MEIGEN nicht

selbst bezettelte Tiere (1 & 1 9) parapusilla m. Sollte, wie

anzunehmen, MEIGEN alle 4 Tiere selbst bestimmt haben,

so ist die Beschreibung mithin auf mindestens 2 Arten anzu-

wenden. HALIDAYS denticulata MEIG. hält COLLIN (The Scientif.

Proceed. of the Royal Dublin Soc. 1914, p. 236, 4) für iden-

tisch mit S. puszlla FLN., ohne indessen eine charakteristische

Beschreibung von pusilla FLN. zu geben. — ZETTERSTEDTS

denticulata MEIG. (Dipt. Scand. 6. 2488, 13) entspricht im

wesentlichen der von mir beschriebenen Art, namentlich im

Hinblick auf: „Pedes toti nigri’’; befremdlich ist allerdings

die Bezeichnung: ,,opaca”, da denticulatus einen glänzend

schwarzen Thoraxrücken hat. STENHAMMAR (Coprom. Scand.,

175. 3. (1855)), kommt mit seiner Beschreibung der meinigen

am nächsten, obwohl vieles ungenau angegeben ist, z. B.

„thorace tenuiter bilineato statt 3-lineato; scutellum margine

postico sexdenticulatum &.’’ — Ob SCHINERS denticulata

MEIG. (F. A. Il. 326) mit oben beschriebener Art identisch

ist, erscheint nach der nur abgeschriebenen kompilierten

Beschreibung zweifelhaft. Schiner schreibt selbst „ich kenne

sie nicht”. Die Bemerkung: „Von Rossı mit: allenthalben

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 25

in Mehrzahl, vorzüglich auf Kuhdiinger” als oesterreichische

Art angeführt” weist auf eine Vermengung mit puszl/a FLN.

oder parapusilla m. hin. *).

Ueber das Vorkommen der echten denticulata ZETT. STENH.

schreibt ZETTERSTEDT : „Hab. in Scandinavia rarissime” und

STENHAMMAR: ,.Hab. in Suecia prope Holmiam, ubi plura

utriusque sexus specimina, benigne communicata cepit celeb.

C. H. BOHEMANN, nec hactenus alibi. In Dania nobil. STAEGER”.

5. S. paracrenata m. = Borb. crenatus MEIG.? — S. cre-

nata ZETT.??

Körperlänge 3—4 mm. Kopf ähnlich dem von coronata

sehr warzig. Thorax schwarz, grob granuliert und deshalb

matt, grobwarzıg mit winzigen goldigen Anhängseln an den

Warzen, mit je einer Reihe Mitten- und inneren Seiten-

warzen, welche durch 3 gleichbreite, bis über die hinteren

Quereindrücke nach hinten hinausreichende kahle, matte,

granulierte Längsstreifen getrennt sind. In den Reihen der

Mittenwarzen stehen die Warzen vielfach zu zweien dicht

nebeneinander, sodass man auch von 4 Reihen Mittenwarzen

reden könnte, die durch einen kahlen Längsstreifen getrennt

sind. Dicht vor dem Schildchen sind die Reihen der Mitten-

und inneren Seitenwarzen durch eingestreute Warzen mit

einander verschmolzen. An die Reihen der inneren Seiten-

warzen treten äussere ungeordnete Seitenwarzen vorn bis

zur Thoraxmitte heran, hinten bleibt ein schmaler Streifen

seitlich der inneren Seitenwarzen frei. Schildchen wie bei

coronata, mit 7 Zähnchen am Hinterrande.

Schwinger gelb.

Hinterleib schwarz, in der Mitte der gleich langen und

breiten zweiten bis vierten Tergiten fein punktiert. längs

der Ränder dieser Tergiten breit streifig glatt, fein gefältelt,

an den Rändern selbst schmall hellgelb gesaumt. 5' Tergit

1) Denticulata HAL. passt auf vorstehend beschriebene Art nur hin-

sichtlich der Grosse. Bei WALKER (Ins. Brit. vol. II p. 113) liest man:

»Thorax with two impressed smooth lines. — Coxae and knees brown ;

hind femora of the male a little thickened, of the female slender. Var.

legs testaceous; tarsi and tips of fore tibiae dusky”.

Hinsichtlich der var. denkt man an wfida m.; bei dieser sind aber

die Vorder- und Hinterschenkel des 5 auffällig stark verdickt.

26 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLIGHEN ARTEN

halb so lang und breit wie der 4', mit einem gelblichen

Langseindruck in der Mitte. Bauch bräunlich, in der Mitte

längsgefurcht, mit je 2 kleinen Hinterrandborsten an den

einzelnen Ventriten, von denen die des 5! abgestutzt sind.

Beine schwarz, nur die Schenkelringe, Kniespitzen und

Schienenanfänge braun, plastisch ähnlich coronata, doch sind

die Tarsen länger behaart, die Fersen ein wenig länger als

die 2 nächsten Tarsenglieder zusammen und die Hinterfersen

sehr stark verdickt. Das 2 Glied ist nur halb so lang wie

die Ferse, aber länger als das dritte; dieses länger als das

vierte.

Flügel fast glashell; Randader gelbbraun, die übrigen

Adern dunkler.

2ter Randaderabschnitt gut 3 mal länger als der dritte;

dieser gleich dem vierten; 2'° Längsader typisch, dritte fast

gerade, am Ende aufgebogen; 4" der dritten parallel, kaum

merklich S-formig gekrümmt. 1°" und 2° Abschnitt der 4!“

Langsader fast gleich lang, dritter doppelt so lang wie der

zweite, vierter doppelt so lang wie der dritte.

Endabschnitt der 5 Längsader fast 2'/, mal länger als

die hintere Querader; Analzelle länger als die hintere Basal-

zelle. Abstand der mittleren von der hinteren Wurzelquer-

ader grösser als die halbe mittlere Wurzelquerader.

Von dieser seltenen Art steckt ein einziges 9 in BECKERS

Sammlung, bezettelt mit „16. 8. 40460. Kohlfurt, crenata”.

Ob die Art mit ZETTERSTEDTS crenata identisch ist,

erscheint mir sehr zweifelhaft. Zwar führt sie ZETTERSTEDT

gleich hinter coronata an, der sie in der Grösse gleicht,

unterscheidet sie aber von coronata gerade in den Belangen,

in denen vorstehend beschriebene Art mit coronata überein-

stimmt, sonst nur durch die: ,,Halteres albi”. ZETTERSTEDT

schreibt: „per pedes simplices obscure rufos, nec nigros ab

antecedentibus hujus divisionis in primis dignota. — Pedes

simplices, nudi, ferrugineo-testacei 1. fuscorufi, tibiarum apice .

tarsisque nigricantibus. Metatarsus posticus majusculus niger.”

MEIGENS Beschreibung von Borb. crenatus (Bd. 7, S. 407, 26)

passt zu vorstehender hinsichtlich der Grösse: ,,1!/, Linie”

und der Körperfarbe. MEIGEN schreibt: „Bord. crenatus.

Mattschwarz ; Beine kastanienbraun ; Schildchen gekerbt ;

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 27

Flügel glashelle. Niger opacus; pedibus castaneis; scutello

crenato; alis hvalinis. Mattschwarz, ziemlich gestreckt ; Schild-

chen am Hinterrande gekerbt, mit 6 oder 8 Zahnen, stumpf

abgerundet. Fliigel glashelle; die vierte Langsader gerade.

— Baiern. — 1!/, Linie.”

Crenatus MEIG. fehlt in der Wiener Sammlung. Ein 9 der

Pariser Sammlung ist nach BECKER ähnlich denteculatus,

doch ist die dritte und vierte Längsader im Verhältnis zu

den Abschnitten der Diskoidalzelle viel länger. Die Flügel

sind farblos mit schwarzen Adern, die Beine schwarz, nicht

braun, auch ist das ganze Tier grösser als denticulata.”

In der Wiener Sammlung stecken 4 von MEIGEN als

denticulatus bestimmte Tiere, darunter ein von MEIGEN eigen-

händig bezetteltes ®, sowie noch ein $ und ein d sind

parapusilla m., das andere ¢ ist denticulata STENH.

Von den verschiedenen Arten die MEIGEN somit als

denticulatus bestimmt hat, scheint BECKER parapusilla m.

für die typische denticulatus MEIG. gehalten zu haben. Wenn

mithin das @ von crenatus MEIG. schwarze Beine hat, so bleibt

es noch unentschieden, ob es eine S. denticulata STENH.

oder die von mir als paracrenata beschriebene Art ist.

GES rca Va SPC"

Körperlänge 1'/,—2 mm. Kopf vom Typus der Verruciferen.

Stirn fast so weit über die Augen hinausreichend wie diese

breit sind, winzig weisslich beborstet, warzig, schwarz, matt

glänzend. Untergesicht stark zurückweichend und wie der

in gleicher Richtung zurückweichende, über !/, so lange

clypeus fein granuliert, mattschwarz. Augen etwa so hoch

wie die Backen; diese glänzend schwarz, mit typisch warziger

und weisslich beborsteter Oberlippe. Fühler eng gestellt, in

Form und Farbe typisch, Fühlerborste desgleichen.

Thorax glänzend schwarz. Die Mittenwarzen bilden 4 eng

gestellte Reihen, die bis hinter die hintere Quernaht reichen,

und werden von den inneren Seitenwarzen durch je einen

glatten und glänzenden kahlen Längsstreifen getrennt. Innere

Seitenwarzen einreihig, kleiner und enger gereiht als die

ungeordneten, vielreihigen und stellenweise an sie heran-

reichenden äusseren Seitenwarzen, die wie alle Warzen

28 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

kleine weissgelbliche Anhängsel tragen. Schildchen obenauf

dicht mit gleichartigen Warzen übersät, am Hinterrande

mit 6—9 schwarzen Zähnen.

Schwinger gelb.

Hinterleib breit und lang, gelbrandig; 2' bis 4 Tergit

fast gleich lang, schwarz, mattglänzend, auf den Mittelfeldern

sehr fein punktiert und mikroskopisch fein schwarz behaart.

ster Ring sehr kurz. Bauch sehr fein und kurz behaart, am

Hinterrande der Ventriten mit je einem kleinen, abgestutzten,

weisslichen Haar. Afterglieder klein, etwas glänzend, schwarz-

braun, typisch behaart, ohne deutliche Wärzchen am 2'er

Gliede, dem Bauch eng angeschmiegt, mit rotbraunen

Afterendlappen. Beine ganz gelb, höchstens die Vorder-

schenkel am Grunde, die Schienen in der Spitzenhälfte und

die Tarsen mehr weniger gebräunt bis schwarz. Vorder- und

Hinterschenkel des & sehr auffällig verdickt; Schienen

schlank; ventraler Enddorn der Hinterschienen schwächlich,

nur etwa ein Drittel so lang wie die stark verdickte Hinter-.

ferse. Tarsen schlank; die Fersen etwa so lang wie die

beiden nächsten Glieder zusammen; 2‘ Glied länger als

das 3', fast so lang wie das dritte und vierte zusammen.

Flügel glashell; Randader hellbraun, die übrigen Adern

wenig dunkler ; 2 Randaderabschnitt 3 bis 4 mal länger

als der 4 und 3°.) ate Wangsaders typisch 3°Gserade yam

Ende zur Randader aufgebogen ; 4'° Langsader im Endabschnitt

kaum merklich S-förmig geschwungen; ihr erster Abschnitt

etwas kürzer als der 2‘, halb so lang wie der 3'°; 2° über

halb. so lang wie der 3%; 47 2) mal danger als dena;

Endabschnitt der sten Längsader fast 2 mal länger als die

hintere Querader; Abstand der Wurzelqueradern fast so

lang wie die mittlere Wurzelquerader.

Diese Art is zur sicheren Wiedererkennung bisher noch

nicht beschrieben worden. MEIGEN und ZETTERSTEDT haben

nur mattschwarze Arten beschrieben. Von STENHAMMARS

Arten kommt nur pusilla zum Vergleich in Betracht; für

diese gibt indessen STENHAMMAR die Lange mit !/, lin. an,

während bei wefzda die Grösse der von denticulatus — bei

STENH. I lin. — kaum etwas nachgibt. Auch nennt sie

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 29

STENHAMMAR ,,subopaca”, während sie durchaus stark glänzt.

An den Beinen sind nicht nur die Vorderschenkel stark

verdickt — STENH. schreibt ,,femoribus in mare vix extus

subgibbis” — sondern auch die Hinterschenkel — bei STENH.

„elongati”. Am besten passt noch HALIDAYs denticulata

MEIG. und zwar auf die Varietät, von der es bei WALKER

Uns But 1].°173.3.(1853)) heisst: „Var. Legs testaceous ;

tarsi and tips of fore tibiae dusky.” — COLLIN lässt sich

leider in den Scientific Proceeding 236. 4. tiber denticulata

HAL. nicht eingehend aus, sondern hält sie kurzer Hand

für identisch mit pusz/la FLN. Die noch in Betracht kommende

vaporariorum HAL. ist sicher nicht = »ztzda m. ; denn abgesehen

davon, dass vaporariorum kleiner ist, schreibt COLLIN: „the

groundwork of thorax is not very shining”. Da der Name

denticulata MEIG. für HALIDAYS Art nicht berechtigt ist,

HALIDAY wahrscheinlich auch eine schwarzbeinige Art seiner

denticulata zu Grunde gelegt hat und die gen. Varietät dann

eine andere Art ist oder in der Tat nur eine Varietät von

parapusilla m., so könnte HALIDAY parapusilla m. und nitida m.

höchstens als ein und dieselbe Art behandelt haben, bezw.

als denticulata MEIG. Die vorstehend beschriebene Art muss

deshalb neu benannt werden, um zu Verwechslungen keinen

Anlass zu geben; ich nenne sie #111da.

In den von mir bisher besichtigten Sammlungen fehlt

sie durchweg. Ich selbst fand bisher nur gd, und zwar von

April bis Oktober immer nur vereinzelt in Nimptsch (Schlesien),

Ilfeld (Südharz) und Eickel und Recklinghausen (Westfalen)

an morastigen Quellen, Wiesen und Waldbächen.

7. S. pusilla FLN. = pusilla STENH. = denticulata MEIG.

p.p. = margaritata BECK.

Körperlänge durchschnittlich 1 mm lang.

Kopf vom Typ der Verruciferen; Stirn flach, kaum etwas

länger als breit, soweit über die Augen vorstehend wie diese

breit sind, schwarz. Dreieck grob punktiert. Innenstriemen

typisch beborstet; Aussenstriemen mit unregelmässig ge-

reihten weissen Börstchen besetzt, warzig. Der dunkelbraune

Stirnhöcker ein wenig schmäler als das dritte Fühlerglied.

Untergesicht stark zurückweichend, tiefschwarz, mattglänzend;

30 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

clypeus über halb so lang wie das Untergesicht, grau bestäubt.

Backen etwa halb so hoch wie die kurz elliptischen Augen,

deren grösster Durchmesser fast senkrecht steht. Oberlippe

warzig, dicht mehrreihig gelb beborstet, so zwar, dass die

Knebelborsten, nächstdem die des Vorder- und Unterrandes

am längsten sind.

Thorax schwarz, mattglänzend; Mittenwarzen undeutlich

4-reihig; innere Seitenwarzen einreihig, vorn und hinten mit

den äusseren verschmolzen, auf der Mitte fleckweise isoliert,

von den Mittenwarzen durch 2 deutliche, grob granulierte

und deshalb matte Längsstreifen getrennt.

Schwinger gelb.

Hinterleib länglich, mit glänzend schwarzen, fein behaarten

Mittelfeldern und breiten mattschwarzen, kahlen, bisweilen

gelbrandigen Säumen; erster und zweiter Ring zusammen

kürzer als die unter sich fast gleich langen dritten und vierten

Ringe; fünfter Ring sehr kurz, meist ohne Seitenrand.

Ventriten fast so weit nach hinten reichend wie die Tergiten,

am Hinterrande fein und unauffällig beborstet. Afterglieder

typisch, der zweite wegen der weit nach hinten reichenden

letzten Ventriten oft etwas mehr abstehend als typisch, sodass

die ovalen Afterendlappen deutlich sichtbar sind. Bei abwärts

gerichteter Stellung sieht man, dass sie hinten lang, vorn

kurz behaart sind. Ventriten des ® am Hinterrande seitlich

je mit einem abgestutzten kräftigen Haar.

Beine in der Regel gelb mit an der Spitzenhälfte verdun-

kelten Vorder- und Mittelschienen und schwarzen Tarsen.

Bisweilen sind auch die Schenkel mehr oder weniger ver-

dunkelt, braun bis schwarz. Alle Schenkel annähernd gleich

dick oder doch wenigstens die Vorder- und Hinterschenkel

nur ganz wenig verdickt; die Hinterschenkel sind leicht

gekrümmt und dadurch im Gegensatz zu parapusilla m. an

der Hinterseite etwas eingedrückt. Enddorn an der Innen-

seite der Hinterschienen schwächlich, kaum halb so lang

wie die Ferse. Mitteltarsen etwas schmäler als die Vorder-

und Hintertarsen. Vorderferse so lang wie das fast gleich

lange 2'° und 3'° Glied zusammen; Hinterferse stark verdickt,

so lang wie die 2 nächsten Glieder zusammen, das 2!° Glied

etwas länger als das 3'°.

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 31

Flügel etwas grau, dunkeladrig; die Randader auch hell-

braun. 2 Randaderabschnitt in der Regel kaum 2 mal,

selten über 2 mal länger als der dritte. Dritte Längsader

gerade, am Ende aufgebogen. Dritter Abschnitt der gt

Längsader knapp 2 mal länger als der zweite, 2 mal länger

als der erste Abschnitt der dritten Längsader, halb so lang

wie der 4“. Endabschnitt der 5" Längsader knapp 2 mal

länger als die hintere Querader. Analzelle merklich länger

als die hintere Basalzelle.

Vor dieser an Pferdemist sehr häufigen, weit verbreiteten

4

Art stecken 3 «“, 8 ® in der Sammlung des Wiener Hof-

museums, welche SCHINER als obtusa MEIG. bestimmt hat.

MEIGENs Beschreibung, welche SCHINER in seiner Fauna

Austriaca nur abgeschrieben hat, passt durch die Bemerkung:

. „Schildchen stumpf, nackt’, und die Grössenangabe ,,1!/, lin.”

nicht zu SCHINERS Bestimmung. Man muss annehmen, dass

obtusa MEIG. = subsultans LATR. ist. Von MEIGEN selbst

bezettelte Tiere von obtusa fehlen der Wiener Sammlung.

Unter Berücksichtigung der Häufigkeit muss man bei der

von mir beschriebenen Art an pusil/a FALL. denken, deren

Beschreibung von FALLEN mir leider nicht zugänglich ge-

worden ist. HALIDAY kannte pusilla FALL. nicht, doch nimmt

COLLIN an, dass dessen denticulata MEIG. mit ihr identisch

sei. Indessen passt zu meiner Beschreibung von pusz/la nicht

die von HALIDAY angegebene Grösse: ,,1'/, lin.” sowie die

ausdrückliche Angabe: ,,hind femora of the male a little

thickened, of the female slender”. Ich kann hiernach denti:

culata HAL. nur für identisch halten mit parapusilla m. Mit

dieser Art dürfte auch ZETTERSTEDTs pusilla identisch sein,

von der ZETTERSTEDT schreibt: ,,Femora postica in ¢ cras-

siuscula, in ® valida, anteriora in utroque sexu simplicia.

STENHAMMARS Pusilla ist sehr schwer zu beurteilen. Befremd-

lich ist besonders die Beschreibung des Thoraxrückens :

„Lineae thoracis nudae duae distantes, seriebus granulorum

sex vel potius tribus duplicatis interstinctae’’, da bei allen

zweistreifigen Sphaeroceren die Mittenwarzen immer 4-reihig

auftreten Immerhin passt die übrige Beschreibung noch am

besten auf vorstehend beschriebene Art, sodass ich den

Namen pusilla für berechtigt halte. Die Übereinstimmung

bo

DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

von pusilla STENH. mit Copr. pusilla FLN. versichert STEN-

HAMMAR, der die FALLENschen Typen nachgeprüft hat, durch

den Ausdruck: ,,certissime”. — RONDANIs pusz/la erscheint

mir mit ı!/, mm etwas zu gross angegeben; über die Dicke

der Schenkel spricht sich RONDANI nicht aus; es ist mit

RONDANIs Beschreibung nichts anzufangen.

Dagegen konnte ich mich durch Nachprüfung der Type

des von BECKER als margarıtata BECK. beschriebenen dq aus

Tabarka davon überzeugen, dass diese Art morphologisch

durchaus zu meiner Beschreibung passt. Nur ist BECKERS

Type ein nicht ausgereiftes Tier mit braunem Rumpf und

braunen Tarsen. Die für margarztata BECK. charakteristischen

punktierten matten Thorax- Längestreifen und die gleichmässig

dicken hinten ausgeschweiften Hinterschenkel stimmen ganz

zu meiner Beschreibung.

8. S. parapusilla m. = denticulata HAL.? = denticulata

MEIG. p. p. = vaporariorum HAL.? = pusilla ZETT. =

pusilla SCHIN. p. p.

Körperlänge 1'/,—2 mm. Kopf, Thorax und Hinterleib wie

bei pusilla FLN., nur fällt an den Bauchringen des d auf,

dass diese am Hinterrande jederseits mit mehreren dicht

neben einander stehenden gelben Börstchen besetzt sind,

welche bald parallel senkrecht nach unten gerichtet sind,

bald fächerförmig von einander abstehen; nach innen zu

werden diese Borstchen etwas kürzer ; am deutlichsten sichtbar

und besten ausgebildet sind sie am Hinterrande des 3“

Ventriten.

Beine oft wie bei pusilla gefärbt, wie bei dieser Art in der

Färbung sehr variabel, doch überwiegt bei den meisten Tieren

an den Schenkeln, weniger den Schienen eine schwarzbraune

oder schwarzgraue Farbe, während die Hüften, Schenkelringe,

Schenkelenden, Schienenanfänge und Schienenenden in der

Regel gelbbraun sind. Die Vorder- und Hinterschenkel des

d sind stark verdickt, letztere von aussen besehen nicht

hinten ausgeschweift.

Flügel wie bei pusilla; nur ist der 2'© Randaderabschnitt

im allgemeinen etwas länger, doch höchstens 3 mal länger

als der taie.

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 33

Das @ ist von dem von pusilla nicht mit Sicherheit unter-

scheidbar. Es hat am Hinterrande der Ventriten jederseits

nur I abgestutztes Haar. Von den Schenkeln sind nur die

vorderen ein wenig verdickt.

Ein d dieser Art in der Sammlung des Wiener Hofmuseums

ist anscheinend von MEIGEN als dentzculata bestimmt worden,

2 Q die auch pusilla FLN. sein können, desgleichen. Von 14

von SCHINER als pusilla bestimmten Tieren, sind 5 ¢ und

2 9 = parapusilla m, 5 gd und 2 ® == pusilla. SCHINERS

Beschreibung von pusilla (F. A. Il. 326) passt besser auf

parapusilla als pusilla.

HALIDAY scheint diese Art als vaporurtorum beschrieben

zu haben (E. M. 319. 3. 1836), denn in der Tat kann deshalb

kaum eine andere Art in Betracht komme, weil das Haupter-

kennungsmerkmal bei HALIDAY lautet: „femoribus posticis

maris clavatis, foem. parum incrassatis”. Auf die übrigen

Merkmale ist nicht viel zu geben ; diese werden von COLLIN

dahin berichtigt, dass er schreibt: ,, The species is very closely

allied to pusz/la FLN., the groundwork of thorax is not very

shining, and there are faint indications of two smooth lines

on thorax ; its shorter wings and stouter femora distinguish it”.

Ich habe mich nicht davon überzeugen können, dass bei

der von mir beschriebenen Art die Fliigel absolut oder im

Verhältnis zum Hinterleib wesentlich kürzer sind, bekenne

aber, dass derartige Messungen infolge der häufigen Einrollung

des Hinterleibs sehr erschwert sind. Da auch sonst die Beur-

teilung von vaporariorum HAL. durch seinen Vergleich mit

der problematischen denteculata HAL. sehr erschwert ist, ziehe

ich es vor, die Art neu zu benennen und drücke mit dem

Namen ,parapusilla” ihre nahe Verwandtschaft mit pusz//a

aus. ZETTERSTEDT lässt bei seiner Beschreibung von pusilla

es unentschieden, ob er fusa FLN., oder parapusilla be-

schrieben hat; die Bemerkung: ,,femora in mare crassiuscula

lässt mehr an parapusilla m. denken.

S. parapusilla m. lebt zusammen mit pusilla FLN. an

Pferdemist, ist nicht selten, aber doch erheblich seltner als

pusilla. Ich sammelte sie in Nimptsch, Ilfeld, Eickel und

Recklinghausen ; KUNTZE fand sie reichlich in Lössnitz bei

3

34 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

Dresden. HALIDAY schreibt über vaporariorum : „I find it

commonly on deliquescent cucumbers. Mr. F. WALKER also

takes it near London’.

9. S. scabricula HAL. — pallidimana ROND.

Sehr kleine, etwa ı mm lange Art. Kopf im Profil stumpf

dreieckig, mit stark zurückweichendem Untergesicht. Stirn

sehr weit über die Augen hinausreichend, etwa 2 ma] weiter

als die Augen breit sind. Dreieck muldenartig vertieft, mit

vorn fast parallel verlaufenden, wallartig erhöhten Rändern,

auf denen jederseits 6 deutliche dicke, weisse, nach vorn

und innen gerichtete Börstchen stehen, deren vorderste am

längsten sind. Hinter diesen stehen noch einige weniger

auffällige nach aussen gerichtete Börstchen. Aussenstriemen

zerstreut, etwas kürzer beborstet, warzig. Augen sehr klein,

stumpf dreieckig; Backen etwas breiter als der Augenlängs-

durchmesser. Fühler gelbbraun, etwas weiter getrennt stehend

als bei pwsz//a FLN., seitlich und etwas nach hinten gerichtet.

Fühlerborste 4 mal länger als die Fühler.

Thorax und Schildchen bräunlich schwarz, oft auch lichter

braun, mit sehr dicht stehenden Warzen übersät, die nur

_ ein kleines vertieftes Fleckchen einwärts der Schulterschwielen

freilassen, mit plumpen weissen oder gelblichen Anhängseln

an jeder Warze. Schildchen typisch geformt, obenauf warzig

nach Art der Thoraxrückenwarzen, am Hinterrande mit 8

gelben schwarz geringelten, gekrümmten Zähnchen.

Schwinger blassgelb oder weiss, nach RONDANI auch dunkler.

Hinterleib breit, schwarz, mattglänzend, rings weissgelb

gesäumt. 2 Tergit 1'/, mal länger als der dritte; dieser

merklich länger als der 4“. Afterglieder klein, mit bauchwärts

eingeklapptem 2‘ Gliede und schlanken Afterendlappen.

Beine schmutzig gelbbraun. Schenkel nicht verdickt;

Schienen ziemlich plump, Hinterschienendorn etwa halb so

lang wie die Ferse. Tarsen sehr kurz und gedrungen,

gleichmässig gelbbraun, nach RONDANI einzelne Glieder auch

dunkler. Vorderferse etwa so lang wie das 2'° und 3'

zusammen; Hinterferse dick, fast so lang wie die 3 nächsten

Glieder zusammen.

Flügel glashell, mit dunkler Randader und lichter braunen

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 35

Längsadern. r'er Randaderabschnitt wenig länger, 2'° 11}, mal

länger. als der dritte; dieser merklich länger als der 4f°.

2 Längsader zur Randader etwas konvergierend; dritte

Längsader am Ende allmählich zur Randader aufgebogen ;

4® Langsader im Endabschnitt kaum merklich S-förmig

geschwungen. Dritter Abschnitt der 4°" Längsader fast 3 mal

bis 4 mal länger als der erste Abschnitt der 3' Längsader

und 2—3 mal länger als der 2'* Abschnitt der 4'°° Längsader.

4 Abschnitt der 4" Längsader gut 2 mal länger als der

dritte. Endabschnitt der ster Längsader 2 mal länger als

die hintere Querader. Analzelle viel länger als die hintere

Basalzelle. Abstand der Wurzelqueradern grösser als die

mittlere Wurzelquerader.

Vorstehende Beschreibung entspricht einem G der Sammlung

des k. k. Wiener Hofmuseums, welches MIK gefunden und

als pusilla bestimmt hatte, sowie einem ¢ der Budapester

Sammlung, bezettelt mit Arusha-Ju 1905 12. Africa or.

Katona. Die auf das Mik’sche Exemplar völlig zutreffende

Beschreibung HALIDAYS (E.M. III. 320. 5. (1836)). beschränkt

sich auf die charakteristischen Eigentümlichkeiten und ver-

nachlässigt die variablen. Letztere hat RODANI der Beschreibung

seiner fallidimana (Coprom. 15.5.(1880)) zu Grunde gelegt.

Nach dieser ist die Art kaum zu bestimmen. Indessen hat

VILLENEUVE (Notes synon., Wiener Ent. Zeitg. Bd. 33. 207

(1914)) die Identität von scabricula HAL. und pa/lidimana

durch Vergleichung der Typen festgestellt.

Ich selbst habe die Art nie gefunden. WALKER schreibt

über ihr Vorkommen „Rare. In Mr. HALIDAYS collection”,

RONDANI: , Semel lecta in urbe Parma ad fenestram.”’

10. S. pallidiventris MEIG. = Borb. pallidiventris MEIG. =

Bord. spurcus MEIG. = curvina RND. = africana BECK.

nicht = hyalipennis MEIG.

Körperlänge 2—3 mm. Kopf vom Typ der Verruciferen,

warzig. Stirn fast so weit über die Augen vorstehend wie

diese breit sind, schwarz, etwas glänzend. Dreieck dicht

punktiert, matter, flach, mit grau schimmernder schmaler

Mittelstrieme. Seitenstriemen grobwarzig mit hinfälliger Be-

borstung. Augen rundlich, etwa so hoch wie die Backen;

36 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

Oberlippe relativ etwas schmäler als bei den übrigen Verru-

ciferen, feinwarzig, kurz behaart. Knebelborsten typisch.

Untergesicht stark zurückweichend, matt glänzend, querrun-

zelig, schwarz. Clypeus glänzend schwarz, länger als das halbe

Untergesicht, wie das Untergesicht zurückweichend. Fühler

eng gestellt, braun, die 2 Grundlieder schwarzbraun. Fühler-

borste ca 4 mal länger als die Fühler.

Thoraxrücken glänzend schwarz. Mittenwarzen dicht neben

einander stehende ungeordnete Reihen bildend, so dass vorn

meist 4 Warzen, hinten immer mehr Warzen dicht neben

einander stehen. Seitlich werden die Mittenwarzen von den

sehr eng stehenden einreihigen inneren Seitenwarzen durch

je einen glatten und glänzenden, bis fast zum Schildchen

reichenden Längsstreifen getrennt. Aussere Seitenwarzen

vielreihig mit weniger dicht stehenden Warzen. Schildchen

typisch geformt, obenauf dicht mit Warzen besetzt, am

Hinterrande mit 16 kräftigen Zähnchen.

Schwinger blassgelb.

Hinterleib schmal gelbrandig; 2'* Tergit wenig länger als

der dritte und vierte, wie diese mit einem glänzend schwarzen,

kurz schwarz behaartem, viereckigem Mittelfleck und einem

mattschwarzen, nackten, etwas gefältelten breiten Randsauine.

ste Ring sehr kurz, versteckt; Afterglieder des g desgl. sehr

kurz; 2% nach vorn unten umgeklappt, dem Bauch eng

anliegend. Bauch fein behaart, mit je 2 kleinen, am 5"

Ventriten kräftigeren abgestutzten Borstenhaaren am Hinter-

rande der einzelnen Ventriten. Legeröhre des @ typisch

behaart.

Beine überwiegend schwarz mit gelben oder schwarzen

Hüften, gelben Schenkelringen, Schenkelanfängen der Mittel-

und Hinterbeine, Schenkelspitzen, Knieen und Schienen-

anfängen. Vorderschenkel in beiden Geschlechtern verdickt;

Mittelschenkel dünner als die kaum etwas verdickten, hinten

ausgeschweiften Hinterschenkel. Vorderschienen vorn innen

mit einem winzigen apikalen Börstchen. Hinterschienen mit

schwächlichem ventralen Enddorn, der knapp halb so lang

ist wie die Ferse. Hinterferse mässig verdickt, fast so lang

wie die 2 nächsten Glieder zusammen.

Flügel glashell mit hellbraunen Adern. 2“ Randader-

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 37

abschnitt 1!/, mal länger als der dritte; dieser 3 mal länger

als der 4'°. 2 Längsader typisch; dritte im Endabschnitt

zunächst gerade, an der Spitzenhälfte ganz sanft nach vorn

gebogen. 4° Langsader im Endabschnitt gleichmässig sanft

nach vorn gebogen. 2 Abschnitt der 4 Langsader wenig

kürzer als der dritte; dieser halb so lang wie der 4. ste

Längsader knapp um die Länge der hinteren Querader über

die Diskoidalzelle hinausragend. Hintere Basalzelle merklich

kürzer als die Analzelle.

MEIGEN (S. B. Bd. 6, 204. 14 (1830)) hat diese Art zunächst

als Borborus pallidiventris beschrieben. 3 Tiere der Wiener

Sammlung, darunter ein von MEIGEN selbst bezetteltes ®

sind als pallidiventris bestimmt und wohl die von Herrn

VON WINTHEM erhaltenen Tiere aus der Gegend von Lyon.

1838 hat MEIGEN (S.B. 7. 407. 25) die gleiche Art anschei-

nend als Ayalipennis beschrieben. Indessen die Pariser Type

von Ayalipennis passt nach BECKER nicht auf die MEIGENsche

Beschreibung. BECKER schreibt: „die 4'° Längsader ist an

der Spitze. nach hinten gebogen und nicht stark nach vor-

warts, wie MEIGEN schreibt’’.

RONDANI hat (Coprom. 14. 4 (1880)) die Art als curvena

beschrieben. Befremdend ist zwar seine Angabe: „Scutelli

margine spinulis brevissimis circiter octo in medio denticu-

lato”; indessen hat VILLENEUVE (Notes syn. Wien. Ent. Ztg.,

Bd. 33. 207 (1914)) die Identität mit exzwza COLLIN durch

Typenvergleich festgestellt. Zrzmza COLL. (Entom. Monthly

Mae, 2, ser: 133 56. f. 2: (ro01))list aber bestimmt identisch

mit vorstehend beschriebener Art. S. africana 2 n. sp. BECKER

(Zeitschr. für Hym. u. Dipt. 5 (1907)) unterscheidet sich von

pallidiventris MEIG. nur durch die schwarzbraunen Hüften,

welche speziell ein von BECKER selbst bezetteltes 2 in der

Sammlung des Budapester Museums hat. In der BECKERschen

Sammlung steckt ein 4 aus Korsika, welches ganz schwarze

Hüften hat. 5 Tiere des Budapester Museums aus Africa or.

und Abyssinien haben gelbe Hüften. Africana BECK. kann

hiernach nur als eine Varietat von pallidiventris MEIG. gelten,

für welche ich, weit passender, die Benennung ,,zzgrzcoxa m’

bevorzuge. — In der Wiener Sammlung stecken 5 verstaubte

38 DR. DUDA, REVISION DER ALTWELTLICHEN ARTEN

und mit Spinnwebenfaden umwickelte Tiere von palidiventris

MEIG., von denen I von MEIGEN selbst bezetteltes Exemplar

mit „Cop. spurcus coll. WINTHEM” bezettelt ist; 4 Exemplare

sind mit „spurca coll. WIEDEMANN” bezettelt.

RÜCKBLICK UND SCHLUSSFOLGERUNGEN.

Wie sich aus meinen kritischen Bemerkungen ergibt, bleibt

zur sicheren Beurteilung der früher beschriebenen Arten

noch mancherlei zu tun übrig.

Von MEIGENs Arten bedürfen die Pariser Typen von creza-

tus und Ayalipennis einer nochmaligen Nachprüfung; von

ROBINEAU-DESVOIDY sind mindestens die Typen von dovina,

coprina und coprivora noch in Dunkel gehüllt, von ZETTER-

STEDT desgleichen denticulata, pusilla und crenata, von HALI-

DAY denticulata und vaporariorum, von BRULLE subcinerea,

von RONDANI pusilla. Ob sich dabei ergeben wird, dass sich

unter diesen Insecten noch andere als die von mir beschrie-

benen Arten befinden, bleibt abzuwarten.

Aus den von mir besichtigten Sammlungen ergibt sich

ferner, dass von den bisher beschriebenen aussereuropäischen

Paläarkten nicht eine einzige Art vorhanden ist, die nicht

auch in Europa vorkäme. Von den Europäern wiederum

scheint mir pallidiventris mehr auf das südliche Europa

beschränkt zu sein; alle anderen Arten kommen ebensowohl

im Norden wie Süden vor. Die geringe Artenzahl weist auf

eine weitgehende Uebereinstimmung der Lebensweise hin,

welche durch Klima, Bodenbeschaffenheit, Pflanzen- und Tier-

welt nur wenig beeinflusst wird und in der Koprophagie

eine ausreichende Erklärung findet.

NACHTRAG.

Die von mir aus dem indo-australischen Faunengebiete

(von der Insel Java) beschriebene Sp. orientalis DE MEI].

(Tijdsehr. vs. Entom. EL 1968, pP. 178: EX, p. 324) ist eine

Sph. nitida DUDA sehr nahe stehende Art. Sie ist von der-

selben Grösse als diese Art; die Stirne ist deutlicher in ein

Mittelfeld und 2 seitliche Teile getrennt; die Fühler sind

kürzer, aus ihren Gruben nur wenig hervorragend, auch

etwas heller, namentlich das 3'° Glied. Die Stirne ragt etwas

è

DER GATTUNG SPHAEROCERA LATREILLE (DIPTEREN). 39

weniger vor als die Breite der Augen beträgt. Das Unter-

gesicht ist weniger zurückgezogen, steht fast senkrecht zur

Stirnfläche und ist wie das grosse etwas nach vorn vor-

springende Praelabrum (= clypeus bei DUDA) von gelbbrauner

Farbe; letzteres ist auch hier breiter als hoch, die Höhe

bedeutend geringer als die des Untergesichtes.

Der Thoraxrücken hat einen schwachen Glanz, auch die

2 kahlen Thoraxstreifen sind mehr oder weniger glänzend,

keinenfalls runzelig. Das Medianfeld besteht wieder aus,

wenigstens vorn, ca 4 Körnchenreihen und die nächst innere

Reihe der seitlichen Partien ist am regelmässigsten. Hinter-

leib flach, schwach glänzend, nahezu glatt, schmal gelb

gerandet. Die Beine, auch die Vorderhüften sind gelb ; Vorder-

und Hinterschenkel des & sind ziemlich stark verdickt. Das

Schildchen zeigt am Rande 8—g Dörnchen (ihre Anzahl ist

also in der ursprünglichen Beschreibung zu gross, als 13

angegeben).

Am Flügel ist der Vorderrand braungelb, das Geäder im

ganzen nur wenig dunkler; die 2! Längsader ist lang, auch

an der Spitze kaum gebogen, weniger als bei zitida, die 3!

ist am Ende nach oben gebogen, die 4'* im Endabschnitt

etwas geschwungen, zuletzt gerade zum Flügelrand verlaufend,

nicht nach unten gebogen, wie bei wztzda der Fall; die

Discoidalzelle ist etwas mehr bauchig, der 2'° Abschnitt der

at. Längsader nur halb so lang wie der 3, sodass die

kleine Querader am 1! Drittel der Discoidalzelle steht,

bisweilen etwas der Spitze näher; die untere Basalzelle ist

nur sehr wenig länger als die obere.

Sph. nitida unterscheidet sich namentlich durch die mehr

gleichmässig gerunzelte Stirne, das mehr zurückweichende,

schwarze Untergesicht, das in gleicher Richtung wie das

Untergesicht zurückweichende Praelabrum, durch weniger

bauchige Discoidalzelle. Orzentalts ist mir bis jetzt nur von

Samarang (Java) bekannt.

J. €. H. DE MEIJERE.

A cocoonspinning Thrips

by

A. REIJNE (Paramaribo).

With plate 1.

In studying the cacaothrips (Helothrips rubrocinctus GIARD)

in Surinam, two carnivorous thrips-larvae were found, preying

on the larvae of the former. They are often seen among the

colonies of cacaothrips-larvae and easily discovered by their

habit of running very rapidly, much faster than those of

the cacaothrips. One has a broad red band on the six first

abdominal segments (fig. 1), the other has a uniform red-

dish colour.

From an article in bulletin XVI of the Dept. of Agri-

culture of Trinidad and Tobago by C. B. WILIAMS, entitled:

Notes on some Trinidad thrips of economic importance, it

is evident, that these are the larvae of Æranklinothrips

tenutcornis HOOD and F. vespiformis CRAWFORD. The adults,

bred from these larvae, also agree with the description given

there (p. 143—144); an adult, bred from the former larva,

was determined by Mr. A. C. MORGAN (of the Bureau of

Entomology in Washington) as /. tenuicornis HOOD.

F. tenuicornts is common in Surinam wherever the cacao-

thrips is found, but, according to the cited article, it was

only known from Trinidad and Panama !). /. vespiformis,

which is common in the West-Indies and in Central-America,

is much rarer here.

Several times the larvae of /. tenuicornis were seen sucking

1) According to the „Review of applied Entomology” vol. III, Series A

(1915) it was described by J. D. Hoop in: „Ent. News” (Philadelphia)

XXVI, p. 162—166 (April 1915) as /. ¢enuicornis n. sp.

Ja

A. REIJNE, A COCOONSPINNING THRIPS. AI

out cacaothrips-larvae, both in the field and laboratory.

Sometimes they took other small larvae (of Homoptera) and

once it was observed, that an adult cacaothrips was attacked.

Their importance as natural enemies of the cacaothrips

however is small, for they take no more than one larva per

day and their number compared with that of the cacaothrips

is very small, perhaps no more than 0.1 °/,.

The most peculiar habit, which to my knowledge has

never been described in the case of Thysanoptera, is the

spinning of a cocoon before pupation. This cocoon was

always made in the angle, formed by the midrib and lateral

veins of the leaf (fig. 4). Once it was spun in a curled-up

tip of a piece of blottingpaper, laid in the Petri-dish, in

which the thrips was bred, to keep the air moist. Of ten

cases, in which pupation was observed, once it happened

without making a cocoon and once a larva, that begun

spinning (fig. 4), broke its threads, when the light was too

much concentrated on it while under the microscope, and

pupated free on the blottingpaper.

The spinning was begun by attaching some threads between

the veins (fig. 4). The larva, enclosed under this web, in

about 24 hours makes a dense cocoon of it, which is also

closed at the bottomside, as is seen when it is detached

from the leaf. After it is ready, the insect pupates. No

prepupa-stage (a stage with wingcases and free antennae)

was found as in other thrips. A cocoon with a pupa in it,

mounted in Canada-balsam, showed only one cast skin. This

was the skin of the larva, as was evident by the structure

of the antennae. It showed, that mandible and maxillae were

also cast in this molting. P. BUFFA (,,Redia” VII, p. 71—107)

has found for Æeliothrips haemorrhoidalis BOUCHE, that the

mouthspines are only once shed, namely at the end of the

larval period in changing to prepupa. This fully explains,

that during the prepupa- und pupa-stage no food is taken

and the insects remain motionless when not disturbed. Many

of my observations confirmed this fact. The same was found

in Hehothrips rubrocinctus, where during the whole larval

period strongly chitinized mouthspines with brown tips are

seen, even in embryos prepared out of the leaf. In molting

42 A. REIJNE, A COCOONSPINNING THRIES.

to prepupa they are cast and it is very difficult to trace the

new ones in the pupa and prepupa. When the pupa molts,

their appearance is again very distinct and the insect again

starts feeding. In the pupae of Z. fenuzcornis also no distinct

mouthspines are seen, whilst those in the larvae and the

cast larval skins are very conspicuous by their strong

chitinization.

Besides the presence of only one cast skin within the

cocoon of the pupa, which apparently is the larval skin, the

following observation also proves, that probably no prepupa-

stage exists. One larva, that started spinning at 11° a.m.,

was still larva the next day at 7° a.m., but another, that

began at 8'5a.m., was a pupa on the next day at 73°a.m.,

the difference only being 3 hours 15 minutes. That the

prepupa-stage is sometimes omitted, was proved by another

observation on the cacaothrips A larva was put on a hollow

objectslide, closed by a coverglass, for the purpose of drawing

it; meanwhile it molted and a complete pupa emerged.

During spinning the head and fore-legs are very active,

but not the abdomen; this is clearly visible when the larva

is seen suspended from the upper wall of the cocoon. The

fore-legs easily ply in the tibio-femur articulation. I could

not find any trace of glands in these legs, so that the spun

threads are probably produced by the mouth, but as the

head is moved very quickly, this could not be seen under the

microscope. The long slender antennae are bent backward

and pressed against the wall of the web; they may possibly

render some service in giving the cocoon its right shape

and dimensions. The cocoon itself consists of anastomosing

threads of variable thickness, somewhat thickened at the

knots (fig. 5).

Generally the pupa seems to spin no more, but the

following observation indicates, that it may be able to do

so. A hole was found in the cocoon of a pupa that had

been spun one day before and was uninjured in three former

observations ; 15 hours later it was again closed.

Once it was seen, that a larva, just begun with spinning,

broke its silk, which seemed to require a great effort, though

there were only very few threads (fig. 4). How this is done

A. REIJNE, A COCOONSPINNING THRIPS. 43

at the emergence of the adult, either mechanically or by the

secretion of a fluid, was not traced. Perhaps the peculiar

_hook-like appendage, found only on the fore-legs of the family

Aeolothripidae, and which is also present in A. tenuicornis

(fig. 6), may help in breaking the cocoon.

As the cocoon is rather opaque, it is somewhat difficult

to observe the development of the larva. In one case the

cocoon was very thin, so that the transformations could be

easily traced; they were still better seen when the larva

pupated free, as twice happened, but then the development

seems to be an abnormal one. In eight observations the

following progress of development was found.

About 24 hours after the spinning had begun, a pupa

was present. On the 2" day the tip of wingcases reached

the 2rd segment of the red abdominal band; the pigmentation

was still the same. On the 3"! day the length of the wingcases

was the same. The white segments of the abdomen behind

the red band had turned slight reddish. Head and thorax

were orange, the eyes had become darker. On the 4" day:

Wingcases extending to the end of the red band, antennae

fo the last (6%) segment of it. On the 5% day the whole

abdomen, except its tip, was red, while on the 6'* day the

first 3 abdominai segments had acquired a white colour as

in the adult (fig. 3). The wingcases had distinct setae, those at

the tip of abdomen were also present. Antennae still recurved.

On the 7! day the antennae were detached from the body,

so that the adult probably had emerged !). Wingcases the

same. On the 8 day the whole body, with exception of

the first 3 abdominal segments, base of antennae and last

segment of abdomen, had a dark colour; the wings showed

distinct veins and dark crossbands. On the 9" day the adult

left its cocoon ‘(in one case on the Io! day).

In the two experiments where no cocoon was spun, the

development seemed to be abnormal and defective:

I) On the first day the larva that had begun to spin

(fig. 4) left its silk when it was disturbed, second day:

1) Another, released from its cocoon at the 7th day, had all the

characteristics of the adult, but the pigmentation was still very imperfect.

44 A. REIJNE, A COCOONSPINNING THRIPS.

Pupa (15 hours before it was still larva) with wingcases

already at the end of the red band, antennae at the

end of the first abdominal segment (fig. 2). Colour of

abdomen behind the band reddish, thorax orange. Third

day: Hind-margin of the red band scarcely more visible.

Wingcases and antennae the same. Fifth day: Adult,

but deformed.

Il) First day: Larva dull. Second day: Pupa. Wing-cases

reaching 24 abdominal segment. Third day: Abdominal

band much paler, the other abdominal segments reddish.

Wingcases reaching last segment of the band, antennae

almost equally far. Fourth day: The same, but colour _

darker, especially of last four segments. These were still

darker on the fifth day. Sixth day: Pupa died.

In the breeding-experiments the larvae often died. They

were found entangled in a very sticky, almost solid, drop,

apparently vomited by the insect itself. This phenomenon

was never observed in Helothrip~s rubrocinctus GIARD or

H. haemorrhoidalis BOUCHE, though they were bred as long

as a year. Whether this is due to a particular disease, or

has some relation to the fluid used for spinning, was not

determined.

Paramaribo, Oct. 1918.

P.S. Afterwards I see from a review of a russian publication,

that N. V. KURDJUMOV in 1913 observed the spinning of a

cocoon in Aeolothrips fasciatus. Probably other Aeolothripidae

will do the same. The following note is given (Review of

applied Entomology IV A (1916) p. 166): “The larvae of

A. fasciatus were observed to weave a cocoon, which had

not previously been recorded in the case of thrips, inside

which they pass the stages of pronymph and nymph. The

duration of the pronymphal and nymphal stages are equal, a fact

which distinguishes these insects from other Thysanoptera”.

EXPLANATION OF PEATE 7:

All figures were drawn with a camera lucida (except fig. 4),

I—2 after specimens freshly killed in alcohol, 3--6 after

A, REIJNE, A COCOONSPINNING THRIPS. 45

preparations in Canada-balsam; they relate to /ranklinothrips

tenuicornts Hoop.

A

95}

|

full-grown larva.

pupa of larva that pupated free. Had begun spinning

the day before at 9° a. m., but left this when. disturbed,

was still larva at 5° p.m. and was not spinning. Next

day at 8% a.m. it had reached the stage figured here.

adult. Abdomen slightly extended by the pressure of

the coverglass.

: base of cacaoleaf with one cocoon ready and beginning

of another.

tissue of cocoon.

tarsus on fore-leg of adult with hooklike appendage.

Studien über palaearktische, vorwiegend

holländische, Limnobiiden, insbesondere

über ihre Kopulationsorgane

(Fortsetzung) !)

von

ProfsDr SC DE/MENERE (Amsterdam)

Mit Taf. 2—10.

ERIOPTERINAE.

Über diese Gruppe erschien vor kurzem eine zusammen-

fassende Übersicht von der Hand KUNTZE’s.?) Obgleich

dieselbe zur Bestimmung mancher weniger bekannten Formen,

namentlich auch mit Hilfe der zahlreichen Flügelabbildungen

von Werte ist, so hat KUNTZE doch mehrere Arten nicht

genügend eingehend untersucht um zu erkennen, dass hier-

unter noch mehrere neue verborgen blieben. Die Hypopygien

hat er nur in seltenen Fällen zur Unterscheidung herbei-

gezogen und seine bezüglichen Angaben sind nicht genügend

klar. Das von ihm in der Gattungstabelle p. 362 benutzte

Merkmal, die verschiedene Bildung der Media, scheint mir

bei geschlossener Discoidalzelle zur Bestimmung nicht zweck-

mässig, weil in diesem Falle auch nach seinen Figuren die

Sache nicht zu entscheiden ist. Als Terminallamelle bezeichnet

er das Basalglied der Zange.

Tabelle der Gattungen unserer Zrzopterinae.

I: Blügel vorhanden: 2 oe ae er

» fehlend.- . nan «a mare. Cones DA

!) Der rte Teil erschien in: Tijdschr. v. Entom. LXII, 1919, p. 52—97.

2) KUNTZE, A. Bestimmungstabellen der paläarktischen Eriopterinen.

Ann. k. k. naturhist. Hofmuseum Wien. Bd. XXVIII, 1914, p. 361—388.

DREI. -EZEREDEIMEIJERE, >STUDIENZU. SWE 47

2. Flügel auf der ganzen Flügelfläche deutlich behaart

wes a. 2) RRypholophasıSor:

» lanesadengAdernfauffallio:-behaatrt Ce 273

» ObnesaplallieesBehaarungi,; “i... 20.20

3. 2'e Basalzelle ebenso lang wie die 1% (Erioptera s.l.). 4

> > sehr viel kürzer als die 1", Molophilus CURT.

4. Axillarader gerade, kurz, Discoidalzelle meistens vor-

handen. È 5

> lang, geschwungen ; Die eidalzelle meistens

tehlendi ne rio. Brioptera MG:

5. Subcostale Querader an der Spitze denroc: ì

Cheilotrichia Rossi,

» » von dieser Spitze weit entfernt

Presa DE Acyphona O. S.

6. Axillarader sehr stark geschwungen, Queradern

Ser

Sh EE N ad Ara OS hates Do aaah DE ef

nicht auffällig geschwungen. . . . . 8

7. Submarginale Querader (zwischen R, und R,) vorhan-

denten er SI MP lecta MG:

> > fehlend. Symplectomorpha MIK.

8. Die 3 Endglieder der Fühlergeissel stark verschmälert,

subcostale Querader weit vor der Spitze der Sc..

NE OSE

Die 3 Endglieder nicht plötzlich verschmalert; subcostale

Operadersnahesder Spitzeider Se..." 1, 1, 59

9. 1% Submarginalzelle auffällig kurz, höchstens halb so

lang wie die 2'°, Marginalquerader oft fehlend. . rr

1° Submarginalzelle deutlich mehr als halb so lang wie

die 2€; Marginalquerader vorhanden. . . IO

10. Schwärzliche Arten, M, gegabelt. . AEON 0. SÌ

Gelbe Art, M, EUD LOW |

11. Marginale Querader vorhanden . . . Empeda O.S.

> > fehlend . . . . Gonomyia MEIG.

RHYPHOLOPHUS Kor.

(nach EDWARDS, Transact. Linn. Soc. (2) XV,

1912, p. 208 = Ormosia ROND.).

Hinzu kommen als holländische Arten zunächst 2 mit

geschlossener Discoidalzelle versehene, nämlich Rh. fascz-

48 DR. J. C.-H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S:W.

pennis ZETT. (= pentagonalis Löw; unter diesem Namen in

Suppl. 2 schon erwähnt) und dzvzttatus LW. Rh. similıs MACQ.

aus Suppl. 2 ist nicht diese Art, sondern der von LUNDSTROM

beschriebene, sehr ähnliche pseudosimilis. Ausserdem ergab

sich, dass „Ah. nodulosus” in 4 Arten zerfällt, von welcher

eine mit einigem Zweifel als der richtige nodulosus MACQ.

herausgewählt wurde.

Das Hypopyg ist in dieser Gattung von sehr verschieden-

artiger Bildung. Das 8'° Segment ist im allgemeinen kurz,

das 9'° bei vielen Arten ventral verlängert, in der Mitte mit

schmalem Einschnitt, also an der Spitze zweilappig. Das

Basalglied ist von einfacher Gestalt, Endglied und Haken

nach den Spezies deutlich verschieden, der Penis ist kürzer

oder länger, am längsten, dazu an der Spitze lang zweihörnig

bei kaemorrhoidalis und varius. Der Gonapophysenapparat

ist gleichfalls sehr verschiedenartig, bisweilen z. T. als unpaare

Platte unter dem Penis vorhanden.

Tabelle der holländischen Arten:

I. Discoidalzelle-vorhanden Rei RER

» fehlend rn ee aen ET RE EEE

2. Thorax ungestriemt; Analader kurz. WE:

Rh. fascipennis ZETT.

> mit 2 schmal getrennten Striemen; Analader

verlängert: =.=. e RA Owais SIENNE

3. Von gelber Farbe . . . Rh. pseudosimilis LUNDSTR.

» dunkler Farbe. . BE ca

A. Analader lang. vn vern AR AUOT ISERE

» KUEZ. nee na ed RE

5. Thorax mit einer deutlichen Mittelstrieme . -

Rh. lineatus MG.

> ungestriemt, oder mit Spuren 3“ Strieme . 6

6. > von gleichmässiger grauer Farbe

Rh. uncinatus DE MEIJ. und hederae CURT.

» etwas heller und rötlicher als der Hinterleib

. Rh. nodulosus MACQ. und dzcornis DE MEI].

1. Rhypholophus fascipennis ZETT. (— pentagonalis Löw).

Suppl; 297. — Fig. 39. — Bunde, 1 d.

Von den übrigen holländischen Arten, ausser devzttatus

DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W. 49

Löw, durch die geschlossene Discoidalzelle zu unterscheiden.

Braun, Thorax ungestriemt, Hinterleib schwarzgrau, Hypopyg

gelbbraun. Flügel schwach bräunlich mit braunerem Rand-

male und schwach gesäumten Queradern, mit bis an die

Basis der ersten Submarginalzelle reichender erster Marginal-

zelle, gegen die Basis hin nicht keilförmiger, sondern daselbst

abgestutzter Discoidalzelle, die Länge der ersten Basalzelle

nicht erreichender zweiter Basalzelle und nicht verlängerter

letzter Längsader. Schwinger gelb.

Aus RIEDEL’s Sammlung sah ich diese Art von Frankfurt

a/O. Bei 2 seiner Exemplare war die Discoidalzelle distal

unten nicht ganz geschlossen, die entsprechende Querader

war bei einem Stück am rechten Flügel gar nicht vorhanden,

während der linke nur den oberen Teil dieser Querader

zeigte.

Rh. fascipennis ist eine nordische Art, welche auch auf

Grönland vorkommt, ausserdem auf den Gebirgen Mittel-

europas.

Hypopyg. 8 Ring sehr kurz, unten etwas länger, 9! Ter-

git median stark vorgezogen, der Hinterrand dieses Abschnittes

abgestutzt mit einem mittleren, etwas nach unten gebogenen,

dolchförmigen Vorsprung; die mittlere Partie des vorgeboge-

nen Abschnittes ist mit kurzen Härchen besetzt, die Seitenteile

mit kleinen spitzen Schüppchen, das Sternit ist gerade abge-

stutzt, in der Mitte schmal eingeschnitten und etwas vertieft,

die Beborstung median nur sehr schmal unterbrochen. Basal-

glieder kurz cylindrisch, das Endglied sehr klein, ein schmales,

dreieckiges Läppchen bildend, welches zerstreut kurz behaart

ist und unten dicht gelagerte Sinnespapillen trägt; der Haken

bedeutend grösser, schaufelformig, mit schwarzbrauner End-

hälfte, die convexe Aussenseite kurz behaart und mit zerstreu-

ten, relativ starken Borsten; der distale Rand zackig. Der

Penis kurz, bräunlich, stumpf, oberhalb desselben eine etwas

eingebuchtete, an der Spitze behaarte Platte. Ventral sind

die beiden Basalglieder durch eine schmale Brücke verbunden,

welche sich median in eine unter dem Penis liegende, glänzend

schwarze, nackte Blase mit gefalteter Wand fortsetzt. Diese

Blase dürfte zum Gonapophysen-Apparat zu rechnen sein.

4

50 DR. J..C. HNDE2METIERE, STUDIEN U.S.W.

2. Rhypholophus bivittatus Löw. — Suppl. 3, p. 167. — Fig. 40.

Von sehr dunkelbrauner Farbe. Fühler und Taster braun,

erstere auch beim g nicht verlängert. Thoraxrücken mit 2

sehr breiten, schwarzbraunen, vor der Quernaht zusammen-

fliessenden Striemen, welche hinten durch eine schmale

gelbliche Linie getrennt sind. Hinterleib samt Hypopyg

dunkelbraun. Flügel bräunlich, Aste der oberen Gabel (zater

Längsader) parallel und sehr lang, Discoidalzelle vorhanden,

relativ schmal, nach der Basis hin verschmälert und daselbst

kurz abgestutzt. 2° Analader verlängert, indessen doch deutlich

vor der hinteren Querader in den Hinterrand mündend.

Schwinger dunkelbraun mit gelblichem Stiel. Beine gelbbraun,

Schenkel von der Wurzel an grösstenteils heller. Flügel-

länge ca 5 mm.

Nur 1 d, 1 2 von Diemen (Juli). Löw erwähnt diese Art

aus der Harz, Schlesien, Posen und Galizien, konnte über

die Beschaffenheit des Hypopygs nichts mitteilen. Mir lag

auch ein g aus RIEDEL’s Sammlung von Frankfurt a/O. zur

Untersuchung vor.

Hypopyg. 8'“ Ring kurz, unten massig lang, gerade abge-

schnitten, oben kaum chitinisiert, 9' Ring vollständig, oben

etwas verlängert, median schmal unterbrochen, was sich nach

hinten dreieckig verbreitert. 9!“ Sternit gerade abgeschnitten.

Basalglied ziemlich lang, cylindrisch, Haken und Endglied

kurz, beide schwarzbraun, der Haken wenig gebogen, nackt,

am Aussenrande mit ein paar kurzen zahnartigen Vorsprüngen,

das Endglied bildet eine schmale Lamelle mit fein gezähnelter

Oberfläche. Der Penis sehr kurz, mit 2 nach unten gebogenen

Spitzen; Gonapophysen von derselben Länge, breit dreieckig

mit wellenförmigen Rändern, dunkelbraun.

3. Rhypholophus pseudosimilis LUNDSTR. Suppl. 1, p. 155 (als

similis STAEG.) — Suppl. 3, p. 167. — Fig. ar. — Amers:

foort, 5; Ommen, 6.

LUNDSTROM hat (Act. Soc. Faun. Flor. Fenn, 36;No. a,

p. 58) erkannt, dass es zwei sehr ähnliche, namentlich am

Hypopygbau zu erkennende gelbe Arten gibt, von welchen

der echte szmz/zs ST. in Lappland vorkommt. Unsere Stücke

gehören zu pseudosimilis LUNDSTR,, wie auch die Finnländi-

DRI J) € DE MEIJERE, STUDIEN U.S.W. SI

schen. Bei szmz/zs sind die Geisselglieder der männlichen

Fühler noch mehr verlängert, nicht nur gegen die Spitze zu

verschmälert, sondern dazu zylindrisch ausgezogen, wirklich

gestielt (LUNDSTROM, 1912). LUNDSTRÖM’s Figur (Taf. V,

Fig. 64) ist nicht ganz ausreichend, obgleich zur Unter-

scheidung von der echten szmzlis genügend; beide Figuren

werden als obere Ansichten angegeben, sind indessen ventrale.

Hypopyg. 8' Ring sehr kurz, nur an den Seiten mit

ein paar Borsten, 9'“ Sternit in der Mitte zweilappig vor-

gezogen, nur die Seitenteile beborstet, gs Tergit kaum

eingebuchtet. Analsegment unbeborstet. Basalglieder mässig

lang, dorsal dicht neben einander liegend. Endglied klein,

länglich eiförmig, gelb, nur mit Sinnespapillen, der Haken

von derselben Länge, etwas gebräunt, der etwas verdickte

Spitzenteil mit dicht gelagerten Querreihen feinster Härchen

an der äusseren Seite, innen an der Basis mit vorspringendem

Läppchen. Der Penis samt Anhängen gelb, lang und schmal,

stabförmig mit gebogener, scharfer Spitze. Unter demselben

eine breite, nackte Platte, deren Hinterrand in 2 kurze,

hakenförmige Spitzen ausläuft.

4. Rhypholophus varius MG.!) D. N. 427. — N. N. 31. — Fig. 42.

Hypopyg. 8" Ring sehr kurz, g'* länger, das Tergit

fast gerade abgeschnitten, nur etwas eingebuchtet, in der

Mitte die Beborstung schmal unterbrochen ; ot Sternit median

zu einer kurz zweihörnigen Platte ausgezogen, zu beiden

Seiten derselben ist das Sternit bis zur Basis der Basalglieder

mit stärkeren Borsten besetzt, die mediane Partie ist nur sehr

kurz behaart. Basalglied relativ lang, cylinderförmig, beborstet,

das Endglied lang gestreckt, schmal, etwas gebogen, nur mit

Sinnespapillen, welche winzige Börstchen tragen, der Haken

etwas kürzer, nackt, dunkelbraun, zweilappig, mit grösserem

Innenlappen, am distalen Rande sehr fein schuppig gezähnelt.

Penis stabförmig, gerade, nach oben tief in 2 lange, zurück-

gekrümmte Hörner geteilt, in welchen je ein Kanal bis zur

Spitze verläuft; an der Gabelungsstelle jederseits ein dorn-

förmiger Anhang; über dem Penis liegt das an der Spitze

sehr kurz zweihörnige Aftersegment, welches sehr kurz behaart

1) In der Tabelle p. 48 bei 4 ist die 2te Analader (= Axillarader) gemeint.

52 DR. J. C. BH. DE MEIJERE, STUDIEN -U.S.W.

ist: unter dem Penis eine breite, kurz zweihörnige, nackte

Platte, wohl wieder die verwachsenen Gonapophysen; diese

Platte ist durch einen farblosen, kurzbehaarten Wulst von

dem 9" Sternit setrennt.

5“. Rhypholophus haemorrhoidalis ZETT. — Fig. 43.

Hypopyg. 9' Tergit gerade abgeschnitten, median wenig,

nur hinten, beborstet, das Sternit schmäler, median vorge-

zogen, am Ende kurz zweilappig. Basalglieder zylindrisch,

ziemlich lang, der Haken sehr gross, braun, nackt, zweihörnig,

mit einem kürzeren und einem längeren, dünneren Horn,

der Rand zwischen beiden fein crenuliert und geschwärzt.

Das Endglied lang und schmal, gelb, die verdunkelte Spitze

mit kurzen Sinnesbörstchen. Analsegment zapfenartig vorra-

gend, gelb, dicht mit zahnartigen Wärzchen besetzt. Penis

lang und schmal, an der Spitze zweihörnig, die langen,

spitzen Hörner nach vorn gekrümmt. Ventral vom Penis liegt

eine trapezförmige, gelbe Chitinplatte, an dessen Aussenrand

je eine sehr kurze dunkle Spitze vorhanden ist.

6. Rhypholophus lineatus MG. D. N. 428. -— N.N. 31. —

Amsterdam, 4, 5; Linschoten, 5:55 Hage, 57 Ei2.4%

Diese Art ist ausser an der Thoraxstrieme auch an der

Gestalt der unteren Gabel zu erkennen; der untere Zinken

ist an der Wurzel fast rechteckig gebogen, bisweilen mit

kurzem Aderanhang, die beiden Zinken sind deswegen fast

parallel. Die queraderähnliche Wurzel ist öfters etwas braun-

gesäumt, sie fehlt bei einem Stück am rechten Flügel, auch

erreicht hier dieser Zinken den Flügelrand nicht.

Hypopye. 8 Ring sehr kur Versit kurz peces

Hinterrand nur sehr wenig eingebuchtet; 9!“ Sternit im

Mittelfelde weit vorgezogen, apical fast gerade abgestutzt,

die mittlere Partie nur behaart, die äusseren, basalen Teile

des Sternits beborstet. Basalglied kurz, ziemlich dick, das

Endglied bedeutend kürzer, am Innenrande mit einigen

Borsten, im übrigen mit Sinnespapillen, der Haken fast

gleich lang, mit scharf abgesetzter schwarzer Spitze. Penis

ziemlich lang, stabförmig mit etwas verbreiterter, ungeteilter,

nach oben gerichteter Spitze; Gonapophysen ein verwickeltes

schwarzbraunes Gestell bildend, jederseits mit 3 Spitzen, einer

DR2 |e) Gah DE METTERE, STUDIEN .U. SW. 53

stark hakenförmigen mehr nach innen, die äusseren länger,

dolchförmig, weniger gebogen; alle sind nach unten gekrümmt.

Das Analfeld ist mit der Penisbasis verwachsen, kurz behaart.

7. Rhypholophus nodulosus MACQ. D. N. 428. — N. N. 31. —

Suppl: 3, p- 167. — Fig. 45.

DÉSMBIRRE Tijdschr. wv. Ent. EX], p. 120.

Fühler des d dunkelbraun, stark verlängert, die Knoten

der Geissel nicht besonders stark verdickt, allmählich in die

Stiele übergehend, welche kürzer als die Knoten sind. Stirn

dunkelgrau, Taster schwärzlich. Thorax einfarbig graubraun,

nicht ganz matt, etwas ins Rötliche ziehend, Schulterbeulen

weisslich. Brustseiten grau, dünn weisslich bereift. Hinterleib

schwarzbraun, gelblich weiss behaart. Fühler gleichmässig

behaart, Discoidalzelle offen, die untere Gabel bedeutend

länger als ihr Stiel, der untere Zinken an der Wurzel gleich-

mässig gebogen; 2'° Analader kurz, gerade. Schwinger weisslich.

Beine gelbbraun, die Schenkelspitzen nur unbedeutend ver-

dunkelt. Körperlänge 3 mm; Fliigellange 5 mm.

@ mit kurzen Fühlern, Legeröhre glänzend braungelb.

Diese Art besitze ich von Amsterdam (Juni, Juli), Epen (Juni),

Oldenzaal (August), Linschoten (Mai, Juni), Valkenburg (Juni).

Ich möchte diese Form als den richtigen nodulosus MACQ.

deuten, weil er als Thoraxfarbe „gris roussätre” angibt,

während der Hinterleib ,,noirâtre” sein soll, welcher Gegen-

satz besonders für sie zutrifft.

Nach VERRALL wären Lederae CURT. und diuturnus WALK.

pp. Synonyme von AA. nodulosus (Entom. m. mag. XXIII,

p. 118). Hederae is m. Er. eine besondere Art, dzuturnus

WALK. (,,Cinerea, thoracis lateribus pectoreque fulvis”) ist

m. Er. mit keiner Art der nodulosus-Gruppe sicher zu iden-

tifizieren, noch am ehesten mit dzcornzs, dessen Thoraxrücken

indessen nicht als grau zu bezeichnen ist.

Hypopyg. 8' Segment äusserst kurz, unten dreieckig

vorspringend; das 9'° Tergit kurz, fast gerade abgeschnitten,

das g'e Sternit bildet ein viereckiges, im distalen Teil mit einer

Gruppe sehr langer, gelber Borstenhaare besetztes Plättchen,

welches am Hinterrande zipfelartig vorgezogen ist; dieser

Zipfel erreicht die Länge des Plättchens und ist an der

54 DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W.

Spitze bis zur Mitte durch einen schmalen Einschnitt in 2

spatelförmige Lappen geteilt. Basalglied kurz und dick, das

Endglied kurz und schmal, nur mit sehr wenigen kurzen

Borstenhärchen, der Haken breit schaufelförmig, an der Aus-

senseite mit sehr zahlreichen Querreihen dicht gelagerter

Börstchen. Penis sehr kurz, die Spitze liegt zwischen 2 kurzen

ovalen Lappchen; Gonapophysen gleichfalls kurz, jederseits

ein dolchförmiger Fortsatz und ein blattförmiger, am Rande

gezähnelter erkennbar. Zwischen Penisgestell und 9'" Sternit

ein hoher Wulst.

8. Rhypholophus bicornis DE MEIJ. — Fig. 46.

DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXI, p. 130 (cornutus); Suppl. 3,

Pp: 167.

Stirn dunkelgrau. Fühler des d glänzend dunkelbraun, die

Geisselglieder deutlich gestielt, die Stiele so lang wie die

verdickte Basis. Taster und Rüssel schwarzbraun. Thorax

gelblich braun, etwas glänzend, obenauf dunkler braun mit

3 wenig auffälligen breiten Längsstriemen, die schmalen

Zwischenräume nur wenig heller, sodass in gewisser Richtung

der Thorax einfarbig gebräunt erscheint. Hinterleib schwarz-

braun, Flügel etwas graulich, gleichmässig behaart, Discoidal-

zelle offen, die untere Gabel bedeutend länger als der Stiel,

an der Wurzel schmal. 2 Analader kurz und gerade. Schwinger

blass bräunlich; Beine desgleichen, nur die Tarsenspitzen

dunkler. Körperlänge fast 4 mm; Flügellänge 5 mm.

@ ähnlich, mit glänzend rötlichbrauner Legeröhre, die obere

Klappe seicht aufwärts gebogen.

Linschoten (September).

Die Art zeigt Ähnlichkeit mit egeuus BERGROTH, dessen

d indessen nach STROBL denjenigen des 9 ähnliche, also

kurze Fühler besitzen soll (Mitt. naturw. Verein, Steiermark

1898, p. 294).

Hypopyeg. 9° Tergit in ‘der “Mitte nur ausserst kr

vorgezogen; 9'S Sternit vorn ausgeschweift, hinten in 2 kurze

Läppchen ausgezogen, welche zu einander neigen. Basalglied

kurz zylindrisch, ohne Fortsätze, der Haken relativ kurz,

gerade, mit kleiner, scharfer, nach unten gebogener Spitze

und einem Zahn am Oberrande, nackt, von schwarzbrauner

DRAC DE MEITERE, STUDIEN CUS 55

Farbe, das Endglied ınit zerstreuten Sinnespapillen, grösser,

mit hakenartig gekrümmter Spitze, vor demselben ein zweiter

Haken. Penis kurz stabförmig, schwarzbraun, bis zur Mitte des

Basalgliedes reichend, die Spitze nach unten gebogen; unter

dem Penis liegt ein glashelles Bläschen mit schmalem, braunem

Seitenrand; es ist basal tief vom 9" Sternit abgetrennt.

9. Rhypholophus hederae CURT. — Fig. 47.

DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXI, p. 130, Suppl. 3, p. 167.

Fühler des d von schwarzbrauner Farbe, verlängert, die

Stiele der Geisselglieder bedeutend kürzer als die Knoten,

Taster schwarz, Stirne und Thorax einfarbig dunkelgrau, die

Brustseiten nur etwas mehr weisslich, Hinterleib schwarzbraun,

gelblich behaart. Flügel gleichmässig behaart, Discoidalzelle

offen, der Stiel der unteren Gabelzelle öfters wenig kürzer

als der untere Zinken, dieser an der Wurzel gleichmässig

gebogen 2 Analader kurz, gerade; Schwinger weiss. Beine

gelbbraun, die Schenkel grösstenteils heller, braungelb, die

Spitze nur weuig verdunkelt. Körperlänge 3 mm, Flügel-

länge 4 mm.

® ähnlich, Geisselglieder eiförmig, Legeröhre glänzend

braungelb.

Mir bekannt aus Kortenhoef, Hilversum, Baarn, Ankeveen,

Denekamp, ’s Hage.

CURTIS’ Beschreibung der Körperfarbe, zusammen mit seiner

Abbildung des Fühlers genügt m. Er. um in seiner hederae

obige Art zu erblicken.

Hypopyg. 8t Segment äusserst kurz, 9'* gut ausgebildet,

dorsal gerade abgeschnitten, ventral länger, in der Mitte

vorgezogen mit dunkleren, beborsteten Seitenteilen. Basalglied

kurz und dick, die distale Innenecke kurz dreieckig vorsprin-

gend, der Haken kurz und breit schaufelförmig, der Spitzenteil

an der Aussenseite dicht mit Querreihen äusserst feiner

Dörnchen besetzt, die Oberseite kurz zerstreut behaart, das

Endglied länger und schmaler, gelblich, nur mit sehr wenigen

Börstchen, im übrigen nackt, mit zerstreuten Sinnespapillen,

Analsegment sehr kurz dreieckig. Penis sehr kurz, mit 2

starken, nach oben gekriimmten, schwarzbraunen Hörnern

am äusseren Ende; Gonapophysen kurz und breit, je in 2

56 DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W.

Läppchen geteilt, von welchen das innere am grössten ist

und in einen kurzen schwarzen Schnabel endet.

10. Rhypholophus uncinatus DE MEI]. — Suppl. 3, p. 167 — Fig. 48.

DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXI, p. 130.

d. Fühler glänzend schwarzbraun, verlängert, die Stiele der

Geisselglieder etwas kürzer als die Knoten. Stirn grau. Taster

schwarz. Thorax obenauf fast einfarbig matt bräunlich grau,

die Brustseiten mehr weisslich grau, Hinterleib schwarzbraun,

kurz gelbweiss behaart. Beine schwarzbraun mit gelben Schen-

kelwurzeln, die Hinterschenkel bis über die Mitte gelb. Flügel

gleichmässig behaart mit offener Discoidalzelle, untere Gabel

deutlich länger als ihr Stiel, der untere Zinken an der Wurzel

leicht gebogen, 2'* Analader kurz und gerade. Schwinger gelb-

weiss. Körperlänge fast 3 mm; Flügellänge 5 mm.

Ich sammelte diese Art in Amsterdam, Abcoude, Velsen,

Bloemendaal, Zwammerdam, Hilversum, Deetichem, Leimui-

den, u.s.w.

Hypopyg. 8 Ring kurz; g's Tergit gerade abgeschnit-

ten, median nur kurz beborstet, das Sternit etwas länger,

kurz zweilappig. Basalglied relativ breit und kurz, gewölbt.

Das Endglied kurz, nackt, schwarzbraun, mit zahnförmiger,

gebogener Spitze, neben welcher ein gerader Zahn; der

Haken von derselben Farbe, kaum länger, gekrümmt mit

scharfer Spitze. Penis dolchförmig, schwarz, oberseits an der

Basis mit einem kurz dornförmigen Fortsatz von derselben

Farbe. Über dem Penis liegt eine gelbe, dreieckige Platte, unter

dem Penis eine median tief eingeschnittene braungelbe Platte.

MOLOPHILUS CURT.

Unsere Molophilus-Arten lassen sich nach der Farbe in

3 Gruppen trennen, nämlich:

A. die gelben Arten: ochraceus MEIG., appendiculatus STAEG.

mit den von mir aufgeführten Arten armatus, medius,

cinereifrons und pleuralis.

B. die ganz grauen Arten: marinus MEIG., obscurus MEIG.

und dzhamatus DE MEI].

C. die Arten mit hellerem Thorax und dunklem Hinterleib:

propinguus EGG., bifilatus VERR., gladius DE MEIJ., cor-

niger DE MEI. und occultus DE MEI].

DR je Ce He DEZMEIERE, STUDIEN US We - 57

Hierbei ist zu bemerken, dass bei dzflatus der Thorax

bisweilen schon ziemlich gleichmässig grau wird; der kleine

murinus ist von den ahnlichen dunklen genügend leicht

erkennbar, im übrigen ähneln sich die Arten sehr, sodass

man ohne Untersuchung der Hypopygien nicht immer ins

Reine kommt. Letztere zeichnen sich in dieser Gattung durch

grosse Kompliziertheit aus. Endglied und Haken sind meistens

beide vorhanden, bisweilen recht stark verlängert; öfters ist

namentlich der Haken sehr stark reduziert, bisweilen nur

als kleiner Höcker erkennbar; bei murzuus ist nur ein Anhang,

wahrscheinlich auch hier das Endglied, vorhanden. Dafür

ist das Basalglied meistens recht kompliziert, zeigt verschie-

dene Fortsätze, namentlich oben und an den distalen Ecken,

oft von beträchtlicher Länge, bald mehr lappen-, bald mehr

dornförmig. Der Penis ist von einfach stabförmiger Gestalt,

meistens lang und dünn, die Gonapophysen fehlen oder sind

als unpaare Platte unter dem Penis erkennbar.

Die gelben Molophilus-Arten sind seit langer Zeit von

den Autoren nach der Beschaffenheit der männlichen Geni-

talien in appendiculatus STAEG. und ochraceus MG. getrennt.

Nach meinen Untersuchungen liegt hier eine grössere Anzahl

Arten vor, welche nach anderen Merkmalen als die Genitalien

sehr schwer oder vielleicht überhaupt nicht mit Sicherheit

von einander zu trennen sind. Weil nicht mit Sicherheit zu

sagen ist, welche Arten die alten Namen tragen sollen, habe

ich den Namen appendiculatus für diejenige mit den am

meisten entwickelten, ochraceus für eine mit wenig entwickelten

Genitalien beibehalten. Ich unterscheide folgende:

I. Molophilus appendiculatus STAEG. D. N. 422 — N. N. 30.

— Fig. 40.

DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXI, p. 130. — Suppl 3, p. 167.

Hypopyg. 8' Ring sehr kurz. 9t* dorsal kurz, nach der

Mitte hin allmählich etwas verkürzt, hinter dieser Stelle am

stärksten beborstet; 9 Sternit median mit länglich vier-

eckigem Vorsprung, mit etwas gebogenem Hinterrand, auch

dieser Vorsprung beborstet. Analsegment kurz vorragend,

nur kurz behaart. Basalglieder mässig kurz und breit, die

distale, innere, dorsale Ecke in einen länglich ovalen, be-

borsteten, gelben Fortsatz ausgezogen, dicht darunter ein

58 DRAC NA MDEMENRRE SSQUDIENŒURSANE

nach innen gekrümmter Haken, nackt mit schwarzer Spitze;

die untere, innere Ecke mit kurzem, am Rande beborstetem

Fortsatz mit kurzer, etwas gekrümmter schwarzer Spitze, die

Aussenecken mit sehr langem Fortsatz, der ın eine dünne,

gekrümmte, an der einen Seite gezähnelte schwarze Spitze

endet. Ausser diesen starren Fortsätzen sind 2 gelenkig ein-

gepflanzte vorhanden: der Haken und das Endglied. Der

Haken ist sehr kurz, einen kleinen gelben nackten Höcker

bildend, ‘das Endglied ist ein langes Gebilde mit schaufel-

artiger Spitze, welche einige Sinnesborsten trägt, davor einige

kurze Zähnchen. Penis jang, stabformig.

Tiefgelb, der Thorax kaum etwas glänzend. Stirne gelb.

Fühler gelb oder gebräunt mit gelber Wurzel. Brustseiten gelb,

ungefleckt, glänzend. 2 Analader unter oder wenig jenseits

der hinteren Querader. Beine gelb, die Spitzen der Schenkel

und Schienen schwach verdunkelt.

Zwammerdam, Amersfoort, Amsterdam, Velsen, Ruurlo,

Kuilenburg, Denekamp, Valkenburg, Bunde, Linschoten.

VERRALL’s Beschreibung (Ent. M. Mag. 23, 1837, p. 206)

bezieht sich sicher auf diese Art, wahrscheinlich auch die-

jenige ZETTERSTEDT’s, dessen Angaben über das Hypopyg

besser auf sie als auf die folgende Art passen, welche indessen

wohl gewöhnlich mit ihr zusammengeworfen wurde.

2. Molophilus armatus DE MEIJ. — Fig. 50. — Suppl. 3, p. 168.

DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXI, p. 130.

Hypopyg. 8'* Ring sehr kurz, 9'* Tergit kurz, median

schmal und tief eingeschnitten, zu beiden Seiten dieser Stelle

mit dichter gelagerter Beborstung; 0‘ Sternit nach hinten

vorgezogen, auch dieser Teil zerstreut beborstet, der Hinter-

rand fast gerade abgeschnitten. Basalglied massig breit, die

untere Aussenecke in einen massig langen gelben Fortsatz

ausgezogen, der mit Ausnahme der nackten Spitze ziemlich

lang beborstet ist, die obere Innenecke kurz und breit vorge-

zogen, die obere Aussenecke nur wenig, zapfenformig, beide

beborstet; das Endglied und der Haken beide stabformig,

stark gekriimmt, mit dunkler, scharfer Spitze, das Endglied

etwas kürzer und dicker, stärker gekrümmt, mit einigen kurzen

Sinnesborsten, beide mit zerstreuten Schuppenzähnchen. Penis

lang und schmal. stabförmig, leicht gebogen, gelb.

DR. ]. Ci oH. DE MEIJERE, STUDIEN U. S.W. 59

Dem vorhergehenden appendiculatus äusserst ähnlich, in

ZETTERSTEDT's appendiculatus wohl mit erhalten, die 2'° Anal-

ader länger, weit jenseits der hinteren Querader mündend,

die Schenkel- und Schienenspitzen deutlicher gebräunt.

Velsen, Amersfoort, Hilversum, Zwammerdam, Lochem,

Doetichem, Oldenzaal, Bunde, Nuth, Linschoten, Leimuiden,

Amsterdam, Valkenburg u.s.w.; ich erhielt sie auch von

Herrn BOUWMAN aus Bilthoven, als Proviand in Zellen der

Grabwespe Crabro (Rhopalum) tibiale; sie bildete den Haupt-

bestandteil des Inhaltes von 4 Zellen, welcher im übrigen

aus Chironomiden, nebst einer Psocide bestand.

3. Molophilus medius DE MEI]. —- Fig. 51.

DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXI, p. 131. -— Suppl. 3, p. 168.

Hypopyg. gf Tergit gerade abgeschnitten, 9" Sternit

breit zapfenartig vorgezogen. Basalglied relativ kurz und

breit, dorsal am Ende abgestutzt, mit kleinerem zahnartigen

und grösserem mehr gerundeten Höcker. Seitlicher Fortsatz

kurz, gelb, schmal dreieckig, ventraler Fortsatz noch etwas

kürzer, spatelformig. Der Haken schmal, wenig gebogen, am

Innenrande mit kurzen Härchen, das Endglied stärker, auch

etwas länger, mehr gebogen, mit scharfer Spitze, auf der

Mitte mit einigen Sinnespapillen. Penis stabförmig, gelb,

unter demselben eine dreieckige, kurz behaarte Platte, welche

in einen nach unten gebogenen Zahn ausläuft und jederseits

an der Basis ein kurzes dunkles Zähnchen zeigt.

Von der vorhergehenden nicht sicher unterscheidbar, ohne

Untersuchung der Genitalien.

Kortenhoef, Baarn, Nuth, Gulpen, Bunde.

4. Molophilus cinereifrons n. sp. —- Fig. 52.

Linschoten, Mai, einige Exemplare; Houthem, Juli, 1 d;

Valkenburg, Bunde, Juni; Nieuwersluis, Juni.

Diese Art steht auch was den Hypopygbau anlangt der

vorhergehenden sehr nahe. Sie ist gelb, der Thorax obenauf

etwas dunkler gelb, die Stirne ist bläulich grau, matt, die

Taster sind schwarz, die Fühler dunkelgraubraun mit gelb-

lichen Wurzelgliedern; Beine gelb; Schenkel- und Schienen-

spitzen und die Tarsen verdunkelt. Hinterleib gelb, bisweilen

etwas graulich. Körperlänge 4, Flügellänge 5—6 mm.

60 DR. J. C. H. DE7MEIJERE, STUDIEN USM:

Hypopyg. 9'% Tergit verlängert, hinten quer abgestutzt,

mit fast geraden Seitenecken, das Sternit lang dreieckig

vorgezogen, nur der Wurzelabschnitt beborstet. Basalglied

ziemlich breit, an der Spitze mit kurzem breiten Höcker an

der Innenseite, aussen mit kurz dreieckigem dunklen Zahn

endend, der laterale Fortsatz kurz zipfelförmig. Haken mässig

lang, dolchförmig, spitz, fast gerade, nur wenig kürzer als

das Endglied, welches wenig gebogen ist, schwarz, mit etwas

kolbenartig verbreiterter Spitze und einigen kurzen Härchen

an der concaven Seite. Unter dem Penis liegt eine dreieckige

Platte, welche nahe der Basis keine schwarzen Zähne zeigt,

und in einen ziemlich dicken Ziptel ausläuft mit etwas nach

unten gebogener Spitze, welche der stabförmige Penis nur

wenig überragt.

5. Molophilus pleuralis n. sp. — Fig. 53.

Tijdschr. v. Ent. LXI, p. 131 (als ochraceus). Suppl. 3, p. 168

(als crassipes CURT.).

Diese Art wäre noch am ehesten ohne Berücksichtigung

der Genitalien wieder zu erkennen, weil die untere Flügel-

gabel im allgemeinen kürzer ist als bei den anderen Arten;

ihre Wurzel liegt auch hier indessen bisweilen unter den

benachbarten Queradern, nicht immer jenseits derselben.

Bei den anderen liegt ihre Wurzel meistens vor, bisweilen

unter diesen Queradern. Eine sichere Trennung ergibt also

auch dieses Merkmal nicht immer. Die Axillarader endet

unter oder wenig jenseits der hinteren Querader. Der Thorax-

rücken ist matt, etwas dunkler als bei den anderen, mehr rost-

gelb, die Schulterbeulen sind weissgelb, sich stark abhebend,

die Brustseiten in der Mitte mit einer nicht scharf begrenzten,

unregelmässigen dunkleren Längsbinde. Auch der Hinterleib

ist nicht reingelb, sondern meistens etwas gebräunt, bisweilen

in Gestalt einer dunkleren Mittelstrieme. Die Fühler sind

dunkelbraun, bisweilen an der Wurzel gelb. Die Stirne ist

gelb, in der Mitte mit dunklerer Strieme oder Flecken.

Ich kenne diese Art aus Amsterdam, Diemen, Haarlem,

Abcoude, Hilversum, Uitgeest, Leimuiden, Zwammerdam.

Hypopyg. 8 Segment sehr kurz, 9'= Tergit ziemlich

lang, gerade abgeschnitten, das 9 Sternit median nur wenig

vorgezogen, dieser Teil am Hinterrande kaum eingeschnitten.

DRAC MEN DE METIERE, STUDIEN U.S; W. 61

Basalglied relativ lang zylindrisch, die innere Dorsalecke

mit einem breiten, am Ende gerundeten, beborsteten Vor-

sprung, etwas darunter und mehr nach aussen ein nackter,

dreieckiger Höcker, die Aussenecke in eine kurze, gelbe,

behaarte Spitze ausgezogen. Der Haken sehr kurz und breit,

mit dunkler, etwas gebogener Spitze; das Endglied noch

kleiner, einen kurzen, gelben Zapfen bildend, welcher an

der einen Seite einige Sinnespapillen trägt. Der Penis lang

und dünn, gelb, stabförmig, bis zur Spitze des Basalgliedes

reichend, einheitlich.

6. Molophilus ochraceus MG. — Fig. 54 b, c. — Suppl. 3, p. 168.

Syn. crassipygus DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXI, p. 131.

Supplies ps 268.

Stirne ins Graue ziehend. Fühler gelb, nach der Spitze

hin verdunkelt. Thorax tief bräunlich gelb, etwas glänzend,

Brustseiten von derselbe Farbe, ungefleckt, Schulterbeulen

weisslich. Hinterleib bräunlich gelb. Spitze der 2'en Analader

weit jenseits der hinteren Querader. Beine gelb mit deutlich

verdunkelten Schenkel- und Schienenspitzen.

Mir aus Amsterdam (Mai), Velsen (Juli), Haarlem (August),

Castricum (Juli) bekannt. VAN DER WULP's ochraceus in

Dipt. Neerl. scheint, nach der dicken Zange zu urteilen,

diese Art gewesen zu sein. Nach von KUNTZE erhaltenen

Exemplaren ist auch sein ochraceus dieselbe.

Wie schon Suppl. 3, p. 168, angegeben, weiche ich jetzt von

der Nomenclatur in meiner vorläufigen Mitteilung bezüglich

dieser Art ab. Was ich damals ochraceus nannte, schien

mir später crass/pes CURT. zu sein, was indessen wenigstens

unsicher ist, sodass ich diese Art jetzt als neu beschreibe

unter dem Namen pleuralis n. sp.

Hypopyg. o' Ring oben gerade abgeschnitten, in der

Mitte des Hinterrandes etwas dichter behaart, das Sternit in

der Mitte breit vorgezogen. Basalglied relativ kurz und dick,

dorsal am Ende abgestutzt, mit einem zahnartigen dunkleren

und einem mehr gerundeten helleren Höcker neben einander;

seitlicher Fortsatz sehr kurz, dreieckig, ventraler Fortsatz

etwas länger, eine schmale Lamelle bildend. Der Haken

äusserst kurz, einen kleinen braunen Zahn bildend, das End-

62 DR. J.C. ER2DESMEITERE, STUDIEN US SW:

glied mässig lang, hakenförmig gebogen mit scharfer Spitze,

dunkelbraun, der Unterrand etwas wellenförmig; es ist nackt

und trägt nur vereinzelte Sinnespapillen. Penis stabförmig,

so lang wie das Basalglied, etwas nach unten gebogen.

7“. Molophilus propinquus EGG. — Fig. 54a.

Diese Art kenne ich nur in einem englischen Stück aus

VERRALL’s Sammlung. Obgleich sie von den in unseren Listen

bis jetzt als propinguus verzeichneten abweicht, so folge ich

in der Nomenclatur VERRALL, weil dieser eine Beschreibung

des Hypopygs gegeben hat, wodurch seine Art genügend

festgelegt ist. Aus EGGER’s Beschreibung geht nicht unzwei-

deutig hervor, welche der Arten er vor sich hatte. VERRALL’s

propinquus ist etwas grösser als die meinige, der Thorax

etwas reiner rotgelb, die Verdunkelung des Rückens mehr

in Gestalt dreier allerdings schwacher Strieme vorhanden,

bei meiner Art mehr gleichmässig.

Hypopyg. gt Tergit sanft eingebuchtet. Basalglied der

Zange gross, von der Seite fast viereckig, median oben ohne

Fortsatz, in der Mitte des Aussenrandes ein kurzer, dunkler

Vorsprung, der latero-ventrale Fortsatz lamellenformig, gelb,

wenig vorragend. Der Haken dünn und lang, schwarz, sehr

stark S-förmig geschwungen, das Endglied gleichfalls lang,

schwarz und nackt, wenig gebogen, nach der Spitze hin

allmählich verjüngt. Der Penis stabförmig, relativ wenig

vorragend.

8. Molophilus gladius n. sp. — N. N. 30 (als propinquus EGG.)

— Fig. 55.

Stirne und Fühler dunkelgrau, Taster schwarz. Thorax

gelbbraun, bisweilen mehr oder weniger verdunkelt, aber

doch meistens deutlich heller als der Hinterleib, mit feiner,

weisser Linie am Seitenrande des Rückens. Hinterleib schwarz-

grau mit gelbem Hypopyg. Die beiden Gabelzellen ungefähr

von gleicher Länge, Axillarader deutlich jenseits der hinteren

Querader mündend. Schwinger gelb. Beine gelb; Spitze der

Schenkel und der Schienen, auch die Tarsen grösstenteils,

schwarzbraun. Körperlänge 3 mm; Flügellänge 4 mm.

Hypopyg. 8" Ring sehr kurz, gt* Tergit mässig lang,

fast gerade abgeschnitten, das Sternit nach der Mitte hin

aes) dr ds Dates „KV i

DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W. 63

etwas vorgezogen. Basalglieder sehr kurz und breit, am distalen

Ende mit mehreren Vorsprüngen, zwei dreieckigen und einem

kürzeren, mehr gerundeten, der an der einen Seite einen

kurzen, schnabelförmigen, beborsteten Höcker trägt. Haken

und Endglied sind von ziemlich gleicher Länge, stabförmig,

dunkelbraun, der längere (das Endglied) mit mehreren Sinnes-

papillen, zunächst sich allmählich etwas verbreiternd, dann

mit scharfer, langer, gekrümmter Spitze, der kürzere mit

schuppigen Zähnchen an der unteren Seite. Unter dem Penis

liegt eine in 3 spitze, schwarze Zähne auslaufende Platte;

der Penis ist stark nach unten gekrümmt und endet mit

scharfer Spitze. i

9. Molophilus bifilatus VERR. Suppl. 1, p.155.— Suppl. 3, p. 168.

— Denekamp 5; Nieuwersluis, 5, 7; Haarlem, 8; Linschoten, 5;

Amsterdam, 5, 7; Hilversum, 9; Amersfoort, 9. — Fig. 56.

Eine Molophilus gladius ähnliche Art, oft etwas grösser,

am sichersten durch das Hypopyg zu unterscheiden. Der

Thorax ist meistens deutlich gelb, viel heller als der Hinter-

leib, bisweilen jedoch, namentlich bei den 99, bis grau ver-

dunkelt. Die Wurzelglieder der Fühler sind gelb, was bei

gladius nicht der Fall ist.

VERRALL weist schon darauf hin, dass diese Art viel-

leicht mit M. griseus MG. identisch ist, welcher aus der

Beschreibung nicht bestimmt wiederzuerkennen ist. Nach

Mitteilung von KUNTZE findet sich in der MEIGENschen

Sammlung in Paris auch ein als Molophilus alboscutellatus

bezeichnetes Stück. Es würde mich nicht wundern, wenn auch

dieses sich als #zf/atus ergeben würde, denn bei den dunkleren

Stücken dieser Art ist das Schildchen öfters auffällig hell.

Hypopyg 8 Segment sehr kurz, g'* Tergit gerade

abgeschnitten, 9" Sternit mit medianem Vorsprung. Basal-

glieder kurz zylindrisch, obere Innenecke in einen langen,

blattformigen, beborsteten, gelben Anhang verlängert; untere

Aussenecke in einen noch längeren, spitzen Fortsatz aus-

gezogen, welcher zerstreut lang beborstet ist; der Haken

sehr kurz, schnabelförmig, schwarz, die Spitze nach innen

gerichtet, das durch die zerstreuten Sinnespapillen erkennbare

Endglied bildet einen sehr langen, geschlängelten Fortsatz

64 DR. +]. (C7 DE evi TRE MSDUDIENQUSS AW:

von grösstenteils schwarzbrauner Farbe; der eine Seitenrand

ist in der Mitte, der andere der Basis näher fein gezähnelt.

Penis lang stabförmig mit etwas verjüngter einheitlicher Spitze,

von gelber Farbe; zwischen Penis und ger Sternit ein wenig

vorspringender kurzbehaarter Wulst, also keine Chitinplatte

hier vorhanden.

10. Molophilus corniger n. sp. Syn.? crassipes CURT. — Fig. 57.

Valkenburs (LE), Juni, 1 ©.

Dem M. gladius sehr ähnlich, aber durch die Genitalien

sicher verschieden. Stirne ganz dunkelgrau, Fühler und Taster

dunkel graubraun. Thorax hell bräunlich gelb. Hinterleib

verdunkelt, graulich. Flügel fast glashell mit gelblichem

Geäder, nur etwas gebräunt, die untere Gabel etwas kürzer.

Schwinger gelb. Beine gelb, die Schenkel- und Schienen-

spitzen und die Tarsen schwarzbraun. Flügellänge 4.5 mm.

Hypopyg. g's Tergit oben fast gerade abgeschnitten,

in der Mitte etwas eingebuchtet, unten kurz lappenartig vor-

springend. Basalglieder der Zange ziemlich lang und schmal,

an der Spitze mit einem charakteristischen kurzen, gekriimm-

ten, hakenförmigen Fortsatz von gelber Farbe, ventral aussen

mit elliptischem Fortsatz; das Endglied lang, schwach sichel-

formig gebogen, in der Mitte aussen und innen kurz gezahnelt,

an der Spitze innen kurzbehaart; der Haken nur wenig

kürzer, schwarz, nackt, gebogen, die äusserste Spitze nach

aussen gekrümmt. Penis stabförmig, gelb. Unter dem Penis

liegt ein kleines, gerundetes, behaartes Plättchen.

Von EDWARDS erhielt ich die Hypopygzeichnung eines

englischen Stücks, welches er für den richtigen crassipes

CURT. halten möchte. Das Hypopyg stimmt mit demjenigen

obiger Art so ziemlich überein, doch ist das Endglied von

abweichender Gestalt, sodass ich vorläufig über die Synonymie

nicht sicher bin.

11. Molophilus occultus DE MEIJ. — Fig. 60. — Suppl. 3, p. 168.

DE MEMERE, Tijdschr, ve Ent. IXT pare

Hypopyg. 9" Tergit gerade abgeschnitten, das Sternit

in einen breiten Zipfel ausgezogen. Basalglied kurz und dick,

der obere Anhang relativ klein, mit einem dunklen Zahn am

Oberrande; lateraler Fortsatz ziemlich kurz, doch bedeutend

BR)

DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W. 65

länger als bei obscurus, innerer Fortsatz schmal lamellen-

artig, von den 3 Fortsätzen am meisten vorragend, gerade.

Der Haken rudimentär, einen sehr kurzen, braunen, nackten

Höcker bildend; das Endglied ziemlich lang und schmal,

schwarz, nur an der Basis heller, am Unterrande fein und

unregelmässig gezähnelt, im übrigen nackt. Penis gelb, stab-

förmig, unter demselben eine eiförmige Chitinplatte, welche

in eine scharfe Spitze ausläuft.

Von dieser Art besitze ich ein g aus Vlodrop (Juni),

leider ziemlich dürftig conserviert. Der Thorax zieht nament-

lich vorn ins Rötliche, die Fühler sind an der Wurzel etwas

heller, ins Gelbliche ziehend, der Hinterleib einfarbig schwarz-

braun, die Schwinger gelblich weiss; die hellere Linie am

Thoraxrande ist äusserst fein. Die Axillarader ist relativ lang,

überschreitet deutlich die hintere Querader. Ein 2'es Männchen

fing ich zu Bunde (gleichfalls Holl. Limburg) im Juni 1919;

der Thorax ist heller, gelbbräunlich, wie bei M. gladius,

Stirne und Fühler sind ganz dunkelgrau, die Beine gelb mit

verdunkelten Schenkel- und Schienenspitzen und Tarsen.

Die untere Gabel ist bei dieser Art relativ kurz, ihre

Wurzel liegt der Flügelspitze viel näher als die der oberen

Gabel.

12. Molophilus obscurus MG. D. N. 422. — N. N. 30. — Fig. 58.

DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXI, p.131. — Suppl. 3, p.168.

Hypopyg. 8 Ring sehr kurz, 9's Tergit median etwas

eingebuchtet, das Sternit breit vorgezogen. Basalglied der

Zange mässig kurz und breit, dorsal an der Spitze mit grossem

lappenförmigen Anhang, seitlicher Anhang lang und spitz,

weit vorstehend ; der Haken sehr klein, einen kurzen, stumpfen

Höcker bildend; das Endglied hat die Gestalt eines schwarzen,

wenig gebogenen Hakens mit ziemlich scharfer Spitze und

gezähneltem Oberrand. Penis stabförmig, von der Länge des

Basalgliedes.

Dunkelgrau, matt, auch die Fühler; am Thorax die Schul-

terbeulen und eine feine Linie bis zu der Flügelwurzel weiss.

Brustseiten mattgrau. Axillarader unter oder nur wenig jenseits

der hinteren Querader mündend. Schwinger gelb. Beine

schwarzbraun, Hüften und Schenkelwurzeln braungelb.

5

66 DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S.W,

Abcoude, Hilversum, Laag Soeren, Doetichem, Gulpen,

Nuth, Denekamp, Bussum.

Ich möchte diese Art als den richtigen odscurus betrachten

und stimme hierin mit ZETTERSTEDT überein, welcher ihr

auch 4 Hypopyganhänge zuschreibt. Wenn ich KUNTZE gut

verstehe, so hat er sie als grzseus MEIG. gedeutet, doch

scheint mir dies wegen der gelben Fühlerbasis und des mit

Mittelstrieme versehenen Abdomens nicht gestattet. Mit grzsezs

genügend stimmende Exemplare liegen mir überhaupt nicht

vor. Auch VERRALL konnte mit griseus nicht ins Reine

kommen, und meinte zunächst, die Art sei vielleicht mit

seinem Jdzfilatus identisch. Von dieser gibt es wirklich fast

graue Stücke und die Fühlerwurzel ist gelb, aber eine Mittel-

strieme zeigt sich doch am Hinterleib nach meinem Befund

nie. Später halt VERRALL den griseus, welchen ZETTER-

STEDT gekannt zu haben scheint, doch für eine andere Art.

Auch WAHLGREN führt unter seinen schwedischen Dipteren

griseus auf. Pallipennis MCQ., mit gelber Fühlerwurzel, be-

zieht sich vielleicht gleichfalls auf ein dunkles Stück von

bifilatus.

13. Molophilus bihamatus DE MEIJ. = odscurus KUNTZE nec

MG. — Fig. 59.

DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXI, p.131.-- Suppl. 3, p. 168.

Hypopyg. 8' Ring sehr kurz, 9" kurz, oben fast gerade

abgeschnitten, unten kurz vorgezogen. Basalglied kurz und

breit, oben vor der Spitze mit kurzem, gerundetem Höcker ;

untere Aussenecke mit sehr kurzem Fortsatz. Der Haken

sehr kurz, dreieckig, gelb, mit einer Borste an der Innenseite,

das Endglied länger, stark gebogen, mit schwarzer Endhälfte,

welche dicht anliegend kurzbehaart ist, ausserdem mit einigen

Sinnesbörstchen. Der Penis mässig lang, stabformig mit etwas

verjüngter Spitze; unter demselben keine Chitinplatte vor-

handen.

Schwarzgrau, Thorax schwach glänzend. Schulterbeule und

eine feine Linie bis zur Flügelwurzel weiss. Fühler dunkel-

braun, Brustseiten schwärzlich, deutlich glänzend. Spitze der

Analader weit jenseits der hinteren Querader; Schwinger

meistens gebräunt. Beine braun bis braungelb, die Hüften

DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W. 67

und Schenkelwurzeln nur wenig heller. Im Durchschnitt etwas

grösser als die vorhergehende Art.

Zwammerdam, Hilversum, Kortenhoef, Denekamp, Velsen.

14. Molophilus murinus MG. — D. N. 422 — N.N, 30. —

Big. Or.

Hypopyg. 3' Ring sehr kurz; 9'* Tergit fast gerade

abgeschnitten; 9" Sternit etwas gerundet. Basalglieder kurz,

mit nur einem hakenförmigen, spitz zulaufenden, schwarz-

braunen Anhang, welcher das Endglied vertritt. Der Penis

fast so lang wie das Basalglied, stabförmig mit nach oben

gerichteter Spitze. Ventral vom Penis liegt eine schaufel-

förmige, schwarze Platte mit dorsalwärts gebogener Spitze;

sie ist an der Ventralseite und am Rande schwarz gezahnelt 1).

ACYPHONA O. S.

= Ilisia ROND.; BERGROTH, Psyche XXII, p. 57.

Es kam hinzu: A. areolata SIEBKE (= pallens Löw; unter

diesem Namen in Suppl. 2, p. 297, schon aufgeführt).

Das 9 Sternit ist an der Spitze kurz zweilappig, der Penis

kurz und breit, das Basalglied einfach, der Haken bald ein-

fach schaufelförmig, bald stark kompliziert.

I. Acyphona maculata MEIG. — D. N. 423 — N. N. 31. —

Fig. 62.

Hypopyg. 8 Glied sehr kurz, 9" Sternit in 2 relativ

lange breite Lappen vorgezogen, welche wie der Basalteil

des Gliedes ziemlich dicht beborstet sind, 9!* Tergit fast

gerade abgeschnitten. Basalglieder relativ breit, das Endglied

sehr kurz, beborstet, am Aussenrande ein paar besonders

lange Borsten, auch eine ziemlich lange an der Spitze, im

übrigen zeigt der Spitzenteil unten nur Sinnespapillen; der

Haken ist länger, schaufelförmig, wenig gebogen, an der

Aussenseite mit zahlreichen Querreihen dicht kammartig

angeordneter kürzester Härchen besetzt. Der Penis kurz,

gelbbraun, abgestutzt, in der Endpartie fein gezähnelt, vor

1) Herr EDWARDS machte mich aufmerksam, dass bei Molophilus und

Rhypholophus die Hinterleibsspitze einer Torsion unterliegt, sodass das

Tergit ventral zu liegen kommt. Dementsprechend wären meine Bezeich-

nungen umzutauschen.

68 DR. J. C. H. DE MEIERE, STUDIEN U.S W.

der Spitze mit 2 kurzen, dolchförmigen Anhängen, weiter

nach unten mit 2 stark gebogenen, gleichfalls spitz endenden

Gonapophysen. Eine ventral vom Penis liegende Querplatte

ist bei dieser Art besonders deutlich, dunkelbraun gerandet

und endet in 2 kurze, stumpfe Fortsätze mit fein gewell-

tem Rande.

2. Acyphona areolata SIEBKE (— pallens Low). Suppl. 2, p. 297.

Suppl. 3, p. 168. — Denekamp, 5; Doetinchem, 6. — Fig. 63.

Fühler dunkelbraun, Taster schwarz. Thorax braungelb,

matt, mit bei meinen Exemplaren fast immer 2 weitgetrennten,

dunkelbraunen Längslinien. Hinterleib braun, an der Spitze

mehr gelb, mit gelber, nach oben gekrümmter Legeröhre.

Flügel etwas gebräunt, die Queradern und benachbarten Teile

der Längsadern dunkler und z. T. schmal gesäumt. Beine gelb,

mit etwas verdunkelten Schenkel-, Schienen- und Tarsen-

spitzen. Schwinger bräunlich.

Aus Holland besitze ich sie von folgenden Fundorten:

Velsen, Doetinchem, 6; Valkenburg, 8; Denekamp, 5; Haar-

lem, 8; Amersfoort, 9.

Hypopyg. 8 Ring äusserst kurz, 9'“ unten in 2 kurze, ‘

geschwärzte und am Innenrande crenulierte Zipfel ausgezogen,

9" Tergit mässig lang, fast gerade abgeschnitten. Basalglied

mässig lang, zylindrisch, das Endglied bildet ein kurzes,

dreieckiges Läppchen, neben welchem ein kompliziertes Ge-

bilde steht; dieses besteht aus einem länglichen, beborsteten

Läppchen, welches oberseits an der Basis als ,,Haken” 4 nackte

Anhänge trägt, einen spatelförmigen, einem hakenförmigen

und, zwischen diesen, 2 kürzere, an der Basis unter sich

und mit den anderen zusammenhängend. Zwischen Penis

und 9'™ Sternit ragt ein weiches, kurzbehaartes, viereckiges

Plättchen vor. Der Penis ist kurz, die Gonapophysen sind

zweihörnig, mit einem längeren, schmalen, äusseren und

sehr kurzem, dickeren inneren Horn; beide sind gelb mit

schwarzer Spitze.

ERIOPTERA MG.

I. Graue Arten. EMM MEY Visti AR hg

Gelbe » ; wenigstens die Brustseiten gelb 77275

DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W. 69

2. Thorax mit dunkler Längslinie . . . Er. trivialis MG.

> ohne nn ganz dele

5 . Er. fuscipennis MG.

3. Schwingerknopf dunkel; nur die Beide be

der Kühler gelb... 7 Baty

» gelb. Thorax ohne iliticistrieme.: ICE

4. Thorax ‚wenigstens vorn mit Langsstrieme, oft viel

mehr verdunkelt (var. taezzonota). Gabelzellen

von -eleichertancettote wk (Er. Jutea MG.

> ohne Mittelstrieme. Gabelzellen von ungleicher

Langer. ‚nt EREA o ZI MINOR ESP.

5. Taster gelb. een von ungleicher Länge

WERD pavescens I.

» ganz oder fast ganz La RAME INT IIS SITI O)

6. Axillarader nur sehr wenig geschwungen, fast gerade.

Nur das untere Wurzelglied der Fühler gelb. Gabel-

zellen ungleich lang. 2... 1:01: … £r. squalida Low.

Accillarader*deutlicheseschiwungent 70: etn wrat

7. Reingelb. Gabelzellen gleich lang .

Er. E SIE Lom

Graulich gelb. Gabelzellen ungleich lang. a:

. Er. griseipennis MG.

Auch hier ist vor ape acteurs zu warnen, weil einige

Arten in der Färbung variabel sind. So wird /utea in einzelnen

Stücken so dunkel, dass selbst die Brustseiten graubraun

sind und eine Verwechslung mit f#scipennis nahe liegt. Die

grisetpennis ist öfters matt graulich gelb, aber viel heller als

fuscipennis und ohne Längsstrieme, weshalb ich sie bei den

helleren Arten eingereiht habe.

Hypopyg einfach, das 9' Tergit öfters median etwas

verlängert; der Penis kurz und breit, meistens kurz zwei-

hörnig.

I. Erioptera flavescens L. — D. N. 424. — N. N. 31. —

Fig. 64.

Ganz gelb. Thorax matt. Augen nicht besonders gross,

oben auch hier ventral zusammenstossend. Fühler gelb, nur

in der Endhälfte verdunkelt. Taster gelb. Flügel gelblich,

mit gelbem Geäder; obere Gabelzelle deutlich länger als die

70 DR. J. CSE DE MEIJERE, STUDIEN U.S. We

untere, die Axillarader stark geschwungen. Schwinger gelb.

Hypopyg. 8 Ring kurz; gt Tergit in der Mitte vor-

gezogen, abgestutzt, kaum etwas eingebuchtet, auch der

vorspringende Teil lang beborstet; nur die Medianlinie schmal

ohne Borsten. Analsegment gross, dreieckig, jederseits mit

Borstengruppe. Basalglied ziemlich lang, das Endglied kürzer,

seicht gebogen, die Spitze und ein Zahn vor demselben

verdunkelt; nur mit einigen kleinen Sinnespapillen an der

Spitze. Der Haken. gleichfalls nackt, die Spitze dreieckig

verbreitert, der dunkelbraune distale Rand fein zackig, aussen

vorgezogen. Penis sehr kurz, breit, an der Spitze mit 2 nach

innen gebogenen Hörnern; die 2 Gonapophysen überragen

den Penis und sind hornförnig mit verdunkelter, kurz zwei-

zähniger Spitze.

2. Erioptera macrophthalma Löw. — Suppl. 2, p. 297. —

Suppl. 3, p. 168. — Fig. 65.

Ganz gelb, der Thorax matt, der Hinterleib mässig glänzend.

Augen gross, ventral einander berührend. Taster ganz schwarz.

Fühler gelb, die Endhälfte dunkler. Flügel gelblich, mit

gelbem Geäder. Die Wurzeln der Gabelzellen unter einander,

die Axillarader stark geschwungen. Schwinger gelb. Diese

Art besitze ich nur aus Epen (Holl. Limburg), Juni, 1 d. Die

übrigen Fundorte in Suppl. 2, p. 297, beziehen sich auf

squalida Löw. |

Hypopyg. 8 Ring kurz. g'* Tergit nach der Mitte

hin eingeschnitten, im Mittelfelde die Beborstung schmal

unterbrochen. 9" Sternit gerade abgeschnitten. Basalglieder

mässig lang, die distale Innenecke in einen kurzen, lang

behaarten Zapfen ausgezogen, das Endglied mässig lang,

gelb, stark gebogen, der Spitzenteil oben abgeflacht, mit

kurzem gelben Zahn etwas hinter der Mitte. Der Haken

länger, gerade, mit dunkler Spitze, gleichfalls nackt. Penis

kurz, gelb, in 2 nach unten gekrümmte Hörner endend.

Nach KUNTZE würden bei dieser Art die Augen des d

sowohl auf der Stirne wie ventral zusammenstossen, dies ist

bei meinem Stücke nur ventral der Fall, auch nach GRüN-

BERG’s Angabe in der ,,Sisswasserfauna” sind sie auf der Stirne

getrennt. Löw gibt hierüber keine sicheren Angaben, sagt

DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W. Zu

nur, dass die Augen sehr gross sind. Auch sind nach Löw

die inneren Anhänge des Hypopygs einfach klauenförmig.

Trotzdem glaube ich Löw’s Art vor mir zu haben.

3. Erioptera squalida Löw (nec KUNTZE). — Suppl. 3, p. 168.

— Fig. 66.

Ganz gelb, der Thorax etwas glänzend und etwas dunkler

als bei macrophthalma; die Augen auch hier gross, ventral

zusammenstossend. Fühler nur mit gelbem Basalglied, im

übrigen schwarzbraun. Flügel graulich mit gelbem Geäder,

die obere Gabelzelle deutlich länger als die untere, Axillar-

ader fast gerade. Schwinger gelb.

Eine in gleicher Weise verlaufende Axillarader gibt KUNTZE

für longicauda Löw an. Bei dieser soll aber die Legeröhre

auffällig lang und gerade gestreckt sein, was für meine Stücke

nicht zutrifft, wo die Legeröhre den gewöhnlichen Bau zeigt

mit gebogenen oberen Klappen.

Ommen, 6; Hilversum, 6; Doetichem, 6.

Hypopyg. Das 9' Tergit median dreieckig vorgezogen,

gs Sternit gerade abgeschnitten. Basalglieder relativ lang

zylindrisch, länger als bei macrophthalma. Haken und End-

glied lang, beide gelb mit scharfer, schwarzer Spitze, der

Haken weniger gekrümmt und kürzer, beide nackt. Penis

sehr kurz, nach hinten verbreitert, zweihörnig. Gonapophysen

ziemlich schmal, mit schwarzer Spitze.

KUNTZE betrachtet sgualzda Low als synonym von Zaenzionota

MG., was nach Low’s Angaben über die einfachen klauen-

formigen Anhänge des Hypopygs nicht richtig sein kann.

M. Er. entsprechen obige Stücke genügend der Löw’schen

Beschreibung um sie als die richtige sgualzda zu betrachten.

4. Erioptera minor n. sp. — Suppl. 3, p. 168. — Fig. 67.

Nieuwersluis, Mai, I d.

Kopf samt Rüssel gelb, auch die Taster, diese nur nach

der Spitze hin etwas dunkler. Wurzelglieder der Fühler gelb,

die Geissel braungrau. Thorax gelb, obenauf ausser am Rande

gelbbraunlich, kaum etwas glänzend. Schildchen, Hinter-

rücken und Hinterleib gelb. Flügel schmal, etwas ins Braune

ziehend, das Geäder bräunlich, die obere Gabel bedeutend

länger als die untere, die Axillarader nur wenig geschwungen ;

72 DR: J. C.H. DE MEIJERE, STUDIEN U. S.-W.

Schwinger dunkelbraun mit hellerem Stiel. Beine gelb, Schen-

kel ziemlich stark, nach der Spitze zu schwach verdunkelt,

desgleichen die 3 letzten Tarsenglieder dunkler. Körperlänge

3 mm, Flügellänge 5 mm.

Von dieser kleinen Art liegt mir nur ein d vor. Wegen

der dunklen Schwinger ist es mit den 3 vorhergehenden

nicht zu verwechseln, während es sich von Zutea u. a. durch den

nicht gestriemten Thorax und durch helle Taster unterscheidet.

Hypopyg. 9" Tergit hinten tief eingeschnitten, zwei-

lappig vorragend, das 0'° Sternit fast gerade abgeschnitten.

Basalglied der Zange zylindrisch, das Endglied klein, schmal

lappenförmig, gelb, ohne Anhänge, nackt, nur mit einigen

Sinnespapillen, der Haken bedeutend länger, etwas gebogen,

an der Spitze etwas verbreitert und geschwärzt. Gonapo-

physen sichelförmig gebogen, mit scharfer, schwarzer Spitze,

der Penis kurz und breit, am Ende mit 2 nach unten ge-

krümmten, kurzen, gelben Hôrnern.

5. Erioptera lutea MEIG. D.N. 425. — N. N. 31. — Fig. 68.

Syn. Er. taenionota MG.

Gelb, Stirn in der Mitte meistens gebräunt. Augen nicht

gross, aber auch hier ventral zusammenstossend. Fühler

dunkelbraun, die 2 Wurzelglieder gelb, Taster schwarz.

Thorax mattgelb, in sehr verschiedenem Masse verdunkelt,

ganz vorn die Spur einer dunkleren Mittelstrieme auch bei

sehr hellen Stücken vorhanden, bei den dunkelsten Stücken

(var. Zaenionota) ist der Thoraxrücken fast ganz dunkelgrau,

ringsum weissgelb gesäumt, auch Hinterrücken und Hinter-

leib dunkelgrau, Brustseiten und Hypopyg aber auch hier

meistens gelb; die Stirne dunkelbraun, nur am Rande gelb.

Flügel bräunlich, mit braunem Geäder, die obere Gabelzelle

kaum länger als die untere, ausnahmsweise deutlich länger;

Axillarader stark geschwungen. Schwinger mit dunkelbrau-

nem Knopf.

Bei den sehr dunklen Stücken hüte man sich vor Ver-

wechslung mit /uscipennis, bei diesem ist die obere Gabel-

zelle deutlich länger als die untere, während bei /utea die

Wurzeln der beiden Gabelzellen fast unter einander liegen.

MEIGEN’s /utea ist nach der Beschreibung nicht sicher zu

DR. J. ©. Hi DE MEIJERE, STUDIEN U.S.W. We

deuten, doch haben wohl die meisten Autoren diesen Namen _

auf die auch von mir angenommene Art bezogen. ZETTER-

STEDT’s Angabe: „Thorax flavidus, vitta dorsali brunnea”

lässt dies kaum zweifelhaft.

Auch KUNTZE nimmt als /utea eine Art mit dunklem

Schwingerknopf an, wohl helle Stücke derselben Art, welche

er, in der dunkleren Form, mit 3 Thoraxstriemen, als /aenzonota

aufführt. VAN DER WULP hat sie in den „Diptera Neerlan-

dica” gleichfalls als ,,/utea”. Dagegen dürfte VERRALL’s /utea

(Entom. monthl. mag., vol. 23, 1887, p. 263), über welche

er unsicher ist, die gelbe Form von griseipennis sein. Die

Spur einer braunen Linie am Hinterleib, welche MEIGEN

für seine J/utea erwähnt, findet sich noch am ehesten bei

gewissen Stücken der vorliegenden Art.

Er. squalida bei STROBL ist wahrscheinlich gleichfalls

diese Art.

Bei Ærzoptera gracilipes Löw sollen die Fühler nur gegen

das Ende hin schwärzlich sein, der Thoraxrücken ist ganz

gelb, die Beschreibung des Hypopygs trifft auch nicht zu,

die Schwinger sind gelblich; Aderverlauf wie bei favescens,

alles in allem also wohl keine sehr helle Form von Zutea,

eher von grzsezpennis MG. nach meiner Auffassung.

Hypopyg. 8'* Ring sehr kurz, gt" dorsal ziemlich tief

zweilappig, am Rande stark beborstet, ventral fast gerade

abgeschnitten. Basalglied mässig gross, zylindrisch, die obere

innere Ecke in einen kurz dreieckigen Fortsatz ausgezogen; das

Endglied kurz, gebogen, in der Mitte mit kleinem schwarzen

Zahn, die Spitze nach aussen zurückgekrümmt, gleichfalls

schwarz; es trägt keine Borsten, sondern nur sehr kurze

Sinnespapillen. Der Haken bedeutend länger, mit schwarzer

Endhälfte, in der Mitte mit breitem schwarzen Zahn. Der

Penis sehr kurz, zweihörnig.

Die Gonapophysen dornförmig, mit etwas gekrümmter

schwarzer Spitze. Analsegment dreieckig, jederseits mit mehre-

ren Borsten.

6. Erioptera griseipennis MG. — Fig. 69.

DE MEIJERE, Tijdschr. v. Ent. LXT, p. 132. — Suppl. 3, p. 168.

Stirne relativ breit, gewölbt, mattgelb, ins Grauliche ziehend.

74 DR. J. €. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W.

Fühler grau, die Wurzelglieder mehr gelblich. Geisselglieder

kurz, rundlich. Taster schwarz. Thorax und Hinterbeib von

matter, etwas ins Bräunliche ziehender, gelber Farbe; der

Thoraxrücken etwas verdunkelt, namentlich vorn im Median-

felde, aber ohne scharfe Grenze, der Hinterleib bisweilen

dunkler, graulich, bisweilen ziemlich glänzend. Schulterbeulen

und eine feine Linie bis zu den Flügelwurzeln gelbweiss.

Brustseiten blass bräunlich gelb. Schenkel nach der Spitze

hin etwas dunkler, aber ohne scharfe Grenze. Beine bräun-

lich gelb; Flügel etwas gebräunt, mit gelbbraunem Geäder,

die obere Gabel deutlich etwas länger als die untere, die

Axillarader relativ wenig geschwungen. Schwinger gelblich

weiss. Körperlänge des d 4 mm, Flügellänge 5 mm.

Hypopyg desrelativ kurzen Hinterleibs stark, die Zangen-

arme mässig glänzend bräunlich gelb. 8' Ring kurz, das

g'e Tergit in 2 kurze Zipfel ausgezogen, das Sternit in der

Mitte etwas eingebuchtet. Basalglieder relativ stark, mässig

lang, der Haken stark, von der Mitte an in dreien gespalten,

mit 2 längeren Ästen und einem kürzeren, zahnartigen an

der Ventralseite. Endglied schmal lappenförmig, gelb. Penis

sehr kurz, an der Spitze kurz zweihörnig, Gonapophysen

sichelförmig, gelb, mit etwas dunkler Spitze.

Diese Art liegt mir vor von Velsen (Mai), ’s Hage (Mai),

Denekamp (Mai), Linschoten (Mai), Nieuwersluis (Mai) und

Doetinchem (Juni). Als 9 betrachte ich überdies je 1 Ex.

von Ankeveen (Mai) und Bodegraven (Mai). Der Thoraxrücken

ist bei diesen 9? fast einfarbig hellgrau, die Legeröhre braun-

gelb, die obere Klappe gleichmässig aufwärts gebogen, die

untere gerade. Die 9 sind fast 5 mm lang, ihre Flügel 6 mm.

Die Exemplare von Velsen sind etwas dunkler, der Thorax

ist fast hell-graubraun, auch bei den gd ist der Hinterleib

ziemlich stark bis braungrau verdunkelt, wie bei den 99; das

Hypopyg ist gelb. Auch die Stirne wird oft ziemlich stark

grau. Es wechselt also auch bei dieser Art die Farbe, wodurch

sie wohl oft unrichtig gedeutet und wahrscheinlich mit /w#ea

MG. vermischt wurde. MEIGEN’s griseipennis passt auf die

dunklen Stücke.

Löw’s gracilipes wird von KUNTZE als synonym zu /utea gezo-

gen, obgleich sie nach Löw gelbe Schwinger haben soll, während

DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W. 75

lutea auch nach KUNTZE eine Art mit dunklem Schwinger-

knopf ist. Nach der Beschreibung des Hypopygs würde ich

ie eher als mit den hellen Stücken der vorliegenden Art

identisch betrachten; nur wären bei Low’s Stücken die

Fühler von der Wurzel an in grösserer Ausdehnung gelh.

Die vorliegende Art ist namentlich im weiblichen Geschlechte

leicht mit /utea zu verwechseln; die Stirne ist namentlich

hinten breiter und mehr gewölbt und die beiden Gabeln

sind ungleich lang.

7. Erioptera fuscipennis MEIG. D.N. 425. — N.N. 31. —

Fig, 70:

Hypopyg. 8' Ring sehr kurz, Tergit und Sternit halb-

kreisformig, das Tergit in der Mitte nach hinten etwas

vorgezogen, nur kurz behaart, das Sternit jederseits mit einer

Borste. g'er Ring ganz, Tergit kurz zweilappig, das Sternit

fast gerade abgeschnitten. Basalglieder der Zange relativ

breit, unter einander durch Fortsätze genähert, die innere

Oberecke ist zapfenförmig vorgezogen. Das Endglied nur

halb so lang, lanzettförmig, in der Mitte mit einem grösseren

und einem kleineren schwarzen Zahn, unbeborstet, im Spitzen-

teil mit einigen Sinnespapillen; der Haken von der Länge

des Basalgliedes, lang und schmal, wenig gebogen, blass-

bräunlich mit verdunkelter Spitze. Der Penis sehr kurz,

dunkelbraun, zweiteilig, an der Spitze mit 2 kurzen, stab-

förmigen Zäpfchen, die Gonapophysen von derselben Farbe

mit schwarzer Spitze, dick dornförmig, etwas gebogen.

8. Erioptera trivialis MEIG. = cinerascens MEIG. D. N. 425. —

N. N. 31. — Fig. 71. |

Hypopyg. 8' Ring sehr kurz, oben und unten halb-mond-

förmig, kaum beborstet. 9'** Tergit hinten in 2 ziemlich lange,

abgestutzte Lappen auslaufend, vor denselben beiderseits

ziemlich dicht und stark beborstet, 9'* Sternit gerade abge-

schnitten, median etwas grubenartig vertieft, mit zerstreuten

Borsten. Basalglieder kurz zylindrisch, unten an der Basis

einander durch kurze breite Fortsätze genähert. Das Endglied

kurz, schmal lappenförmig, mit zerstreuten Borsten, im End-

teil nur mit Sinnespapillen; der Haken viel grösser, zwei-

hörnig, mit einem längeren und einem kürzeren Horn, der

76 DR. J. € HX DE MEIJERE, STUDIEN. Un SW

Innenrand fein wellenformig, der Aussenrand sehr fein gesagt.

Der Penis sehr kurz, bräunlich, abgestutzt, nicht zweiteilig,

an der Spitze mit einer Querreihe kurzer Zahnchen, in der

Mitte derselben die 2 seicht gekriimmten, säbelförmigen

Gonapophysen.

CHEILOTRICHIA Rossi.

I. Cheilotrichia imbuta MEIG. Suppl. 2, p. 297. Suppl. 3, p. 168.

— Haarlem, 8; Sittard, 4 (SCHMITZ), aus dem Inhalt eines

Talpa-Nestes entwickelten sich 2 Exemplare. — Fig. 72.

Hypopys. 8 /Seementysehr kurz, Co Hersi

kurze und ziemlich schmale Platte, viel breiter als lang, mit

zerstreuten Borsten, der Hinterrand fast gerade mit gerundeten

Ecken; Analsegment ziemlich gross, nur kurz behaart.

Basalglieder mässig lang, zylindrisch, die innere distale

Ecke in einen kurzen, beborsteten Zapfen ausgezogen, der

Haken nackt, nach der Spitze hin schwach verbreitert, die

Endhalfte tief eingeschnitten, der aussere Teil gelb, gebogen,

schmal hakenformig, der innere Teil kiirzer, dunkler, weniger

gebogen, an der Spitze kurz zweizähnig, das Endglied nackt,

gelb, gleichfalls zweiteilig, mit einem schnabelförmigen, grös-

seren, äusseren und einem wenig gebogenen, schmaleren und

kürzeren inneren Teil. Penis kurz, mit 2 paar Gonapophysen

von lang dolchförmiger Gestalt mit schwarzer gezähnelter

Endpartie.

TRIMICRA O. S.

I. Trimicra pilipes F. D. N. 433. — N. N. 32. — Suppl. 2,

p. 297. ig. 73:

Hypopyg. 8's Segment sehr kurz, das Tergit nament-

lich im Medianfelde sehr kurz, 9'* Segment ganz, das Tergit

nach der Mitte hin dreieckig vorspringend, das Sternit gleich-

falls, aber weniger. Basalglieder relativ breit und kurz, stark

gewölbt; das Endglied langgestreckt, ganz braungelb, mit

zahlreichen Sinnespapillen, welche je ein kaum vorspringendes

Härchen tragen; die Spitze stumpf, etwas nach innen gebo-

gen. Der Haken schmal, von derselben Länge, mit schwarzer,

zahnförmiger Spitze und einem kurzen Zahn am Innenrande.

Penis ziemlich kurz, eiförmig, gelbbraun; an der Spitze mit

2 sehr kurzen, neben einander liegenden Hörnchen. Gona-

ie.

DR. JCH DE MEIJERE, STUDIEN U.S. We HAE

pophysen schmal hakenförmig, kurzbehaart, mit etwas ge-

kriimmter schwarzer Spitze.

CHIONEA DALM.

1. Chionea lutescens DALM. Suppl. 2, p. 297. — Fig. 74.

Hypopyg. Das 8' Sternit ist sehr schmal, das Tergit

fehlt fast ganz, ist nur als feine braune Querlinie erkennbar.

Das 9 Sternit ist gross und lang, der Hinterrand gerundet,

kurzbehaart; an den Seiten verschmälert es sich bedeutend,

dorsal ist nur eine linienartig schmale Brücke vorhanden,

vor welcher ein weisslicher Wulst mit gerundetem Hinterrand

liegt, welcher "wahrscheinlich dem Analsegment entspricht.

Die Basalglieder der Zange sind stark, etwas konisch und

tragen an der Spitze das schmale, hakenförmig gebogene,

gelbe Endglied, dessen Innenrand ziemlich lang behaart ist.

Unten ist das Basalglied an der Spitze kurz lappenartig

vorgezogen. Der Penis ist gelb, stabförmig, mit ungeteilter

Spitze, die Gonapophysen sind breit, etwas dunkler gelb,

die Spitze trägt an der einen Seite einen kleinen haken-

förmigen Fortsatz.

SYMPLECTA Mc.

I. Symplecta punctipennis MEIG. D. N. 429. — N. N. 31.

— Haarlem, 8. — Fig. 75.

Hypopyg. 8 Ring sehr kurz. gt Tergit in der Mitte

etwas vorgezogen, im Medianfelde nackt, die Mittellinie etwas

vertieft, jederseits desselben beborstet. Analsegment dreieckig.

Basalglied zylindrisch. Endglied sehr kurz, zahnförmig, mit

schwarzer Spitze, der Innenrand etwas gezackt. Der Haken

noch kürzer, distal verbreitert, kaum zweiteilig, der Endrand

fein gezähnelt. Penis kurz, eiförmig, im Medianfelde blass,

am abgestutzten Ende mit 2 Öffnungen ; an beiden Seiten

zeigt sich ein dreieckiger, blassgefärbter Flügel. Gonapophysen

zweiteilig, der innere untere Teil bildet eine nach der Spitze

hin verbreiterte und am distalen Rand gezahnte schwarze

Platte, der mehr nach aussen und oben liegende Teil ist

dunkelbraun mit schief abgestutzter Spitze.

Die von GRiNBERG in der Süsswasserfauna, Dipteren I,

p. 45, als Hinterleibsende des g von Symplecta punctipennis

78 DR. J. €.) HE. DE MEIJEREBE, STUDIEN U.S.W.

bezeichnete Figur bezieht sich nicht auf diese Art, sondern

auf Symplectomorpha stictica MG.

SYMPLECTOMORPHA Mix.

I. Symplectomorpha stictica MEIG. D.N. 429. — N.N. 31.

Suppl. 3, p. 192. — Fig. 76.

Hypopyg. 8 Ring sehr kurz; 9'° ziemlich lang, am

Hinterrand fast gerade abgeschnitten, im Medianteile ohne

Beborstung, das Analsegment relativ weit, dreieckig vor-

stehend, mit zerstreuten kurzen Börstchen zwischen der

Behaarung; 9" Sternit in der Mitte seicht eingeschnitten.

Basalglied mässig breit, zylindrisch; das Endglied lang und

schmal, gebräunt, mit schwarzbrauner Endhälfte, in der Mitte

fast rechteckig gebogen, unbeborstet, nur mit zerstreuten

Sinnespapillen. Der Haken gross, breit zweihörnig, die Innen-

seite mit abgerundeten Schüppchen. Der Penis ist kurz und

breit, deutlich zweiteilig, gelb, das Medianfeld ungefärbt und

etwas kürzer als die in je ein nach unten umgebogenes

Horn auslaufenden Seitenteile; die Gonapophysen deutlich

vom Penis gesondert, breite dunkle Plättchen bildend mit

an der einen Seite einen dünnen, gebogenen, schwarzen

Fortsatz, dessen Innenrand einige Zähnchen zeigt.

Dunklere Exemplare, welche als semzlis zu bestimmen

wären, zeigen ganz denselben Hypopygbau. Wie bei anderen

Arten ist auch hier die Farbe variabel und gibt es neben

den hellsten mit ganz gelben Brustseiten mehr oder weniger

verdunkelte, der gelbe Ring an der Schenkelspitze ist bald

deutlich, bald verschwindend schmal. Nach LUNDSTROM (Acta

Soc. Faun. Flor. Fenn. 29, p. 21) ist szimzlis in Finland am

Meeresstrande gemein.

GNOPHOMYIA O. S.

I. Gnophomyia viridipennis GIMM. — Fig. 77.

Kopf samt Rostrum, Tastern und Fühlern schwarz, auch

der Thorax von dieser Farbe, wenig glänzend ; beiderseits

erstreckt sich von der Flügelwurzel nach vorn hin eine gelbe

Linie, welche auch die Schulterschwielen einnimmt. Schild-

chen schwarz, auch Hinterrücken und Hinterleib. Hypopyg

des d wenig vorragend; beim ® der letzte Ring glänzend

DR. J. €, Ho. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W. 79

schwarz, die Legeröhre relativ lang, glänzend, schwarzbraun

mit gelber Wurzel, nach oben gekrümmt mit stumpfer,

gerundeter Spitze. Beine schwarz mit gelben Schenkelwurzeln.

Flügel deutlich gebräunt, an der Wurzel gelb, hauptsächlich

grün irisierend, das Stigma kaum angedeutet.

Schwinger schwefelgelb mit dunklerem Stiel. Körperlänge

ca 8 mm; Fiügellänge 7—8 mm.

Das Geäder ist fast ganz wie KUNTZE es für /rzpudians abbil-

det, von welcher Art sie sich durch die griinschimmernden

Flügel und längeren Fühlerglieder unterscheidet. Nach WAHL-

GRENS’ Angaben (Arkiv zool. II, No. 7, p. 8) sind bei #ipudians

die äussersten Fühlerglieder kugelig, während sie auch beim

® von veridipennes deutlich viel länger als breit sind. Der

Aderverlauf ist, nach KUNTZE’s Abbildung von #zpudians

zu urteilen, in beiden Arten fast ähnlich, der Endabschnitt

von M, ist bei meinen verzdipennis grösser, nicht kürzer als

der vorletzte, est ist aber fraglich, ob dies immer zutrifft.

Hypopyg. 8 Segment beiderseits sehr kurz, gerade

abgeschnitten, 9% Tergit nach der Mitte hin vorgezogen,

an der Spitze mit einer halbkreisförmigen Einbuchtung, das

Sternit fast gerade abgeschnitten. Basalglied kurz und breit,

mässig gewölbt, das Endglied klein, länglich, an der Spitze

tief zweilappig, der äussere Lappen stumpf, der innere scharf

endend, mit zerstreuten Borsten; der Haken lang stabformig,

gerade, dunkelbraun, nackt. Der Penis stabförmig, an der Spitze

mit einfacher runder vffnung, etwas nach oben gerichtet,

unmittelbar oberhalb desselben eine querliegende, in der

Mitte und an den Seitenrändern vorspringende Chitinplatte.

Gnophomyia tripudians BERGR. konnte ich nicht unter-

suchen; nach RIEDEL hat diese Art lange stachelförmige

Appendices an den Haltezangen (Arch. Naturgesch. 82. Jhrg.

2910, Abt. A, Dp.’T13).

2. Gnophomyia lugubris ZETT. — Suppl. 1, p. 155, als sy/-

vatica MG. — Suppl. 3, p. 168. — Fig. 78.

Kopf schwarzbraun, weisslich grau bestäubt. Fühler kurz,

auch beim d nur bis zur Fühlerwurzel reichend, die Behaarung

ziemlich kurz. Thorax schwarzbraun, oben dicht gelbgrau

bestäubt, auch die Schulterbeulen dunkel; Thorax ganz ohne

80 DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S.W.

gelbe Zeichnung. Hinterleib schwarzgrau, Legeröhre gelbbraun

mit gelber Spitze, dünner als bei v/r2dipennis. Beine schwarz-

braun, Schenkel an der Wurzel gelb, die Behaarung kurz

aber deutlich, nicht abstehend. Flügel etwas graubraun, an

der Wurzel nicht gelb, schmal. Discoidalzelle länglich, hintere

Querader in oder etwas vor der Mitte. Marginale Querader

an oder etwas jenseits der Wurzel der Radialgabel.

Nach KUNTZE’s Tabellen sind meine Stücke nicht sy/vatica

MG., sondern /ugubris ZETT. Bei sylvatica ist der letzte

Abschnitt der Subcosta länger als die hintere Querader,

während bei /xgubris die Querader nur um seine Länge

entfernt von, also sehr dicht vor der Spitze der Subcosta

steht; auch ist Ra_, bis zur Gabel gerade, bei sy/vatica, wie

bei viridipennis und tripudians stark geknickt, sodass Ry die

scheinbare Fortsetzung bildet.

Hypopyg. Ster Ring kurz, oben bedeutend kürzer als

unten, beiderseits gerade abgeschnitten; 9 Tergit hinten

etwas eingebuchtet, das längere Sternit nach der Mitte hin

etwas vorgezogen, Analfeld wenig vorspringend, nur kurz

behaart. Basalglied zylindrisch, innen an der Basis mit breitem,

kurzem Vorsprung, das Endglied kurz lappenförmig, aussen

in der Mitte vorgebuchtet, der Haken bedeutend länger,

schwarz, an der Aussenseite beborstet, mit sehr kurzer, stark

gebogener Spitze, welche aussen fein gezähnelt ist. Penis kurz,

stabförmig, braun, nach oben gerichtet, am Ende abgestutzt;

die Gonapophysen relativ klein, schuppenförmig mit mehreren

neben einander liegenden Zähnen am oberen Rande.

GONOMYIA O. S.

Von den 3 in Diptera Neerlandica I, p. 430, aufgeführten

Arten sind 2, nämlich fava SCHUMM. und xudzla SCHUMM.,

später in die Gattung Zmpeda gestellt. Neu hinzugekommen

sind, nach Suppl. 2, G. laeta Low., lateralis MACQ., albo-

scutellata N. ROS.; die ebendort gleichfalls aufgeführte G.

lurida Löw ergab sich als abbreviata Löw, gleichfalls neu

für Holland.

Das Hypopyg ist nach den Arten stark verschieden ; das

ge Tergit öfters median vorgezogen, Basalglied bisweilen

DR. J. C. H. DE MEIJERE, STUDIEN U.S. W. SI

mit, bei Zaferalis recht langem Fortsatz; auch Haken und

Basalglied oft von verwickelter Gestalt, der Penis meistens

ziemlich gross, namentlich bei fenella.

1. Gonomyia lateralis MACQ. Suppl. 2, p. 277. Bunde, 6. —-

Fie. 72.

Kopf schwarz, auch das Rostrum, Fühler und Taster.

Thorax schwarz, mässig glänzend, mit einer gelben Linie

zwischen Fühlerwurzel und der gelben Schulterbeule, über-

dies mit breitem, gelbem Längsstreifen auf den Pleuren.

Schildchen gelbgerandet. Hinterleib schwarz, die Legeröhre

schwarz, die obere Klappe schmal, mit feiner, rotgelber Spitze.

Beine ganz schwarz, Flügel schwach gebräunt, das Stigma

kaum angedeutet. Discoidalzelle offen. Schwinger schwarz-

braun. Flügellänge ca. 7 mm.

Hypopyg.' 8 Ring kurz, namentlich oben nur einen

schmalen Halbring bildend, 9'% Sternit so lang wie das 8*,

beide fast gerade abgeschnitten, das 9'° etwas ausgebuchtet;

das 9'* Tergit kürzer, aber besser ausgebildet als das 8*,

median mit kurzem zapfenförmigen Vorsprung. Basalglied

der Zange lang und schmal, nach-oben gekrümmt, in der

Basalhälfte nur wenig beborstet, die schmälere Endhälfte

dichter mit Borstenhaaren besetzt; in der Mitte des Innen-

randes trägt es, mehr nach unten hin, 3 kurze Anhänge

neben einander, das 1'° ist nackt mit kurzer, hakenförmiger

Spitze, das 2'° nach oben hin breiter, mit kurzen, starken Sinnes-

börstchen besetzt, das 3° hat die Gestalt eines viereckigen

Lappens, welcher an der Aussenseite einen stabförmigen,

gekrümmten Anhang trägt; der Innenrand desselben ist kurz

beborstet. Der Penis ist relativ stark, länglich dreieckig, wie

der ganze Apparat schwarzbraun, an den Seiten ziemlich lang

behaart, unten kurz behaart; die sehr kurze Spitze nackt,

nach unten gebogen; die Gonapophysen sind sehr kurze,

stumpfe Zäpfchen.

2. Gonomyia alboscutellata v. ROS. Suppl. 2, p. 297. — Fig. 80.

Kopf schwarz, ziemlich hell grau bereift ; Fühler und Taster

schwarz. Thorax schwarz, mit gelber Seitenlinie von Flügel-

wurzel zu den gelben Schulterbeulen, überdies mit gelber

6

82 DR. J. ©. BH. DEZMENERE, STUDIEN US. W.

Längsstrieme auf den Pleuren und fast ganz gelbem Schild-

chen. Hinterleib schwarz, die Pleuren gelb, die Legeröhre

des ® sehr kurz, die oberen Klappen gerade, mit gelbbrauner

Spitze. Beine schwarz, Trochanteren, Schenkelwurzeln breit

und Schienen braungelb. Flügel etwas gebräunt, das Stigma

kaum angedeutet.

Hypopyg. 8' Ring sehr kurz; 9' Tergit stark vorge-

zogen, mit abgestutzter Spitze, länglich trapezförmig, an

der Spitze und am basalen Teil des Seitenrandes beborstet,

ausserdem mit einem Borstenbüschel median unweit der

Basis; 9'% Sternit in der Mitte nur wenig vorspringend.

Basalglieder sehr kurz und breit, sehr stark gewölbt, mit

verwickelt gebauten Anhängen, der Haken nach der Spitze

zu allmählich etwas verbreitert, kurz behaart, dann zweispaltig,

der eine Ast kürzer und nackt, der andere an der haken-

förmig umgebogenen Spitze relativ lang und dicht behaart;

das Endglied gleichfalls nach der Spitze hin zweiteilig, der

eine Ast nackt, lamellenformig, der andere mehr kolbenformig,

an der convexen Seite mit mehreren stärkeren Borsten. Der

Penis mässig lang, stabförmig, nackt, stark nach oben ge-

krümmt, die sehr kurze einheitliche Spitze etwas nach unten

gebogen. Gonapophysen nicht vorhanden.

3. Gonomyia tenella MEIG. D. N. 431. — N.N. 31. — Fig. 81.

Hypopyg. 8 Ring sehr kurz, ot dorsal fast gerade

abgeschnitten, in der Mitte seicht vorgebuchtet, zerstreut

beborstet, das Sternit mit 2 sehr kurzen Ausbuchtungen,

im Medianfelde am Rande nackt. Basalglieder relativ lang,

zylindrisch, die obere Aussenecke in einen kurz stabförmigen

Fortsatz ausgezogen. Das Endglied sehr viel kürzer, von

unregelmässiger Gestalt, am Aussenrande unten mit einem

dunkel gefärbten stumpfen Zahn, am Innenrande mehrere

Borsten, die an der Spitze länger; der Haken gelb, kolben-

formig, an der Aussenseite beborstet, namentlich an der

Spitze einige längere Borsten. Penis lang und schmal, gelb,

die Spitze nicht zweiteilig, nur etwas verbreitert; in der Mitte

jederseits mit einem kurzen Zahn, weiter nach unten hin

die 2 lang pfriemenförmigen Gonapophysen mit gekriimmter,

verdunkelter Spitze; sie sind von ungleicher Länge.

DRE MC MERDE MEITERE, STUDIEN US. We 83

4. Gonomyia lucidula n. sp. — Fig. 82.

Valkenburg (L.), Juni; Bunde, Juni; Oldenzaal, Juli; Nieuwer-

sluis, Juni. |

VERRALL sagt, Ent. m. mag. XXII, 1886, p. 199, er schiené

unter ,,Gonomyza tenella’ 4—6 Arten zu haben. So viele

habe ich eben nicht, aber doch zwei Arten, welche von der

häufigen „zZenella’” abzutrennen sind.

Lucidula sieht der von mir als Zenella bezeichneten Art

äusserst ähnlich, unterscheidet sich durch Folgendes. Der

Thoraxrücken ist weniger einfarbig matt dunkel braungrau,

sondern deutlich schwach glänzend, die Verdunkelung deut-

llcher aus 3 breiten, einander berührenden Striemen gebildet;

. das Schildchen ist ganz gelb, die Beine sind heller, die

Hüften gelb, das übrige gelbbraun bis braun. Die Flügel

sind etwas breiter, weniger graulich.

Hypopyg. Auch dieses sieht demjenigen von Zenella

MG. sehr ähnlich. Das zylindrische Basalglied zeigt, wie bei

letzterer, oben an der Dosalseite einen länglichen Fortsatz,

das Endglied ist von dreieckiger Gestalt, der dunkle Zahn

an der Aussenseite ist kürzer, weniger verdunkelt und endet

in eine sehr kurze Spitze; unter demselben steht ein gelber

Zahn mit einigen winzigen Sinnesbörstchen, ganz unten ein

schwarzes Zähnchen, welches innen eine kurze Borste trägt.

Der Haken ist schmäler und bedeutend kürzer, nicht kolben-

förmig und endet mit einer scharfen Spitze. Der Penis zeigt

ähnliche Gestalt und hat wieder 2 ungleich lange schwarze

Gonapophysen.

5. Gonomyia dentata n. sp. — Fig. 83.

Baarn, Juli.

Auch diese Art ist wieder sehr ähnlich, namentlich Zexella

MG. mit welcher sie die matte Thoraxfarbe gemeinsam hat.

Auch die Flügel sind wie bei dieser Art, sodass sie von

derselben nur sicher durch das Hypopyg zu unterscheiden

sein dürfte.

Hypopyg. Eigentümlich sind wieder das Endglied und

der Haken. Der Haken ist langgestreckt, nach der Spitze

hin kaum erweitert, jedenfalls nicht kolbenförmig und zeigt

jenseits der Mitte des Innenrandes eine zahnförmige Aus-

84 DR. J. CH. DESMEIERE SS STUDIEN TUS ZAWE

buchtung; das Endglied ist aussen nahe der Basis mit einem

spitzen schwarzen Haken versehen, welcher nahe seiner Basis

einen kleinen Höcker mit Börstchen trägt. Am Penis sind

die Gonapophysen äusserst ungleich, die eine lang, schwarz,

fast bis zur Spitze reichend, die andere bildet einen sehr

kurzen, geraden, gelben Fortsatz in der Penismitte.

6. Gonomyia abbreviata Löw. — Fig. 84.

In Suppl. 2, p. 297, von mir als /#rida Low aufgeführt.

Suppl. 3)" p: 100.

Gelb, Thoraxriicken matt graubraun, Schulterbeulen und

Collare weisslich, Fühler und Taster schwarz Hinterleib

braunlich. Charakteristisch ist die Kürze des 1'° Abschnitts

des Radius R,.

Diese Art fand ich auch in Gulpen (August).

Hypopyg. Ster Ring dorsal und ventral kurz, dorsal im

Mittelfelde nicht beborstet, ventral nur wenig langer. Mittlerer

Teil des 9! Tergits wenig vorspringend, abgestutzt, nicht

beborstet, die Seitenteile in der Hinterrandshälfte zerstreut

beborstet. 9's Sternit länger, gerundet. Basalglieder mässig

lang, zylindrisch, das Endglied sehr kurz, elliptisch, gelb,

mit einigen Sinnesbörstchen und einigen stärkeren Borsten

am Aussenrand und Spitze. Der Haken fast bis zur Basis

zweiteilig, der dorsale Teil nach der Spitze hin verbreitert,

geweihförmig verzweigt, mit starker Börste am längsten Ast;

der ventrale Teil langer, lang und schmal mit gekrümmter

Spitze und 2 Zähnen in der Mitte, die Aussenseite sehr kurz

schuppig behaart; alle die Spitzen des Hakens verdunkelt.

Penis gross und dick, so lang wie das Basalglied, an der

Spitze mit 2 nach oben und vorn gekrümmten schwarzen

Zähnen.

7. Goniomyia laeta Low. Suppl. 2, p. 297. — Fig. 85.

Ganz blass bräunlich gelb, matt. Fühler dunkelbraun, nur

das 1 Glied gelb. Taster schwarzbraun, Schulterbeulen

schwefelgelb. Flügel glashell. Discoidalzelle vorhanden ;

vordere Basalzelle etwas kürzer als die hintere. R, vor der

Flügelmitte, mit scharfer Ecke entspringend, ihr Endabschnitt

sehr steil, queraderähnlich.

DR]. Cr Hs DE METERE, STUDIEN U.S. We 85

Hypopyg. 8 Ring oben kurz, unten bedeutend länger

und gerundet, mit zerstreuten Borsten am Hinterrande. 9°

Tergit in der Mitte eingebuchtet, im Medianfeld sehr schwach

chitinisiert, an den Seiten am Hinterrand mit wenigen, relativ

langen Borsten, das Sternit nach der Mitte zu etwas vor-

springend. Analsegment unbeborstet. Basalglied relativ lang,

zylindrisch, Endglied kurz, eiförmig beborstet, der Haken

etwas länger, gleichfalls gelb, stabförmig, mit etwas verdickter

Spitze, namentlich am Aussenrande mit schuppenartigen

Zähnchen. Der Penis ist relativ breit, aber kurz, dreieckig,

mit ungeteilter Spitze, mit 2 langen Gonapophysen von gelber

Farbe, welche etwas gebogen sind und ziemlich spitz enden.

EMPEDA O. 5.

1. Empeda flava SCHUMM. D. N. 431. — N.N. 32. — Fig. 86.

Hypopyg. 8s Segment sehr kurz, oben etwas länger

als unten; 9s Tergit in der Mitte vorgezogen, nach den

Seiten hin sehr verkürzt, 9 Sternit fehlend. Basalglied

zylindrisch, Endglied schmal stabförmig, gerade, ganz gelb,

mit zerstreuten Sinnespapillen, je mit sehr kurzem Stachel-

chen; der Haken nach der Spitze zu dreieckig verbreitert,

mit schwarzem distalen Saum, welcher einen grossen, gebo-

genen Zahn, einen kürzeren Zahn und einige sehr kurze

Zähnchen trägt. Der Penis lang, nach oben gekrümmt, nicht

zweiteilig, in der Mitte jederseits ein kurzer, bräunlicher,

nach unten gerichteter Zahn, weiter nach unten 2 kürzere

Zähne, welche die Gonapophysen vertreten dürfen.

2. Empeda nubila SCHUMM. D. N. 432. — N. N. 32. —

Suppl. 2, p. 297. — Sittard, Maastricht (SCHMITZ).

« Haarlem, 8; Amersfoort, 9; Linschoten, 5. — Fig. 87.

Hypopyg. 8 Ring sehr kurz, auch der 9'* kurz, gerade

abgeschnitten, stärker beborstet als der 8'*, welcher nur wenige

Borsten zeigt. Basalglied mässig lang, die Obenecke in einen

kurzen Fortsatz verlängert, das 2'* Glied kurz, schmal, gebogen,

von gelber Farbe, mit sehr kleinen Sinnespapillen, je mit

äusserst kurzen Borstchen; der Haken bedeutend grösser,

gleichfalls gelb, unten mit grossem zweizähnigen Fortsatz.

86 DR. :J. CE DE MELIERE MSTUDIE NUS ANNE

Penis ziemlich gross und dick, nach oben hin allmählich

verschmalert, mit ziemlich scharfer Spitze, wenig gefarbt,

nackt.

LIPSOTHRIX Low.

1. Lipsothrix remota WLK. — Suppl. 3, p. 169. — Fig. 88.

Von dieser Art erbeutete ich in Juni 1919 ein d an einer

feuchten Stelle im Walde zu Bunde (Holl. Süd-Limburg). Es

ist eine ganz blassgelbe Art von 8—9 mm Länge, deren

Geader sich von Zrzoptera dadurch unterscheidet, dass nicht

der untere Zweig, M,, der Media gegabelt ist, sodern M, ;

die Discoidalzelle ist vorhanden. Subcostalquerader nahe dem

Ende der Subcosta; Marginalquerader am oberen Zinken

der Radialgabel. Axillarader kurz. Näheres in KUNTZE’s

Bestimmungstabellen, p. 372, wo auch eine Flügelabbildung.

Das Hypopyg habe ich an einem deutschen Exemplare

untersucht. Das 8' Segment ist relativ gut entwickelt, oben

kürzer als unten, beiderseits gerade abgeschnitten, 9's Segment

oben fast gerade, unten in der Mitte etwas eingeschnitten.

3asalglied zylindrisch; Endglied gelb, einen schmalen Lappen

bildend, beborstet, der Haken schwarz, nackt, in eine kurze

Spitze endend, vor welchem an der Innenseite ein kleiner

Zahn. Gonapophysen relativ lang, gelb, stark gekrümmt,

vor der Spitze innen mit ein paar sehr kurzen und flachen

Zähnchen. Der Penis ist äusserst kurz, stabförmig, kaum den

ventralen Hinterrand des 9" Segmentes überschreitend, gelb.

(Schluss folgt).

Indo-Australische Attacus-vormen

door

J. H. JURRIAANSE en J. LINDEMANS,

Rotterdam.

(Pl. 11—13).

Het is ons gebleken, dat niettegenstaande de Attacus-

vlinders tot de grootste Heterocera behooren, toch de ver-

schillende soorten en vormen zoo weinig bekend zijn en is

dit wel in hoofdzaak te wijten aan de versnippering in de

literatuur. Wij meenen daarom een nuttig werk te verrichten

door het een en ander hieromtrent mede te deelen.

Natuurlijk was het niet wel mogelijk alle literatuur te

onderzoeken en te noemen, omdat dikwerf misschien zeer

interessante mededeelingen werden gedaan in meer of minder

locale tijdschriften enz., die moeilijk bereikbaar zijn.

Op volledigheid mogen wij dus in geenen deele bogen.

In ons opstel geven wij een lijst der bekende Indo-Austra-

lische soorten en ondersoorten, zooveel mogelijk gerangschikt

naar hun geologische verbreiding.

Wij voegen verder enkele opmerkingen en citaten toe, die

voor een kort algemeen overzicht van het genus Afacus

van nut kunnen zijn.

Bij vergelijking der imagines valt het op, dat in de Indo-

Australische gebieden talrijke vormen voorkomen, die onder-

ling zoo zeer van elkander verschillen, dat men deze in

talrijke soorten en ondersoorten heeft kunnen splitsen, terwijl

zelfs enkele soorten tot geheel aparte genera zijn terug-

gebracht.

Zoo worden Attacus edwardsii WHITE, afkomstig uit Dar-

jeeling enz. (Eng. Indië), Att. staudingeri ROTHSCH. van Java

en Sumatra, benevens een waarschijnlijk nog onbeschreven

soort afkomstig uit Thibet, in de collectie van CH. OBERTHUR,

88 J. H. JURRIAANSE EN J. LINDEMANS,

gerangschikt onder het genus Archeo-attacus. Zie o. a. WATSON

in Packard Mem. Nat. Acad. of Sciences XII, p. 265, benevens

de talrijke prachtige platen in hetzelfde werk.

De tegenwoordige Coscinocera hercules MISK., benevens

enkele subspecies, afkomstig uit Noord-Australie, Nieuw

Guinea, Biak etc., werden vroeger eveneens onder het genus

Attacus gerangschikt.

Ook de vertegenwoordigers van het geslacht Phzlosamia

GROTE, Samia HBN. enz. waaronder de bekende cynthia

Drury, /unula WALKER, walkeri FELDER, zusularis VOLL.,

preyeri BUTLER, en verdere subspecies werden vroeger onder

Attacus gerangschikt.

Het onderzoek heeft bewezen dat deze scheiding zeer terecht

werd gemaakt en wenschen wij ons daarom nu speciaal bezig

te houden met de vormen van het genus Azfacus, zooals

dit tegenwoordig wordt opgevat.

1. Attacus atlas atlas L. :

(Bombyx atlas) Syst. Nat. I, p. 495, No. ı (1758).

Habitat: Sikkim (?)

Attacus atlas silhetica HELF.

Journ.) As. ‘Soc. Beng. VI, D A0 NONE 7)

WATSON, Mem. Nat. Aec./of Sciences (1914), pli XG, tears

Habitat: Assam, Khasia Hills.

Attacus atlas talus HBN.

HüBNER, Verz. bek. Schmett., p. 156, No. 1615 (1822 ?).

(Bombyx atlas). CRAMER. Pap. Exot. I, t. 9. a. (1775).

Habitat: Canton, China.

4. Attacus atlas taprobanis MOORE.

MOORE, ep. (Ceylon, IL px 124, €. 727..(7833))

Habitat: Ceylon. — In afwijking met den vorm van Java

heeft de larve op de naschuivers een ovalen rooden ring,

die bij de Java-exemplaren tot een bruine vlek is vervormd.

Ook HAMPSON in zijn „Moths of India”, Vol. 1, p. 16,

spreekt over dezen rooden ring.

N

Ww

5. Attacus atlas gladiator FRUHST.

FRUHST., Entom. Meddelelser, 1904, p. 285.

Habitat: Siam, Malakka (Singapore)

I d, 2 22. — Riouw Linga Arch, Mus. Nat. Hist. Leiden.

INDO-AUSTRALISCHE ATTACUS-VORMEN. 89

6. Attacus atlas mcmullent WATSON.

WATSON, Mem. Nat. Ac. of Sciences (1914), pl. XCI, fig. a.

Habitat: Port Blair -- Andamanen Eil.

7. Attacus atlas sumatranus FRUHST.

BRUBST., lc: ps. 286.

Habitat: W. Sumatra.

8 Attacus atlas simalurana WATSON.

indschr- v. Entom.,‘ V/o1.758,.p: 278, pl. 10.

Habitat: Simaloer.

been ype im Museum: NatssElist. Leiden.

9. Attacus atlas mannus FRUHST.

RRUHSD: alte; pr 1286:

Habitat: N. Borneo (Kini-Baloe Geb.), Palawan (zie Semper).

10. Attacus atlas roseus FRUHST.

BREUESTA Iep. 257.

Habitat: West Java (Gedeh).

11. Attacus atlas triumphator FRUHST.

FRUHST., Ins. Börse, 1903.

Habitat: Oost Java (Malang-Lawong).

Ten einde iets meer te weten te komen omtrent de levens-

wijze enz. van de Javaansche Attacus-vormen, meenden wij

niet beter te kunnen doen, dan ons te wenden tot Prof. Dr.

W. ROEPKE te Wageningen.

Met buitengewone welwillendheid voldeed de Heer ROEPKE

aan ons verzoek en geven wij nu onderstaand een uittreksel

van zijn schrijven.

„Gaarne voldoe ik aan Uw verzoek om U het een en ander

over Affacus atlas van Java mede te deelen. Het insect komt

er algemeen veelvuldig voor en wel vanaf de zeekust tot

ongeveer 1500 M. hoogte en soms ook wel nog iets hooger.

Echter is het insect in de hoog gelegen streken niet meer

zoo algemeen als in de laagte. Buitengewoon veelvuldig

treedt Affacus atlas soms in Kina-tuinen op, op een hoogte

van ongeveer 800—1200 M., daarbij ernstige schade aan de

plantsoenen toebrengende, omdat de rupsen zeer vraatzuchtig

zijn. De vlinder komt na het invallen der duisternis gaarne

op het lamplicht af, trekt dan zelfs de aandacht van leken,

90 J. H. JURRIAANSE EN J. LINDEMANS,

die het dier vangen en dan meenen eene groote zeldzaam-

heid te bezitten, terwijl het in werkelijkheid een zeer gewoon

insect geldt.

„De vlinder heet bij de Inlanders algemeen ,,koepoe-gadja”,

d.i. „olifantsvlinder”, de rups „oelar koepoe-gadja”, bij de

Soendaneezen „hileud (rups) badori”. De Inlanders op Java

zijn nòch voor de vlinders nòch voor de rups bevreesd en

zien er geen bezwaar in ze te dooden. Een of ander bijgeloof

is er niet aan verbonden, althans ík heb er nooit van gehoord.

„De rups is van een licht blauwgroene kleur. Op de

naschuivers aan weerszijden een donker purperroode, ovale

vlek, die echter m.i. niet bijzonder in het oog valt. Veel

opvallender is, dat de dikke vette rups een en al ,,gebedakt”

is, d.w.z. in een wit poeder is gehuld, dat aan de buikzijde

het minst is ontwikkeld, aan de rugzijde echter een tamelijk

dikke laag vormt en aan de uitsteksels soms in vlokjes hangt,

vooral wanneer deze poederlaag zich ongestoord heeft kunnen

ontwikkelen. Met regenbuien en ook door andere mechanische

invloeden wordt deze laag heel gauw beschadigd, evenwel

groeit zij weer aan. Het geldt denkelijk een wasuitscheiding,

die door bepaalde huidklieren wordt voortgebracht. Het is

wel mogelijk, dat door een dergelijke wasuitscheiding de rups

min of meer tegen natuurlijke vijanden is beschermd. Op

den rug heeft de rups vier rijen van vleezige uitsteeksels,

die iets naar achteren zijn gericht. De rups is zeer polyphaag,

zij leeft op een groote verscheidenheid van planten, liefst

evenwel struikachtige. Onkruiden en grassen worden ver-

smaad, alleen Stachytarpheta, een bekend onkruid, wordt

graag gegeten. Van heesters worden geprefereerd Malvaceeën

(Hibiscus e. d., kembang spatoe, Eriodendron), Anonaceeén,

Persea, Mangifera, Peper en vele anderen. Kina noemde ik

reeds. Sommige gewassen schijnen constant versmaad te

worden, dit is mij ten opzichte van thee en koffie (en cacao,

meen ík) opgevallen. De poppen rusten in bruine, zeer stevige

cocons, die tusschen gebladerte zijn verscholen, maar stevig

zijn verankerd met behulp van weefsel, dat langs de blad-

stelen naar het takje toe is gesponnen. De rupsen zijn zeer

traag en verwijderen zich niet graag van de plaats waar ze

zitten. Ook ter verpopping loopen ze zoo min mogelijk en

INDO-AUSTRALISCHE ATTACUS-VORMEN. OI

verspinnen zich liefst op de tak, die hen als verblijfplaats

heeft gediend. Noodzaakt men ze in gevangenschap vaak

van plaats te verwisselen, dan kweekt men kleine exemplaren,

als dat b.v. met Papilio-rupsen het geval is. In de vrije natuur

worden de cocons sterk aangestoken door een groote, gele

sluipwesp uit het geslacht Xanthopimpla. Is de weersgesteld-

heid vochtig, dan komen de poppen geregeld na enkele

weken uit, bij droge weersgesteldheid liggen zij soms wel

een half jaar. De vlinder komt laat in de avonduren uit,

blift op het cocon zitten en vliegt en paart den eersten

nacht nog niet, maar pas in den daarop volgenden. Naar

Saturnidenaard lokt een wijfje zeer talrijke mannetjes, zoodat

men wel eens meerdere mannetjes in de nabijheid van een

paartje” ziet zitten. Van 157 dd, door mij in-het begin

van 1909 opgekweekt uit poppen, verzameld op de onder-

neming Maswati (Preanger), schommelde de lengte der voor-

vleugels tusschen 87 en 114 mM., van 132 9? idem tusschen

92 en 125 mM. Voor een 264 tal dezer exemplaren was de

lengte van den voorvleugel als volgt:

Voorvleugel- Aantal exemplaren | Voorvleugel- | Aantal exemplaren

lengte mM. 3 Q | lengte mM. E, ©

87 2 — 107 7 5

88 = = 108 8 5

89 — — 109 È 6 Io

90 = = 110 6 10

9I 4 = III 2 8

2 5 I 112 4 7

93 6 I 113 2 9

94 = I 114 I 5

95 6 2 DES = 7

96 5 3 116 23 9

97 6 — 117 LE! 3

98 2 2 118 Er 3

99 5 4 119 — 2

100 7 2 120 u I

IOI 10 2 121 = 3

102 8 3 122 = ess

103 14 a 123 De I

104 9 3 124 2 ar

105 II 5 125 — I

106 3 6

92 J. H. JURRIAANSE EN J. LINDEMANS,

Tot zoover de mededeelingen van den Heer ROEPKE.

Wij wenschen den Heer ROEPKE hierbij te danken voor

zijn belangrijke mededeelingen.

HORSFIELD en MOORE, Cat. of Lep. Ins. at East India

House, Vol? IL 1859, spl 22 719772, geeff Teens Zee SGEE

afbeelding van de larve van den Java-vorm. Ook hier is

duidelijk de bruine vlek op de naschuivers te zien. Dit klopt

dus volkomen met de beschrijving van Prof. ROEPKE.

Van den Heer VAN EECKE ontvingen wij ter bezichtiging

een fraaie aquarel, voorstellende een rups van den A//as-

vlinder van Java, afkomstig uit de nalatenschap van de Heeren

PIEPERS en SNELLEN, welke geheel overeenkomt met de

hierbovenstaande beschrijvingen.

Hieruit blijkt dus dat er niet alleen een verschil tusschen

de imagines, van de verschillende localiteiten bestaat, maar

ook dat constante afwijkingen bij de larven kunnen worden

geconstateerd.

12. Attacus erebus FRUHST.

FRUHST., Entom. Meddelels, 1904, p, 289.

Habitat: N. Celebes.

Ook WATSON e. a. beschouwen erebus als een goede soort.

13. Attacus lorquinii FELDER.

FELDR., Wien. Ent. Mon. V, ‘py 306 (1801).

MAASSEN & WEYM. Beitr. Schmett. III, fig. 46 en 47.

GEORGE SEMPER, die Schmett. d. Philipp. Inseln. Vol. II,

pag. 383, pl. c, fig. I—5.

Habitat: Philippijnen (Luzon, Mindoro, Cebu). WATSON

zegt hiervan de larve te hebben, die sterk verschilt met

de larve van alas. Beschouwt men de afbeelding in

SEMPER, dan is het verschil met de afbeelding van

HORSFIELD en MOORE duidelijk te zien; de kleur is

donkerder en zijn de vleezige uitsteeksels op rug en

zijden veel dunner, korter en spitser.

SEMPER noemt als voedselplanten: Ilang-ilang (Cananga),

Guyabas (Psidium).

14. Attacus lorguinii caesar MAASS. en WEYM.

Attacus imperator Kirby, &. Syn. Cat. Lep. Het. I, p. 746

(1892). MAAss. en WEYM,;, l'e. ll, fe 22 en 23:

Habitat: Philippijnen, Mindanao, Bohol.

INDO-AUSTRALISCHE ATTACUS-VORMEN. 93

15. Attacus lorquinii rotundus JURR. en LIND, Zie pl. 11.

Tijdschr. van Ent. Verslag Verg. Ned. Entom. Vereen.

EouHebr..1920, pu X.

1 d van Eil. Batjan, in coll. JURRIAANSE. Deze vorm ken-

merkt zich door een bijzonder korten voorvleugel-apex en

zeer korte ronde achtervleugels, waardoor het geheele model

van den vlinder zeer gedrongen wordt.

In onderdeelen wijkt de teekening af van de typische

lorquinii van de Philippvnen, zooals afgebeeld in MAASSEN,

Beitr. zur Schmetterlingkunde 1869, pl. 46, als volgt:

De basale lijn op de voorvleugels is op ader 2 sterk

buitenwaarts gebroken. Het discale veld is veel breeder. De

sub-marginale lijn is zwart en gegolfd en wordt gevolgd door

een marginalen onduidelijk gegolfden lichtbruinen band.

De achtervleugels vertoonen een zeer breed discaal veld,

dat aan het basale deel wordt begrensd door een band,

die evenwel niet geheel doorloopt tot aan den achterrand.

Onderzijde als bovenzijde, doch lichter gekleurd.

Lengte voorvleugel 105 mM.

I £ in de coll. JOICEY (The Hill Museum) van Batjan, waarvan

hij zoo welwillend was ons de volgende beschrijving te geven:

„Ihere is very little white scaling on the costa near

apex of fore-wing, which is very pronounced in cramert.

(Hij vergelijkt hier met crameri, omdat hem het ¢ niet

bekend is). The discal band is less crenulate and is

bent strongly inwards, between veins 2 and 4. The white

basal band is thickened and is straight (not curved as

in cramerz), from the origin of vein 2 to the inner

margin. On the hind wing the basal line is extended

below cell to inner margin. The discal line is thin and

less crenulate (scalloped) than in cramerz. There is no

white distal scaling, bordering the discal line, but beneath

there is a broad white band”.

16. Attacus cramert FELD.

FELD. Sitz. Acad. Wiss. Wien. XLIII, p. 31, No. 67 (1861).

ath atlas, STOLEs sham. Exot. TV. t, 381, c., 382 A (1782).

Aderstelsel, WATSON. Mem. Nat. Ac. of Sciences, Vol.

Ep ED 204 PI XLVI f.%2.

Habitat : Amboina.

94 J. H. JURRIAANSE EN J. LINDEMANS,

17. Attacus crameri aurantiacus ROTHSCH.

ROTHSCH. Nov. Zool. II. 1895, p. 36.

Habitat : Kei Eilanden.

18. Aftacus crameri inopinalus JURR. en LIND. (zie plaat 12).

Tijdschr: v., Ent. Versl. Vere: 15 Febr. 1920594 be

Twee dd van Maumeri, Eil. Flores, Aug. 1910 en Jan.

1911 e.p., benevens 2 cocons, in coll. JURRIAANSE.

Deze ondersoort gelijkt wat betreft algemeene teekening,

vorm der vensters en kleur, het meest op cramerz FELDER van

Ambon, doch is veel kleiner, de voorvleugels zijn smaller,

de voorrand is minder sterk gebogen, de achterrand loopt

meer binnenwaarts en is niet gegolfd, de vensters zijn nog

kleiner en weinig doorzichtig. De basale lijn der voorvleugels is

vanaf den voorrand tot aan de middenader sterk binnenwaarts

gebogen, springt daar puntvormig naar buiten en verloopt

dan buitenwaarts gebogen naar den binnenrand. De discale

lijn is tot ader 2 scherp geteekend en verloopt verder zeer

onduidelijk buitenwaarts gebogen naar den binnenrand. De

sub-marginale lijn is zeer dun, zwart en gegolfd. De achter-

vleugels hebben een ongegolfden achterrand. De basale lijn

is onduidelijk. De discale lijn is niet zoo scherp gehakkeld

en loopt op ader 2 zeer sterk buitenwaarts. De onderzijde

der beide vleugels is minder geteekend dan bij cramerz.

Lengte voorvleugel 100 mM.

19. Attacus dohertyi ROTHSCH.

ROTHSCH MC pig 0 ple Os iss ag:

2 dd van Deli (Port Timor).

I d van Oinanisa (Ned. Timor) Tring Museum.

20. Attacus dohertyi intermedius JURR. en LIND. (zie plaat 13).

Tijdsehr:*v, Ent. Versl. Vere. °15-2-"20)) ip ue

2 dd en 2 PP Tring Museum.

I d van Eil. Roma en 1 g, Eil. Dammer. Tring Museum.

I d, 2 9£ van Tenimber. Coll. Joicey (The Hill Museum).

3 dd en 3 QQ van Eil. Tenimber, in Coll. JURRIAANSE.

De & wijkt in hoofdzaak af van ROTHSCHILD’s afbeelding in

de Nov. Zool. deel II, 1895, pl. X, fig. 1, door de volgende

kenmerken. Voorvleugels: het voorste deel van de basale

i INDO-AUSTRALISCHE ATTACUS-VORMEN. 95

lijn die bij dohertyz recht is, is hier sterk binnenwaarts

gebogen, het venster is kleiner en halvemaanvormig.

De discale band is minder sterk gegolfd, buitenwaarts

donkerrood gezoomd en daarna sterker wit bestoven.

Sub-marginale lijn donker bruinrood. Een marginale donker-

bruine band loopt langs het grootste deel van den achterrand.

De staarthoek der achtervleugels is spitser. Het discale veld

scherper rood omlijnd met dezelfde witte bestuiving aan de

buitenzijde. De sub-marginale lijn donker bruinrood, gevolgd

door een marginale donkerbruinen band.

Onderzijde der beide vleugels als bovenzijde, doch lichter.

Lengte voorvleugel 98—108 mM.

De 2 komt, wat teekening betreft, geheel overeen met

den g, de kleur is iets lichter, de basale band op vóór- en

achtervleugels veel breeder en helder wit, terwijl bij alle

3 exempl. op de voorvleugel nog een klein venster aanwezig is.

Bij het grootste exempl. bevinden zich op de achtervleugels

boven het gewone venster nog twee smalie langwerpige

vensters. Onderzijde als bovenzijde, doch lichter.

Lengte voorvleugel 120—130 mM.

21. Attacus dohertyi ward: ROTHSCH.

ROTHSCH. Nov. Zool. 1910.

Hab. N.W. Australie. Port Darwin.

Inet Coll „WATSON.

Rotterdam, 12 April 1920.

Lijst der in Nederlandsch Indie

gevonden Anophelinen

door

N. H. SWELLENGREBEL en

J. M. H. SWELLENGREBEL—DE GRAAF.

De ondervolgende lijst deelen wij mede, omdat in de laatste

jaren in Nederlandsch Indie, in verband met de nieuwe-banen

waarin het malaria-onderzoek is geleid (SCHUFFNER en SWEL-

LENGREBEL 1914), over dit onderdeel der entomologie veel

wordt gewerkt en gepubliceerd in tijdschriften, die de vak-

entomoloog meestal niet dagelijks ter hand neemt.

Bi de hier volgende opsomming is als basis aangenomen

de opgaven bij SWELLENGREBEL 1916. Sedert noodig gebleken

aanvullingen of wijzigingen volgen hieronder.

De opgave der vindplaatsen moet men beschouwen als

aanvulling van de reeds door DE MEIJERE (1906—1918) en

SWELLENGREBEL (1916) vermelde (ter voorkoming van her-

halingen in een tabel vereenigd).

MYZORHYNCHUS BLANCHARD.

Myzorhynchus sinensis WIED.

Hiervan worden 3 vormen onderscheiden :

a. De typische vorm met 4 witte ringen op de 9 palpen,

een lichte costaplek bij de inmonding der subcosta, over-

grijpende op de 1° longitud. en smalle ringen op de achter-

pooten.

6. var. vanus THEOB. Costaplek klein, niet op 1° longitud.

overgrijpend, breede witte ringen op de achterpooten.

c. var. separatus LeIC. !). Doordat het apicale palpenlid

1) Bij SWELLENGREBEL 1916 als synonym van M. sinensis WIED,

genoemd.

LIJST DER IN NEDERL. INDIE GEVONDEN ANOPHELINEN. 97

bij 2 geheel wit is, heeft de palp slechts 3 witte ringen. Op

den vleugel zijn de lichte plekken op de costa breeder dan

in den type, maar de gele vleugeltop is veel smaller (alleen

tegenover den ondertak 2° long. in plaats van vanaf den

boventak 2° long. tot voorbij de 3° long.). Werd alleen op

Sumatra: Singkel (SCHÜFFNER) en Bagan Si api api (SNIJDERS)

gevonden.

Myzorhynchus barbirostris V. D. WULP.

Hiervan komt nog een afwijking voor: M. barbirostris

var. larv. pallidus SW., alleen als larve te herkennen aan

de weinig vertakte zijelypeus haren. We hebben aan deze

afwijking den rang van variëteit toegekend: a. omdat een

dergelijke (alleen op larvenkenmerk berustende) varieteit van

M. sinensis, nml. M. peditaenzatus LEIC. als soort wordt

erkend en 6. omdat deze variëteit, hoewel op Java en Sumatra

niet ontbrekend, toch meer in de Molukken voorkomt.

Myzorhynchus albotaeniatus THEOB.

Myzorhynchus umbrosus THEOB.

Ook hiervan 2 larventypen; één met behaarde, één met

onbehaarde midd. clypeusharen; de eerste voornamelijk in

zout-, de laatste voornamelijk in zoet-water.

Wanneer de imago, zooals vaak voorkomt, een kleine

lichte plek midden op de costa heeft, is ze moeilijk van

M. barbirostris te onderscheiden. Bij levende exemplaren is

dat echter steeds gemakkelijk : a) door de wijze van zitten :

met de achterpooten bij 't femoro-tibiaalgewricht in een hoek

van 90° naar buiten gebogen (47. barbirostris houdt de pooten

naar achter gestrekt; 4) door den blauwigen metaalglans der

vleugels. De larven der beide soorten zijn steeds gemakkelijk

uit elkaar te houden (ontbreken der waaiers bij 7. umbrosus).

Myzorhynchus mauritianus GRANPRE.

Soms vindt men op den achterpoot aan ’t witte 54 tarsale

op den top en aan ’t witte 4% tarsale in ’t midden een bruin,

soms een zwart vlekje, resp. ring; een zekere toenadering dus

tot M. sinensis var. vanus, waarvan deze soort mogelijk een

„extreme variant is. De lichte plek in ’t midden der costa

kan geheel ontbreken.

98 SWELLENGREBEL EN SWELLENGREBEL-DE GRAAF,

Myzorhynchus gigas GILES.

Eenmaal (2) op de Karoohoogvlakte bij Deli gevonden

(SCHÜFFNER).

STETHOMYIA THEOBALD.

Stethomyi aitkenii JAMES.

Twee, alleen op den bouw der larven berustende variéteiten,

worden naast de typische vorm onderscheiden :

a. var. larv. insulae florum nov. var. midden- en zij-

clypeusharen onvertakt en naakt, schouderharen als in den

typischen vorm, waaierbladen nagenoeg ongetand.

b. var. larv. papuae nov. var. Als vorige wat de clypeus-

haren betreft, maar de waaierbladen zijn geheel gaafrandig

en de binnenschouderharen zijn zeer klein en slechts even

aan den top vertakt.

In de Molukken en N. Guinea komen alleen deze larvale

afwijkingen voor, de typische vorm ontbreekt er.

MYZOMYIA BLANCHARD.

Myzomyia ludlowi THEOB.

Als additioneel kenmerk van verschil met MZ. ross: noemt

MANGKOEWINOTO (1918) de vlekken op de boventak van de

5° long. van den vleugel (reeds vroeger door ons afgebeeld,

1916). De larve is van die van M. rossii niet te onderscheiden.

Een in zout water broedende muskiet die echter in Tapanoelie

en de Pad. bovenlanden ook in 't binnenland (zoetwatervisch-

vijvers in de lengtedalen van ’t Barisan gebergte) veel voorkomt.

Myzomyia rossii GILES (SWELLENGREBEL 1916: M. indefinata ;

SCHÜFFNER en VAN DER HEYDEN 1917: M. rosszz).

Syn. M. indefinita LUDL.

Myzomyia vaga DöN. (SWELLENGREBEL 1916: M. rossi;

SCHÜFFNER en VAN DER HEYDEN 1917: M. indefinita).

Syn. M. indefinita EDW. (1916) nec LUDL.

De onderscheiding tusschen beide soorten en tusschen elk

van hen en My. ludlowi laat zich als volgt voorstellen :

I. Distaal op 9 proboscis, achter oliva een lichte plek, soms

alleen) ventraal … nicole wa eee

Proboscis’ in 2 op oliva na geheel donker sn Nee

LIJST DER IN NEDERL. INDIE GEVONDEN ANOPHELINEN, 99

2. Pooten gevlekt, op boventak 5° long. 2 lange vlekken

; . My. ludlowı.

Pooten ongevlekt, op boventak 5° long. 2 korte vlekken

TE TN PISA

DöNITZ beschrijft bij A. vagus DON. de 9 palpen „schwarz,

die beiden Endglieder weiss, das vorletzte mit breitem schwar-

zem Ring um die Wurzel”. Deze „breite Ring” zou kunnen

doen denken aan M. rossii, maar hij zegt dat een afwijkend

type in Celebes voorkomt „bei denen das vorletzte Palpenglied

des Weibchens nur am aeussersten Ende weiss ist”. Dit laatste

beschrijft geheel de toestand zooals die is bij M. rossi en

die dus niet bestaat bij de vormen uit Fort de Kock, waaraan

hij de soort beschreef, de typen dus !). Verder zegt hij van

de @ proboscis: „Rüssel schwarz, mit hellem Ende und

weisslichen Endlappen”; een wit-achtig uiteinde der proboscis

(behalve de oliva) is ’t meest constante kenmerk van M. vaga

(definita). Eindelijk komen de 2 exemplaren, waarnaar de

soort werd beschreven uit Fort de Kock, waar M. rosszz

niet voorkomt. We kunnen er dus niets aan twijfelen dat

de type van DONITZ „A. vagus” niet M. rosstî was, maar

de soort die nu algemeen ,,//. indefinita” genoemd wordt

en dus „M. vaga” moet heeten. „M. indefinita” moet overigens

beschouwd worden een synonym te zijn, niet van M. vaga,

maar van M. rosszz, want LUDLOW (1902), haar beschrijving

ervan resumeerend zegt: „The general colour is however

darker” (dan in de soort die zij „M. rosszz’’ noemt) „in this

resembling M. ludlowi.... palpal markings like /ud/ow?”.

Blijkbaar heeft ze hier M. vaga voor M. rossil aangezien en

toen ze de echte M. rossii in handen kreeg, deze voor een

nieuwe soort gehouden.

De larvenkenmerken van M. vaga zijn constant, maar

de larven van M. rossi, die meestal met die van M.

ludlowt overeenkomen, kunnen er soms als die van J,

vaga uitzien.

1) De wijfjes nml. De mannetjes beschreef hij naar exemplaren uit

Banjoe Biroe. Dat had nog 2. rossi kunnen zijn, maar dat is niet meer

uit te maken, want MZ. rossi gf en M. vaga g' zijn met zekerheid niet

te onderscheiden, wanneer men de larven niet kent waaruit ze ontstonden,

100 SWELLENGREBEL EN SWELLENGREBEL-DE GRAAF,

Myzomyia minima THEOB.

Als verschil met aconita wordt opgegeven i

1916): a) geen lichte franjeplek op vleugel bij inmonding

6° long. ; 4) lange zwarte vlek op basis 3° long. ; c) proboscis

geheel donker (op oliva na) of kleine lichte plek ventraal

apicaal; hieraan voegen we toe d) breede zwarte ring om

de £ palpentop.

Waar tusschen die kenmerken geen correlatie bestaat,

verwarren ze meer door hun veelheid, dan dat ze-helpen:

ze scheppen tusschen acouzta en menzma allerlei tusschenvormen

(var. cohaesa DON. is er eén van). De larven helpen ons ook

niet want die gelijken geheel die van vorm Ö) van aconzta

(zie onder), behalve dat de filamenten der waaierbladen wat

langer zijn. Wij stellen voor alleen zulke muggen M. minima

te noemen, die een zwarte vlek op de casis der 3° long.

hebben gelijk in lengte aan !/,—1 X die der 1° submarginale

cel. Met dit kenmerk correleeren de andere genoemden goed.

Al de rest is dan aconzta en aconıta var. cohaesa (d.w.z. zonder

vlek op de basis der 3° long. resp. met een klein vlekje).

Var. aconita DON.

Hiervan komen 2 larventypen voor: a) met behaarde midd.

en zij-clyp. haren en korte vertakte acht. clyp. haren ; à)

met naakte midd. en zij-clyp. haren en lange onvertakte

acht. clyp. haren. Uit beide soorten larven komen zoowel

typische acenita-imagines, als die behoorende tot de var.

cohaesa DON.; we kunnen dus niet met MANGKOE WINOTO

meegaan, wanneer die zegt, dat het type 4) de larve is van

deze variëteit.

Myzomyia flava SWELLENGREBEL !). Geneesk. Tijdschrift

Ned: ind ox:

Geheel ongevlekte muskiet met gele vleugels, pooten en

palpen.

NEOMYZOMYIA THEOB.

Neomyzomyia punctulata DON. Var. Zesselata THEOB.

Bij Donirz’ N. punctulata is er even onder de top van

1) Voor aanhangers van de leer, alle Anophelinen in één geslacht te

vereenigen, kan de soortsnaam „flava” niet bestaan, omdat die reeds

gebruikt is. Voor hen wordt hier de soortsnaam „javanensis” voorgesteld.

LIJST DER IN NEDERL. INDIE GEVONDEN ANOPHELINEN, IOI

°t tweede lid der 2 palp, die overigens voor de apicale helft

licht is, een donkere smalle ring, die bij N. zesselata THEOB.

ontbreekt. De overige verschil-kenmerken zijn waardeloos.

Dit verschil, hoewel constant, is zóó gering, dat wij meenen

dat Zesselata slechts als een variëteit van punctulata mag

worden beschouwd.

Neomyzomyia leucosphyra Dön.

CELLIA THEOB.

Cellia kochi Dön.

NYSSORHYNCHUS BLANCHARD.

Nyssorhynchus fuliginosus GILES.

Een afwijkende vorm dezer soort: var. nzvipes THEOB.

onderscheidt zich als volgt: a) het witte apicale deel tars.

II van den achterpoot, neemt !/,—'/, van dat lid in, 2) de

vleugel is lichter; vooral op de 3° en de ondertak der

5° long. zijn de zwarte vlekken veel kleiner en de 3° lichte

costaplek (van de top af gerekend) grijpt op de 1° long.

over. Hierbij valt op te merken dat, voor zoover deze

verschilpunten op de vleugelteekening betrekking hebben,

ze alleen ter onderscheiding van de wijfjes kunnen dienen,

daar het mannetje van den typischen vorm echte xzvipes-

vleugels heeft. Het poot-kenmerk geldt voor beide geslachten.

Nyssorhynchus maculatus THEOB.

Nyssorhynchus schüffaeri STANTON.

Christophers (1916) meent dat deze soort groote overeen-

stemming vertoont met N. fuliginosus var. adiet, JAMES, maar

er zich van onderscheidt door ’t bijzonder korte eindlid der

Q palpen. Wij vonden dat dit lid een lengte heeft van rr °/,

van die van den geheelen palp (Palpenindex 0.61), wat

volstrekt niet bijzonder kort is.

Maar er zijn andere verschillen : var. adzez heeft 4 lichte

banden op de ® palpen (sckäffneri: 3); de 3° long is in

adiei bijna geheel donker (in schiiffenerz licht), de vleugel-

teekening in adiei is overigens als in N. fuliginosus (in

schüffneri zijn de lichte partijen veel meer ontwikkeld, meer

zelfs dan in N. fuliginosus var. nivipes

102 SWELLENGREBEL EN SWELLENGREBEL-DE GRAAF,

Nyssorrhynchus jamesi THEOB.

Nyssorrhynchus karwari JAMES. (SWELLENGREBEL 1916: N.

nigrans).

Nyssorrhynchus annulipes WALKER var. molucensts nov. var.

Deze varieteit onderscheidt zich van den typischen vorm

door het 2° lid der 2 palpe dat voor de apicale helft niet

geheel wit is, maar een breeden subapicalen zwarten ring

in dit wit draagt en zelfs, op een zeer smal apicaal geel

ringetje na, geheel zwart kan worden. Van Ne. punctulata

Dön. onderscheidt ze zich door de (op de oliva na) geheel

donkere proboscis bij ’t wijfje. Dezelfde regel volgend als

bij Ne. punctulata var. tesselata, hebben we er een varieteit

van N. annulipes van gemaakt.

GEOGRAFISCHE VERSPREIDING EN SEIZOENS-

WISSELING—PATHOGENITEIT.

Bijgaande tabel geeft de additioneele vindplaatsen sedert

1914, voor zoover die ons bekend werden. Wij voegen er

nog aan toe dat we weten dat in Sabang My. minima; in

Padang (Emmahaven) My. ludlowi, My. vaga, N.

maculatus, C. Kochi; in de Bengkoelensche bove n-

landen S. aztkentzz; op Bangka M. umbrosus, N. macu-

latus, N. karwari; te Sitobondo (Java) M. aconita ge-

vonden wordt. Daar we van deze plaatsen geen volledige

lijsten van de er verzamelde Anophelinen bezitten, hebben

we die gegevens niet in de lijst opgenomen.

Evenmin zijn daarbij opgenomen de gewone aandui-

dingen omtrent den datum der vanesten.

daar deze voor elke soort zoozeer uiteenloopen, dat men

allicht een onjuiste indruk zou krijgen. Liever geven we

hier enkele bijzonderheden voor die soorten waarvan we

omtrent de tijden dat ze al dan niet voorkomen, wat meer -

weten.

My. ludlowi heeft tenminste in Semarang, Soerabaia, Tegal

en Batavia een zeer duidelijke periodiciteit: ze is het veelvul-

digst in de maanden Juni— September, om dan in October —

December in aantal sterk af te nemen, tot onvindbaarheid

toe, zoowel in de vorm van larven als in die van imagines.

LIJST DER IN NEDERL. INDIE GEVONDEN ANOPHELINEN. 103

My. ludlowi in ’t binnenland vertoonde een veel minder

duidelijke periodiciteit.

My. aconita vertoonde in Modjowarno (O. Java) een zeer

sterke wisseling in frequentie als larve en imago. In ’t begin

van ’t jaar bijna niet te vinden, nam ze in Juni—Juli zeer

in aantal toe, maar was in September weer bijna geheel

verdwenen. In Mandailing ontbrak echter zulk een duidelijke

periodiciteit.

My. vaga was in sommige streken ongeveer ’t geheele jaar

door even frequent, maar in Mandailing was ze als imago

in Augustus— October vrij zeldzaam, om dan in November—

Maart enorm in aantal toe te nemen. De larven waren echter

't geheele jaar door veel te vinden.

M. barbirostris, Ne. punctulata var. tesselata, N. fuliginosus

vertoonden in Modjowarno nagenoeg dezelfde frequentie-

kromme als My. aconita, maar in andere streken was er

geen duidelijk verschil in frequentie gedurende de verschil-

lende deelen van ’t jaar.

My. rossit aan de kust is er ongeveer altijd; maar volgens

REYLINGH neemt ze in aantal af gedurende ’t hoogtepunt

van den regentijd in Soerabaia.

M. sinensis konden we, in de streken die voor haar gunstig

zijn, in alle deelen van ’t jaar vinden, evenzoo C. Kochi.

Van de soorten, waarvan we een minder uitgebreide ervaring

hebben geven we de maanden op (in Romeinsche cijfers)

waarin we ze vonden.

M. barbirostris var. pallidus IV, V.

M. albotaentatus VI, XI, XII.

M. umbrosus XI, XII, Il.

S. aitkenii IV, IX, XII.

S. attkent var. insulae florum IV, V.

» » papuae N.

My. minima N, X.

My. flava VI, VIL

Ne. leuscosphyra X, V, VI, XI, XII.

N. maculatus V, VII, IX, X, XII.

N. karwari V, X.

N. annulipes var. moluccensis IV, V. i

Zeer betrekkelijke waarde is aan deze gegevens te hechten:

104 SWELLENGREBEL EN SWELLENGREBEL-DE GRAAF,

zoo bezochten we de Molukken in April en Mei en vonden

dus N. annulipes var. moluccensis alleen in die maanden.

Voor te eindigen willen we nog even wijzen op de eigen-

aardige verspreiding van sommige Anophelinen, vooral van

N. annulipes var. moluccensis, morphologisch zoo nauw ver-

want aan den australischen N. annulipes WALKER. Deze soort

werd in ’t westelijk deel van Insulinde niet gevonden, even-

min op Celebes, welke negatieve vondsten wel wat beteekenen,

daar de soort, waar ze eenmaal voorkomt, door haar enorm

groot aanpassingsvermogen aan alle mogelijke broedplaatsen !),

de meest frequente Anopheles is. Hier, evenals voor sommige

andere dier groepen, behoort Celebes dus nog bij ’t Azia-

tische deel van Insulinde.

M. sinensis, zoo gewoon in W. Insulinde, werd in de

Molukken en N. Guinea niet gevonden, M. barbisostris echter

wel. Van drie andere verwante vormen: My. ludlowi, My.

rossi en My. vaga, werd de eerste niet in de Molukken, de

tweede niet in Sumatra gevonden, terwijl de derde overal

voorkwam.

S. adtkenit werd in de Molukken en N. Guinea slechts door

hare larvale variëteiten vertegenwoordigd, die in ’t westen

zeer zeldzaam zijn. M. aconita, C. kochi (om ons te bepalen

tot in ’t westen zeer algemeene soorten) ontbraken in ’t

oosten.

Wat de pathogeniteit: het vermogen der verschil-

lende soorten om malariaparasieten in hun lichaam tot

ontwikkeling te brengen, betreft, moge 't lijstje op de volgende

blz. eenige inlichting geven.

Het heeft betrekking op de in de natuur — dus niet in

het experiment — gevonden besmetting. My. ludlowi staat

dus vooraan, maar ook My. aconita en Ne. leucosphyra konden,

geheel zelfstandig, belangrijke malaria-epidemieën doen ont-

staan, terwijl ook N. maculatus onder de verdenking staat

dit eveneens te kunnen. De overige besmet gevonden soorten

kwamen in districten, waar zware malaria heerschte. steeds

1) In zoutwater is ze even weinig kieskeurig als My. rossi, in zoet-

water als My. vaga en wanneer er geen natuurlijke broedplaatsen zijn,

vindt men de larven in klapperdoppen en in op de wal getrokken

schuiten evenals C. faligans of S. scutellaris.

LIJST DER IN NEDERL. INDIE GEVONDEN ANOPHELINEN. 105

te zamen met goede overbrengers voor, zonder deze laatsten

waren ze blijkbaar niet in staat een zware epidemie te

veroorzaken.

Index der

N Aantal Besmet natuurlijke

onderzocht | gevonden infectie met

malaria

ONDSLEUGOSDI A Ne a 264 4 1.5

UTO Or N N ln: 13124 438 383

ORION HE RTL 5270 6 O.I

Mi AFOUL OSIFUS N 53, 682 3 0.4

I REN TR CRUE ER 3721 3 0.08

PSE SOS 7) clan. 4898 22 0.4

NE Jultermosus so 691 2 0.3

Ne. punctutata var. tesse-

VOIES TA RATE Le 1553 I 0.06

(PDAL ar 799 3 0.4

MORE AUTONOME 1775 14 0.8

DIR WHOL OSUS.} EAN ee. 445 8 1.8

LITTERATUUR:

Een gedeelte der hier vermelde gegevens zijn direct van

de waarnemers (SCHUFFNER, V. D. HEYDEN, REYLINGH, WERK-

MAN, HARTOG JAGER, LEOPOLD) ontvangen. Voor zoover ze

niet op eigen, niet gepubliceerde waarnemingen berusten,

hebben we ze uit de volgende mededeelingen geput:

BREEMEN, VAN (1919). Meded. Burg. Geneesk. Dienst. No. 2. 1.

CHRISTOPHERS (1916). Indian Jrnl. Med. Res. II. 454.

DoNTEgn( 1602). Zeitschr. f. Hyg. etc. XLI. 15.

EDWARDS (1916). Geciteerd (naar private meded.) door Redactie

in Bullet, Entom. Res. VI. 15.

HEYDEN, VAN DER (1918). Meded. Burg. Geneesk. Dienst.

INO) 4. TT:

LUDLOW (1904). Canadian Entomol. XXXVI. 297.

MANGKOE WINOTO (1918). Geneesk. tijdschr. v. Ned. Ind.

LVIIL 462.

_MEIJERE, DE (1906). Nova Guinea V. 67.

» (1910). Tijdschr. v. Entomologie. LIL. 58.

106 SWELLENGREBEL EN SWELLENGREBEL-DE GRAAF,

Vindplaats Eee ehe È Sl

na a CE 2 3 a :

SEE et: = = PA

SNS td =

Java. West-Java. Zonder aanduiding. + | + |

Westkust Bantam en Merak . + n + |

West-Bantam (Tegalwangi). JE

Tjikadoe (O.-Bantam). 5 if

bij Soekaboemi . aE

Vlakte van Dre + +

Bandjar. Pr + | + +

Batavia. - + +

Kepetakan (Cheribon) + +

Midden-Java. Tjilatjap. Ji

Noesa Kembangan. +

Tegal

Semarang. . ; + | + +

Margaredjo (Japara) 5 +

Oost-Java. Soerabaia. ++

Modjowarno . +

Sumatra. Lampongs. . N +

Tapanoeli. Mandailing : ++! +

Padang Sidempoean . +

Angoli 7 + iR

Siboga . +

Singkel. i +|+ +

Pad. boven- en "ben. lande

Naras i + +

Soendatar . : +

Sumatra’s Oostkust.

Deli vlakte + di + RE

32 kustäl® À +

Karoo-hoogvlakte . + +

Riouw-archipel . +/+ a=

Biliton. i + Ji

Borneo. Balik papan SET

Tandjong redeb (Z.- en 0 afd). + |+

Celebes. Makasar. . . ; + | +

Noordkust Leok +

» Paleleh +

» Poigar .

-Boeton. Raha . SL

Ternate -

Halmaheira. Gita.

Maidi :

Batjan. Laboeha .

Sanana. Me: + | +

Soela-eiianden .

Boeroe. +

Banda neira . :

Amboina . En + | +

Saparoea 0 vi. ve vs ae

Ceram . + |) +

Geser . -

West N. Guinea ‘(Kokas, ‘Kaimana) . |

à

}

—

ES 5

Sferen a

LEME X "N ++ — + +

Isoue LN + +

guys "N + En ar Sp

seront “x = Se ee en

SE A EP arte an A

ke) eet eed ie te

EN + Eee. ee ee ne

| ee a ee eee un à + Dee

Re SEE EN CRE CR En

euutu "AN + At Te

ee a + a |

ee eee eee ee

o Rae oe ee a es

LIJST DER IN NEDERL. INDIË GEVONDEN ANOPHELINEN.

woarn | PP Hd H+ H+ +++ + + +

PERS D) TE Ar Bal ED ete EENS TEE

” aended “rea

a | quasite ‘ec 2 x sla

108 SWELLENGREBEL EN SWELLENGREBEL-DE GRAAF U. S. W.

MEIJERE, DE ( ). Bijdragen t. d. Dierkunde. Dipteren I. 46.

( ). Nova Guinea IX. 306.

» (1913). Tijdschr, v. Entomologie LVI. 317.

( ). Ibid. LVIIL 64.

( ). Ibid. Supplement deel 1.

(1917), IA EXT 275.

‚„SALM (1917). Geneesk. tijdschr. Ned. Ind. LVIL 749.

SCHUFFNER en SWELLENGREBEL (1914). Geneesk. tijdschr.

Ned. Ind. CIV;

SCHÜFFNER en V. D. HEYDEN (1917). Meded. Burg. Geneesk.

Dienst. No. 4.

SWELLENGREBEL (1916). De Anophelinen van Ned. Indie.

» (1917). Geneesk. tijdschr. van Ned. Indié

EVIL. 807.

» (1910). Ibid. ER.

Papilio Jordani Fruhstorter 2

(Nieuw voor de Fauna varı Celebes)

door

BE] VAN, DEN /BERGH LZN.

(Met plaat 14).

In de ,,Entomologische Zeitschrift”, Central Organ des

Int. Ent. Vereins, No. 10 van 8 Juni 1906, beschrijft de heer

FRUHSTORFER van bovengenoemden vlinder het g, waarvan

slechts 2 exemplaren bekend zijn van Zuid-Oost-Celebes.

Zie ook SEITZ Fauna Indo-Australica Papilionidae, pag. 60.

Eenigen tijd geleden ontving ik van mijn verzamelaar

uit Noord-Celebes een groote zending vlinders, waarbij zich

een 4-tal gd bevonden, die geheel met de beschrijving

en afbeelding van FRUHSTORFER overeenkomen, met dit

verschil echter, dat de witte vlek op den thorax niet voor-

komt, hetgeen niet als een specifiek verschil mag worden

aangemerkt.

Behalve genoemde 4 dd, was ik zoo gelukkig, ook 2 29

te ontvangen, welke tot heden onbekend zijn gebleven.

Zooals de heer FRUHSTORFER terecht veronderstelt, ver-

schilt het ® sterk van het & en is de soort dus sexueel-

dimorph. Het 2 is iets grooter dan het d en komt in grootte

overeen met de bekende Papilio memnon L. De kleur is

bruin-wit, waarin de aderen sprekend zwart uitkomen. In de

groote cel der bovenvleugels staat aan het einde een bruin-

zwarte vlek, die naar beneden spits toeloopt en een streep

vormt, die bijna den wortel raakt; aan beide zijden hiervan

loopt nog een bruinzwarte streep, welke strepen met de

middelste bij den wortel te samen komen.

Langs den buitenrand der bovenvleugels loopt een bruin-

grijze schaduwlijn, van waaruit tusschen de aderen in de

110 °P. J. V/D. BERGH LA*., PAPILIO JORDANI FRUHSTORFER.

richting van den wortel pijlvormige bruin-grijze strepen loopen,

die echter de onderste ader van de groote cel niet raken.

De ondervleugels zijn vanaf den wortel voor de helft wit,

daarna bruin-grijs bestoven; waar het wit eindigt, ongeveer

op de helft van de vleugel, staan, in een boogrij geplaatst,

6 pijlvormige zwartbruine vlekken, waarvan de punten wijzen

in de richting van den wortel.

De buitenrand der ondervleugels is, evenals bij het g,

gekarteld met witte en bruinzwarte insnijdingen.

In den staarthoek staat een ovale bruinzwarte vlek, van

boven en beneden begrensd door geelwitte vlekken, bij het

d alleen door witte vlekken. In de middencel staan 3 bruin-

grijze streepjes, waarvan er één ontspringt in den wortel.

Het achterlijf is geelachtig wit, van boven voorzien van een

breede, zwarte streep, en opzij van 3 gebroken lengtestrepen,

waarvan in de middelste een rij van witte puntjes.

De thorax is bruingrijs, waarover een zwarte streep, terwijl

tusschen kop en thorax 6 witte haarbosjes geplaatst zijn.

De palpen zijn wit, de oogen bruinzwart.

Overeenkomstige kenmerken met het d zijn witte palpen,

bruinzwarte oogen, de 6 witte haarbosjes achter den kop,

alsmede de witte vlekken langs den buitenrand der gekartelde

ondervleugels.

Nog zij vermeld, dat het dier veel overeenkomst vertoont

met Hestia blanchardi MARSH. @ eveneens van Celebes.

Vindplaats is Bolaäng Mongondou, Noord-Celebes.

In mijne collectie berusten 2 exemplaren.

PLAATVERKLARING.

Pl. 14. Papilio jordant FRUHST. d en 9,

natuurlijke grootte.

Tilburg, Januari 1920.

DRIN

M.

Big. 2,3. a nn

==

A. REIJNE del.

2 10M. È x 10 M.

Eig-S Ere SEE toen

Pl.

Mt: + E. LX.

} EE

Fa. P. W. M. Trap impr.

k

Fa. P. W. M. Trap impr.

BEER

46b.

De Meijere del.

Bon Lin. >

fà

4

i]

eT v E. LX

\

De Meijere del.

Fa. P. W.M. Trap impr. o

De Meijere del. Fa. P. W.M. Trap impr.

A

È

2

È

= De Meijere del. Fa. P. W. M. Trap impr.

Ev. E LATE

. Fa. P. W. M. Trap impr.

Tv. E. LXIIL

è

5

== a —

n E nn

Fa. P. W. M. Trap impr.

Tv. E. LXIL

Trap impr.

Fa. P. W. M.

De Meijere del.

©

cal

=

(ani

—

Fa. P. W.M. Trap impr.

=| i

rs 2 Ir

; 5 a

SO 4 :

+ | Fe © :

> = i

É à

KA is ee 0740 20 zul 0 eS un vo

Ta ALL 1 Wah

J. H. JURRIAANSE en J. LINDEMANS.

12;

Bl:

Te VAE EX

LINDEMANS.

JURRIAANSE en ].

TEE

Ws SD JLAM Bel:

J. H. JURRIAANSE en J. LINDEMANS.

cag

=

1 Kn

t x vil n Ja 4

PRIEST POINTE TIT Hd, NN

Avis

La Societe Entomologique des Pays-Bas prie les Comites

d'adresser dorénavant les publications scientifiques, qui lui sont

destinées, directement à la bibliothèque de la Société Entomolo-

gique des Pays-Bas, Hazepaterslaan 5, Haarlem.

Toutes les autres publications et la correspondance doivent

être adressées au Secrétaire. L'expédition du „Tijdschrift voor

Entomologie” est faite par lui.

Si l’on n'a pas reçu le numéro précédent, on est prié de lui

adresser sa réclamation sans aucun retard, parce qu'il ne lui

serait pas possible de faire droit à des réclamations tardives.

R. VAN EECKE,

Secrétaire de la Société

entomologique des Pays Bas,

Maredyk 159,

Leiden,

INHOUD

VAN DE

EERSTE EN TWEEDE AFLEVERING.

Bladz.

Verslag van de drie-en-vijftigste Wintervergadering . I—XLIIl

Dr. Dupa, Revision der altweltlichen Arten der Gattung

Sphaereeera ‚Lätreille (Dipteren) #7 wu. ana I—39

A. REIJNE, A cocoonspinning Thrips . . . 40—45

Prof. Dr. J: C. H. DE MEIJERE, Studien ‚über PN,

arktische, vorwiegend holländische, Limnobiiden,

insbesondere über ihre Kopulationsorgane. . . 46 — 86

J. H. JURRIAANSE en J. LINDEMANS, Indo- peal fren

Attacus-vormen . . : 4 ~ 8705

N. H. SWELLENGREBEL Ende M. H. Sw EL LENGREBEL—

DE GRAAF, Lijst der in Nederlandsch-Indië gevonden

Artephielenia ie, I OE TE NEA

P.J. VAN DEN BERGH Lzn., Papilio Jordani Fruhstorfer 9

(Nieuw voor de Fauna van Celebes). ........ .. 109—L10

4

i

TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE

_DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING -

ONDER REDACTIE VAN

Dr. J. TH. OUDEMANS, Pror. Dr. J. C. H. DE MEIJERE

EN

Dr. A. C. OUDEMANS

DRIE-EN-ZESTIGSTE DEEL N

| © JAN 12 1999

JAARGANG 1920 ts

Mon ai mu

: DERDE EN VIERDE AFLEVERING

MET 1 ZWARTE PLAAT

(31 December 1920)

’5-GRAVENHAGE

MARTINUS NIJHOFF

1921

x N

| } x

GN

ea

ie} ss Vi

Yu ì

Lis FR

/ Ay a

f

dy ut

( JAN 121920

<p

a xo

long] Muse”

VERSLAG

VAN DE

VIJF-EN-ZEVENTIGSTE ZOMERVERGADERING

DER

NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING,

GEHOUDEN TE BERGEN-OP-ZOOM (N.-Br.),

OP ZATERDAG, 12 JUNI 1920, DES VOORMIDDAGS TE II UUR.

Voorzitter: Dr. J. Th. Oudemans.

Aanwezig zijn het Eerelid: Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts en

voorts de volgende gewone Leden: C. P. G. C. Balfour van

Burleigh, G. A. Graaf Bentinck, Mr. A. Brants, F. W. Burger,

H. Coldewey, R. van Eecke, H. C. L. van Eldik, D. van der

Hoop, J. H. Jurriaanse, K. J. W. Bernet Kempers, A. E. Kerk-

hoven, B. H. Klynstra, H. E. van Leyden, J. Lindemans,

Dr. H. J. Lycklama a Nyeholt, Dr. D. Mac Gillavry, Prof.

Dr. J. C. H. de Meijere, Dr. A. C. Oudemans, Th. C. Oudemans,

Dr. G. Romijn, G. van Roon, P. J. M. Schuyt, Mr. D. L. Uytten-

boogaart, F. T. Valck Lucassen, Mr. L. H. D. de Vos tot Neder-

veen Cappel, Prof. Dr. Max C. W. Weber en P. van der Wiel.

Afwezig met kennisgeving het Eerelid : Pater Erich Was-

mann S.J. en de gewone Leden: J. R. Caron, Jos. Cremers,

Ct) Dizen,..G. Doorman, (Dre ED: van Oort, Pater H.

Schmitz S. J., L. J. Toxopeus, H. A. de Vos tot Nederveen

Cappel en A. C. Wertheim.

Tijdschr. v. Entom. LXIII. I

XLVI VERSLAG.

De: Voorzitter opent precies 11 uur de Jubileum-Verga-

dering en houdt de volgende rede:

„Mijne Heeren !

Allereerst roep ik u allen het welkom toe, nu wij weder

bijeengekomen zijn, om onze jaarlijksche Zomervergadering

te houden. Inzonderheid richt ik mij hierbij tot hen, die,

voor het eerst hier aanwezig zijn en wien ik toewensch, dat

zij zich tot leden van het goede soort mogen ontwikkelen.

Want in onze Vereeniging heerscht, van geslacht op geslacht

overgaande, een geest van samenwerking, zooals men die

elders niet licht zal aantreffen. De ouderen doen niets liever

dan de beginners voorlichten en voorthelpen en ook hij, die

reeds tot de meer gevorderden behoort, heeft in moeilijke

gevallen niet zelden behoefte aan de wetenschappelijke hulp

der geroutineerde specialisten. Juist die levendige onderlinge

samenwerking is iets karakteristieks voor onze Vereeniging

en leidde niet zelden tot hechte persoonlijke vriendschap.

En daarom sprak ik zooeven van leden van het goede

soort; wie eenmaal van dien goeden geest doortrokken

is, en daarbij het levensgenot, dat de entomologie ons kan

schenken, heeft leeren waardeeren, is voorgoed voor onze

Vereeniging gewonnen.

Onze vergadering van heden is er eene, waarop onze

Nederlandsche Entomologische Vereeniging weder een mijl-

paal op haar levensweg bereikt heeft. Want, alhoewel het,

op den datum af, nog tot 12 October a.s. zou moeten duren,

alvorens wij haar 75-jarig bestaan zouden kunnen vieren,

zoo is de dag van heden, die der Zomervergadering, de

aangewezene, om dat heuglijke feit te herdenken. Wij zullen

dit in allen eenvoud en zonder groote luidruchtigheid doen,

ten einde ook op dit oogenblik de traditie getrouw te blijven,

dat onze Vereeniging niet „aan den weg timmert” en dat

ook gelukkig niet behoeft te doen, om hare roeping

naar behooren te vervullen. Zij toch is er eene, die het

niet moet hebben van de groote schare, doch van het

betrekkelijk kleine aantal van hen, die de entomologie

grondig beoefenen, daarbij ondersteund door de geoefende

VERSLAG. XLVII

verzamelaars. Op die wijze blijft het gehalte der Vereeniging

en van alles, wat van haar uitgaat, op het juiste weten-

schappelijke peil, blijft zij de vraagbaak op entomologisch

gebied en verliest niet in diepte, wat zij wellicht, op

andere wijze handelend, in breedte zou kunnen winnen.

De wetenschap alleerst te beoefenen om haar zelve, dus

als doel, niet als middel, is, naar mijne innige over-

tuiging, de eenige juiste opvatting voor den waren natuur-

onderzoeker. De toepassing ten onzen gerieve komt dan

van zelf; die zal er niet minder om zijn, doch zij neme

niet de eerste plaats in.

Toen in 1895 het 50-jarig bestaan der Vereeniging gevierd

werd, is een ,,Geschiedkundig Overzicht” verschenen van de

hand van F. M. VAN DER WULP, den voortreffelijken Secretaris

der Vereeniging gedurende een 24-tal jaren, die toen juist

het jaar te voren, in 1894, zijne functie had neergelegd. Dat

geschrift geeft, ik zou haast zeggen een „volmaakt” beeld

van het leven en streven der Vereeniging gedurende de eerste

50 jaren van haar bestaan en kan ik de lezing daarvan aan

hen, die het nog niet kennen, warm aanbevelen. Alle weder-

waardigheden, die in de eerste jaren doorgemaakt werden,

de groei en het allengs tot bloei geraken der Vereeniging,

is er op meesterlijke wijze in beschreven. Aan hen, die VAN

DER WULP gekend hebbben, baart dit geene verwondering,

want zijne nauwkeurigheid en degelijkheid mochten spreek-

woordelijk genoemd worden, terwijl hij de hem ten dienste

staande gegevens door zijne kennis van taal en stijl in zeer

aantrekkelijken vorm wist mede te deelen.

Toen in 1905 het 6o-jarig bestaan der Vereeniging herdacht

werd, mocht ondergeteekende in zijne bij die gelegenheid

gehouden openingsrede getuigen, dat de taak van den

geschiedschrijver van dat oogenblik eene andere was dan

van dien van 1895: toen de herdenking der wordings-

geschiedenis, der kleinere en grootere bezwaren, waarmede

men te kampen had, om eindelijk te komen tot de slotsom,

dat de teedere kiem zich tot een krachtigen boom ontwikkeld

had; in 1905 daarentegen de beschrijving van een 10-jarig

deel dier volwassenheid zelve.

XLVIII VERSLAG.

En zoo is het ook nu, bij het 75-jarig bestaan. Weder

zijn een I5-tal jaren dier volwassenheid” onzer Vereeniging

verloopen en wil ik in korte trekken in herinnering brengen,

wat in die spanne tijds door haar beleefd is. :

Allereerst zij daarbij vastgesteld, dat de ,,volwassenheid”

bestendig gebleken is, zonder dat zich echter het minste of

geringste spoor van den „ouden dag” vertoont. Dàt heeft

eene Vereeniging vóór op de haar samenstellende individuen,

omdat zij zich voortdurend verjongt; voor degenen, die haar

ontvallen, komen anderen in de plaats, die haar nieuw bloed

en nieuwe levenskracht toevoeren.

Hier mogen dan zij herdacht worden, die sedert 1905 aan

onze Vereeniging zijn ontvallen. Allen te noemen is onnoodig ;

hunne namen zijn in de jaarverslagen vermeld. Doch er zijn

er, die door meer dan gewone wetenschappelijke verdienste

aanspraak hebben, hier genoemd te worden, of die zulke trouwe

comparanten waren op onze bijeenkomsten, dat wij ons gaarne

hunner nogmaals herinneren. Ons ontvielen door den dood o.a. :

in 1905 D. TER HAAR en K. BISSCHOP VAN TUINEN,

» 1906 Mr. A. F. A. LEESBERG,

» 1909 J. JASPERS Jr., A. VAN DEN BRANDT en Dr. A. J.

VAN ROSSUM,

» 1910 Dr. H. W. VAN DER WEELE en Dr. ED. PIAGET,

» 1011 Mr. H. W. DE GRAAF en P. C. T. SNELLEN,

> 1913. Dr. EA. JENTINE ent J. Co DE JONCHBERE,

» 1915. Dr A. A. Wi HUBRECHT.' en Dri Cy Lee REUMENSS

» 2916 HE. J. MY HEYLAERTS,

IO ZI DEET. VEE

» 1919 Mr. M. C. PIEPERS.

Hun allen zij hierbij een laatste eeresaluut gebracht.

Van onze Eereleden ontvielen ons:

Dr. G. L. MAYR in 1908,

Dr. G. KRAATZ in 1909,

Dr. L. GANGLBAUER in 1912,

Dr. L. von HEYDEN en

TEEN HABRE Win TOTS.

F. DU CANE GODMAN in 1918,

EDM. REITTER in 1910.

VERSLAG. XLIX

Van onze Correspondeerende Leden:

C. F. P. A. PREUDHOMME DE BORRE in 1905,

F. MOORE en

Dr. W. MARSHALL in 1907,

Dr, EF BLAPEAD ID TOIT,

D CHU SCUDDER in’ 1012,

Dr. G. VON SEIDLITZ in 1917.

En van onze Buitenlandsche Leden:

HENRI COMTE DE BONVOULOIR in 1915 en

Lord TH. WALSINGHAM in 1919.

Wat nu betreft het gezamenlijk aantal onzer Begunstigers

en verschillende soorten van Leden, zoo doet zich het merk-

waardige verschijnsel voor, dat het van 1905 af tot 1911

afnam van 149 tot 133. In laatstgenoemd jaar was het getal

der gewone leden tot 101 gedaald. Gelukkig kwam er toen

eene kentering en was sedert welhaast elk jaar toename te

vermelden; in de laatste twee jaren is die aanwas zelfs aan-

merkelijk geweest, zoodat thans het aantal onzer gewone

leden tot 127 en het totaal van alle leden en begunstigers

tot 161 geklommen is, getallen, die nog nimmer door ons

bereikt zijn.

Alle vergaderingen werden regelmatig gehouden, terwijl

in 1915 eene buitengewone Vergadering plaats vond ter

vaststelling van een Reglement op de uitgave der Entomo-

logische Berichten en in 1916 om te beslissen over het lot

onzer bibliotheek, nadat onze toenmalige bibliothecaris, Dr.

C. L. REUVENS, overleden was, en waarop werd besloten,

dienaangaande eene overeenkomst met het Koloniaal Instituut

te Amsterdam aan te gaan, waarbij onze bibliotheek onder

het technisch beheer van dat lichaam kwam te staan, onder

toezicht van onzen bibliothecaris, terwijl het Koloniaal Insti-

tuut voor de huisvesting der bibliotheek zorg draagt. Ik kan

hier bijvoegen, dat de voorloopige plaatsing te Haarlem

binnenkort tot het verledene zal behooren, daar, met toe-

stemming van ons Bestuur, onze boekenschat eerlang naar

een daarvoor bestemd perceel te Amsterdam zal worden

overgebracht, om ten slotte te zijner tijd, als het Museum-

gebouw voltooid is, daar hare definitieve huisvesting te vinden.

L VERSLAG.

De overplaatsing naar Amsterdam is voor onze Vereeniging

van veel belang, omdat en onze bibliothecaris, Prof. DE MEIJERE,

en de bibliothecaris van het Koloniaal Instituut, de heer

DE BRACONIER, te Amsterdam wonen.

Als op de Bibliotheek betrekking hebbende, moet nog

vermeld worden, dat in 1911 de 3% Editie van den Catalogus

der Boekerij tot stand kwam.

Wat onze publicaties aangaat, verschenen de deelen van

het „Tijdschrift voor Entomologie” en de ,,Entomologische

Berichten’ op normale wijze. Met dankbaarheid mag er hier

nog eens aan herinnerd worden, dat wij, door den welwillenden

steun van de Beheerders van het Zoölogisch Insulindefonds,

in staat gesteld werden, tot driemaal toe een Supplement-deel

uit te geven, behoorende bij de deelen 56, 58 en 62 van

het Tijdschrift, en verschenen in 1914, 1916 en 1920.

De Redactie onzer publicaties, die in 1905 nog bij den

President en de H.H. Dr. EVERTS en Mr. LEESBERG berustte,

ging in. 1906 over aan eerstgenoemde en de HH. Dr. DE

MEIJERE en Dr. MAC GILLAVRY, van wie laatstgenoemde in

1912 vervangen werd door den heer Dr. A. C. OUDEMANS.

De wijzigingen, die sedert 1905 in het Bestuur onzer

Vereeniging plaats vonden, zijn de volgende:

In 1905 bestond het uit de H.H.:

Dr. J. TH. OUDEMANS, President,

Jhr. Dr. ED. J. G. EVERTS, Vice-president,

D. VAN DER Hoop, Secretaris,

Dr. H. J. VETH, Penningmeester,

Dr. C. L. REUVENS, Bibliothecaris en

Dr. A. J. VAN Rossum, lid zonder functie.

In 1909 werd de plaats, opengevallen door het overlijden

van den heer VAN ROSSUM, toegewezen aan Prof. Dr. J. C.

H. DE MEIJERE.

In 1916, na het overlijden van den heer REUVENS, werd

de heer DE MEIJERE Bibliothecaris en werd tot lid zonder

functie gekozen de heer Mr. D. L. UYTTENBOOGAART.

In 1917, toen onze toenmalige Penningmeester, de heer

VETH, ons ontvallen was, nam de Secretaris, de heer D.

VAN DER Hoop, diens plaats in, terwijl tot Secretaris benoemd

|

>

k

VERSLAG. LI

werd de heer R. VAN EECKE. Sedert zijn geene wijzigingen

meer voorgekomen.

Hiermede ben ik aan het einde van mijn overzicht en

meen ik te mogen verklaren, dat wij ook op het daarin

behandelde 15-jarig tijdvak met voldoening mogen terugzien.

Laat ons hopen, dat een volgende verslaggever, wellicht

eerst bij het eeuwfeest der Vereeniging, eveneens zal mogen

verklaren, dat de jaren geen invloed hebben op haar welzijn,

doch haar telkens krachtiger aantreffen, steeds meer voldoend

aan de roeping, welke wij aan haar stellen mogen. Mijne

Heeren, ik open deze vergadering met den wensch: Leve

onze 75-jarige Nederlandsche Entomologische Vereeniging !”

Vervolgens brengt de Voorzitter het volgende jaarverslag uit:

„Mijne Heeren !

Tot de gewone werkzaamheden onzer Zomervergadering

behoort, dat de President, volgens Art. 18 onzer Wet, het

jaarverslag uitbrengt. Daartoe overgaand, zal ik u een kort

overzicht geven van wat er sedert onze vorige Zomerverga-

dering voor belangrijks voorviel in onze Vereeniging.

Van onze Eereleden verloren wij door den dood EDMUND

REITTER te Paskau in Moravië. Hij bereikte den leeftijd van

ruim 74 jaar en overleed op ı5 Maart 1920. In anciënniteit

was hij ons oudste Eerelid, waartoe hij in 1900 gekozen werd.

Daar de heer EVERTS, daartoe meer bevoegd dan ik, zoo

aanstonds de verdiensten van REITTER voor de Coleopterologie

zal schetsen, kan ik mij van die taak ontheven achten.

Van de Correspondeerende leden overleed the Right Hon.

Lord TH. WALSINGHAM te Londen, bekend als groot ver-

zamelaar van Lepidoptera.

De dood ontnam ons twee onzer gewone leden, nl. de H.H.

M. M. SCHEPMAN, te Huis ter Heide,en Mr. M. C. PIEPERS,

te ’s-Gravenhage.

Eerstgenoemde stond in onze ledenlijst vermeld als ver-

_zamelende Neuroptera, doch ook andere orden hadden zijne

belangstelling. Zoo bezat de heer SCHEPMAN ook eene collectie

Coleoptera en daaronder enkele zeer zeldzame en unieke

inlandsche exemplaren, Gelukkig zijn deze laatste door de

LIT VERSLAG.

liberaliteit van zijne erfgenamen door schenking overgegaan

in de collectie EVERTS, waar zij het gering aantal soorten, dat

daarin nog niet door inlandsche exemplaren vertegenwoordigd

is, weder met eenige verminderen. Moge de entomologie voor

den heer SCHEPMAN bijzaak geweest zijn, op het gebied der

Conchyliologie was hij een specialist van den eersten rang; hij

publiceerde daarover zeer belangrijke geschriften en bezat eene

rijke verzameling. Van deze laatste kan ik hier tot min groot

genoegen mededeelen, dat zij voor ons land behouden blijft,

daar zij is aangekocht voor de Universiteit van Amsterdam.

Mr. M. C. PIEPERS was jurist, doch verzamelde in onzen

Oost-Indischen Archipel, vooral op Java, Lepidoptera, inzon-

derheid dagvlinders. De aldus ontstane collectie vormde den

grondslag voor het werk „The Rhopalocera of Java”, door

hem en onzen uitstekenden lepidopteroloog P. C. T. SNELLEN

uitgegeven. Verder mag genoemd worden, eveneens door beiden

gepubliceerd, de „Enumération des Lépidoptères Hétérocères de

Java”, in verscheidene gedeelten verschenen in het Tijdschrift

voor Entomologie en o.a. geïllustreerd met de afbeeldingen

van vele eerste toestanden der daarin behandelde soorten.

Naast dergelijken arbeid begaf de heer PIEPERS zich ook

op meer speculatief wetenschappelijk terrein en schreef ver-

schillende werken, waarvan de beide over ,,Mimicry, Selektion,

Darwinismus” en die over kleurevolutie wel de bekendste zijn.

Ook in ons Tijdschrift voor Entomologie en elders komen

nog verschillende publicaties van den heer PIEPERS voor. Hij

y

bereikte den hoogen leeftijd van 83 jaar en overleed te

's-Gravenhage 6 October 1919.

Bedankt voor hun lidmaatschap hebben de volgende leden:

J. A. W. Bor, te Santpoort, lid sedert 1919;

Dr. J. C. KONINGSBERGER, te Utrecht, lid sedert 1895;

Dr. TH. W. VAN LIDTH DE JEUDE, te Leiden, lid sedert 1883 ;

Dr. J. G. DE MAN, te Yerseke, lid sedert 1868;

Mr, C. VAN NIEVELT, te Tiel, lid sedert 1908;

Y. PANTEL, ‘te, Gemert, lid “sedert nonne

A. BROERE, te Dordrecht, lid sedert 1915 en

H. C. FUNKE, te Maastricht, lid sedert 1913.

Gelukkig worden deze verliezen ruimsehoots goedgemaakt

door de volgende aanwinsten:

VERSLAG. LIII

Als Begunstigers traden toe:

Mevrouw OUDEMANS—PILGRIM, te Arnhem en

Mevrouw ‘EVERTS—CANSELAAR, te ’s-Gravenhage.

Als Buitenlandsch Lid meldde zich aan de:

Cercle entomologique des Flandres, te Gent,

terwijl niet minder dan 16 nieuwe Gewone Leden zijn

te vermelden; dat aantal is nog in geen enkel jaar bereikt.

Het zijn de volgenden:

Prof. Dr. A. H. BERKHOUT, te Wageningen;

J. A. W. Bor, te Santpoort;

H. COLDEWEY te Doetinchem ;

Dr, A. J. M. TER LAAG, te Baarn;

Dr. W. J. H. LEURING, te Mook;

Prof. Dr. K. MARTIN, te Leiden;

de Phytovathologische Dienst, te Wageningen;

Dr. A. RECLAIRE, te Hilversum;

W. A. SCHEPMAN, te Huis ter Heide;

Dr. N. H. SWELLENGREBEL, te Amsterdam;

Dr. J. VERSLUYS, te Hilversum;

W. A. WACHTER, te Rotterdam;

het Zoölogisch Museum en Laboratorium te Buitenzorg;

Mejuffrouw M. VAN OORDT, te Noordwijk;

TH. C. OUDEMANS, te Putten (G.) en

L. W. H. VAN OVEN, te ’s-Gravenhage.

Een dergelijke aanwas is inderdaad een zeer verblijdend

verschijnsel en mogen wij onze Vereeniging met dit ongezochte

blijk van medewerking tot haar streven juist op dezen dag,

van barte gelukwenschen.

Onze Vereeniging bestaat thans uit:

Het Buitengewoon Eerelid,

9 Eereleden,

13 Begunstigers,

5 Correspondeerende Leden, ®

7 Buitenlandsche Leden en

126 Gewone Leden,

161, tegen verleden jaar 154.

Aangaande de publicaties, welke onze Vereeniging uitgeeft,

valt het volgende te vermelden. Van het „Tijdschrift voor

LIV VERSLAG.

Entomologie” kwam Deel 62 gereed, terwijl bovendien daarbij

een Supplement werd uitgegeven met geldelijken steun van

het Zoölogisch Insulindefonds. Dit is, zooals ik zoo straks

reeds in het licht stelde, de derde maal, dat het ons mogelijk

gemaakt is, een dergelijk Supplement uit te geven en is het

mij een aangename plicht, hier onze dankbaarheid voor den

ondervonden steun te betuigen aan de Beheerders van ge-

noemd Insulindefonds.

Over onze Bibliotheek zal onze Bibliothecaris, Prof. DE

MEIJERE, u zoo aanstands inlichten, terwijl onze Penning-

meester, de heer D. VAN DER HOOP, over den staat onzer

geldmiddelen verslag zal uitbrengen.

En hiermede is mijn jaarverslag ten einde en wil ik nog

alleen den wensch uitspreken, dat ook deze Vergadering

het hare moge bijbrengen, zoowel tot vermeerdering onzer

entomologische kennis, als toch bevordering der vriendschap-

pelijke verhoudingen tusschen onze leden, zoomede, dat de

excursie van morgen door goed weer en rijke vangsten be-

gunstigd moge worden.”

De Penningmeester, de heer D. VAN DER Hoop, brengt hierna

verslag uit over den toestand der gelden der Vereeniging.

Bij beoordeeling van de volgende drie rekeningen dient

men in het oog te houden, dat in die van het Fonds voor

de uitgave van het Tijdschrift, de drukkersrekening van

Deel 62 met het Supplement nog niet voorkomt, hoewel dit

deel reeds compleet is. Daar de drukkersrekening zeker meer

bedragen zal dan het voordeelig saldo van de rekening,

zal het noodig zijn het te verwachten tekort over 1920—’21

uit de algemeene kas te dekken.

Algemeene Kas.

Ontvangsten.

Batig saldo vorig JRaf nn ee 2 SA

Rente van: effecten... 00. Lil me A AO

9 pe Gikdsseld ns le 00 LE 55.06

Contributie:van- Leden; * 25: CARA es

» Begunstigers: ci NS ne 10

Transporteere . . f 2.968.29°

a CE BEN One AT ATO

VERSLAG. LV

Transports... ,f 2.008.298

Bijdragen 9 leden voor het leven. . . . » 900.—

Vergoeding voor extra-nummers der Ent. Be » 23.—

Verkochte geschriften rk Fr 14.92

Afgelost 1 pandbr. 3!/, ° Li Rot. ee St Kol of

Geschenk His ee TA RS NE 10.—

JT AGMT

Uitgaven.

Assurantie van beide biblioth. en van het fonds / 73.05

Jaarl. bijdrage aan de Phytopath. Ver. (1920) » SG.

Jaarl. bijdrage aan de Ned. Heide-Mij. (1920) » 2.—

Jaarl. bijdrage aan de Vereen. tot Behoud van

ee NRT (TOZO) nase un, en Are 10.—

Sankeorn van Boelen wl Ms: Le une el 40.20

MCE acouverteiy NZE s ke A Yi ne oD 87.90

Nersehotten. aan Bestuursledent 2... 1... td 126.23}

BindeneaneboekenRaen. Add Varie AS 20450

Duller van verslagemer u AU, ar wre» 48.52

> venten Ber. LOO— TO ri ®» LNE,

Onkosten vergaderingen . . > 7.50

Kosten I Couponbl. Pandbr. 3!', DI Rott. RA » 0.25

Kosten 3 doozen voor den iatale ARE 5.25

Administratieloon Boedel wijlen Dr. H. J. Veth » 12.50

Aaulcoop 11000. Obie EN) Nederl 218 07,5 304324

1000. - HEandbr.,3 0 Rotts hyp. bs vi»: 8388,76

fi 2.020.47°

De ontvangsten bedroegen . . f 4.916.21°

De uitgaven » NIN EN OO

Dussbatisssaldol tf. 2.289:.74

Fonds voor de uitgave van het Tijdschrift.

Omarm e site n.

Bauensalde yore jan e au. 080475

RSE RME Pe meen hans yo EE OO.

Maansporteere) … if 1.130.478

LVI VERSLAG.

Wransport ey Bol

Verkochte exemplaren aan de Leden . . . » 330.—

» » erden boekhandel si bat 720325

Bijdragen wan bec Anse EGER en LENS 55.—

Extra overdrukken ER REN ee ee 22.8 3°

Geschenk ivan I. JE ernaanse AE oie os) eae 162.63

Geschenk van Mevr. Oudemans—Schober en

van Mevr. Qudemans—Hacke . . . .% » 100.—

Bijdrage „Zool Insulinde-fondss Spie une Br Age

f 2.463.19

Uriiteven:

Zegel en leges op de rijkssubsidie. Mi pia 1.49

Drukloon deel.61. u... GI OO

RekrwP. Wi Me -Trap., platen deel?62 2.0, So

Merschottenskedactiesleden Rau Ws > 11:72

J 1754.59

De ontvangsten bedroegen . . f 2.463.19

De uitgaven » RMS. 75450

Dus, batigvsaldoy pe 0#708 DD

Fonds der Bibliotheek Hartogh Heys van de Lier.

Ontvanssten:

Batig saldo vorig jaar . sf VE-Ob8 62

Rente inschrijving 3%, Grootboek! ‘o Lia. Ro ren

Ji 1:37.05

Uitgaven.

Wankoop wansboeken. 755. META EE Onkel

J 293.47

De ontvangsten bedroegen! ?% 7227 7.371.065

De uitgaven » 118112010203. AT

Dus batig Saldo 2,72 07816

VERSLAG. LVII

Nadat tevens eene lijst van de waarden der Vereeniging en

de begrooting voor het volgend jaar zijn voorgelezen, vraagt

de Voorzitter het advies der commissie tot nagaan van het

beheer, feitelijk bestaande uit de heeren JOS. CREMERS en

H. SCHMITZ. Daar de heer SCHMITZ inmiddels naar het

buitenland is vertrokken, brengt de heer A. E. KERKHOVEN,

op verzoek van den Voorzitter als plaatsvervanger opgetreden,

mede namens den afwezigen heer CREMERS, advies uit en

wordt de Penningmeester onder luid applaus gedéchargeerd.

Tot leden der commissie voor het nazien der rekening en |

verantwoording voor het jaar 1920—’21 worden door den

Voorzitter aangewezen de heeren J. H. JURRIAANSE en J.

LINDEMANS, die de benoeming aanvaarden.

De Bibliothecaris, Prof. Dr. J. C. H. DE MEIJERE, brengt

nu het volgende jaarverslag uit omtrent den toestand van

de bibliotheken der Vereeniging :

„Mijne Heeren !

Onze Bibliotheek onderging in het afgeloopen jaar belang-

rijke uitbreiding. In de eerste plaats valt hier te vermelden, dat

ons overleden medelid Mr. M. C. PIEPERS een aantal boeken

op entomologisch terrein aan onze bibliotheek legateerde,

waaronder ook de „Fauna indo-australica” van het werk van

SEITZ. De Palaearkten waren reeds in ons bezit; de deelen,

handelende over de Amerikaansche en Afrikaansche vlinder-

fauna, werden later bij de firma JUNK aangekocht, zoodat dit

fraaie werk nu, voor zoover compleet, bij ons aanwezig is.

De heer EDW. JACOBSON bestemde eene partij boeken voor

onze bibliotheek, terwijl verdere geschenken ontvangen werden

van de heeren Prof. Dr. J. F. VAN BEMMELEN, J. B. CORPORAAL,

G. DOORMAN, F. VAN EMDEN, S. LEEFMANS, J. A. LESTAGE,

Prof. Dr. J. C. H. DE MEIJERE, A. REIJNE, G. VAN ROON,

C. A. L. SMITS VAN BURGST, Mr. D. L. UYTTENBOOGAART ;

van Mevr. de Wed. Dr. H. J. VETH; van Prof. Dr. J. VERSLUYS,

C. WILLEMSE, zoomede van de Boston Society of Natural

History, British Museum (Natural History), Smithsonian

Institution en het Zeeuwsch Genootschap van Wetenschappen.

Van de gelegenheid, om een groot aantal boeken en over-

LVIII VERSLAG.

drukken, meerendeels op het gebied der Neuroptera s.l. en

nagelaten door Dr. H. W. VAN DER WEELE, voor een matig

bedrag aan te koopen, werd gaarne gebruik gemaakt; daardoor

konden meerdere schaarsch vertegenwoordigde groepen, als

Neuroptera, Agnatha, Odonata, zeer belangrijk worden aan-

gevuld. Voorts werd een betrekkelijk groot aantal boekwerken,

meest langs antiquarischen weg, aangekocht.

Gedurende het jaar 1919 werden aan 25 leden 123 boeken

en tijdschriften gezonden. Door de verbeterde postverbindingen

werden verschillende, door den oorlog ontstane hiaten in de

periodieken aangevuld; door regelmatig de verschillende

buitenlandsche Instellingen aan te schrijven, zal .getracht

worden de series te completeeren.

Door één lid der Vereeniging werd gevolg gegeven aan

het in 1919 gedaan verzoek, de verzameling portretten der

huidige leden aan te vullen. 1

Wegens eene noodzakelijk gebleken mutatie in het betreffend

personeel, was sedert Januari een andere ambtenaar van het

Koloniaal Instituut dagelijks in de bibliotheek werkzaam,

terwijl de heer DE BRACONIER zelf zich ook zeer dikwijls

daarheen begaf, niettegenstaande de groote bezwaren, die

daaraan voor hem bij, zijne vele bezigheden te Amsterdam

verbonden zijn.

In verband hiermede werd door ons reeds meermalen

overleg gepleegd, of het niet mogelijk ware, nu reeds de

bibliotheek naar Amsterdam over te brengen. Het verheugt

mij, dat eene alleszins voldoende oplossing gevonden schijnt.

Het, Koloniaal Instituut heeft zeer onlangs weder een der

fraaie woonhuizen in de Plantage aangekocht, waarheen nu

binnenkort de afdeeling ,,Handelsmuseum” zal worden over-

gebracht. Het plan bestaat, om in de daardoor vrijkomende

ruimte van het perceel Plantage Middenlaan 13—15 de

bibliotheken der Nederl. Entom. en der Nederl. Botan.

Vereenigingen onder te brengen. Het bedoeld perceel is

eene fraaie en ruime heerenhuizinge, welke aan alle billijke

eischen voldoet en waarin ook de eigen bibliotheek van het

Instituut bewaard wordt; het ligt tevens in de onmiddellijke

nabijheid mijner eigene werkzaamheid. Zoowel voor den heer

DE BRACONIER als voor mij zal daardoor het beheer, resp.

N LT ae vu al AL de Ze PE ha ae

Bla Us

VERSLAG. LIX

het toezicht op de bibliotheek zeer worden vergemakkelijkt,

zoodat ik van meening ben, dat voor de jaren, die ons nog

van het betrekken van het definitieve bibliotheek-gebouw

scheiden, geene betere oplossing ware te vinden geweest.

Zoowel in dit opzicht, als wat de belangstelling der leden be-

treft, kunnen wij de toekomst met vertrouwen tegemoet gaan.”

De heer J.H. Jurriaanse informeert naar de aanteekeningen

en platen, welke wijlen Mr. M. C. PIEPERS aan de Bibliotheek

heeft nagelaten. De Secretaris antwoordt uitvoerig en zegt,

met toestemming van het Bestuur, de zaken in bruikleen

te hebben. o

Hierop doet de heer P. J. M. Schuyt navraag naar een

aanteekenboek met citaten van wijlen den heer P. C. T.

SNELLEN. De bibliothecaris belooft naar het genoemde boek

te zullen zoeken, daar het wel in de bibliotheek aanwezig zal zijn.

Bij de nu volgende verkiezing van twee leden van het Bestuur,

worden de beide aftredenden, de H.H. Jhr. Dr. ED. J. G. EVERTS

en R. VAN EECKE, met op ééne na algemeene stemmen

herkozen. Beiden verklaren zich bereid, hunne functie te

blijven waarnemen.

Als plaats voor de volgende zomervergadering wordt, na

stemming, Winterswijk gekozen. Hiermede zijn de huishou-

delijke zaken afgedaan en wordt overgegaan tot de

Wetenschappelijke mededeelingen.

Alvorens over te gaan tot eenige mededeelingen omtrent

Coleoptera, wil de heer Everts een en ander zeggen over het

overleden Eerelid der Vereeniging:

EDMUND REITTER. +

Op 15 Maart 1920 ontsliep te Paskau in Moravié, na lang-

durig lijden, op 75-jarigen leeftijd, de nestor der Oostenrijksche

Entomologen, ons Eerelid EDMUND REITTER, een der eminent-

ste en geniaalste Coleopterologen der laatste 50 jaren. Met

groote scherpzinnigheid, gepaard aan een ongewoon fijn

waarnemingsvermogen, en met ongekende werkkracht, heeft

hij eene lange reeks van onovertroffen verhandelingen het

LX VERSLAG,

licht doen zien, een aantal zoo groot, dat toen men op

22 October I915 zijn 70° verjaardag herdacht, het aantal

publicaties (van 1869—1915) reeds 949 bedroeg en daarmede

was hij nog niet aan het einde van zijn werk gekomen.

Dat het leven van REITTER, voor alle Coleopterologen der

wereld van dezen tid, als eene glansperiode in de geschiedenis

onzer wetenschap kan geboekt worden; wordt overal ten volle

erkend. Het ontzaglijk groote gebied der Coleopteren-

systematiek was het veld, dat hij bewerkte; specialiseeren

deed hij niet, maar was hij in alle groepen een meester en

wanneer van zijne hand eene studie, monographie of ver-

handeling het licht zag, kreeg men den indruk, dat inderdaad

een specialist aan het werk was geweest.

Wie onzer Coleopterologen kent niet de voortreffelijke

Bestimmungs-Tabellen van zoovele ,,pygmaeen” onder de

kevers, hoe scherp wist hij de morphologische kenmerken

op te sporen en op de verschillen er van te wijzen. Wat eene

proeve van scherpzinnigheid en meesterschap is b.v. niet

zijne monographie van het, voor vele verzamelaars zoo dikwerf

minder aantrekkelijke, genus Meligethes, en vraagt men zich

dan ook af, hoe men het vóór REITTER’s studiën heeft

moeten aanleggen, om in dien chaos van minutiën als:

Pselaphiden, Scydmaeniden, Nitidulariën, Cryptophagiden, La-

thridiiden e.a. thuis te geraken. Het aantal nieuwe vormen,

door hem beschreven, bedraagt vele honderden. Ook groepen,

waartoe tal van werkelijk groote soorten onder de Coleoptera

gerekend worden, vonden in REITTER een ijverig bewerker.

Behalve zijne Bestimmungs-Tabellen (in samenwerking

met enkele andere Coleopterologen), waarvan 86 nummers

zijn uitgegeven, is zijne „Fauna Germanica’ der kevers, in

5 deelen, een onmisbaar werk geworden voor den modernen

beoefenaar onzer wetenschap. Wanneer men bedenkt, dat in

Duitschland van laatstgenoemd werk eene oplaag van 35000

exemplaren gedrukt werd, dan blijkt wel, dat dit onderdeel

der Entomologie heel wat beoefenaars telt en dergelijke

werken ongetwijfeld een middel zijn, om voor de Coleoptero-

logie propaganda te maken. Was voor 50 jaren REDTEN-

BACHER’s Fauna Austriaca het werk bij uitnemendheid, als

't ware de eenige „Biblia Coleopterologica” voor Middel-

VERSLAG. LXI

europeesche kevers, zoo staan thans én het helaas niet

voltooide levenswerk van wijlen LUDWIG GANGLBAUER: ,,Die

Käfer von Mitteleuropa”, alsmede REITTER’s werken in alle

opzichten bovenaan, meesterlijk en praktisch tevens.

Ook heeft REITTER met veel talent de ontwikkeling van

vele kevers nagegaan; wie kent niet de biologische voor-

werpen, als vraatstukken in hout en schors, van menige

voor de boschcultuur zoo schadelijke soort. En niet te ver-

geten zijn de keurig geprepareerde en goed gedetermineerde

kevers der palaearktische fauna, die, uit REITTER’s voorraad,

in de meeste collecties van beteekenis aangeland zijn.

Zeer te bejammeren is het, dat de oorspronkelijk door

hem aangelegde collectie, waarin zoovele typen, waarnaar tal

zijner beschrijvingen ontworpen zijn, om bijzondere redenen

door hem naar het buitenland vervreemd is en gedurende

vele jaren deel uitmaakte van een grootsch aangelegd par-

ticulier museum in Nederland, dat later door den eigenaar

er van van de hand werd gedaan en thans buiten Nederland

versnipperd is. Later heeft REITTER eene nieuwe collectie

aangelegd, maar de oorspronkelijke typen werden daarin

gemist. Ware die oorspronkelijke collectie maar in het Museum

van Natuurlijke Historie te Leiden terechtgekomen !

Dat het afsterven van REITTER een groot verlies voor

onze wetenschap is, behoeft Spr. niet te zeggen; een beroemd

wereld-entomoloog is heengegaan, maar de herinnering aan

hem zal, evenals aan die van zoovelen zijner beroemde voor-

gangers, levendig blijven in de annalen der Coleopterologie.

Voor vele jaren, tijdens een verblijf in Weenen, maakte Spr.

met REITTER, die toenmaals in Mödling bij Weenen woonde,

tegelijk met wijlen LUDWIG GANGLBAUER, persoonlijk kennis

en trof Spr. al dadelijk de vriendelijke, joviale, ,,gemiithliche”

natuur van beide onderzoekers. Het was nog in-dien gulden

tijd, toen men in de gansche wereld met hartelijkheid het

„all men of science are brothers” huldigde.

Moge weldra de tijd aanbreken, dat de Entomologen en

de Natuuronderzoekers in ’t algemeen, hunne politieke ge-

voelens van den dag buiten het kader der wetenschap weten

te houden en men, als voorheen, het internationale er van

niet beter kan doen uitkomen, dan door al het geleden leed van

LXII VERSLAG.

de laatste jaren, waaraan een zoo bij uitnemend vredelievend

gilde part noch deel heeft gehad, door de glorie der weten-

schap te verzachten. Het werk van het Wereld-Eerelid

REITTER dwingt in elk geval eerbied en bewondering af,

ook bij de voormalige tegenstanders van zijn vaderland.

De heer EVERTS deelt voorts een en ander mede over

eene interessante ontdekking door Dr. A. RECLAIRE, bij

Hilversum gedaan. In gezelschap van Pembidion nigricorne

GYLL., Bradycellus cognatus GYLL., Gymnusa brevicollis PAYK.,

Philonthus nigrita GRAV., Platystethus capıto HEER e. a. kevers,

werden eenige exemplaren gevangen van Platynus (Europhilus)

consimilis GYLL., eene in Lapland voorkomende soort, welke

in 1914 door HELMUTH RIEHN („Ein für'Deutschland neuer

Carabide’’, etc.;in: Deutsch. Ent. Zeitschr. 1914, 405) bij Celle

in Hannover, tusschen drijvend Sphagnum, op afgestoken

turfgrond ontdekt werd en later ook door Dr. RECLAIRE in

den Wildenhainer Bruch bij Torgau, in Pruissisch Saksen,

werd gevangen. Bij Hilversum vond hij deze soort aan één

plas, in Het Sphagnum; door dit in water te ‚drukken

en onder water uit elkaar te trekken; de dieren komen er

eerst na geruimen tijd uit te voorschijn. Evenals met Dytiscus

lapponicus GYLL., heeft men hier met een relikt uit den

ijstjd te doen. Dr. RECLAIRE was zoo vriendelijk, aan Spr.

enkele exemplaren aan te bieden. De soort is het naast

verwant aan /. gracilis GYLL., doch onderscheiden door

geringere grootte, breeder halsschild, met breed opwaarts

gebogen achterhoeken en met groote basaalgroef jes, alsmede

doordat slechts 3 tot 4, weinig duidelijke stippen op de derde

tusschenruimte der dekschilden voorhanden zijn; bovendien

vertoont zij den habitus van den niet uit ons land bekenden

Platynus (Agonum) quadripunctatus DE GEER en heeft ook

dezelfde grootte (5—-5'/, mM.). Bi Celle werd ook op dezelfde

lokaliteit Stenus keesenwetter? ROSENH. gevangen, welke soort

wellicht ook bij ons kan ontdekt worden. Deze Stenus is

een der grootste soorten van dit genus, naverwant aan

St. cicindeloides SCHALL., maar met eene groote, roode vlek

op elk der dekschilden. Spr. ving in 1873 één enkel exemplaar

bij Erlangen, op de plaats waar ROSENHAUER de soort ontdekte ;

B rà Bone davi EN ER ra wer:

SA A A An 1

=

VERSLAG. LXIII

sedert werd ze ook elders, o.a. in het Dept. de la Somme in

Frankrijk, gevangen.

Spr. laat een en ander ter bezichtiging rondgaan.

Ten slotte heeft Spr. het genoegen mede te deelen, dat het

aantal der in Nederland bekende Coleoptera-soorten thans

over de 3500 geworden is. De jubilaeum-kever, no. 3500,

dien hij noteerde, is Atomaria reitteri LOVENDAL, eene in

Denemarken ontdekte en ook in Noord-Duitschland waar-

genomen soort. Prof. WEBER verkreeg deze uit aanspoelsel

van de Roer bij Roermond in Januari, en was zoo vriendelijk,

het exemplaar aan Spr. voor zijne collectie aan te bieden.

sedert het aantal Coleopterologen in de laatste jaren

belangrijk is toegenomen, en met veel lokaalkennis en ijver

in allerlei streken van ons land verzameld wordt, vermeerdert

het aantal nieuwe soorten voortdurend. De volgende af-

leveringen van de ,,Entomologische Berichten” zullen, op

dit gebied, nog heel wat nieuws bekend maken. Ook het

in bewerking zijnde ,,Vervolg”” op de „Coleoptera Neerlandica”

vordert, ofschoon langzaam,en hoopt Spr. dit ongeveer over een

jaar geheel voltooid te hebben. De voortdurende bewerking

van nieuw materiaal eischt veel tijd, waardoor het gereed

komen van het werk wel eenigszins teruggehouden wordt;

toch wil Spr. op de hoogte blijven van wat in Nederland

verzameld wordt.

Spr. vraagt vervolgens, of een zijner collega’s hem kan

bezorgen: Zefropium fuscum F. type, bij hetwelk de dek-

schilden geelbruin zijn, met lichter bruinen en lichter be-

haarden dwarsband aan de basis. Hij kent slechts een paar

exemplaren met zwarte dekschilden.

Ook ontbreekt hem het type van Zefroprum castaneum L.

(luridum L.), waar de dekschilden roodbruin, de sprieten en

pooten geelrood zijn.

Eene derde inlandsche soort, Zetropium gabrieli WEISE,

ontving Spr. voor vele jaren van den heer VAN ESSEN, uit

Warnsveld, welk exemplaar in zijne collectie onder castaneum

stond.

De heer de Meijere vermeldt, dat hij bezig is materiaal

te verzamelen voor een 4° Supplement op de Nieuwe Naam-

LXIV VERSLAG.

lijst der Nederlandsche Diptera en reeds een aantal nieuwe

aanwinsten daarvoor heeft bijeengebracht.

Om een zoo juist mogelijk overzicht over onze dipteren-

fauna te verkrijgen, heeft hij bovendien in den laatsten tijd

nagegaan, welke als inlandsch vermelde soorten in zijne

standaardcollectie ontbraken. Meerdere der oude collecties,

zoo van VAN DER WULP, VAN DEN BRANDT en KINKER, kwamen,

voor zoover het deze groep betreft, in zijn bezit, terwijl hij

uit andere, met name de collecties van MAURISSEN, PIAGET,

DE MAN en de oude collectie der Nederl. Entom. Vereeniging,

een aantal exemplaren ter revisie, ten deele ook in eigendom

verkreeg. Jammer genoeg ging, zooals bekend is, uit VAN

DER WULP’s collectie in diens laatste jaren veel verloren;

hieronder bevond zich verreweg het meerendeel van die

soorten, die tot dusverre aan Spreker’s collectie zijn blijven

ontbreken. Eene gelukkige omstandigheid is het nu, dat in

de nagelaten handschriften van VAN DER WULP nog vele

beschrijvingen der exemplaren, waarop de N.N. gegrond is,

aanwezig zijn, die, hoewel natuurlijk niet altijd „up to date”,

toch veroorloven, in vele gevallen een oordeel te vellen

omtrent de al of niet juiste determinatie. Van menige soort

kon hierbij met zekerheid worden vastgesteld, dat zij ook

onder een anderen, nieuweren naam in de lijst voorkwam, in

andere gevallen gaf de beschrijving volkomen zekerheid, dat

de soort goed bestemd was en alleen tot dusverre niet meer

werd teruggevonden. Somtijds ook beantwoordde de beschrij-

ving aan meerdere soorten, zoodat niet uit te maken viel,

tot welke de oorspronkelijke exemplaren behoord hadden,

en het dus veiliger scheen, de soort voorloopig te doen

vervallen.

De families der Cecidomyiden, Mycetophiliden, Chirono-

miden zijn nog niet voldoende doorgewerkt en Spr. heeft

daarvan nog veel onbestemd materiaal, zoodat ook de hiaten

(tezamen ca. 60) slechts van voorloopigen aard zijn. In een

bijzonder geval verkeeren ook de Phoriden, waarvan Pater

SCHMITZ in de laatste jaren speciale studie heeft gemaakt,

waardoor hij ca. 40 soorten bezit, die in Spr.’s collectie

ontbreken, meerendeels uit Z.-Limburg. Wat de overige

Dipteren-families betreft, is het resultaat, dat gezamenlijk ca.

VERSLAG. LXV

een honderdtal soorten uit de Nieuwe Naamlijst ontbreken,

waarvan echter ca. vijftig gerust om verschillende redenen

vervallen verklaard kunnen worden; ‘een even groot ge-

tal was naar alle waarschijnlijkheid goed, zoodat de kans

bestaat, dat deze te eeniger tijd zullen worden teruggevonden,

evenals dit met zoovele, in VAN DER WULP’s collectie te loor

gegane soorten reeds het geval is geweest. In collecties van

anderen zullen slechts zeer weinige der ontbrekende soorten

aanwezig zijn. Dit zijn hoofdzakelijk een paar Helomyziden

en Sciariden, die bij Pater SCHMITZ zijn, voorts zeer enkele

dipteren nog in de coll. DE MAN voorhanden, en eenige

slechts door de gallen geconstateerde Cecidomyiden, inder-

tijd door Pater DIECKMANN vermeld.

„Ofschoon de bovengenoemde, niet altijd gemakkelijke

nasporingen tot eene daling van het aantal bekende soorten

hebben geleid, is nu toch het voordeel verkregen, dat er

„schoon schip” is gemaakt en onze lijsten van een aantal

als ballast daarin aanwezige soorten zijn bevrijd geworden.

De weder als nieuw bekend geworden soorten zijn trouwens

ruimschoots’ voldoende, om de verliezen te dekken en nu zal

het getal vrijwel ongestoord kunnen blijven stijgen.

Dr. A. C. Oudemans begint met de hartelijke groeten

vanmbater BS SCHMITZ"S wever. te’ brengen. en leest seen

gedeelte van een door dezen in Bonn geschreven brief voor,

waarheen Z.Weleerwaarde verhuisd is.

„Het afscheid van Nederland is mij zwaar gevallen; want

ik ben bang, dat het voor altijd is; nooit echter zal ik mijn

Hollandsche entomologische collega’s vergeten, aan wie ik

zooveel te danken heb”.

Vervolgens wijdt Spreker eenige oogenblikken aan het

voorkomen van Acarz in het darmkanaal van

Gwe en. mensch.met.diarrhee of. den dood

als gevolg. Voor het eerst werd daarop door NYANDER,

onder leiding van zijn promotor CARL VON LINNE, op-

merkzaam gemaakt (Amoenitates Academicae v.

PNO Vi U OP Menzel van, cene „specifieke, soort:

Acarus dysenteriae, gesproken. Nadien duiken van tijd tot tijd

in de literatuur geruchten omtrent dat voorkomen met dezelfde

LXVI VERSLAG.

gevolgen op. Nooit heeft Spreker zich met de zienswijze, als

zouden de Acari de directe oorzaak der morbide verschijnselen

zijn, kunnen vereenigen. Acarı toch, die nooit met water

in aanraking komen, en de 7yroglyphidae in het bijzonder, die

de eenige zijn, welke in het onderhavige geval in aanmerking

komen, zijn zóó gevoelig voor het overmatig aanwezig zijn

van vocht, dat zij zeer spoedig gestorven moeten zijn, indien

zij toevallig in het darmkanaal van mensch of dier geraakten.

Nu heeft Spreker twee gevallen leeren kennen, die vermeldens-

waard zijn en die wel bewijzen, op welke losse gronden

dergelijke beweringen rusten.

Een dierarts te Weenen zond Spr. 22 preparaten van

Acari, door hem op excrementen van een hond, die zwaar ziek

geworden was, gevonden. Hij vroeg den naam van de soort.

Alle waren geheel gave exemplaren van een Cheyletus, zeer

na aan C. eruditus LATR. verwant. Spr. schreef hem terug,

dat, daar deze exemplaren alle gaaf waren en de soort eene

roofmijt is, die slechts op 7yroglyphidae aast, in dit geval

vermoedelijk van 7yroglyphus farinae L. leefde, deze mijten

onmogelijk het darmkanaal van den hond gepasseerd konden

zijn, noch in eenig verband met de ziekte van den hond

konden gestaan hebben. Het antwoord van den dierarts luidde,

dat hij ook niet beweerd had, dat de Chepletidae het darm-

kanaal gepasseerd hadden. Dat was waar; maar de bedoeling

van zijn schrijven was toch zeker wel, den soortnaam te

weten van deze mijten, die, naar zijne meening, wel met de

ziekte in verband stonden en, omdat zij levend op de

excrementen gevonden waren, wèl het darmkanaal gepas-

seerd waren.

Het tweede geval betreft het volgende.

Een dierarts te Berlijn verzocht Spr. de determinatie van

een Acarus, waarvan hij eene ruwe schets zond, benevens

een fleschje met maaginhoud en een fleschje met vloeibare

excrementen van een van twee jonge honden, die onder

dezelfde verschijnselen gestorven waren. Hij had denafgebeelden

Acarus bij massa’s in de excrementen gevonden. Spr. schreef

hem terug, dat de door den arts afgebeelde mijt een Cheyletus

eruditus LATR., eene roofmijt was, en tevens, dat hy in 8

steekproeven van den maaginhoud 87 en in 10 steekproeven

a € om

Pep tre

rey Dit Te eam wer oy nd FR >

ste eel RAE ARE tr SL) ER

se ee de ( x, Ar

VERSLAG. LXVII

van de excrementen 174, zoowel gave 7 yroglyphus farinae

L. als brokstukken er van gevonden had, doch geen enkelen

Cheyletus; dat Spr. dus van meening was, dat de beide jonge

honden overleden waren door het genieten van voedsel, dat

van bedorven meel vervaardigd was.

Het antwoord van den dierarts luidde, na dankbetuiging:

„De Cheyletus-mijt was toentertijd de eerste mijt, die ik uit

de excrementen isoleerde en wel uit het eerste preparaat,

dat ik vervaardigde. Ik kwam er toen niet toe, verder te

arbeiden, en trachtte eerst na ongeveer 14 dagen het onder-

zoek weer op te nemen, vond toen echter slechts brokstukken

van mijten zonder de voor Cheyletiden zoo karakteristieke

grijpklauwen en meende toen, dat de mijten door de alka-

lische reactie van het medium alle gemacercerd waren. Zoo

kwam ik er toe, hier alles weg te doen werpen.”

Hadden deze dierartsen niet den inval gekregen, de door

hen gevonden Acarz door een deskundige te doen deter-

mineeren, zij zouden zeer waarschijnlijk een artikel geschreven

hebben over een nieuw geval met doodelijken afloop, ver-

oorzaakt door mijten in het darmkanaal!

Ten slotte laat Spreker een fraai exemplaar van de zoo

zeldzame Leucodonta bicoloria SCHIFF. rondgaan, welke Noto-

dontide deor hem 24 Mei 1920 in het Beekhuizer Bosch bij

Velp gevangen werd. Het diertje zat op 10 centimeter van

den bodem tegen een grassprietje en was blijkbaar pas uitde

pop gekropen. Hij biedt het exemplaar aan den Voorzitter

aan voor diens fauna-collectie. — In de Entomologische

Berichten van ı Januari 1902 (No. 3) publiceerde Spreker

reeds de vondst van deze voor onze fauna toenmaals nieuwe

soort door den heer E. BERENDS te Velp, den 24 Juni 1900.

De heer J. Th. Oudemans laat, na eene pauze van circa

een uur, ter bezichtiging rondgaan eene op dubbele grootte

vervaardigde photo van de volwassen rups van Synopsia

sociaria HB., eene onzer zeldzaamste Geometriden. Zij werd

tot nog toe slechts aangetroffen op enkele heidevelden in

Gelderland en bij Breda. Sprekers zoon ontdekte haar in

1918 nabij Garderen en vond haar ook dit jaar ter zelfder

plaatse. Eene eigenaardigheid der rups is, dat zij overdag

LXVIII VERSLAG.

loodrecht uitgestrekt, met den kop naar boven, doodstil zit

aan de toppen van hooge heideplanten. Een voorwerp, dat

in gevangenschap dezen stand had aangenomen, werd daarom

gephotographeerd. Zij zitten dàn ook wel eens met den kop

naar beneden, doch dit werd, althans te Garderen, in de

natuur niet waargenomen. Bij nauwkeurig toezien ontdekt

men, dat de rups in haar stokstijven ruststand door een

spinseldraad met een nabijzijnd heidetakje verbonden is.

Stoort men zulk eene rustende rups, dan krult zij zich op

als eene horlogeveer. Zij eet des nachts.

Vervolgens deelt Spr. het een en ander mede over het

vangen en praepareeren van Hymenoptera, inzonderheid om-

dat in de laatste jaren het aantal verzamelaars dezer Orde

aanmerkelijk is toegenomen. Sprekers praktijk op dit gebied

is reeds meer dan 40 jaar oud en acht hij het daarom niet

verkeerd, daaruit het een en ander mede te deelen.

Op zijne excursies neemt Spr. niet anders mede dan een

net, eene vangflesch en een klein fleschje met azijnaether.

Het net is een gewoon vlindernet, met samenklapbaren

koperen beugel en wordt vastgeschroefd op een stok, die

ook als wandelstok kan dienst doen; de schroefdraad aan

het einde wordt dan door een opgeschroefd hulsje beschermd.

De zak van het net is van zwart tulle rescau. De zwarte kleur

maakt, dat men de gevangen voorwerpen veel beter kan zien

dan in een net van licht gekleurde stof. Kleine netten

zijn voor sommige afdeelingen van Hvmenoptera voldoende,

nl. voor die, welke men stilzittend of op bloemen vangt.

Doch daar er ook Hymenoptera zijn, die lang achtereen

vliegen, b.v. vele sluipwespen, welke men dus in de vlucht

moet vangen, begrijpt men licht, dat de kans, dat het dier

in het net terecht komt, bij een groot net veel grooter is dan

bij een klein. De gevangen voorwerpen worden onmiddellijk

in de vangflesch gedaan. Deze is van plat model en heeft

een vrij wijden hals; deze laatste is gesloten door eene kurk,

die doorboord is. In die doorboring steekt, en wel zeer vast,

een glazen buisje, dat ongeveer 2 cM. aan beide zijden van

de kurk uitsteekt en op zijne beurt door eene kleine kurk

gesloten is. Deze kleine kurk is aan een touwtje bevestigd,

welks andere uiteinde aan de groote kurk, of aan den hals

VERSLAG. LXIX

van de vangflesch bevestigd is. Door de vangflesch in het

net te brengen, kan men in enkele seconden elk: gevangen

voorwerp in de flesch krijgen. Daarin doet Spr. vooraf wat

z.g. „kurkmeel”; dit is echter niet fijn, doch bestaat uit

stukjes kurk van 3 tot 6 mM. doorsnede. Het is een prachtig

materiaal, om de dieren zuiver te houden; van eventueel

afgescheiden vochten bemerkt men niets en de dieren be-

schadigen elkander evenmin. Voor dat de vangst begint,

worden op het kurkmeel 2 à 3 druppels azijnaether gegoten ;

vangt men veel, zoodat de flesch dikwijls geopend wordt,

dan moet er wel eens opnieuw wat azijnaether bijgevoegd

worden.

Deze methode van werken heeft groote voordeelen, niet

zoozeer voor dengene, die b.v. een biologisch probleem

bestudeert en af en toe eens een insect vangt, alswel voor

den verzamelaar, die zooveel mogelijk wil buit maken.

Spreker heeft op eene excursie van een geheelen dag niet

zelden verscheidene honderden exemplaren meegebracht en

deze kunnen, als zij natuurlijk niet te groot zijn, gerust in

een of twee vangflesschen geborgen worden. Een groot voor-

deel is ook, dat men de dieren zonder bezwaar eenige dagen

in de flessch kan laten. De azijnaether houdt ze in een toestand,

waarin het praepareeren uiterst gemakkelijk is, daar spierverstij- -

ving volkomen uitblijft; ook treedt bederf niet spoedig in.

Blift men een paar dagen uit, dan kan de buit in de vang-

flesschen blijven en prepareert men alles na zijne thuiskomst.

Vooral vestigt Spr. er de aandacht op, dat het bewaren van

Hymenoptera in glazen buisjes veelal teleurstelling baart.

Dikwijls ontstaat daarin een aanslag van vocht, die het dier

of de dieren besmet, de haren aaneen doet plakken enz.

Het kurkmeel in de vangflesch maakt daarentegen, dat

de inhoud volkomen droog blijft, terwijl het kurkmeel boven-

dien geheel stofvrij is, daar Spr. het vooraf duchtig schudt

in eene zeef, waar alle kleine deeltjes en stofjes doorheen

vallen.

Het praepareeren van Hymenoptera behoeft slechts in enkele

gevallen op spanblokjes of spanplankjes te geschieden. Spr.

brengt het dier in den gewenschten stand uitsluitend met

gebruik van een aantal spelden. Het voornaamste is, dat

LXX VERSLAG.

de vleugels cen weinigje benedenwaarts gericht zijn, tenzij

zij vanzelf in het horizontale vlak blijven staan, zooals b.v.

dikwijls het geval is bij het genus Nomada. Spr. acht het

eene bepaalde fout, als de vleugels opgeklapt zijn. Het staat

zeer leelijk, bemoelijkt de studie van het aderstelsel en even-

eens die van het achterlijf. Dikwijls echter klappen de vleugels

op, zoodra men het voorwerp aan de speld steekt; op de

volgende manier gelukt het echter bijna altijd, de vleugels

de tegenovergestelde richting te doen inslaan. Men steekt

het voorwerp eerst hooger aan de speld dan men wenscht

en duwt het vervolgens met een breedpuntig pincet naar

beneden, totdat het de juiste plaats aan de speld bereikt heeft.

Daarbij wordt de thorax van het dier tusschen de punten

van het pincet genomen en wel van boven af‚ zoodat men

de vleugels er ook tusschen heeft. In den regel slaan deze

nu dadelijk naar beneden om, zoodra men het dier langs

de speld doet afdalen. Vervolgens steekt Spr. de voorwerpen

“schuins achterover op stukjes met papier beplakte turfplaat;

dan krijgt het achterlijf van zelf een goeden stand. En nu

kunnen de vleugels met eenige spelden, waarop zij rusten,

gemakkelijk zoo gesteld worden, dat het uiterlijk aangenaam

en de studie gemakkelijk gemaakt wordt. Spr. heeft voor het

praepareeren op deze wijze niet meer dan een paar minuten

per exemplaar noodig.

Zeer kleine voorwerpen, die niet aan spelden, doch aan

minutien-stiftjes gestoken worden, kunnen het best op eene

beplakte turfplaat gestoken worden, zóó ver, dat de vleugels

op de plaät rusten; al wat noodig is, wordt dan vervolgens

met spelden in den gewenschten stand gebracht. Later komen

zij dan te staan op een blokje plantenmerg, aan eene

insectenspeld gestoken.

Eindelijk deelt Spr. het een en ander mede over het

elkander bijten van gevangen of gekweekte bladwespen.

Terwijl men, zoo men die levend wil houden, b.v. eenige

sluipwespen gerust bij elkaar in één doosje kan doen, zij men

met bladwespen voorzichtig. Niet zelden bijten die elkander

pooten en sprieten af. Bij het vangen is dit gemakkelijk te

voorkomen door de dieren afzonderlijk te houden, doch

kweekt men bladwespen en komen er meerdere te gelijker

VERSLAG. LXXI

tyd of kort na elkander uit, dan heeft men kwade kansen. Toen

Spr. eens een groot aantal exemplaren van Zophyrus sertifer

GEOFFR. kweekte, mutileerden de dieren elkander op hevige

wijze; haast geen enkel ex. miste niet een of meer extremi-

teiten. Hoe grooter de ruimte is, waarin de dieren uitkomen,

hoe minder kans er bestaat, dat ze elkander kwaad doen.

Onlangs kwamen echter in eene suikerflesch tegelijk een ex.

van Zenthredella colon Kr. en van Lophyrus nemorum F. uit

en binnen zeer korten tijd was de laatste door de eerste

vermoord; alle pooten waren afgebeten en het achterlijf

zwaar beschadigd; hierbij bedenke men echter, dat de

Tenthredinini andere insecten opeten. Spr. had evenwel niet

gedacht, dat de bewuste bladwesp zich aan een dier, dat

zoo groot is'als genoemde Lophyrus, zou wagen, Het beste

middel, om bij het kweeken dit euvel te voorkomen, is, de

glazen in den tijd, dat de dieren uitkomen, meermalen daags

te inspecteeren en wat uitgekomen is dadelijk te verwijderen.

De heer Uyttenboogaart zegt, dat hij, tot zijn leedwezen,

wegens gebrek aan tijd voor studie, weinig kan bijdragen tot

de wetenschappelijke mededeelingen in deze vergaderingen.

Op de weinige excursies, waarvoor hij tijd kon vinden,

tracht Spr. nu maar zooveel mogelijk te weten té komen

omtrent de levenswijze der verzamelde Coleoptera. Te dien

aanzien kan Spr. nu misschien iets wetenswaardigs mededeelen.

Om te weten te komen,op welke planten phytophage Coleoptera

eigenlijk leven, maakt Spr. tegenwoordig zooveel mogelijk

gebruik van het vangscherm in plaats van het sleepnet. Ook

lage planten klopt hij zooveel mogelijk af. Op eene Pinkster-

excursie in de omstreken van Valkenburg klopte Spr. Zauy-

mecus palliatus F. uitsluitend van Artemisia campestris en

wel in groot aantal. EVERTS zegt omtrent de levenswijze van

’

deze soort: „op distels, vooral op Carduus nutans”. Op de

distels, die in de nabijheid groeiden, was deze snuitkever

echter niet te vinden. REITTER zegt van deze soort: „auf

Arctium lappa und Nesseln”.

Van dezelfde Artemisia klopte Spr. 7 exemplaren van de

eerst verleden jaar door den heer KERKHOVEN in ons land

ontdekten Pachnephorus pilosus ROSSI. Van deze soort zegt

LXXII VERSLAG.

EVERTS: ,,Tusschen graswortels, langs zandige oevers’ en

REITTER: „An trockenen Grasplätzen und in Grasbüscheln

an sandigen Flussufern”. Spr.’s vindplaats was een „trockener

Grasplatz”. Te midden van het gras stonden hier en daar

groepjes Artemisia en juist daarop leefde Pachnephorus.

Epipolaeus (Plinthus) caliginosus FABR. vond Spr. na hevige

stortbuien op plaatsen, waar stukken uit de berghelling waren

losgespoeld. Kan dit er misschien op wijzen, dat deze Curcu-

lionide aan wortels leeft? Ter plaatse .groeide hoofdzakelijk

hazelaar.

De heer Mac Gillavry wenscht eenige, aan Indische gewassen

schadelijke, Coleoptera te demonstreeren. In deeerste plaats

twee soorten kevers, die in massa voorkomen in de vruchten

(peulen) van een West-Indischen boom, den zgn. lokus. De eene .

is een snuitkever, genaamd Cryptorrhynchus stigma F., de

andere een kleine schorskever, waarschijnlijk Xy/eborus spec.?

Spr. ontving deze kevers met eene peul van den lokus van

den heer E. DOUGLAS, die in West-Indié mijnbouwkundige

nasporingen deed.

In de tweede plaats een bladkever, door den heer S. LEEF-

MANS als schadelijk gesignaleerd voor de bladeren van

den klapper, nl. Plesispa reichei CHAP., door hem onder

den foutieven naam van Brouthispa (froggatti SHARP?)

in de ,,Mededeelingen van het laboratorium voor planten-

ziekten” No. 35, 1919, nader beschreven. Dit is dus een

Oost-Indisch schadelijk insect.

In de derde plaats vertoont Spr. een exemplaar van

Cicindela silvatica L. met oranjeroode vlekken in plaats van

witte. De heer P. van DOESBURG ving te Heerde (G.) twee

van dergelijke exemplaren.

De heer Bernet Kempers deelt mede, dat hij zich nog

steeds bezig houdt met het bestudeeren en afbeelden van

het aderstelsel der achtervleugels van kevers. Veel nieuws .

brengt dit onderzoek niet, omdat men zoo langzamerhand wel

eenigszins vermoeden kan, hoe de vleugel van het te onder-

zoeken coleopteron er uit zal zien. Dit is zeer sterk het geval

bij de Lucaniden,Scarabaeiden, Buprestiden, Elateriden, Thele-

VERSLAG. LXXIII

phoriden en Phytophagen. Bij die groepen verschillen de vleu-

gels al heel weinig. Er zijn echter altijd nog genoeg familién

en soorten, die hij niet in zoo ruime mate als bovengenoemde

groepen bestudeerd heeft, en zoo komt Spr. er wel eens toe,

zich met voorliefde meteene bepaalde groep bezig tehouden,want

van het nut der vleugeladerstudie is hij nog steeds overtuigd.

Als een voorbeeld meent hij te mogen mededeelen, dat

het Eerelid Pater WASMANN hem ten vorigen jare eene

Rhysopausine (Zraelas insolitus FAIRM.) ten geschenke gaf

ter onderzoeking van den achtervleugel, meenende, dat

dit dier geene Pausside zijn kon, maar tot de Heteromera

in plaats van tot de Adephaga behoorde. Het vleugelonder-

zoek bevestigde deze meening; het aderverloop stemde over-

een met dat van cene Tenebrionide.

Eene schitterende collectie Cicindeliden, die hij bij ons lid

KLYNSTRA zag, wekte hem op, om ook eene kleine collectie

Cicindeliden bijeen te brengen voor het vleugelonderzoek. Wat

toch is het geval: De Cicindeliden behooren tot de groote

groep der Adephagen, eene groep kevers met een zeer bijzonder

aderstelsel, op het eerste gezicht bepaald te onderscheiden van

alle andere groepen. Volgens REITTER, „Fauna Germanica”,

onderscheidt deze vleugel zich van de anderen, doordat zich

tusschen de aderen van den radius en van de media eenige

dwarsaderen afzonderen, die een of meer vierhoeken of veel-

hoeken insluiten. Tusschen haakjes gezegd, deugt zijne vleugel-

teekening niet geheel, zooals te zien is op de rondgegeven

afbeeldingen. Nu is er iets speciaals, waarop bij deze groep

de aandacht gevestigd moet worden. Aan het einde van

ader V, welke niet tot den rand doorloopt, maar op ongeveer

Il, van den rand zich plotseling naar den bovenrand buigt,

bevindt zich eene nagenoeg ovale cel, door ROGER het

»Oblongum” genoemd. Om reden van het aanwezig zijn van

die cel, werden o.a. de Paussiden tot deze groep gebracht.

Ook Omma stanleyi NEWM, behoorende tot de Cupestdae,

werd door HANDLIRSCH om die reden tot de Adephagen

gerekend. Dat oblongum is dus wel iets bijzonders. Het

komt bijalle Carabıdae, Dytiscidae, Gyrinidae voor, ten minste

bij alle door Spr. onderzochte exemplaren, welke meer dan

50 soorten vertegenwoordigen. Nu had Spr. te voren slechts

LXXIV VERSLAG.

een vijftal Cicindeliden onderzocht, nl. Czeindela hybrida L.,

campestris IL, opigrapha L., longipes F., en aurulenta F. Geen

dezer had het ,,oblongum”, omdat de uiterste tak, die het

oblongum helpt insluiten, ontbrak. Conform de beschrijving

van Cicindela campestris L., chinensis F. en sylvatica L.

door ROGER. Spr. was nu benieuwd, wat het resultaat van

een voortgezet onderzoek zou zijn bij Cicindeliden van andere

genera, dan van Czeindela. Eene Collyris bonellii GUER., die

hij het eerst onderzocht, maar die hij niet voor eene Cicindelide

gehouden had, gaf al weer hetzelfde beeld als eene Czczndela.

Hetzelfde was het geval met de verder door Spr. onderzochte

soorten, te weten: 7%erates labiatus F., Distypsidera gruti

Pasc., Heptadonta analis F., Odontochila chrysis F., egregia

CHAUD., Thopeutica diana THOMS., Bostrichophorus compressi-

cornis BOHEM., Pseudoxychila biguttata DEJ., Oxychila schmalzi

W. Horn, Tetracha spinosa BRULLÉ, Phaeoxantha bifasciata

BRULLE. Men zou dus tot het resultaat komen, dat de Cicin-

deliden van de Carabiden alleen verschillen door het ontbreken

van die nevenader, welke anders het oblongum vormt. Maar

die conclusie is toch niet geheel waar, want bi de laatst

door Spr. onderzochte Cicindelide — en hij neemt aan, dat

de determinatie van STAUDINGER juist is — ,,Pogonostoma

nigricans KLUG”, kwam het oblongum wel voor. Men heeft

hier dus waarschijnlijk te doen met eene schakel tusschen

Cicindeliden en Carabiden. Bij de Cicindeliden is er nog iets

meer, dat de aandacht trekt, namelijk de dekschilden. Het

collectietje, dat Spr. vertoonen zal, doet zien, hoe betrekkelijk

weinig verschil er bestaat in de teekening op de dekschilden

In het algemeen is het niets dan eene schoudervlek, een

dwarsband en eene topvlek. leder van deze vlekken kan zich

een beetje in vorm wijzigen en de indruk, dien men dan

krijgt, is op het eerste gezicht een andere, maar bij

nadere beschouwing, is het toch altijd weer dezelfde schou-

dervlek, dezelfde dwarsband en dezelfde topvlek. Soms vloeit

alles ineen en verdwijnt het donkere in den vleugel nagenoeg.

Een anderen keer worden gedeelten van de vlekken en banden

verbroken en ontstaan er- meer of minder groote stippen.

Het is dan merkwaardig, hoe men telkens herinnerd wordt aan

de bij ons voorkomende soorten Cicindela hybrida, maritima,

VERSLAG. LXXV

sylvatica en campestris. Hier vraagt men zich af, is het wit

dan wel het bruin de oorspronkelijke kleur?

De heer Bentinck laat rondgaan een aantal door hem in

het voorjaar van 1920 buitgemaakte, meer of minder zeldzame

Lepidoptera, waarvan hij slechts ı of 2 exemplaren van

iedere soort doorgeeft, te weten: Metopsrlus porcellus L., in

Mei in de Haagsche duinen gevangen; Odontosia carmelita

Esp., in April te Amerongen gevangen; deze soort kwam

minder veelvuldig voor dan verleden jaar. Voorts: Agrotzs

ripae HB, Mamestra albicolon HB, Calocampa exoleta L.,

Larentia affinitata STPH., Lavrentia flavofasciata THNBG.,

Tephroclystia abbreviata STPU., Tephroclystia innotata HUFN.,

en Zephroclystia castigata HB., allen in Maart, April en Mei

in de Haagsche duinen gevangen bij eene 400 kaars electrische

lamp.

De heer jurriaanse laat rondgaan een 2 exemplaar van

Attacus dohertyi intermedia JURR. en LIND., waarvan de

beschrijving wordt gegeven op blz. 95 van de eerstvolgende

aflevering van het Tijdschrift.

De heer Schuyt deelt mede, dat hij van den heer BRANTS

eene Gelechiiae ter determineering ontving en hoe hij, na eenig

zoeken, bevond, dat het Aplota palpella HW. was. De soort is

te Arnhem gevonden en nieuw voor de Nederlandsche fauna,

De heer Brants geeft ter bezichtiging rond een dozijn

fraaie vlinders van de in Nederland zoo zeldzame Zpzenaptera

dlicifolia L., eene Lasiocampide, die tot dusver slechts

op een paar plaatsen in Noord-Brabant werd aangetroffen.

Langen tijd bleef zij uitsluitend uit de omstreken van

Breda bekend, doch de excursie der Vereeniging op 18

Juni 1908, naar Spoordonk (in de buurt van Oirschot),

bracht een veenachtig heideveldje, nabij het landgoed Baaster-

hoeve, als nieuwe vindplaats van z%czfola L. aan het licht.

Op den dag af 11 jaren daarna, begaven de Leden SCHUYT,

VAN DEN BERGH LZN. en Spreker zich in den vorigen zomer

opnieuw naar dat veldje, alwaar zij toen echter slechts